Sanskrit manuscript in Devanāgarī

dham धम् – blow; forge; join

adjective · verbal root · Word type unspecified · verb

Dictionary sources

AYI dictionary verbal root

blow; forge; join

Cappeller 1891 Word type unspecified

Original text · English · Word type unspecified

dham ·(dhmā), dhámati (°te), pp. dhamitá & dhmātá blow, exhale; kindle (fire by blowing), melt (ore). -- anu blow upon. apa blow off. abhi blow at, terrify by blowing. ā inflate, blow, sound, proclaim aloud; P. be inflated or puffed up. upā & samupā blow, sound. ud exhale, breathe out, proclaim. upa blow at (acc.). nis & parā blow away. pra blow forth, blow away i.e. terrify by blowing, blow at (acc.); M. proclaim aloud. C. blow into (a conchshell), sound. vi blow i.e. drive asunder, scatter, disperse, destroy. sam blow or melt together; proclaim aloud.

Petersburger 1855 adjective · Word type unspecified

Original text · German · adjective

dham , dhmāta adj. und n. Bez. einer best. fehlerhaften Aussprache der Vocale PAT. a. a. O. 1,20,a. — ava anfachen so v. a. in Thätigkeit versetzen, reizen: medo māṃsaṃ malaṃ jantoravadhamati (= vilikhati Comm.) sīdhuḥ CARAKA 1,27. — vi caus. löschen: hutāśaṃ vidhmāpayitum HEM. YOGAŚ. 2,81. — Vgl. vidhmāpana.

