śaṃs शंस् – praise; declare; recommend
verbal root · Word type unspecified · verb
Dictionary sources
AYI dictionary verbal root
praise; declare; recommend
Cappeller 1891 verb
Original text · English · verb
śaṃs śáṃsati ·v (śáṃsa°te), pp. śastá (q.v.) & śaṃśita say in a loud and solemn voice, recite, praise, vow, unfold, betray, announce, communicate, declare, foretell, prophesy. C. śaṃsayati cause to recite; announce, foretell. -- ati recite beyond (2 acc. or instr. & acc.); omit in reciting. anu recite or praise (after another). abhi accuse, defame; praise, commend. ā M. (A.) hope or trust in, strive after (loc., acc., dat., or infin.), try to master (acc.), suppose, expect, fear; wish, desire (acc. or -- & -- infin.). beg for (acc.); praise, commend, recite, announce, foretell. samā A. adjudge to (dat.); M. hope or trust in (acc.). ud call upon, invoke. pra tell forth, proclaim aloud; stir up, excite; praise, extol, recommend to (gen.). vi recife, divide in reciting. sam recite (together). upasam recite in addition. -- Cf. abhiśasta, praśastá.
Monier-Williams 1872 Word type unspecified
Original text · English · Word type unspecified
śaṃs śaṃs [cf. rts. śaś, 1. śās], cl. 1. P. śaṃsati (ep. also A. -te), śaśaṃsa, śaṃ- siṣyati, aśaṃsīt, Prec. śasyāt, śaṃsitum, to recite, repeat, (in Vedic ritual śoṃsāva, śoṃsāma, ‘let us recite’); to relate, say, tell, report, declare, announce, communicate to (with dat. or gen. of the person); to praise, celebrate; to approve, wish, desire [cf. ā-śaṃs]; to wish well or ill to; to calumniate, revile; to hurt, injure [cf. rt. 1. śas]; to be unhappy (?): Pass. śasyate, to be recited or uttered; to be praised or approved: Caus. śaṃsayati, -yitum, Aor. aśaśaṃsat, to cause to repeat or recite: Desid. śiśaṃsiṣati: Intens. śāśasyate, śāśaṃsti; [cf. Lat. censeo, cano, Cas-menœ, Ca-menœ, carmen, con-cinn-us: Old Germ. sagen: Angl. Sax. sagan, sœgan: Goth. hazjan, hana: Mod. Germ. Hahn: Slav. san-ti: (perhaps also) Lith. sakau: Hib. sant, ‘greediness, lust;’ santaighim, ‘I desire, covet.’]
Petersburger 1855 Word type unspecified · verb
Original text · German · Word type unspecified
√śaṃs 1〉 Z. 2 vom Ende lies śaṃrsānta. — abhi 1〉 Z. 10 mithyābhiśasta auch Spr. (II) 5460.
Original text · German · verb
