Sanskrit manuscript in Devanāgarī

dhū धू – shaking, agitating.

verbal root · substantive feminine · Word type unspecified · verb

Dictionary sources

Cappeller 1891 verb

Original text · English · verb

dhū dhūnóti dhūnuté dhunoti dhunute ·v (dhūváti, dhuváti, dhunāti, dhunīte), pp. dhūtá & dhuta shake, toss, agitate; shake off a thing from (2 acc.), cast away, remove; fan, kindle (fire); intr. struggle, resist. I. dodhavīti & dodhūyate shake violently, flourish, swing, fan; intr. move to and fro, totter, rush on. -- apa shake off. abhi shake, fan. ava shake or throw down, shake off from (abl.) upon (loc.), reject; move to and fro, toss. vyava shake off, reject, renounce. ā & vyā shake, toss, stir. ud rouse up, stir, lift, swing, fan, kindle, move, excite; throw off, reject. samud shake up, raise, stir, toss. nis shake out or off, drive away, remove, expel; swing, brandish. vinis shake off, drive asunder, reject; move to and fro, toss. pra move onward (tr.), blow away or out. I. shake or blow out (the beard). vi shake, toss, swing (M. also refl.), fan, kindle, drive asunder or away, remove, destroy; M. shake off (1 or 2 acc.), give up, renounce. sam shake towards i.e. bestow on (dat.); M. raff up together. -- Cf. ávadhūta, ādhūta, uddhūta, nirdhūta.

Monier-Williams 1872 substantive feminine · verb

Original text · English · substantive feminine

2. dhū, ūs, f. shaking, agitating.

Original text · English · verb

dhū 1 . dhū, cl. 5. P. A. dhūnoti, dhūnute, (in the later language also) dhunoti, dhu- nute; cl. 6. P. dhuvati; cl. 9. P. A. dhunāti, dhu- nīte, dudhāva, dudhuve, dhoṣyati and dhaviṣ- yati, -te, adhāvīt and adhauṣīt, (cl. 6. Aor. adhuvīt), adhoṣṭa and adhaviṣṭa, dhotum and dhavitum, to shake, shake off, remove; to agitate, cause to tremble; to treat (a person) roughly, hurt, injure; to blow away, destroy; to kindle, excite, fan (a fire &c.); to shake off from one's self, liberate one's self from (A.); to strive against, re- sist: Pass. dhūyate: Caus. dhāvayati and dhūna- yati, -yitum, to shake: Desid. dudhūṣati, -te: Intens. dodhūyate, dodhoti, dodhavīti, to shake or agitate violently, shake in a threatening manner, shake out, shake down from; to be shaken violently, totter exceedingly (A.); [cf. Zend dun-man, ‘mist, fog:’ Gr. θύ-ω, θύ-ν-ω, θυά-ω, θυά-ζω, θῦ-νο-ς, θύ-ελλα, θυά-(δ)-ς, θυι-ά-ς, θυ-μό-ς, θῦ-μα, θυ-σία, θύ-ος, θυή-εις, θύ-μο-ν: Lat. fū-mu-s, sub-fī-o, sub-fī- men: Goth. daun-s, ‘smell:’ Old Iceland. du-s-t = Eng. dust: Old Germ. tun-s-t, ‘storm;’ tou-m, ‘smoke:’ Slav. du-na-ti, ‘to breathe;’ dy-mŭ, ‘smoke;’ du-chŭ, ‘breath;’ du-sha, ‘soul:’ Lith. dú- mai, ‘smoke;’ du-ma-s, dū-mà, ‘thought, mind.’]

Petersburger 1855 substantive feminine · Word type unspecified

Original text · German · substantive feminine

2. dhū (= 1. dhū) f. das Schütteln MED. dh. 2.

