kaṣāya कषाय – zusammenziehend (Geschmack).
Adjektiv · Substantiv Feminin · Substantiv Maskulin · Substantiv Neutrum · Worttyp nicht bestimmt
Wörterbuchquellen
Cappeller 1891 Adjektiv
Originaltext · Englisch · Adjektiv
kaṣāya ·a. astringent, sharp (of taste), fragrant, red, dark-red. m. red colour, passion, emotion; decoct, extract, ointment (also n.); n. a yellowish-red garment.
Monier-Williams 1872 Adjektiv
Originaltext · Englisch · Adjektiv
kaṣāya kaṣāya, as, ā, am (fr. rt. kaṣ?), astringent; fragrant; red, dark-red; brown, of a colour composed of red and yellow; (as, am), m. n. an astringent flavour or taste; the red colour; a de- coction or infusion, that form of a decoction which has one part of a drug combined with four or (according to other authorities) with eight or sixteen parts of water, the whole being then boiled down until only one quarter is left; a kind of ointment, gum, resin, extract, exudation from a tree; plaster- ing, anointing; colouring or perfuming the person; dirt, uncleanness, dulness, stupidity; decay, ruin; a mark of decay (of which, according to Buddhists, there are five, viz. āyus-kaṣāya, dṛṣṭi˚, kleśa˚, sattva˚, kalpa˚); attachment to worldly objects; (as), m. passion, emotion; the Kali-yuga; the tree Bignonia Indica; N. of a teacher; (as, ā, am), m. f. n. the tree Grislea Tomentosa; (ā), f., N. of a plant, a small sort of Hedysarum; [cf. kāṣāya and pañca-kaṣāya.]
Petersburger 1855 Adjektiv · Substantiv Feminin · Substantiv Maskulin · Substantiv Neutrum · Worttyp nicht bestimmt
Originaltext · Deutsch · Adjektiv · Substantiv Feminin · Substantiv Maskulin · Substantiv Neutrum
kaṣāya m.n. gaṇa ardharcādi zu P. 2,4,31. SIDDH. K. 249,a, ult. 1〉 adj. a〉 zusammenziehend, subst. der zusammenziehende Geschmack AK. 1,1,4,18. TRIK. 3,3,307. H. 1389. HĀR. 206. MBH. 14,1280. MBH. 14,1411. SUŚR. 1,19,15. yo vaktraṃ pariśoṣayati jihvāṃ stambhayati kaṇṭhaṃ badhnāti hṛdayaṃ kaṣati pīḍayati ca sa kaṣāyaḥ (rasaḥ) SUŚR. 155,7. SUŚR. 156,15. PAÑCAT. 61,11. PAÑCAT. 