śram श्रम् – cl. 4. P. śrāmyati (sometimes also A. -te), śaśrāma, aśramat or aśramīt, śramitum, to make effort, exert one's self…
adjective · particle · verbal root · substantive neuter · Word type unspecified · verb
Dictionary sources
Cappeller 1891 verb
Original text · English · verb
śram śrā́myati śramati śrā́myati śrama°te ·v pp. śrāntá (q.v.) be weary, take pains, exert or castigate one's self. C. śramayati or śrāmayati weary, tire, bring down, subdue. -- abhi weary, tire. upa rest, repose. pari take great pains, torment one's self. vi rest, recreate one's self; pause, cease; rely upon, trust in (loc.). C. cause to rest or repose; bring to rest i.e. appease, quench, finish. -- Cf. pariviśānta, pariśānta, viśānta, saṃśānta.
Monier-Williams 1872 verb
Original text · English · verb
śram śram, cl. 4. P. śrāmyati (sometimes also A. -te), śaśrāma, aśramat or aśramīt, śramitum, to make effort, exert one's self, take pains; to perform acts of penance or austerity, mortify the body; to be wearied or fatigued; to be distressed or pained: Pass. śramyate, Aor. aśrami: Caus. śramayati, -yitum, Aor. aśiśra- mat; [cf. perhaps Angl. Sax. hearm; Old Germ. ramen, ramjan.]
Petersburger 1855 adjective · particle · substantive neuter · Word type unspecified
Original text · German · adjective · substantive neuter
1. śram , śrā́myati (tapasi khede ca) DHĀTUP. 26,95. P. 7,3,74. aśramat, śramiṣma, śaśramus, śremus, śaśramāṇá; śramati u. s. w. s. unter vi. müde —, überdrüssig werden; sich abmühen, sich vergebens bemühen; im Bes. sich kasteien: sindhàvo̱ na śrā̀myanti ṚV. 2,28,4. ṚV. 9,22,4. aśràmadi̱yama̱nyāsā̱ṃ samànaṃ ya̱tī AV. 6,60,2. śrāmyàta̱ḥ pacàto viddhi sunva̱taḥ AV. 11,1,30. mā yu̱ṣmāvàtsvā̱piṣù śramiṣma ṚV. 2,29,4. sa̱khye tavà ṚV. 8,4,7. na mā̀ śramat impers. ṚV. 2,30,7. pā̱ka̱ya̱jñena̱ manùraśrāmyat TS. 1,7,1,3. ā̱śayā̀ TBR. 3,12,2,2. TBR. 3,12,2,3. AIT. BR. 3,25. i̱dhmaṃ yastè ja̱bharàcchaśramā̱ṇaḥ sich mühend ṚV. 4,12,2. ṚV. 1,179,1. ṚV. 10,105,3. ŚAT. BR. 1,8,1,7. ŚAT. BR. 10,6,5,2. vṛthā śrāmyati Spr. (II) 46. R. GORR. 2,62,11. pathi śrāmyatāṃ proṣitānām MEGH. 97. RĀJA-TAR. 6,46. vīrau śaśramaturna ca BHAṬṬ. 14,110. nāśramadghnanplavaṃgamān BHAṬṬ. 15,48. BHAṬṬ. 15,91. śramamāṇa PAÑCAR. 3,12,9. — partic. śrāntá 1〉 adj. a〉 ermüdet, abgearbeitet ṚV. 8,56,6. va̱dhū AV. 4,20,3. AV. 6,74,2. ŚAT. BR. 4,6,9,1. ŚAT. BR. 4,6,9,3. ŚAT. BR. 14,7,1,19. ŚAT. BR. 14,7,2,28. yathā śrāntaṃ veśma prapādayeyuḥ ŚĀṄKH. BR. 27,6. AIT. BR. 3,47. AIT. BR. 7,15. M. 9,300. MBH. 1,1140. MBH. 1,5877. MBH. 3,554. MBH. 3,2324. MBH. 3,2338. MBH. 3,2386. MBH. 3,2643. MBH. 3,13397. R. 2,77,20. R. GORR. 2,74,10. VIKR. 67,2. Spr. 2976. Spr. (II) 5593. Spr. 5640. VARĀH. BṚH. S. 68,116. KATHĀS. 