Original text · German · Word type unspecified

1. dhū (dhu). dhūnoti und dhūnute (später auch dhunoti und dhunute) DHĀTUP. 27,9. dhuváti (s. u. ni) DHĀTUP. 28,105. dhūvati, dhuvate 3. pl.; dhunāti und dhunīte DHĀTUP. 31,17. dhaváti DHĀTUP. 34,29; vgl. zu den verschiedenen Formen die Beispiele aus KAVIRAHASYA_zu_P. 7,3,37. potent. dhunet s. u. nis; dudhāva, dudhavitha (P. 7,2,61, Sch.), dudhuvus, dudhuve, dudhuvīta (ved.); dūdhot ved., adhāvīt P. 7,2,72. VOP. 8,96. VOP. 16,2. adhauṣīt ebend. adhūṣata ved., adhoṣṭa und adhaviṣṭa P. 7,2,72, Sch.; dhoṣyati und dhaviṣyati; dhotā und dhavitā P. 7,2,44; dhūtvā KĀŚ._zu_P. 7,2,44; pass. dhūyate; dhūta, dhūna (P. 8,2,44; vgl. dhūnay) und dhuta. 1〉 ausschütteln, abschütteln (z. B. Früchte von einem Baume, mit dopp. acc.); durchschütteln, schütteln, rasch hinundherbewegen: vṛ̱kṣaṃ na pa̱kvaṃ dhū̀navat ṚV. 9,97,53. ṚV. 3,45,4. dhū̱nu̱tha dyāṃ parvàtāndā̱śuṣe̱ vasù ṚV. 5,57,3. adhū̀no̱tkāṣṭhā̀ḥ ṚV. 1,59,6. purò dā̱sapàtnīradhūnutam ṚV. 3,12,6. ṚV. 1,37,6. AV. 9,4,13. ŚAT. BR. 3,6,2,4. ŚAT. BR. 13,1,3,31. kṛṣṇājināni dhunvānāḥ schüttelnd KĀTY. ŚR. 12,2,18. dhuvate ŚAT. BR. 13,2,8,4. — dhunvanrūkṣān śiroruhān MBH. 1,5932. MBH. 13,1973. KUMĀRAS. 7,49. MEGH. 63. ṚT. 3,12. VARĀH. BṚH. S. 27,c,9. VARĀH. BṚH. S. 27,44 (43),10. VARĀH. BṚH. S. 27,77,8. VARĀH. BṚH. S. 27,94,41. AMAR. 58. VET. 30,17. BHAṬṬ. 5,101. BHAṬṬ. 9,7. BHAṬṬ. 10,22. dhunvāno gadāṃ daṇḍamivāntakaḥ MBH. 2,2704. dhunīyādvā karau SUŚR. 1,109,10. itareṇa (hastena) dhunānamabjam BHĀG. P. 3,15,40. hṛṣṭāḥ sumanaso bhūtvā cailāni dudhuvuḥ (vgl. u. ā) MBH. 6,1557. RAGH. 4,67. Jmd schütteln, rütteln, hart zusetzen: mā na dhāvīrariṃ raṇe BHAṬṬ. 9,50. BHAṬṬ. 15,61. dudhāva nirnamaskārān BHAṬṬ. 9,60. dhunoti śamalaṃ kṛṣṇaḥ BHĀG. P. 2,8,5. yaṃ yamarthamupādatte — taṃ taṃ dhunoti bhagavān so v. a. wegblasen, zu Nichte machen BHĀG. P. 3,30,2. pass.: bālavyajanairdhūyamānaiḥ R. 4,38,31. R. 1,9,16. dhūyantām — patākāḥ PRAB. 26,8. MBH. 3,11701. dhūyate tasya kilviṣam MBH. 13,1698. dhūta rasch hinundherbewegt H. 1481. H. an. 2,174. MED. t. 28. (pādapāḥ) dhūtāgrāḥ R. 3,58,37. MEGH. 34. RĀJA-TAR. 4,170. abgeschüttelt, entfernt AK. 3,2,56. H. 1475. dāsībhirdhūtādhvarajasaḥ KATHĀS. 18,113. tanmantradhūtadurgrahā KATHĀS. 17,130. ˚pāpman MBH. 13,1700. ˚kalmaṣa R. 1,31,13. R. 1,52,20. ˚pāpa R. 2,115,20. dhuta geschüttelt, rasch hinundherbewegt AK. 3,2,36. H. 1480. H. an. 2,174 (wohl kampite zu lesen). MED. t. 27. MED. t. 28. R. 5,16,17. abgeschüttelt entfernt H. an. MED. dhutapāpa R. GORR. 1,29,11. BHĀG. P. 7,9,6. BHĀG. P. 7,15,40. — 2〉 anfächeln, anfachen (Feuer): kumbhaṃ dhuviṣyantaḥ (v. l. dhavi˚) KĀTY. ŚR. 21,3,6. KĀTY. ŚR. 21,26,4. KĀTY. ŚR. 21,3,3. vāyunā dhūyamāno hi vanaṃ dahati pāvakaḥ MBH. 3,2733. MBH. 2,1132. pavanadhūta (agni) ṚT. 1,26. — 3〉 von sich schütteln, sich befreien von; med.: śarīraṃ dhūnute AIT. BR. 4,24. TAITT. ĀR. 1,23,4. CHĀND. UP. 8,13. śamalam KĀTH. 34,11. rajaḥ MBH. 5,1588. PRAB. 77,9. trīnsvapnān BHĀG. P. 7,15,62. karmavāsanām BHĀG. P. 9,24. BHĀG. P. 9,61. act.: srajamapi śirasyandhaḥ kṣiptāṃ dhunotyahiśaṅkayā (v. l. dhunāti) ŚĀK. 183. dhunotyagham BHĀG. P. 4,7,61. aghaṃ dhunvanti kārtsnyena nīhāramiva bhāskaraḥ BHĀG. P. 6,1,15. — 4〉 sich schütteln, sich sträuben: (sevakāḥ) ārohanti śanaiḥ paścāt dhunvantamapi pārthivam PAÑCAT. I, 42 (PAÑCAT. ed. orn. 30). — 5〉 dhūta = bhartsita H. an. MED. = tarkita DHAR._im_ŚKDR. — caus. dhāvayati (DHĀTUP. 34,29) und dhūnayati (s. dhūnay) SIDDH. K._zu_P. 7,3,37. VOP. 18,12. — intens. dodhavīti (auch MBH.), dodhuvat; partic. dódhuvat und dávidhvat; davidhāva; in der späteren Sprache dodhūyate, partic. dodhūyat 1〉 heftig schütteln (Schweif u. s. w.); drohend hinundherbewegen (z. B. die Hörner): atyo̱ na dòdhavīti̱ vārā̀n ṚV. 2,2,4. ṚV. 4,45,6. śṛṅgā̀ davidhāva ṚV. 1,140,6. ˚davìdhvat ṚV. 8,49,13. ˚dodhuvat ṚV. 9,15,4. yasya̱ śipre̱ vājā̀ya̱ harìṇī̱ davìdhvataḥ ṚV. 10,96,9. ausschütteln, herabschütteln: dra̱psaṃ davìdhvadgavi̱ṣo na satvā̀ ṚV. 4,13,2. davìdhvato (P. 7,4,65; nach dem Schol. von dhvar) ra̱śmaya̱ḥ sūryàsya̱ carme̱vāvā̀dhu̱stamò a̱psva1̱̀ntaḥ ṚV. 4,13,4. ṚV. 2,34,3. — 2〉 intrans. sich heftig hinundherbewegen stark schwingen, heftig hinundherbewegt werden; med.: vāyurdodhūyate mahān MBH. 12,8563. dodhūyamānāśca mahāpatākāḥ MBH. 6,2654. cāmaraiḥ MBH. 7,2937. gāṇḍīvasya MBH. 4,1631. dhanurguṇena MBH. 5,705. cāmaravyajane — varanārībhyāṃ dodhūyete 'sya (sic) mūrdhani R. 3,9,7. R. 4,33,38. agniśikheva naktaṃ dodhūyamānā pavanena DRAUP. 