254,11. BHĀG. P. 3,26,42. kaṣāyāṇi tiktāni kaṭukāni ca . bhakṣayan R. 2,12,93. — b〉 wohlriechend TRIK. 3,1,19. TRIK. 3,3,107. H. an. MED. sphuṭitakamalāmodamaitrīkaṣāyaḥ (vātaḥ) MEGH. 32. — c〉 roth, dunkelroth; subst. die rothe Farbe H. an. MED. gelbroth SVĀMIN_zu_AK. ŚKDR. kaṣāyavāsas YĀJÑ. 1,272. SUŚR. 1,7,7. von der Farbe einer Schlange SUŚR. 2,265,14. ˚daśana und ˚danta von einer Maus SUŚR. 278,2. SUŚR. 279,8. kaśāyakaṇṭha (sic) DHŪRTAS. 67,8. kaṣāyeṇa raktaṃ vastram P. 4,2,1, Sch. kaṣāyarakta MBH. 14,1263. teṣāṃ (tāpasānāṃ) mauṇḍyaṃ kaṣāyaśca vāse rātriśca kāraṇam MBH. 13,6527 (vgl. śukladantāñjitākṣāśca muṇḍāḥ kāṣāyavāsasaḥ . śūdrā dharmaṃ cariṣyanti śākyabuddhopajīvinaḥ .. HARIV. 11142. MBH. 12,566). kaṣāyavastraracanā MṚCCH. 114,5. ein gelbrothes Kleid: nirvedadhṛtakaṣāyaṃ bhikṣum MṚCCH. 113,3. BURN. Intr. 180, N. 1. Hierher gehört wohlauch: kaṣāyaṃ sulabhaṃ paścānmunīnāṃ śamamicchatām MBH. 2,675. — 2〉 subst. m. n. a〉 ausgekochter Saft: parṇakaṣāya ŚAT. BR. 6,5,1,1. KĀTY. ŚR. 16,3,16. śuktāni ca kaṣāyāṃśca pītvā medhyānyapi dvijaḥ . tāvadbhavatyaprayato yāvattanna vrajatyadhaḥ .. M. 11,153. aṅgakaṣāya vom menschlichen Samen ŚAT. BR. 14,9,4,8. In der Med. Decoct; diejenige Form der Medicin, bei deren Bereitung ein Theil des Arzeneistoffes mit vier, nach Andern mit acht oder sechzehn Theilen Wasser gemischt und die Mischung bis auf ein Viertel eingekocht wird: tatra kecidāhustvakpatramūlādīnāṃ bhāgastaccaturguṇajalamāvāpya caturbhāgāvaśeṣaṃ niḥkvāthyāpaharedityeṣa kaṣāyapākakalpaḥ SUŚR. 2,175,9. fgg. SUŚR. 2,175,21. SUŚR. 1,15,3. fgg. SUŚR. 1,16,6. SUŚR. 1,18,5. fgg. SUŚR. 1,38,5. SUŚR. 1,159,8. fgg. SUŚR. 1,15,14. SUŚR. 1,15,15. fgg. SUŚR. 1,15,17. SUŚR. 1,160,11. fgg. SUŚR. 1,2,48. SUŚR. 1,15,16. fgg. SUŚR. 1,116,5. kalkāṃścūrṇakaṣāyāṃśca R. 2,91,67. Accent eines auf kaṣāya ausgehn. comp. P. 6,2,10. umāpuṣpakaṣāyam Sch. kaṣāya = niryāsa Decoct, aber auch jede vegetabilische Ausschwitzung wie Harz u. s. w. AK. 3,4,24,155. H. an. MED. — b〉 Salbe, Schminke, = samālambhana TRIK. 2,6,40. = vilepana und rāgavastu H. an. = vilepana und aṅgarāga MED. ghṛṣṭo vaṭakaṣāyena (sic) anuliptaḥ priyaṅgunā . kṣīreṇa ṣaṣṭikānbhuktvā sarvapāpaiḥ pramucyate .. MBH. 13,5970. śiroruhaiḥ snānakaṣāyavāsitaiḥ ṚT. 1,1. — c〉 (Bodensatz) Schmutz; übertragen Unreinigkeit, Verdummung, Versumpfung, Verfall (vgl. kalka): karṇakaṣāya BHĀG. P. 2,6,45. tasmai mṛditakaṣāyāya (ŚAṂK.: kaṣāyo rāgadveṣādidoṣaḥ) CHĀND. UP. 7,26,2. avipakvakaṣāyāṇāṃ durdarśo 'haṃ kuyoginām BHĀG. P. 1,6,22. nirmathitāśeṣakaṣāyadhiṣaṇo 'rjunaḥ BHĀG. P. 15,29. vidhunoti kāmaṃ kaṣāyaṃ malamantarātmanaḥ BHĀG. P. 4,22,20. kaṣāyasya lakṣaṇam (viell. mit Anspielung auf die Kleiderfarbe der buddhistischen Geistlichen) ein Anzeichen des Verfalls HARIV. 