Original text · German · Word type unspecified

dham (dhmā), dhámati DHĀTUP. 22,29. P. 7,3,78. VOP. 8,70; dadhmau; dhamiṣyati (HARIV. 13865. R. 3,62,7. R. 4,45,12. R. 5,3,57. R. 6,29,5) und dhmāsyati; adhmāsīt VOP. 8,87; pass. dhamyate (in der älteren Sprache und im Epos) und dhmāyate, ep. dhmāyati (auch ŚAT. BR.; s. u. ā), dhmāyant; partic. dhamita (nur in der alten Sprache) und dhmāta; 1〉 blasen, aushauchen; blasen (eine Pfeife, Muschel); anblasen, aufblasen NAIGH. 2,14. NAIGH. 2,19. NAIGH. 3,14. NIR. 6,2. bhṛmi̱ṃ dhamànto̱ apa̱ gā àvṛṇvata ṚV. 2,34,1. dhamànti bāku̱raṃ dṛtìm ṚV. 9,1,8. dhamànto vā̱ṇaṃ ma̱rutàḥ ṚV. 1,85,10. prāva̱nvāṇī̀ḥ puruhū̱taṃ dhamàntīḥ ṚV. 3,30,10. AV. 20,129,10. srakvè dra̱psasya̱ dhamàta̱ḥ samàsvaran wohl so v. a. gährend ṚV. 9,73,1. āva̱ttamindra̱ḥ śacyā̱ dhamàntam ṚV. 8,85,13. dhamati vātaḥ SUŚR. 1,332,11. tatra sma dadhmuḥ śataśaḥ śaṅkhān MBH. 2,1925. MBH. 4,1455. MBH. 7,9054. BHAG. 1,12. R. 2,81,2. RAGH. 7,60. BHĀG. P. 1,11,1. BHAṬṬ. 3,34. BHAṬṬ. 17,7. (ko) dhamecchāntaṃ ca pāvakam anfachen MBH. 2,2483. dhama svāpānametanme blase diesen deinen Athem auf mich MBH. 14,1732. pass. i̱yamàsya dhamyate nā̱ḻīḥ ṚV. 10,135,7. śaṅkhasya dhmāyamānasya ŚAT. BR. 14,5,4,9. MBH. 4,1786. śaṅkhāśca dadhmire tatra MBH. 5,3350. śaṅkho dhmāyati MBH. 2,1756. dhmāyatsu — jalajeṣu MBH. 6,4996. vāyunā dhamyamāno 'tra dṛśyate 'gniḥ kvacitkvacit MBH. 3,16825. dhmāyate (agniḥ) SUŚR. 1,128,21. te bā̱ḥubhyā̀ṃ dhami̱tama̱gnimātmàni̱ naki̱ḥ ṣo a̱styaràṇo ja̱hurhi tam angefacht ṚV. 2,24,7. tato 'sya — dhamyatas angeblasen werdend MBH. 14,1738. dhmātaṃ dhmātaṃ punaḥ punaḥ worauf man beständig bläst SUŚR. 2,355,21. dṛti̱rna dhmā̱taḥ aufgeblasen ṚV. 7,89,2. — 2〉 durch Blasen bearbeiten, schmelzen (Erz): ayo̱ na de̱vā janìmā̱ dhamàntaḥ ṚV. 4,2,17. aśmano 'yo dhamanti, ayaso hiraṇyam ŚAT. BR. 6,1,3,5. dahyante dhmāyamānānāṃ dhātūnāṃ hi yathā malāḥ M. 6,71. yathā parvatadhātūnāṃ doṣā dahyanti dhāmyatām (lies: dhamyatām) MĀRK. P. 39,11. dhmātā girerdhātavaḥ BHARTṚ. 3,5. vāṭavagnibhyāṃ yathā lohaṃ dhmātaṃ tyajati vai malam BHĀG. P. 3,28,10. bildlich: śokāgninā dahyamāno dhamyamāna ivāśaye MBH. 8,225. — 2〉 von sich blasen so v. a. schleudern, werfen: dvādaśeṣūnprāhiṇavaṃ raṇe 'haṃ tataḥ śaktīrapyadhamaṃ ghorarūpāḥ MBH. 5,7209. — caus. dhmāpayati; partic. dhmāpita als Beiw. von kṣauma viell. verkohlt, zu Zunder verbrannt SUŚR. 1,46,16. — intens. dedhmīyate