2,1. dodhūyamānāṃ tāṃ nāvaṃ samīreṇa balīyasā BHĀG. P. 8,24,36. act.: (vāyuḥ) adhaścordhvaṃ ca tiryakca dodhavīti diśo daśa MBH. 12,8564. dodhūyatā cāmareṇa MBH. 14,2181. nāsike nirabhidyetāṃ dodhūyati nabhasvati BHĀG. P. 2,10,20. — Unter dieser Wurzel wird (vgl. WEST. und BENFEY_im_SV.) die Form dódhatas, welche als gen. sg. und nom. acc. pl. des partic. mit der Bedeutung sich gewaltsam bewegend, ungestüm, wild vorkommt, und das in NAIGH. 3,12 als Synonym von krudhyati aufgezählte dodhati angeführt. Da aber auch dudhi und dudhra auf eine Form dudh zurückgehen, so hätte diese an ihrer Stelle eingereiht werden sollen. Dass dudh durch Reduplication aus dhū abgeleitet sei, wird für sicher anzunehmen sein (dudhirhiṃsākarmā SĀY._zu_ṚV. 2,21,4). ṚV. 1,80,5. ṚV. 1,2,21. ṚV. 1,80,4. ṚV. 8,6,6. vātā̀ iva̱ dodhàtaḥ ṚV. 10,119,2. ṚV. 10,171,2. avā̱nyānhànmi̱ dodhàtaḥ AV. 12,1,58. — apa abschütteln: pāpmānamalakṣmīmapadhūnomi ŚĀṄKH. GṚHY. 6,5. — abhi schütteln, erschüttern: abhidhūnvantaḥ (marudgaṇāḥ) TAITT. ĀR. 1,4,3. TAITT. ĀR. 1,15,6. — ava act. herabschütteln auf: a̱sme dèvā̱so 'và dhūnutā̱ vasù ṚV. 10,66,14. ava̱ tyā bṛha̱tīriṣò dhūnuhi ṚV. 10,134,3. abschütteln, ausschütteln: pātrebhyaḥ KĀTY. ŚR. 2,4,2. pavitram LĀTY. 1,10,20. vastrāntam ŚĀṄKH. GṚHY. 6,5. uttarasicam KAUŚ. 88. med. abschütteln von sich oder von Andern: ava̱ dasyū̀ṃradhūnuthāḥ ṚV. 8,14,14. ṚV. 1,78,4. ṚV. 6,47,17. avà pri̱yā àdhūṣata ṚV. 1,82,2. (dasyum) ava̱ svaḥ sakhā̀ dudhuvīta̱ parvàtaḥ ṚV. 8,59,11. AV. 19,46,2. sā rā̱ṣṭramavà dhūnute brahma̱jyasyà AV. 19,46,5. AV. 19,19,7. AV. 19,36,4. ŚAT. BR. 5,2,1,8. ŚAT. BR. 5,4,3,20. Aus der späteren Litteratur nur avadhūya und avadhūta zu belegen: pāpam — avadhūya gacchema svargamuttamam von sich abschütteln MBH. 3,2032. MBH. 12,8885. vyathām RAGH. 3,61. rājasatvam RAGH. 11,90. kadāvadhūya rakṣāṃsi sā badhūrutpatiṣyati . nirbhidya jaladaṃ nīlaṃ taḍillekheva jānakī .. R. 5,75,14. māmavadhūya pādapatitaṃ yātā von sich weisen VIKR. 130. avadhūya als Erkl. von avamatya so v. a. nicht beachtend MALLIN._zu_ŚIŚ. 5,5. avadhūta abgeschüttelt VS. 1,14. verscheucht, vertrieben, entfernt: saṭāvadhūtā jaladāḥ BHĀG. P. 7,8,32. suravadhūravadhūtabhayāḥ śaraiḥ RAGH. 9,20. abgewiesen, zurückgewiesen, nicht beachtet: ˚praṇipātā VIKR. 46. siṃhavarmāvadhūtaduhitṛprārthana DAŚ._in_BENF. Chr. 200,23. avadhūte tathābhūte tasminniyamaniścaye R. 1,21,6. (devāḥ) avajñātāvadhūtāśca nirdahantyadhamānnarān MBH. 13,4713. ātmānamavadhūta te vijñāya R. 1,66,22. KUMĀRAS. 3,8. AMAR. 2. DAŚAK._in_BENF. Chr. 183,21. der Alles von sich abgeschüttelt hat, sich von Allem losgesagt hat RĀJA-TAR. 1,112. BHĀG. P. 3,1,19. BHĀG. P. 4,4,21. BHARTṚ. p. 69. avadhūtaveṣa adj. (nach BURNOUF sowohl der jenige der alle Kleider abgelegt hat als auch derjenige der nur weggeworfene Kleider trägt) BHĀG. P. 1,19,25. BHĀG. P. 3,1,19. BHĀG. P. 5,5,29. avadhūtena veṣeṇa gūḍhau BHĀG. P. 6,15,10 übersetzt BURNOUF durch caches sous lʼexterieur de ceux qui ont renoncé á tout. In den folgenden Bedeutungen ist die Präposition nicht mehr zu fühlen: geschüttelt, gerüttelt, in Bewegung gesetzt: pakṣijagdhaṃ gavā ghrātamavadhūtamavakṣutam . dūṣitaṃ keśakīṭaiśca mṛtprakṣepeṇa śudhyati .. M. 5,125. MBH. 13,1577. vṛṣtivātāvadhūtāgrānpādapān DAŚ. 1,16. ṚT. 6,15. līlāvadhūtaiḥ — cāmaraiḥ MEGH. 36. CAURAP. 34. reṇuḥ — pavanāvadhūtaḥ RAGH. 7,40. angestossen: avūdhato mayā cāsau vimānena R. 6,82,62. befächelt: sicā PĀR. GṚHY. 3,15. Wohl n. nom. act. das Abstossen in der Stelle saṃnipātāvadhūtaiḥ MBH. 4,352 = HARIV. 4717. — vyava abschütteln: parogavyūti hotavyastathā hainaṃ na vyavadhūnute KĀṬH. 37,11. tāni vāṇasahasrāṇi carmaṇā vyavadhūya HARIV. 