18,115. KATHĀS. 25,88. KATHĀS. 47,72. RĀJA-TAR. 5,451. ˚vāhana R. 1,62,1. R. 2,45,33. R. 2,68,21. R. 2,71,30. RAGH. 1,48. KATHĀS. 18,106. vyāyāmajāgara˚ KATHĀS. 191. adhva˚ Spr. (II) 235. ˚hṛdaya R. 2,71,29. ˚manas ŚĀK. 102, v. l. saṃsāraśrāntacitta Spr. 5107. śrānteva dṛṣṭiḥ BHĀG. P. 3,20,36. śrāntāṃ mūrtāṃ śaktiṃ manobhuvaḥ KATHĀS. 3,62. ati˚ PAÑCAT. 52,4. nātiśrāntatanu MĀRK. P. 61,18. su˚ PAÑCAT. 134,18. aśrāntaḥ kimidaṃ karoṣi KATHĀS. 40,17. aśrāntam adv. unermüdlich, unverdrossen Spr. (II) 2065. Spr. (II) 3274. — b〉 = śānta zur Ruhe gelangt H. 811. HALĀY. 2,244. — 2〉 n. Ermüdung, Mühe; Kasteiung, Frucht der religiösen Bemühung: na mṛṣā̀ śrā̱ntaṃ yadabànti de̱vāḥ ṚV. 1,179,3. na ṛ̱te śrā̱ntasyà sa̱khyāyà de̱vāḥ ṚV. 4,33,11. TS. 6,5,6,2. KĀTY. ŚR. 4,7,18. AIT. BR. 7,24. — Vgl. aśrānta. — caus. śrāmayati und śramayati müde machen, ermüden: śrāmayāmi (śrāvayāmi die neuere Ausg.) kimātmānamāhave śakrasūnunā HARIV. 8137. aśramayanbalāni KĀM. NĪTIS. 15,13. śramayati śarīram Spr. (II) 6550. so v. a. śam caus. bezwingen, besiegen: tapaścaraṇayuktasya śrāmyamāṇendriyasya te R. 7,2,26. — śrāmayati v. l. für grāmayati (āmantaṇe) DHĀTUP. 35,40. — ā s. āśrama. — upa sich ausruhen KAUŚ. 41. KAUŚ. 48. KAUŚ. 139. — ni s. niśrama. — pari sich sehr abmühen: ˚śramya absol. R. 7,23,51. partic. ˚śrānta sehr ermüdet, erschöpft M. 4,99. MBH. 1,5908. MBH. 1,6035. MBH. 3,2537. MBH. 3,10002. R. 1,9,58 (R. 1,9,57 GORR.). R. 2,54,34. R. 2,72,9. R. 4,9,94. R. 4,35,9. KĀM. NĪTIS. 13,76. MĀLATĪM. 154,10. KATHĀS. 12,109. KATHĀS. 12,123. KATHĀS. 12,151. PAÑCAT. 137,24. HIT. 85,4. pariśrāntendriyātman BHĀG. P. 1,6,15. pariśrānto 'smi lokasya gurvī dharmadhuraṃ vahan R. 2,2,7. vṛkṣasecanāt ŚĀK. 16,20. anena karmaṇā ŚĀK. 13,4. tapasā MBH. 5,5434. dīrghavartma˚ Spr. (II) 2820. rāsa˚ PAÑCAR. 3,12,2. kūlapātapariśrāntaṃ prasuptamiva kuñjaram R. 2,103,4 (R. 2,111,11 GORR.). raṇasaṃrambha˚ RĀJA-TAR. 5,334. kṣutpipāsā˚ MBH. 1,7626. MBH. 3,2336. MBH. 4,2139. R. 3,71,3. BHĀG. P. 4,26,11. śoka˚ R. GORR. 2,84,18. bhikṣāvali˚ überdrüssig geworden M. 6,34. su˚ MBH. 3,2535. a˚ R. GORR. 2,73,14. yo yajedapariśrāntaḥ Spr. (II) 5634. — Vgl. pariśrama, pariśrāma. — saṃpari, partic. ˚śrānta überaus ermüdet, erschöpft R. 2,93,5. — vi 1〉 sich ausruhen: vyaśrāmyat u. s. w. R. 1,62,1. R. 1,62,2 Spr. 5022. ŚĀK. 72,10. VIKR. 40,2. KATHĀS. 