śaṃs , śáṃsati NAIGH. 3,14 (arcatikarman). DHĀTUP. 17,19 (stutau; nach Andern auch durgatau und hiṃsāyām); śàṃsiṣam, śaṃsiṣus, (samā) śasta 2. pl.; śaśaṃsa, (āśaṃsus MBH.) śaṃsiṣyati; im Epos auch med. śaṃsate, śaśaṃse (samāśaṃsire MBH.); absol. śastvā, ˚śasya; śaṃsitum; pass. śasyate, śaṃsi; partic. śastá und śaṃsita (selten) s. bes. 1〉 laut und feierlich aufsagen, recitiren; insbes. das Aussprechen eines an Götter gerichteten Liedes oder Spruchs: de̱vāyà śa̱stiṃ śàṃsa ṚV. 4,3,3. mantrā̀n ṚV. 1,67,4. vacàḥ ṚV. 8,8,11. ni̱vacànāni ṚV. 9,97,2. u̱kthā ṚV. 6,23,5. ṚV. 6,24,7. ṚV. 6,29,4. ṚV. 7,19,9. ṚV. 7,56,23. stomā̀saḥ śa̱syamā̀nā u̱kthaiḥ ṚV. 6,69,3. ṚV. 4,4,15. na dùṣṭu̱tiḥ śàsyate ṚV. 1,53,1. dhī̱tiḥ ṚV. 1,110,1. manmà ṚV. 2,4,8. brahmà ṚV. 4,58,2. giràḥ śa̱syamā̀nāḥ ṚV. 6,69,2. ṚV. 5,55,8. ṚV. 10,66,12. ṚV. 10,148,4. śaṃsìṣa̱ṃ nu tè apika̱rṇe ṚV. 6,48,16. AIT. BR. 2,38. Im Ritual von der Recitation des Hotar: śaṃsā̀vādhvaryo̱ pratì me gṛṇīhi ṚV. 3,53,3. ṚV. 3,4,7. ṚV. 2,43,2. nividaṃ śastvā sūktaṃ śaṃsati AIT. BR. 2,33. AIT. BR. 2,38. tūṣṇīśaṃsam AIT. BR. 2,39. AIT. BR. 3,31. AIT. BR. 5,14. AIT. BR. 6,8. AIT. BR. 2,30. śastram AIT. BR. 6,24. ṛgbhiḥ NIR. 13,7. aśaṃsiṣurṛcaḥ ŚAT. BR. 4,6,9,20. ŚAT. BR. 4,3,2,1. ŚAT. BR. 4,6,9,6. ŚAT. BR. 10,5,3,3. uccairhotā śaṃsati ŚAT. BR. 11,5,5,10. stotriyam ŚĀṄKH. ŚR. 9,5,3. dhāyyām ŚĀṄKH. ŚR. 11,12,2. mahāvratam ŚĀṄKH. ŚR. 16,20,10. bṛhatīm KĀTY. ŚR. 7,25,6. paccho gāyatrīm P. 6,3,55, Schol. śaṃsantamanuśaṃsanti bahvṛcāḥ śastrakovidāḥ CŪLIKOP._in_Ind. St. 9,14. Aus śaṃsāva variirt ist in den Litaneien śoṃsāvo, śośoṃsāvo, śoṃsāva ŚĀṄKH. BR. 14,3. KĀTY. ŚR. 9,13,29 und sonst. śoṃsāmo ähnlich ŚĀṄKH. BR. 14,3; vgl. oṃ śomiti śastrāṇi śaṃsati TAITT. UP. 1,8,1. absol. śaṃsam ŚĀṄKH. ŚR. 18,16,2. gāyatrī˚ 1. jagatī˚ ŚĀṄKH. ŚR. 11,15,11. paṅkti˚ ŚĀṄKH. ŚR. 10,6,5. nivicchaṃsam 20. — 2〉 loben, preisen, rühmen: śaṃsā̀ ma̱hāmindràm ṚV. 3,49,1. ṚV. 6,5,6. ṚV. 7,61,4. śaṃsàte stuva̱te śaṃbhàviṣṭhā ṚV. 6,62,5. ṚV. 4,51,7. ṚV. 10,99,9. ṚV. PRĀT. 11,33. saṃnyāsaṃ karmaṇām BHAG. 5,1. MBH. 2,1593. KĀM. NĪTIS. 6,7. Spr. (II) 506. Spr. (II) (I) 2046. RĀJA-TAR. 5,435. BHĀG. P. 1,9,45. BHĀG. P. 3,16,28. BHĀG. P. 4,5,25. BHĀG. P. 4,22,48. BHĀG. P. 8,4,1. BHĀG. P. 8,12,42. sādhu sādhviti śaṃsatām (partic.) R. GORR. 1,3,55. sādhu sādhviti bhūtāni śaśaṃsurmārutātmajam R. GORR. 5,6,29. śaśaṃsurdraupadīṃ tatra kutsanto dhṛtarāṣṭrajam MBH. 2,2298. BHĀG. P. 4,7,12. BHĀG. P. 4,9,51. śaśaṃsire BHĀG. P. 8,7,45. bhavedāpatsu yanmitraṃ tanmitraṃ śasyate budhaiḥ HARIV. 