P. 7,4,31. VOP. 20,15. pass. dādhmāyamāna heftig geblasen werdend (dara Muschel) BHĀG. P. 1,11. BHĀG. P. 1,2. — anu besprühen, bespritzen: ye dra̱psā ìva̱ rodàsī̱ dhama̱ntyanù vṛ̱ṣṭibhìḥ ṚV. 8,7,16. — apa wegblasen: apā̀dhamada̱bhiśàstīḥ ṚV. 8,78,2. apà dhamanti mā̱yayā̱ tvaca̱masìknīm ṚV. 9,73,5. ṚV. 1,51,5. te 'padhmātā mahātmanā . bhasmarāśīkṛtāḥ sarve sametāḥ sagarātmajāḥ .. R. GORR. 1,42,26. — api daraufblasen KAUŚ. 25. — abhi anblasen: a̱bhi dasyu̱ṃ bakùreṇā̱ dhamànto̱ru jyotìścakrathu̱rāryā̀ya ṚV. 1,117,21. — ā 1〉 hineinblasen (in eine Muschel): ādhmātastena hariṇā sa cakre śaṅkharāḍravam HARIV. 15853. daher so v. a. laut ausrufen, verkünden: uddhamādhama saṃdhama TAITT. ĀR. 1,12,1. ādhmāta = śabdita H. an. 3,246. MED. t. 88. pass. sich aufblasen, Luft einziehen, sich mit Luft füllen: sa ucchvayatyādhmāyatyādhmāto mṛtaḥ śete ŚAT. BR. 14,6,2,12. dṛtirādhmātaḥ PAÑCAV. BR. 5,10,2. MBH. 12,3555. ādhmātavasti SUŚR. 1,62,1. SUŚR. 1,290,9. ādhmāyante SUŚR. 304,8. Auch act. in ders. Bed.: vimuktaḥ punarādhamati SUŚR. 290,10. ādhmātakukṣi (bhujaṃgapati) MṚCCH. 143,22. HARIV. 3587. mahāvātādhmātaiḥ — jaladharaiḥ MṚCCH. 84,16. ādhmāta aufgedunsen, einen durch Winde aufgedunsenen Leib habend H. an. MED. Uebertr.: darpādhmāta von Stolz aufgeblasen HIT. II, 135. — 2〉 erhitzen, brennen; ādhmāta = dagdha H. an. MED. Hierher viell. SUŚR. 2,355,15. — Vgl. ādhamana, ādhmāna. — caus. aufblasen: vātenādhmāpitāṃ nābhim SUŚR. 1,374,5. Vgl. ādhmāpana. — atyā heftig nach Luft schnappen: ˚dhamati SUŚR. 1,38,13. — upā hineinblasen in: śaṅkhamupādhmāya MBH. 7,3096. HARIV. 13576. śaṅkhamupādhmāsīt HARIV. 9019. HARIV. 12208. MBH. 3,11706. MBH. 4,1456. — samā hineinblasen in: kambūnatha samādadhmuḥ BHAṬṬ. 14,2. (śaṅkhāḥ) samādhmātāḥ MBH. 2,1925. MBH. 4,1787. Ueberh. ertönen lassen (ein musik. Instr.): bheryaścāpi samādhmātā mṛdaṅgā bahavo nṛpa . neduḥ HARIV. 15854. samādhmāta aufgedunsen SUŚR. 1,58,8. — ud ausblasen, aushauchen: uddhmāya mariṣyasi ŚAT. BR. 1,4,3,17. durch Blasen verkünden, bekannt machen TAITT. ĀR. 1,12,1 (s. u. ā). — Vgl. uddhama fgg., uddhmāna. — upa anblasen: yadī̱mahà tri̱to di̱vyupa̱ dhmātèva̱ dhamàti ṚV. 5,9,5. PAÑCAV. BR. 13,3,22. PAÑCAV. BR. 17,6,3. ṢAḌV. BR. 2,1. nāgniṃ mukhetopadhamet M. 4,53. (agniḥ) nānupadhmāto nānupajvalito jvalati ŚAT. BR. 11,8,3,7. — Vgl. upadhmā fgg. — nis wegblasen: niràvra̱tām̐ àdhamo̱ rodàsyoḥ ṚV. 1,33,5. ṚV. 