11076 (p. 792). saṃtāpam R. 2,60,5. cintām R. 5,14,34. evamapyatitaptasya śoko me vyavadhūyate R. 3,78,10. Jmd schütteln, rütteln, hart zusetzen: duḥśāsanena vyavadhūyamānā MBH. 2,2231. vyavadhūta vielleicht so v. a. resignirt: parasparajñāḥ saṃhṛṣṭā vyavadhūtāḥ suniścitāḥ . api pañcāśataṃ śūrā mṛdbhanti mahatīṃ camūm .. MBH. 6,150. — ā schütteln, rütteln, hinundherbewegen, umrühren (scheint an einigen Stellen mit ā — dhāv verwechselt zu sein): aṃśūnādhunoti ŚAT. BR. 11,5,9,8. vreśī̀nāṃ tvā̱ patma̱nnā dhū̀nomi VS. 8,48. sto̱tre śikṣànnādhūnva̱te cà ṚV. 9,72,8. ṛ̱jīṣè 'nyadā̀dhūnu̱yāt TBR. 1,4,7,4. (aṃśūn) ādhavanīye 'vadhāyādhūya KĀTY. ŚR. 9,5,6. KĀTY. ŚR. 12,5,17. TS. 3,3,3,1. (somaḥ) ā̀dhū̱yamā̀naḥ TS. 4,4,9,1. — ādhūya vegena visaṃjñakalpām MBH. 2,2240. hatau kṛṣṇāviti prītā vāsāṃsyādudhuvustadā MBH. 7,771. MBH. 7,4128 (vgl. MBH. 6,1557). ādhūya śākhāḥ kusumadrumāṇām RAGH. 16,36. ādudhāva (marut) vanarājīḥ KIR. 9,31. (śvānaḥ) ādhunvanto vā pivantaśca toyam VARĀH. BṚH. S. 88,10. hastāgramādhunvatī AMAR. 32. ādhūta geschüttelt, hinundherbewegt AK. 3,2,36. ādhūtānvāyunā paśya saṃtatānpuṣpasaṃcayān R. GORR. 2,104,9. RAGH. 1,38. RAGH. 12,85. RAGH. 14,11. KATHĀS. 19,105. KATHĀS. 25,7. BHAṬṬ. 8,54. CAURAP. 16 (nach SCHÜTZʼs Verbesserung). beunruhigt, gequält: vighnairbahubhiḥ R. 1,65,3. — An mehreren Stellen fassen die Erklärer die Präposition ā in der Bed. von īpat auf. — Vgl. ādhava fgg. und ādhāva. — vyā hinundherbewegen: karau vyādhunvatyāḥ pibasi ratisarvasvamadharam ŚĀK. 22. vyādhūya cīnāṃśukam AMAR. 75. vyādhūyante niculatarubhirmañjarīcāmarāṇi VIKR. 76. R. 5,13,40. agniśikheva naktaṃ vyādhūyamānā pavanena MBH. 3,15588. vyādhūta GĪT. 1,36. — samā auseinandersprengen: (rākṣasān) mānavāstrasamādhūtānanilena yathā ghanān R. 1,32,15. GORR. 33,13. — ud 1〉 aufrütteln, aufschütteln, in Bewegung versetzen: uddhunvanto 'pare reṇūn MBH. 3,16280. uddhūnvānā rajo ghoram R. 1,28,14. tasya niśvāsavātena raja uddhūyate mahat MBH. 3,13538 (= HARIV. 682). MBH. 7,4711. reṇumuddhūtam MBH. 3,15691. RAGH. 1,85. PRAB. 79,5. KIR. 5,39. aśvakharoddhutareṇubhiḥ RAGH. 9,50. pavanoddhūtairdhūmaiḥ RAGH. 1,53. vātenoddhūyamānaḥ sāgaraḥ SUŚR. 2,405,15. udanvāṃścāniloddhūtaḥ BHAṬṬ. 8,6. pavanoddhutā yathā mahormayaḥ HARIV. 12749. MBH. 13,4076. udiddhū̀noti̱ vāto̱ yathā̱ vanàm ṚV. 10,23,4. mandāniloddhūtakamalākara KUMĀRAS. 2,29. abhyucchritoddhūyamānadhvajāḥ VARĀH. BṚH. S. 12,7. KATHĀS. 23,78. R. 3,58,20. R. 3,58,22 mārutoddhūtaśikharaiḥ pranṛtta iva parvataḥ R. 2,95,8. anfachen (Feuer): uddhūtamagnim RAGH. 7,45. KATHĀS. 9,30. in die Höhe heben, schwingen: tārāḥ kareṇoddhūya KATHĀS. 1,2. haraḥ saṃkrīḍamānaśca umayā saha parvate . bhujābhyāmuddhūtaḥ R. 3,47,10. hastoddhuta (kārmuka) R. 6,92,60. prabalabhujabaloddhūtagovardhanacchattra PRAB. 81,7. pādoddhūta das in die-Höhe-Werfen der Füsse MBH. 4,353 = HARIV. 4719. aufregen, in Aufregung versetzen (uneig.): samanyuruddhūyate prāṇapatiḥ śarīre MBH. 3,15670. uddhūtānīha sarveṣāṃ yadūnāṃ hṛdayāni vai HARIV. 4254. madoddhūtāṃśca kuñjarān R. 3,15,4. mānoddhūta von Stolz gehoben KATHĀS. 11,16. — 2〉 abschütteln, abwerfen, ausstossen: śirobhiruddhūtakirīṭakuṇḍalaiḥ BHĀG. P. 8,10,38. tasya kṛṣṇabhujoddhūtāḥ keśino daśanā mukhāt . petuḥ HARIV. 4315. uddhūtapāpa MEGH. 56. — 3〉 uddhūta hoch, laut (vom Tone): paurajanāḥ sarve sāgaroddhūtaniḥsvanāḥ MBH. 1,6959. varāhoddhūtatiḥsvana MBH. 4,352 (= HARIV. 4718). vāyurvavau magheravoddhutaḥ HARIV. 9608. — 4〉 in der Stelle: saṭāśikhoddhūtaśivāmbuvindubhiḥ BHĀG. P. 3,13,43 ist wohl udbhūta st. uddhūta zu lesen. — samud aufrütteln, aufschütteln, in Bewegung setzen: rajaḥ samuddhūya MBH. 1,1336. tasyā vāsaḥ samuddhūtaṃ mārutena MBH. 1,3846. vāyuvegasamuddhūta (mahārṇava) R. 5,74,27. śīghravātasamuddhūtāḥ (toyadāḥ) HARIV. 3576. R. 3,58,30. samuddhūto yathā bhūmicale 'calaḥ R. 6,36,38. — upa anfachen; s. vātopadhūta. — ni 1〉 hinwerfen, dahingeben: ja̱rāyai̱ ni dhùvāmi tvā AV. 3,11,7. e̱ṣā tè va̱dhūrni dhū̀yatāṃ yama AV. 1,14,2. pi̱tṛbhyo̱ ni dhùvet TS. 5,2,5,3. ˚dhūvet KĀṬH. 26,1. KĀṬH. 29,3. PAÑCAV. BR. 9,8,10 (wo aber v. l.) — 2〉 hinundherbewegen: karau nidhunvan HARIV. 14650. — Vgl. nidhuvana. — nis 1〉 herausschütteln, abschütteln, entfernen: nirdhūnute ŚĀṄKH. BR. 31,8. nirdhūtaparṇaśikhara R. 5,16,17. nirdhūtānvāyunā paśya saṃtatānpuṣpasaṃcayān R. 2,95,10. duḥkhaṃ śokaṃ ca nirdhūya MBH. 4,695. jñānanirdhūtakalmaṣa BHAG. 5,17. MBH. 15,918. R. 1,25,15. SŪRYAS. 14,25. badhanirdhūtaśāpa RAGH. 12,57. keśākarṣaṇanirdhūtagauravā DEV. 5,76. nirdhūto 'dharaśoṇimā GĪT. 12,13. nirdhutadravyakriyākārakavibhramormaye BHĀG. P. 4,17,29. nirdhutavākyakaṇṭakām (giram) entfernt, vermieden MBH. 12,6262. rasātalāndhakāraṃ nirdhūnānā verscheuchend DAŚAK. 