11182. fgg. kaṣāyopaplave kāle HARIV. 11184. Die Buddhisten nehmen 5 kaṣāya an: āyuskaṣāya, dṛṣṭi˚, kleśa˚, sattva˚, kalpa˚ VYUTP. 66. BURN. Lot. de la b. l. 354. kaṣāya = krodhādayaḥ H. an. In der Philos.: layavikṣepaṇābhāve (ŚKDR. ˚vikṣepābhāve) 'pi cittavṛtte (ŚKDR. cittasya) rāgādivāsanayā stabdhībhāvādakhaṇḍavastvanavalambanaṃ kaṣāyaḥ VEDĀNTAS._in_BENF. Chr. 218,1. BENF. Chr. 217,22. attachment to wordly objects WILS. — 3〉 m. a〉 Leidenschaft (rāga) SVĀMIN_zu_AK._im_ŚKDR. — b〉 das Kaliyuga SĀRAS._zu_AK._im_ŚKDR. Beide Bedeutungen gehen wohl in 2,c auf. — c〉 Name eines Baumes, Bignonia indica (śyonāka), DHAR._im_ŚKDR. — d〉 N. pr. eines Lehrers gaṇa śaunakādi zu P. 4,3,106. — 4〉 m.f.n. Name eines Baumes, Grislea tomentosa Roxb. (dhava), RĀJAN._im_ŚKDR. — 5〉 f. kaṣāyā Name einer Pflanze (kṣudradurālabhā) RĀJAN._im_ŚKDR. — Vgl. pañcakaṣāya und kāṣāya.
Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt
kaṣāya 1〉c〉 VARĀH. BṚH. S. 66,5. VARĀH. BṚH. S. 68,3. ˚danta eine Mausart Verz. d. Oxf. H. 309,a,19. roṣakaṣāyadūṣita Röthe mit Anspielung auf 2〉c〉 BHĀG. P. 4,2,20. ein rothes Gewand Spr. 3615 (ed. Bomb. des MBH. kāṣāya). MBH. 2,675 hat die ed. Bomb. gleichfalls kā˚, was der Schol. durch gairikaraktaṃ vastram erklärt. — 2〉a〉 te pibantaḥ kaṣāyāṃśca sarpīṃṣi vividhāni ca Spr. 4138. — b〉 vaṭakaṣāyeṇa = vaṭajaṭākaṣāyeṇa Schol. zu MBH. 13,5970. — c〉 füge Leidenschaft (vgl. 3,a) hinzu. kaṣāyavarjitaṃ jñānam MBH. 12,7873. sa˚ Ind. St. 3,148. Z. 9 nach 354 hinzu- zufugen 360. Bei den Jaina vier kaṣāya WILSON, Sel. Works 1,310. SARVADARŚANAS. 37,2. SARVADARŚANAS. 37,10. SARVADARŚANAS. 37,14. SARVADARŚANAS. 37,19. SARVADARŚANAS. 39,18. mit Anspielung auf 2〉a〉 SARVADARŚANAS. 36,20. SARVADARŚANAS. 36,22. Etymologie SARVADARŚANAS. 37,2. sakaṣāyatva SARVADARŚANAS. 37,12. — Vgl. niṣkaṣāya.
Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt
kaṣāya 2〉c〉 bei den Jaina HEM. YOGAŚ. 4,6. YOGAŚ. 4,77.