11,56. KATHĀS. 18,192. KATHĀS. 43,60. KATHĀS. 55,101. KATHĀS. 63,12. KATHĀS. 64,119. KATHĀS. 123,210. PAÑCAT. 134,18. viśrāmyatīva me hṛdayam PAÑCAT. 202,18. viśaśrāma u. s. w. MBH. 1,5211. RAGH. 4,74. KATHĀS. 12,135. KATHĀS. 13,43. KATHĀS. 18,378. KATHĀS. 49,235. KATHĀS. 65,22. KATHĀS. 110,134. viśramedyatra vai śrāntaḥ MBH. 3,13397. viśramāmaḥ MBH. 9,3457. vyaśramat R. GORR. 1,64,1. viśramataḥ (partic.) 2. viśrama R. GORR. 7,26,26. aviśramadbhiḥ MĀRK. P. 133,17. viśramadhvam MBH. 1,5897. absol. viśrámya ŚAT. BR. 12,2,1,2. ŚAT. BR. 12,2,1,4. ŚAT. BR. 12,2,1,5. Spr. 2852. Spr. (II) 4325. Spr. 5150. KATHĀS. 19,103. KATHĀS. 26,131. viśrāmya (in beiden Ausgg.) MBH. 15,771. impers. viśramyatām Spr. (II) 3963 (v. l. viśrā˚). KATHĀS. 10,164. KATHĀS. 33,123. BHĀG. P. 10,88,29. viśrāmyatām MBH. 3,2881. R. GORR. 1,65,9. Spr. (II) 379. KATHĀS. 52,192. vyaśrami und vyaśrāmi VOP. 11,7. VOP. 24,6. viśrānta ausgeruht M. 7,151. MBH. 1,6. MBH. 2,2028. MBH. 3,2721. MBH. 3,2761. MBH. 3,16814. MBH. 5,6039. HARIV. 9700. R. 2,83,23 (R. 2,90,36 GORR.). MEGH. 27. ŚĀK. 22,17. VIKR. 98,13. DAŚAK. 59,6. BHĀG. P. 1,13,6. HIT. 77,1. HIT. 99,5. nabho'dhvakheda˚ erholt von KATHĀS. 25,207. st. des verbum finitum ITIH._bei_SĀY._zu_ṚV. 1,125,1. KUMĀRAS. 6,8. sich ausruhend PAÑCAT. 222,1. tālīvanacchāyāsukha˚ RĀJA-TAR. 3,30. VARĀH. BṚH. S. 56,5.⫽print_change — 2〉 eine Thätigkeit einstellen, aufhören, nachlassen: sāpi pratidinaṃ kuṭumbena saha kalahaṃ kurvāṇā na viśaśrāma PAÑCAT. 220,24. fg. viśrāmyatu vajram KUMĀRAS. 3,9. viśrāntacāraṇāni (˚vāraṇāni die ältere Ausg. KUMĀRAS. 1,17) UTTARAR. 3,1. digantaviśrāntaratha RAGH. 3,4. viśrānteṣu pathiṣu Spr. (II) 937, v. l. ˚katha (mukha) RAGH. 8,54. aviśrāntaduḥkha ŚĀK. 89,10. ˚puṣpodgama VIKR. 130. ˚vilāsa KATHĀS. 46,175. ˚vaira KATHĀS. 220. karṇāntaviśrānte viśāle tasya locane bei den Ohren aufhörend so v. a. sich bis dahin erstreckend RAGH. 4,13. RĀJA-TAR. 4,20. aśru viśrāntakarṇayugalam so v. a. bis zu den Ohren reichend CAURAP. 40. (balam) pariśrāntaṃ hi yudhyeta viśrāntaṃ suvidhānataḥ so v. a. aus der guten Ordnung gekommen KĀM. NĪTIS. 13,76. vibekaviśrāntam (v. l. ˚śūnyam) abhihitam so v. a. des Urtheils baar MĀLAV. 4,1. — 3〉 beruhen auf (loc.): pratyāśā punarasya cātakaśiśostvayyeva viśrāmyati (v. l. ˚te) Spr. 5337. Ruhe finden so v. a. Jmd sein ganzes Vertrauen schenken, sich ganz verlassen auf (loc.). tathā mayā vidhātavyaṃ viśrāmyati yathā kapiḥ R. 5,7,4. varamekaḥ (putraḥ) kulālambī yatra viśrāmyate (viśramyate v. l.) kulam Spr. (II) 1746. viśrāmyanti mahātmāno yatra kalpatarāviva so v. a. sich behaglich fühlen Spr. (II) 6200. viśrama R. 4,62,23. R. 5,7,48. mayi viśramya BHAṬṬ. 