1,33,9. ṚV. 10,55,8. nira̱ntarìkṣādadhamo ma̱hāmahìm ṚV. 8,3,20. ṚV. 5,31,9. TAITT. ĀR. 1,7,4. herausblasen SUŚR. 1,100,5. — parā wegblasen: sa̱patnī̀ṃ me̱ parā̀ dhama (AV. nuda) ṚV. 10,145,2. — pra 1〉 vor sich her blasen, zerblasen: pra vò dhamatu sa̱rvatàḥ AV. 3,3,2. a̱gniṣṭāna̱smātpra dhàmāti ya̱jñāt AV. 18,2,28. tataḥ siṃhapuram — prādhamat so v. a. zerstören MBH. 2,1028. pass. hinundhergetrieben werden, herumirren: yathā somya puruṣaṃ gandhārebhyo 'bhinaddhākṣamānīya taṃ tato 'tijane visṛjetsa yathā tatra prāṅvā udaṅvādharāṅvā pradhmāyītābhinaddhākṣa ānītaḥ CHĀND. UP. 6,14,1. Nach ŚAṂK. = śabdaṃ kuryāt, vikrośet. — 2〉 hineinblasen, hineinblasen in (acc.): pradhamennāḍyā SUŚR. 2,517,15. tataḥ pradadhmau sa karam MBH. 14,78. divyau śaṅkhau pradadhmatuḥ BHAG. 1,14. MBH. 3,789. MBH. 3,12090. MBH. 4,1443. MBH. 4,1785. MBH. 5,7109. HARIV. 8064. RAGH. 6,9. BHĀG. P. 8,4,26. — caus. hineinblasen in: pradhmāpya jalajam MBH. 3,633. prādhmāpayacchaṅkham MBH. 4,1835. MBH. 5,7141. MBH. 6,2318. MBH. 7,1724. HARIV. 6877. HARIV. 10483. (śaṅkham) prādhmāpayata MBH. 3,14325. prādhmāpyanta sughoṣāśca śaṅkhaveṇugaṇāḥ R. GORR. 2,82,2. pradhmāpiteṣu śaṅkheṣu MBH. 7,3122. — Vgl. pradhamana. — vi zerblasen, wegblasen, auseinanderwerfen, zerstreuen, zerstieben machen: vi sa̱ptaràśmiradhama̱ttamā̀ṃsi ṚV. 4,50,4. AV. 3,2,2. yajamānasya paśūnvidhamati ŚAT. BR. 11,4,2,3. bhrātṛvyalokam PAÑCAV. BR. 12,13,25. vyadhamattānyanīkāni MBH. 1,5462. vyadhamatpāṇḍavīṃ senāṃ tūlarāśimivānalaḥ MBH. 6,3308. MBH. 6,3829. vidhamanti sma durgāṇi sthalāni ca tatastataḥ R. 2,80,8. (tasya śarāḥ) śarīraṃ vidhamiṣyanti gaṅgākūlamivormayaḥ R. 3,62,7. — MBH. 1,8310. MBH. 3,814. MBH. 3,11962. MBH. 3,12120. MBH. 3,12126. MBH. 3,12141. MBH. 3,12230. MBH. 3,14911. MBH. 4,1800. MBH. 4,1944. MBH. 4,2051. MBH. 4,2053. MBH. 5,7203. MBH. 6,5324. MBH. 14,829. HARIV. 12293. HARIV. 13528. HARIV. 13865. R. 4,45,12. R. 5,3,57. R. 5,74,9. R. 6,29,5. R. 6,75,49. BHĀG. P. 1,12,10. BHĀG. P. 4,10,16. BHĀG. P. 5,24,31. med.: nāgā nāgānsamāsādya vyadhamanta parasparam MBH. 8,2524. — sam 1〉 zusammenblasen; zusammenschweissen, — schmelzen: brahmàṇa̱spatìre̱tā saṃ ka̱rmārà ivādhamat ṚV. 10,72,2. saṃ bā̱hubhyā̱ṃ dhamàti̱ saṃ patàtrairdyāvā̱bhūmī̀ ja̱nayànde̱va ekàḥ ṚV. 10,81,3. AV. 8,1,19. — 2〉 laut verkünden: uddhamādhama saṃdhama TAITT. ĀR. 1,12,1. — abhisam anblasen: a̱gnimìva jā̱tama̱bhi saṃ dhàmāmi AV. 8,2,4.