126,9. — 2〉 auseinandertreiben, verjagen, verscheuchen, vertreiben, fortstossen, verstossen (das obj. ein lebendes Wesen): bālamṛgaiśca nirdhūtaiḥ R. 5,37,42. R. 6,20,7. nirdhūya tānrājabhṛtyān R. GORR. 1,55,6. kimanyaiḥ kālanirdhūtaiḥ kalpānte vaiṣṇavādibhiḥ BHĀG. P. 7,3,11. nirdhūto 'smi balīyasā R. 4,8,21. roṣeṇa mayā pāpena nirdhutaḥ MBH. 3,269. nirdhūtādyāstvasākṣiṇaḥ Verstossene YĀJÑ. 2,71. — 3〉 schütteln, schwingen, in Bewegung setzen: nirdhūya sahasā śiraḥ R. 2,35,1. gadām — kālāṅkuśena nirdhūtām HARIV. 6238. rājanirdhūtadaṇḍa über dem der König den Stock geschwungen hat, vom Könige bestraft M. 8,318. snātvā vāso na nirdhunet (sic) ausschütteln MBH. 13,5006. — 4〉 bedrängen, quälen, belästigen: tejasārkasya nirdhūto na viṣādaṃ gataḥ R. 5,2,26. — 5〉 nirdhūta entblösst, beraubt: dravyāvayava˚ HARIV. 3531. — vinis 1〉 abschütteln: vinirdhūtamalāśaya BHĀG. P. 6,5,4. BHĀG. P. 6,5,26. vinirdhutāśeṣamanomala BHĀG. P. 4,21,31. — 2〉 auseinanderblasen, auseinandertreiben, fortblasen, fortstossen: antarīkṣādvinirdhūtāstasya vegena rākṣasāḥ . bhūmau nipatitāḥ R. 6,16,89. taṃ vinirdhūya niryāntamasmānsarvān R. 4,8,40. — 3〉 hinundherbewegen: vinirdhūyāgrahastam R. GORR. 2,20,4. babhūvuragamāḥ sarve mārutena vinirdhutāḥ R. GORR. 5,16,20. — pravinis hinschleudern: daṃṣṭrābhyāṃ pravinirdhūtā mamaite dakṣiṇāṃ diśam . āśritā dharaṇīṃ piṇḍāḥ MBH. 12,13417. — pari hinundherschütteln: trayīṃ tanuṃ svāṃ paridhunvate namaḥ BHĀG. P. 3,13,33. paridhūta (nach der Verbesserung SCHÜTZʼs) zur Erkl. von ādhūta Schol. zu CAURAP. 16. — pra vorwärts bewegen: tau rāthaṃtaraṃ prācīnaṃ pradhūnutaḥ PAÑCAV. BR. 10,2,5. fortblasen: agnau prāstaṃ pradhūyeta tathā (lies yathā) tūlaṃ dvijottama . tathā gaṅgāvagāḍhasya sarvapāpaṃ pradhūyate MBH. 13,1800; vgl. tadyatheṣīkātūlamagnau protaṃ pradūyetaivaṃ hāsya sarve pāpmānaḥ pradūyante CHĀND. UP. 5,24,3. — intens. ausschütteln, ausblasen (den Bart): pra śmaśru̱ dodhùvat ṚV. 10,23,1. dūdhot ṚV. 10,26,7. pra̱dodhùva̱cchmaśrùṣu ṚV. 2,11,17. — vi 1〉 schütteln, hinundherbewegen; schwingen: pippalam ṚV. 5,54,12. śākhām AV. 11,2,19. taṃ tàkma̱nvī̀va dhūnuhi AV. 5,22,7. puro̱ vi dū̀dhot ṚV. 7,21,4. prastaram ĀŚV. GṚHY. 2,5. PAÑCAV. BR. 6,7,19. agrahastaṃ vidhunvan R. 2,23,4. RAGH. 11,40. VARĀH. BṚH. S. 88,4. vidhutapakṣa VARĀH. BṚH. S. 94,18. vidhunvanto 'jināni MBH. 1,7035. dīrghāṃ veṇīṃ vidhunvānaḥ sādhuśukle ca vāsasī MBH. 4,1261. vidhūtaveśā R. 5,16,21. vidhunvānā bhūmāvākṣipya kīcakam MBH. 4,460. nalinīṃ vidhunvan (nabhasvān) ṚT. 3,10. mṛdupavanavidhūtān — cūtavṛkṣān ṚT. 6,28. KATHĀS. 6,165. KATHĀS. 18,403. BHĀG. P. 5,6,9. H. an. 3,298. jyāṃ vidhunvaṃśca bahuśaḥ R. 3,34,4. vyajanena vidhūyatā (pass.) MBH. 3,1772. anfachen: na vidhūyate (agniḥ) yāvaccārupuṭoṣṭhena vāyunā MBH. 2,1132. hṛdayena vidhūyatā mit bewegtem, aufgeregtem Herzen SĀV. 4,29. med. sich schütteln ŚAT. BR. 10,6,4,1. — 2〉 vertreiben, verscheuchen, entfernen, zu Nichte machen: timiraṃ vidhūyārka ivoditaḥ R. 3,30,18. hṛdyantaḥstho hyabhadrāṇi vidhunoti suhṛtsatām BHĀG. P. 1,2,17. BHĀG. P. 1,18,18. kapervidhavituṃ dyutim BHAṬṬ. 9,28. paṭupaṭahadhvanibhirvidhūtanidraḥ (v. l. vinīta˚) RAGH. (ed. Calc.) 9,72. nāgā vidhutabandhanāḥ RĀJA-TAR. 3,26. yogavidhutamārtya BHĀG. P. 3. BHĀG. P. 33,32. auseinandertreiben, verjagen, forttreiben, vertreiben (das obj. ein lebendes Wesen): vidhūya tāṃstadā bhṛtyān — jagāmānilavegena pādamūlaṃ mahātmanaḥ R. 1,54,6. KATHĀS. 16,98. KATHĀS. 18,35. KATHĀS. 18,112. tāndasyūnvidhunomyajñānpūrvasmācca padādadhaḥ BHĀG. P. 8,11,5. devagṛhāttataḥ . vyāḍiṃ vidhūya KATHĀS. 4,108. vidhuta in einer Inschr. in Journ. of the Am. Or. S. 7,9, Śl. 30. Journ. of the Am. Or. S. 7,9,32. med. von sich abschütteln: yā bhūmi̱rvyadhū̀nuta AV. 5,18,12. AV. 5,19,11. mṛdho̱ vi dhū̀nute VS. 11,18. VS. 22,8. aśvà iva̱ rajò dudhuve̱ vi tān AV. 12,1,57. daṃṣṭrāvilagnāṃstrīnpiṇḍānvidhūya MBH. 12,13412. vi̱dhūya̱ tamàḥ AV. 13,2,8. KAUŚ. 102. aśva iva romāṇi vidhūya pāpam CHĀND. UP. 8,13. MUṆḌ. UP. 3,1,3. M. 6,85. śokam R. 2,60,22. darpam R. 2,98,31. vidhūtapāpman MBH. 14,986. R. 2,95,13. H. an. 3,298. BHĀG. P. 1,9,42. vidhūtatriliṅga BHĀG. P. 9,19,25. AK. 3,2,56. H. 1475. aufgeben: vidhūyānyat NAIGH. 1,35. — Vgl. vidhuvana. — pravi auseinandertreiben, verjagen: pravidhūyāsuragaṇānkravyādāstreṇa HARIV. 10492. — sam Jmd Etwas zuschütteln, zuwerfen: saṃ gā a̱smabhyàṃ dhūnuhi ṚV. 1,10,8. med. zusammenraffen: samindro̱ rāyò bṛha̱tīràdhūnuta̱ saṃ kṣo̱ṇī samu̱ sūryàm VĀLAKH. 4,10.