8,9. mayi viśrāntaḥ R. 5,7,4. R. 5,7,13 — Vgl. viśrama fg. und viśrānti fg. — caus. 1〉 ruhen lassen: mit kurzem Wurzelvocal ŚĀṄKH. GṚHY. 4,6. RAGH. 1,54. KATHĀS. 118,117. KATHĀS. 120,94. KATHĀS. 120,133. DAŚAK. 137,19. BHĀG. P. 3,4,10. BHĀG. P. 10,15,14. mit langem MBH. 3,11004. MBH. 5,177. RAGH. ed. Calc. 1,55. KATHĀS. 52,107. KATHĀS. 123,151. — 2〉 Etwas zur Ruhe bringen, einem Dinge ein Ende machen: rathoddhatam . rajo viśrāmayanrājñāṃ chattraśūnyeṣu mauliṣu RAGH. 4,85. viśramitaśramaśīkara GĪT. 12,22. — desid. s. viśiśramiṣu. — parivi, partic. ˚śrānta vollkommen ausgeruht HARIV. 8685. — sam, partic. saṃśrānta ermüdet, erschöpft MBH. 1,1017. MBH. 6,3274. BHĀG. P. 10,52,10. a˚ unermüdlich SUŚR. 2,244,3.
Original text · German · particle
2. √śram indecl. gaṇa svarādi zu P. 1,1,37.
Original text · German · Word type unspecified
1. √śram mit vi 1〉 viśramamāṇa R. ed. Bomb. 1,62,2.
Böhtlingk 1879 particle · verbal root
Original text · German · particle
2. *śram Indecl.
Original text · German · verbal root
1. √śram , śrā́myati, metrisch ˚śramati, ˚śramate, śramamāṇa (Chr. 90,7); müde —, überdrüssig werden, — zu (Infin. NAIṢ. 6,80. ŚIŚ. 14,38); sich abmühen, sich vergebens bemühen; im Bes. sich kasteien. ná mā śramat impers. śrāntá — 1〉 ermüdet, abgearbeitet. śrāntaklānta ermüdet und erschöpft KĀRAṆḌ. 29,19. — 2〉 *= śānta zur Ruhe gelangt. — Caus. śrāmayati und śramayati — 1〉 müde machen, ermüden. — 2〉 bezwingen, besiegen. Vgl. Caus. von 2. śam. — 3〉 *śrāmayati [Page6-268-b] (āmantraṇe). — Mit abhi müde machen ermüden GOP. BR. 1,1,1. 3. 5. fgg. — Mit ā in āśrama. — Mit upa sich ausruhen. — Mit ni in niśrama. — Mit pari sich sehr abmühen. pariśrānta — 1〉 sehr ermüdet, erschöpft. — 2〉 einer Sache (im Comp. vorangehend) überdrüssig geworden BAUDH. 2,17,16. — Caus. (˚śramayati) müde machen, ermüden NAIṢ. 5,28. — Mit saṃpari, ˚śrānta überaus ermüdet, erschöpft. — Mit prati Caus. (˚śrāmayati) wieder an seinen Platz stellen SADDH. P. 4,19. Vgl. 2. śam mit prati Caus. — Mit vi — 1〉 sich ausruhen, sich erholen. — 2〉 seine Thätigkeit einstellen, aufhören, nachlassen HEM. PAR. 1,343. — 3〉 beruhen auf (Loc.). — 4〉 Ruhe finden bei, so v. a. Jmd sein ganzes Vertrauen schenken, sich verlassen auf (Loc.). — 5〉 sich behaglich fühlen. — 6〉 viśrānta — a〉 ausgeruht, erholt (KĀM. NĪTIS. 