Original text · German · Word type unspecified

√dham 1〉 dhmāntaḥ (= dhamantaḥ) śṛṅgāṇi kecana BHĀG. P. 10,12,7. Sp. 865, Z. 12 lies dhami̱tama̱gnimaśmàni̱. — abhi blasen: ˚dhmātagośṛṅga KATHĀS. 59,41. — ā 1〉 ugrakabandhakaṇṭharudhirairādhmāyamānodarāḥ (pheravaḥ) SĀH. D. 169,15. madādhmāta KATHĀS. 91,54. — caus. in übertr. Bed.: kṛṣṇenādhmāyitātmanām (sic) BHĀG. P. 10,25,6. — pratyā vgl. pratyādhmāna.

Böhtlingk 1879 verbal root

Original text · German · verbal root

√dham , dhámati, vor Consonanten dhmā, vor ya sowohl dham als dhyā; dhmānt BHĀG. P. st. dhamant; Partic. dhamitá und dhmātá. — 1〉 blasen, aushauchen (mit Acc.). dhmāta geblasen als Bez. einer best. fehlerhaften Aussprache der Vocale. — 2〉 blasen auf oder in (Acc. Chr. 44,28. MBH. 14,58,42), anblasen, anfachen (Feuer) Jmd (Acc.) blasen in (Loc. Chr. 44,27), aufblasen, ein Blasinstrument (Acc.) blasen. dhamsva st. dhama Chr. 44,27 (in der Prosa). MBH. 14,58,42. — 3〉 durch Blasen bearbeiten, schmelzen (auch bildlich). — 4〉 von sich blasen, so v. a. schleudern, werfen. — 5〉 Blasen werfen, gähren. — Caus. dhmāpayati; dhmāpita verkohlt, zu Zunder verbrannt. — Intens. *dedhmīyate; dādhmāyamāna laut geblasen werdend (Muschel). — Mit anu besprühen, bespritzen. — Mit apa wegblasen. — Mit api daraufblasen. — Mit abhi anblasen, ein Horn blasen. — Mit ava — 1〉 anfachen, in Thätigkeit versetzen, reizen. — 2〉 Pass. sich schütteln, schaudern BHĀVAPR. 4,86. — 3〉 avadhmāta erhitzt CARAKA. 3,8. — Mit ā — 1〉 hineinblasen (in eine Muschel); Pass. (ausnahmsweise auch Act.) sich aufblasen, Luft einziehen, sich mit Luft füllen. ādhmāta aufgeblasen (auch in übertr. Bed.), aufgedunsen. — 2〉 laut ausrufen, verkünden. — 3〉 ādhmāta erhitzt, gebrannt. — Caus. aufblasen. ādhmāyitātman (sic) in übertragener Bed. — Mit atyā heftig nach Luft schnappen. — Mit upā hineinblasen in (eine Muschel). — Mit pratyā in ˚dhmāna. — Mit samā hineinblasen in (eine Muschel), überh. ein musikalisches Instrument ertönen lassen. samādhmāta auch aufgedunsen. — Mit ud — 1〉 ausblasen, aushauchen. — 2〉 durch Blasen verkünden, bekannt machen. — Mit upa anblasen, blasen auf (Acc.) MĀN. ŚR. 1,5,3. — Mit nis weg-, heraus-, fortblasen. — Mit parā wegblasen. — Mit pra — 1〉 vor sich her blasen, zerblasen. — 2〉 wegblasen, so v. a. verscheuchen CARAKA. 3,3. — 3〉 wegblasen, so v. a. zu Grunde richten, zerstören. — 4〉 hineinblasen, — in (Acc.) CARAKA. 6,24. insbes. in eine Muschel. — 5〉 Med. laut ausrufen CHĀND. UP. 6,14,1. — Caus. Act. und Med. hineinblasen in (eine Muschel. Acc.). — Mit vi (ausnahmsweise Med.) zer-, wegblasen, auseinanderwerfen, zerstreuen, zerstieben machen. — Caus. auslöschen. — Mit sam — 1〉 zusammenblasen, -schweissen, -schmelzen. — 2〉 laut verkünden. — Mit abhisam anblasen.

Whitney Roots 1885 verbal root

Original text · English · verbal root

dham, dhmā — blow

Cappeller 1887 verb

Original text · German · verb

dham (dhmā), dhámati (˚te) blasen, anfachen, schmelzen (auch übertr.), aufblasen, Blasen werfen, gären; p.p. dhamitá u. dhmātá - apa wegblasen. abhi anblasen. ā hineinblasen; Pass. sich auf blasen; p.p. ādhmāta aufgeblasen (auch übertr., von—˚) vi auseinander blasen, zerstreuen. sam zusammenblasen o. schmelzen.

Burnouf 1866 verbal root

Original text · French · verbal root

*dham dham, cf. dhmā.

Occurrences in source texts (1)

SVU 1 occurrence
SVU 3.1-3.4: The One Rudra 1 occurrence

Direct occurrences

Continue with AYI Free

Image source: AYI archive.