Original text · German · Word type unspecified

1. dhū intens. 3〉 anfächeln, befächeln: aparāścandraraśmyābhairhemadaṇḍairmahādhanaiḥ (sc. cāmaraiḥ) . dodhūyurvadanaṃ tasya R. 7,77,13. fg. Sp. 974, Z. 18 füge hinzu ma̱khasya̱ dodhàtaḥ ṚV. 10,171,2. — ava Sp. 974, Z. 7 v. u. vgl. WILSON, Sel. Works 1,55. fg. WILSON, Sel. Works 1,185. fg. WILSON, Sel. Works 1,238. Z. 6 v. u. BHĀG. P. 3,1,19 vom Schol. durch asaṃskṛtadeha, BHĀG. P. 4,4,21 durch brahmavid erklärt. Z. 5 und 4 v. u. avadhūtaveṣa vom Schol. ein Mal als die Kleider eines Verstossenen tragend, ein anderes Mal durch brahmavid erklärt. avadhūta BHĀG. P. 10,80,24. fg. vom Schol. durch malina schmutzig erklärt. avadhūta n. und avadhūtaka n. Titel einer Upaniṣad Ind. St. 3,325. — vyava Z. 5. fg. NĪLAK.: vyavadhūtā dārādiṣvanāsaktāḥ. — vyā, ˚dhūtādhoraṇa (vāraṇa) KATHĀS. 112,63. — ud 1〉 uddhūta hinundherbewegt KATHĀS. 60,198. angefacht KATHĀS. 32,153. — 4〉 Schol.: uddhūtā ucchalitāḥ also in die Höhe geworfen. — samud, mahāvātasamuddhūtaṃ (so die ed. Bomb.) rajaḥ R. 2,30,13. — ni 2〉 die neuere Ausg. richtig vidhunvan. — pari abschütteln: pāpaughaḥ paridhūyatām Spr. 2894. — vi 1〉 (cāmaravyajanam) vidudhāva pradakṣiṇam (so die ed. Bomb.) MBH. 2,38. vidhutaḥ pāvaka iva MĀLATĪM. 32,5. — 2〉 vidhūta (so liest BALLANT.) n. in der Dramatik das Zurückweisen einer Freundlichkeit für den ersten Augenblick, nach Andern Abneigung SĀH. D. 354 nebst Scholien. — anuvi vertreiben, verscheuchen: īśvarasya vidhiṃ (= vidhānaṃ māyāṃ Schol.) ko 'nuvidhunoti (ko nu vi˚?) BHĀG. P. 10,49,28. — pravi hinundher schwingen: pravidhutadṛḍhamuṣṭipīḍitāsivara KATHĀS. 109,148.