Böhtlingk 1879 Adjektiv · Substantiv Feminin · Substantiv Maskulin · Substantiv Neutrum
Originaltext · Deutsch · Adjektiv · Substantiv Feminin · Substantiv Maskulin · Substantiv Neutrum
kaṣāya — 1〉 Adj. — a〉 zusammenziehend (Geschmack). — b〉 wohlriechend. — c〉 roth, gelbroth, dunkelroth. — 2〉 m. — a〉 rothe Farbe, Röthe. — b〉 eine Schlangenart SUŚR. 2,265,14. — c〉 Bignonia indica R. GORR. 2,28,21. — d〉 *das Kaliyuga. — e〉 Leidenschaft Chr. 286,15. Chr. 286,26. deren vier bei den Jaina. — f〉 *N. pr. eines Lehrers. kaśāya v. l. — 3〉 m. n. (selten) — a〉 ausgekochter Saft. ˚pa ĀPAST. — b〉 in der Med. Decoct; diejenige Form der Medicin, bei deren Bereitung ein Theil des Arzeneistoffes mit vier, acht oder sechzehn Theilen Wasser gemischt, und die Mischung bis auf ein Viertel eingekocht wird. Auch allgemeine Bezeichnung für Heiltränke (fünferlei Formen) BHĀVAPR. 2,74. — c〉 Salbe, Schminke. — d〉 [Page2-040-c] Unreinigkeit, Schmutz. — e〉 der an der Seele haftende Schmutz. — f〉 Verschlimmerung, Verfall, sittlicher —. Die Buddhisten nehmen fünf Kaṣāya an. — 4〉 *m. f. n. Grislea tomentosa. — 5〉 *f. ā ein best. dorniger Strauch RĀJAN. 4,58. — 6〉 n. ein gelbes —, rothgelbes Gewand.
Apte 1890 Adjektiv · Substantiv Maskulin
Originaltext · Englisch · Adjektiv · Substantiv Maskulin
kaṣāya a. 1 Astringent; Ś. 2. 2 Fragrant; sphuṭitakamalāmodamaitrīkaṣāyaḥ Me. 31; U. 2. 21; Mv. 5. 41. 3 Red, dark-red; cūtāṃkurāsvādakaṣāyakaṃṭhaḥ Ku. 3. 32. 4 (Hence) Sweet-sounding; Māl. 7. 5 Brown. 6 Improper, dirty. — yaḥ, -yaṃ 1 Astringent flavour or taste (one of the six rasas): see kaṭu; yo vaktraṃ pariśoṣayati jihvāṃ staṃbhayati kaṃṭhaṃ badhnāti hṛdayaṃ kaṣati pīḍayati ca sa kaṣāyaḥ Suśr. 2 The red colour. 3 A decoction with one part of a drug mixed with four, eight, or sixteen parts of water (the whole being boiled down until one quarter is left); Ms. 11. 154. 4 Plastering, smearing; Ku. 7. 17; anointing. 5 Perfuming the body with unguents; Rs. 1. 4. 6 Gum, resin, extract or exudation from a tree. 7 Dirt, uncleanness. 8 Dulness, stupidity. 9 Attachment to worldly objects. 10 Decay, ruin. — yaḥ 1 Passion, emotion. 2 Kali yuga.
Cappeller 1887 Worttyp nicht bestimmt
Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt
kaṣāya zusammenziehen, scharf (schmekkend): wohlriechend; rot; m. Röte, Leidenschaft; n. ein rotgelbes Gewand.
Burnouf 1866 Adjektiv
Originaltext · Französisch · Adjektiv
kaṣāya kaṣāya a. (kaṣ) jaune, de couleur d'ocre; rouge terne, rougeâtre. Odorant, d'une odeur ou d'une saveur astringente. — S. m. n. décoction jaunatre servant a la teinture; goût ou odeur astringente; action de farder ou de parfumer une personne. Au fig. Bd. corruption; influence des causes de corruption: kalpakaṣāya période de dégénérescence d'un kalpa ou durée actuelle d'un univers; pancakaṣāya n. les cinq corruptions qui causent cette dégénérescence. — S. m. bignonia indica, bot. kaṣāyakṛt m. (kṛ) l'arbre dont l'écorce fournit la teinture ci-dessus. kaṣāyita pp. teint avec le kaṣāya; [écorce] préparée pour cette teinture ou ayant servi à la préparer. kaṣāyin m. le sāla; arbre. kaṣāyīkṛta pp. (kṛ teint en rougeâtre ou jaunâtre avec le kaṣāya.
Quelltextfundstellen (1)
SiSa 1 Fundstelle
Mit AYI Free weitermachen
Bildquelle: AYI Archiv.