10004. udyatasya hi kāmasya prativādo na śasyate Spr. (II) 1243. Spr. (II) 1303. BHĀG. P. 4,17,23. rühmen so v. a. für günstig —, für ein gutes Omen halten VARĀH. BṚH. S. 24,12. VARĀH. BṚH. S. 54,123. VARĀH. BṚH. S. 56,9. — 3〉 geloben, anwünschen: sū̱ryāṃ yatpatye̱ śaṃsàntī̱ṃ manàsā savi̱tādàdāt ṚV. 10,85,9. śaṃsā̀mi pi̱tre asùrāya̱ śevàm ṚV. 10,124,3. — 4〉 aussprechen, sagen, verkünden, mittheilen: kimaśàstāni śaṃsasi AV. 6,45,1. ŚAT. BR. 4,3,4,21. śaṃsa me kāsi kasya vā MBH. 3,2584. MBH. 13,1880. R. 1,9,26. R. 2,35,21. R. 2,57,10. R. 2,87,13. R. 2,90,18. R. 2,92,3. R. 2,35,8. R. GORR. 2,37,12. R. GORR. 3,55,46. R. GORR. 4,25,26. RAGH. 11,84. māyeti śaṃsantī RAGH. 12,74. nīcaiḥ śaṃsa Spr. 2215. RĀJA-TAR. 3,245. RĀJA-TAR. 4,508. BHĀG. P. 3,19,27. BHĀG. P. 6,11,1. kulagotre śaṃsan M. 3,109. grāme doṣānsamutpannān — śaṃsedgrāmadaśeśāya M. 7,116. fg. M. 8,233. karmaṇāṃ phalanirvṛttiṃ śaṃsa nastattvataḥ parām M. 12,1. vaṃśakarānpṛthak MBH. 1,3184. MBH. 2,2622. MBH. 3,2905. MBH. 5,7515. MBH. 12,1061 (hṛcchayaṃ mit der ed. Bomb. st. hṛdayaṃ zu lesen). R. 1,1,58. R. 2,35,20. R. GORR. 1,9,28. R. GORR. 3,55,50. RAGH. 2,68. RAGH. 3,5. RAGH. 3,16. RAGH. 4,72. RAGH. 4,76. RAGH. 9,77. KUMĀRAS. 5,51. VIKR. 105. KATHĀS. 12,122. KATHĀS. 12,160. KATHĀS. 15,110. KATHĀS. 18,401. KATHĀS. 22,54. KATHĀS. 22,171. KATHĀS. 23,77. KATHĀS. 25,157. KATHĀS. 27,119. KATHĀS. 30,71. KATHĀS. 32,130. KATHĀS. 56,267. KATHĀS. 61,6. KATHĀS. 61,277. BRAHMA-P. in LA. (III) 53,19. BHĀG. P. 1,1,9. BHĀG. P. 1,18,11. BHĀG. P. 9,9,3. śaśaṃsire MBH. 1,7684. MBH. 3,12345. śaṃsadhvam R. 3,55,43. R. 3,55,45 śaṃsethāḥ R. 3,55,44. nalaṃ yadi na śaṃsasi so v. a. wenn du mir nicht sagst, wo Nala ist, MBH. 3,2435. MBH. 3,2525. tau vālmīkimaśaṃsatām sagten, dass es Vālmīki sei, RAGH. 15,69. mā cāsmai proṣitaṃ (so ed. Bomb.) rāmaṃ mā cāsmai pitaraṃ mṛtam . bhavataḥ śaṃsiṣuḥ sagt ihm nicht, dass R. 2,68,8. tāmaśvagajasaṃpūrṇāṃ rathadhvajavibhūṣitām . śaśaṃsa senāṃ rāmāya R. 97,14. R. 3,55,47. R. 4,31,18. RAGH. 5,29. KUMĀRAS. 3,60. śaśaṃsuste cātra tāṃ mithyāvādinīṃ striyam KATHĀS. 23,24. kārpāṭikaṃ so 'smai taddātāraṃ śaśaṃsa KATHĀS. 53,40. (ohne Worte) anzeigen, verrathen, zu wissen thun: uttarīyaṃ varārohā śubhānyābharaṇāni ca . mumoca yadi rāmasya śaṃseyuriti jānakī .. R. 3,60,7. duṣprayuktā (gauḥ = vāk) punargotvaṃ prayoktuḥ saiva śaṃsati Spr. (II) 2210. (dṛśo dūtyaśca) śaṃsantyo rāgamulbaṇam Spr. (I) 4963. KIR. 5,23. KATHĀS. 21,103. dūrībhavantaṃ taṃ śaṃsatevāntarātmanā KATHĀS. 38,78. śaśaṃsustatparābhavam . nagaryo naranāthebhyastruṭyadaṭṭālamekhalāḥ .. RĀJA-TAR. 1,301. mana eva manuṣyasya pūrvarūpāṇi śaṃsati BHĀG. P. 4,29,66. śaṃsati (śvā) bandhakīṃ tām VARĀH. BṚH. S. 89,8. saiva (śivā) śaṃsate salile mṛtam VARĀH. BṚH. S. 90,7. ankündigen, vorhersagen, verheissen: imāni hi nimittāni sadyaḥ śaṃsanti vigraham R. 3,74,12. R. 3,78,11. HARIV. 4255. KUMĀRAS. 2,22. VARĀH. BṚH. S. 86,62 (med.). VARĀH. BṚH. S. 89,2. KATHĀS. 18,49. KATHĀS. 