Original text · German · Word type unspecified

1. dhū mit vyā abschütteln Spr. (II) 3086. — vinis 2〉 vinirdhūtaṃ (so ed. Bomb.) śūlam MBH. 12,13272.

Böhtlingk 1879 verbal root · substantive feminine

Original text · German · verbal root

1. √dhū, √dhu , dhūnóti und dhūnute, dhunóti und dhunute, dhūváti, dhuváti (dhuváte 3. Pl. ŚAT. BR. 13,2,8,4 wohl fehlerhaft für dhunváte), dhunāti und dhunīte, *dhavati; Partic. dhūtá, dhuta und *dhūna. — 1〉 ausschütteln, abschütteln (z. B. Früchte von Bäumen, mit doppeltem Acc.), durchschütteln, schütteln, hinundher bewegen; abschütteln, so v. a. entfernen, zu Nichte machen BHĀG. P. 2,8,5. dhūta und dhuta geschüttelt, hinundher bewegt, in Bewegung gesetzt (Chr. 168,28); abgeschüttelt, entfernt. — 2〉 anfächeln, anfachen (Feuer). dhūta Angefacht. — 3〉 Med. Act. von sich schütteln, sich befreien von (Acc.). — 4〉 Act. sich schütteln, so v. a. sich sträuben. — 5〉 dhūtá — a〉 (im Wasser) hinundher bewegt, so v. a. abgespült (vom Soma) ṚV. 8,2,2. 9,62,5. 107,5. 10,104,2. ŚĀṄKH. ŚR. 8,8,7. dhautá SV. — b〉 *= bhartsita und *tarkita. — *Caus. dhāvayati. — Intens. dodhavīti, Partic. dódhuvat und dávidhvat; davidhāva; dodhūyate mit dem Partic. dodhūyamāna und dodhūyat; dodhūyus. — 1〉 heftig schütteln (z. B. den Schweif), drohend hinundher bewegen (z. B. die Hörner), schwingen (das Banner) ṚV. 4,13,2. — 2〉 abschütteln. — 3〉 anfächeln, befächeln. [Page3-163-a] — 4〉 sich heftig hinundher bewegen, stark schwingen, heftig hinundher bewegt werden. — Mit apa abschütteln. — Mit abhi — 1〉 schütteln, erschüttern. — 2〉 befächeln ĀPAST. ŚR. 14,22,1. — Mit ava — 1〉 herabschütteln, — auf (Loc.). — 2〉 abschütteln, ausschütteln aus (Abl.). Med. von sich oder von Andern abschütteln. — 3〉 von sich weisen, zurückweisen, nicht bewachten. — 4〉 hinundher bewegen (die Hand) ĀPAST. 2,19,13. — 5〉 ávadhūta — a〉 abgeschüttelt, verscheucht, vertrieben, entfernt. — b〉 ausgestossen, verstossen. — c〉 abgewiesen, zurückgewiesen, nicht beobachtet. — d〉 angestossen. — e〉 hinundher bewegt Chr. 303,14. — f〉 befächelt, angeweht. — g〉 worauf etwas Unreines abgeschüttelt worden ist M. 5,125. M. 13,23,6. — h〉 schmutzig, unsauber. — i〉 der alles Unreine von sich abgeschüttelt hat, zu einem Philosophen geworden. — Mit vyava — 1〉 abschütteln. — 2〉 von sich weisen, zurückweisen MBH. 2,67,35. — 3〉 vyavadhūta der Athem entsagt hat. — Mit ā schütteln, rütteln, hinundher bewegen, umrühren. ādhūta geschüttelt, hinundher bewegt; beunruhigt, gequält. — Mit vyā — 1〉 abschütteln. — 2〉 hinundher bewegen. vyādhūta h. bewegt. — Mit samā, ˚dhūta auseinander gesprengt. — Mit ud — 1〉 aufrütteln, aufschütteln, aufwirbeln (Staub), hindundher bewegen. uddhūta und uddhuta. — 2〉 in die Höhe heben, — werfen, schwingen. duddhūta und uddhuta. — 3〉 anfachen (das Feuer). Nur Partic. uddhūta. — 4〉 aufregen, in Aufregung versetzen, erregen. uddhūta. — 5〉 abschütteln, abwerfen, wegwerfen, ausstossen. Nur Partic. uddhūta. — 6〉 uddhuta in megharavoddhuta laut tönend, tosend HARIV. 9608. megharavopama HARIV. 2,110,17. Vgl. uddhūta. — Mit samud — 1〉 aufrütteln, aufschütteln, aufwirbeln (Staub), hinundher bewegen. samuddhūta. — 2〉 samuddhūta herbeigeschossen, herbeigeflogen MBH. 12,342,114. samuddhata NĪLAK., samuddhūta MBH. 12,13273. — Mit upa in vā́topadhūta. — Mit ni — 1〉 hinwerfen, hingeben. — 2〉 hinundher bewegen HARIV. 14650 fehlerhaft für vi. — Mit nis — 1〉 herausschütteln, abschütteln, entfernen, fernhalten. nirdhūta und nirdhuta. — 2〉 Menschen oder Thiere auseinandertreiben, verjagen, verscheuchen, vertreiben, fortstossen, verstossen. nirdhūta und nirdhuta. — 3〉 schütteln, schwingen, hinundher bewegen. rājanirdhūtadaṇḍa über dem der Fürst den Stock geschwungen hat, so v. a. vom Fürsten bestraft. — 4〉 bedrängen, quälen, belästigen. Nur Partic. nirdhūta. — 5〉 ˚nirdhūta entblösst, beraubt von, gekommen um. — Mit vinis — 1〉 abschütteln. Nur Partic. vinirdhūta und vinirdhuta — 2〉 auseinander [Page3-163-b] blasen, — treiben, fortblasen, fortstossen. vinirdhūta MBH. 12,342,113. — 3〉 von sich weisen, verschmähen VIKRAMĀṄKAC. 9,38. — 4〉 hinundher bewegen. vinirdhuta. — Mit pravinis, pravinirdhūta hingeschleudert. — Mit pari abschütteln. — Mit pra — 1〉 vorwärts bewegen. — 2〉 fortblasen. — 3〉 ausblasen (den Bart) ṚV. 10,26,7. — Intens. ausblasen (den Bart, Acc.), hineinblasen in (den Bart, Loc.). — Mit vi — 1〉 schütteln, hinundher bewegen, schwingen. Med. auch sich schütteln. vidhūta. — 2〉 anfachen (das Feuer). — 3〉 vertreiben, verscheuchen, entfernen, zu Nichte machen. vidhūta und vidhuta. — 4〉 Thiere oder Menschen auseinander treiben, verjagen, forttreiben, vertreiben. vidhuta. — 5〉 Med. von sich abschütteln, sich befreien von, aufgeben; mit Acc. vidhūta und vidhuta. — 6〉 hṛdayena vidhūyatā SĀV. 4,29 fehlerhaft für hṛ˚ vidūyatā. — Mit anuvi (?) vertreiben, verscheuchen. — Mit āvi ein wenig schütteln DHŪRTAN. 29. — Mit pravi — 1〉 hinundher schwingen. Nur Partic. ˚dhuta. — 2〉 auseinander treiben, verjagen. — Mit sam — 1〉 Jmd (Dat.) Etwas zuschütteln, zuwerfen. — 2〉 Med. zusammenraffen.