13,76), — von (im Comp. vorangehend). — b〉 sich ausruhend, sich erholend. — c〉 aufgehört, nachgelassen Chr. 291,28. Chr. 295,28 (im Prākrit). — d〉 seine Thätigkeit einstellend Chr. 95,23. — e〉 aufhörend bei, so v. a. sich erstreckend bis (Acc. oder im Comp. vorangehend). karṇāntikam so v. a. zu Ohren gekommen PRASANNAR. 10,6. aśru viśrāntakarṇayugalam so v. a. aśru karṇayugalaviśrāntam. — f〉 am Ende eines Comp. entbehrend, baar. — g〉 sich behaglich fühlend bei (Loc.). — Caus. (viśramayati und viśrā˚) — 1〉 ruhen —, ausruhen lassen. siṃhāsane viśrāmitaḥ KĀRAṆḌ. 40,3. — 2〉 Etwas zur Ruhe bringen, einem Dinge ein Ende machen; mit Acc. — 3〉 viśrāmayati LALIT. 161,17 fehlerhaft für viśrāṇayati. — Mit parivi, ˚śrānta vollkommen ausgeruht Chr. 60,32. — Mit sam, saṃśrānta ermüdet, erschöpft.
Original text · German · verbal root
1. √śram mit ni Caus. kāni citpadāni gṛhānniśrāmayati als Erklärung von prapādayati DĀRILA zu KAUŚ. 28,15. [Nachtrag, Band 7]
Whitney Roots 1885 verbal root
Original text · English · verbal root
śram — be weary
Apte 1890 verbal root
Original text · English · verbal root
śram 4 P. (śrāmyati, śrāṃta) 1 To exert oneself, take pains, toil, labour. 2 To perform austerities, mortify the body (by acts of penance); kiyacciraṃ śrāmyasi gauri Ku. 5. 50. 3 To be wearied or fatigued, be exhausted; ratiśrāṃtā śete rajāniramaṇī gāḍhamurami K. P. 10; Śi. 14. 38; Bk. 14. 110. 4 To be afflicted or distressed; yo vṛṃdāni tvarayati pathi śrāmyatāṃ proṣitānāṃ Me. 99. — Caus. (śra śrā-mayati-te) To cause to be fatigued &c.
Cappeller 1887 verb
Original text · German · verb
śram , śrámyati, śramati, ˚te (nur —˚) müde werden, sich abhmühen o. kasteien. p.p. śrāntá ermüdet, s. auch bes. Caus. śrāmayati u. śramayati müde machen. bewältigen. pari sich abmatten; p. p. pariśrānta erschöpft. vi sich ausruhen, erholen; aufhören, nachlassen; sich beruhigen bei, verlassen auf (Loc.). p. p. viśrānta ausgeruht, erholt; aufgehört, nachgelassen; abgefallen von d. i. bar, ermangelnd des (—˚). Caus. ausruhen lassen, zur Ruhe bringen. parivi, p. p. pariviśrānta ganz ausgeruht.
Burnouf 1866 verbal root
Original text · French · verbal root
*śram śram. śrāmyāmi 4; p. śaśrāma; a2. aśramam; pp. śrānta. Etre las. Etre épuisé par les austérités. Cf. klam.
Occurrences in source texts (1)
HTK 1 occurrence
HTK 10.34*2–38*1: Asvaṅgaśṛṅkhalā and Kumbhāntaraśṛṅkhalā 1 occurrence
Direct occurrences
-
HTK 10.35 Segment 7
Continue with AYI Free
Image source: AYI archive.