Original text · German · verbal root

1. √dhū mit samud Z. 5, lies samudbhūta st. samuddhūta. [Nachtrag, Band 4]

Original text · German · verbal root

1. √dhū mit ava III. ˚dhūta verschmäht JĀTAKAM. 13. — Mit ā III. *abschütteln (Sünden und dgl.) MAHĀVY. 126,73. — Mit samud III. 4. [Nachtrag, Band 7]

Original text · German · substantive feminine

2. *dhū f. das Schütteln.

Whitney Roots 1885 verbal root

Original text · English · verbal root

dhū, dhu — shake

Apte 1890 verbal root · substantive feminine

Original text · English · verbal root

dhū 6 P., 1 5 9 10 U. (dhuvati, dhavati-te, dhunoti, dhūnute, dhūnāti, dhunīte, dhūnayati-te, dhūta- dhūna) 1 To shake, agitate, cause to move or tremble; dhunvaṃti pakṣapavanairna nabho balākāḥ Rs. 3. 12; dhunvan kalpadrumakisalayāni Me. 62; Ku. 7. 49; R. 4. 67; Bk. 5. 101, Bk. 9. 7; Bk. 10. 22. 2 To shake off, remove, throw off; srajamapi śirasyaṃdhaḥ kṣiptāṃ dhunotyahiśaṃkayā Ś. 7. 24. 3 To blow away, destroy. 4 To kindle, excite, fan (as fire); vāyunā dhūyamāno hi vanaṃ dahati pāvakaḥ Mb.; pavanadhūtaḥ…agniḥ Rs. 1. 26. 5 To treat roughly, hurt, injure; mā na dhāvīrariṃ raṇe Bk. 9. 50; Bk. 15. 61. 6 To shake off from oneself, free oneself from; (sevakāḥ) ārohaṃti śanaiḥ paścāddhunvaṃtamapi pārthivaṃ Pt. 1. 36. 7 To strive against, resist, oppose. (The following stanza from Kavirahasya illustrates the root in its different conjugations: — dhūnoti caṃpakavanāni dhunotyaśokaṃ cūtaṃ dhunāti dhuvati sphuṭitātimuktaṃ . vāyurvidhūnayati caṃpakapuṣpareṇūn yatkānane dhavati caṃdanamaṃjarīśca ..).

Original text · English · substantive feminine

dhūḥ f. Shaking, trembling, agitating.

Cappeller 1887 verb

Original text · German · verb

dhū dhūnóti, dhūnuté, dhunoti, dhunute, dhūváti, dhuváti, dhunāti, dhunīte schütteln, hinundherbewegen, anfachen (Feuer), aus-, abschütteln, entfernen, beseitigen; p.p. dhūtá u. dhuta geschüttelt, hinundherbewegt, angefacht. Intens. dodhavīti u. dhodhūyate (sich) heftig schüteln. ava p.p. avádhūta schütteln, hinundherbewegen; abschütteln, entfernen, verschmähen. ā schütteln, rütteln; p.p. ādhūta geschüttelt, beunruhigt, gequält. vyā schütteln, hinundherwerfen, wiegen. ud aufrütteln, aufregen, reizen; p.p. udhūta u. udhūta. - samud dass. nis heraus-, abschütteln, entfernen, vertreiben; p.p. nirdhūta u. nirdhuta. - vi schütteln, schwingen, abschütteln, entfernen, beseitigen; p.p. vidhūta u. vidhuta.

Burnouf 1866 verbal root

Original text · French · verbal root

*dhū dhū. dhūnomi, dhūnve 5 [dhunāmi, dhune 9; dhuvāmi 6, et dhavāmi, dhave 1]; p. dudhāva, dudhuve; f2. dhaviṣyāmi, dhaviṣye et dhoṣyāmi, dhoṣye; a1. adhāviṣam, adhaviṣi et adhuviṣam, adhoṣi. Ps. dhūye; pp. dhūna et dhūta. Agiter, ébranler: vanam la forêt, pakṣāni ses ailes. Tourmenter, vexer. Oter en secouant: rajas la poussière; au fig. se débarrasser de: pāpam d'un péché [l'effacer].

Occurrences in source texts (1)

GoS 1 occurrence
GoS 50–63: Three Locks 1 occurrence

Direct occurrences

Continue with AYI Free

Image source: AYI archive.