44,134. MĀRK. P. 43,30. BHĀG. P. 1,14,10. — caus. 1〉 aufsagen —, recitiren lassen: vihṛtaṃ ṣoḻaśinam AIT. BR. 4,4. sūktam AIT. BR. 4,32. AIT. BR. 5,14. AIT. BR. 6,30. LĀṬY. 3,6,18. tāṃstvaṃ śaṃsaya sūkte dve vaiśvadeve BHĀG. P. 9,4,4. — 2〉 ankündigen, vorhersagen: eṣa vañjulako nāma pakṣī — apasavyaṃ prayātyāśu śaṃsayannau mahadbhayam R. 3,74,13. — ati 1〉 darüber hinaus —, weiter aufsagen: stotram AIT. BR. 4,6. ekāṃ dve na stomamatiśaṃset (vgl. ŚĀṄKH. ŚR. 12,2,10) AIT. BR. 6,8. AIT. BR. 6,23. ŚĀṄKH. ŚR. 13,7,3. ŚĀṄKH. ŚR. 13,8,3. — 2〉 im Aufsagen übergehen: sūryam AIT. BR. 4,10. — adhi, partic. ˚śasta (= prabala NĪLAK.) vielleicht fehlerhaft für abhiśasta verrufen, gefürchtet: kṛtyānāmadhiśastānāmariṣṭaśamanaṃ mahat MBH. 13,3139. — anu 1〉 nach Jmd aufsagen, — preisen: ye ce̱mām̐ ànu̱śaṃsè (infin.) ṚV. 5,50,2. TS. 5,6,8,6. hotā̀ TBR. 1,4,5,1. kathamasya pāvamānyo 'nuśastā bhavanti AIT. BR. 2,37. AIT. BR. 3,4. AIT. BR. 3,17. parimitaṃ stuvantyaparimitamanuśaṃsati AIT. BR. 4,6. AIT. BR. 8,1. ŚAT. BR. 4,2,3,12. ŚAT. BR. 8,1,3,4. ŚAT. BR. 10,1,1,6. agniṃ saṃcitamanugītamanuśaṃset ĀŚV. ŚR. 4,8,24. śaṃsantamanuśaṃsanti bahvṛcāḥ śastrakovidāḥ CŪLIKOP._in_Ind. St. 9,14. — 2〉 vor Augen haben, in Betracht ziehen: phalamevānuśaṃsan (= ālocayan Comm.) BHĀG. P. 10,16,33. — abhi 1〉 beschuldigen, Jmd etwas Uebles nachsagen; pass. üblen Leumund haben: yamajàghnivāṃsamabhi̱śaṃsèyuḥ TS. 2,1,10,2. TS. 2,2,5,1. TS. 2,3,7,4. TS. 2,5,1,6. mahāpāpopapāpābhyāṃ yo 'bhiśaṃsenmṛṣā param YĀJÑ. 3,286. anṛtam fälschlich PAÑCAV. BR. 6,10,6. PAÑCAV. BR. 6,10,7. KĀṬH. 12,5. yadabhiśasyamānamārtvijyaṃ kārayet AIT. BR. 3,46. AIT. BR. 5,30. syālo 'bhiśastavāngārgyamapumāniti HARIV. 6429. abhiśasta beschuldigt, eines Vergehens angeklagt, bescholten AK. 3,1,43. H. 436. bhrātrā yavīyasā M. 8,116. R. GORR. 2,9,7. MĀRK. P. 31,27. na krudhyatyabhiśasto (abhiśapto SCHL.) 'pi R. ed. Bomb. 2,41,3. M. 8,373. M. 2,185. M. 3,159. M. 4,211. MBH. 7,1457. Spr. (II) 506. Verz. d. Oxf. H. 86,b,19. YĀJÑ. 1,161. mithyābhiśasta YĀJÑ. 3,285. anṛtābhiśasta Verz. d. Oxf. H. 282,b,29. Spr. 4875. KĀM. NĪTIS. 17,31. beschimpft MBH. 5,1277 (= abhitaḥ śastrairvidīrṇaḥ NĪLAK.; also auf śas zurückgeführt). HARIV. 913 (abhiśapta die neuere Ausg.). HARIV. 6430 (abhiśapta die ältere Ausg.). verflucht, verwünscht: (yathā samudraḥ) brāhmaṇairabhiśastaḥ san (abhiśaptaśca ed. Bomb.) babhūva lavaṇodakaḥ MBH. 13,7219. Hierher (und nicht zu śas) wohl auch die Bed. bedroht: (gām) āturāmabhiśastāṃ vā cauravyāghrādibhirbhayaiḥ M. 11,112. — 2〉 loben, preisen: maheṣvāsaṃ parigṛhyābhiśasya ca R. 2,11,16. kiṃ nāma kṛpaṇaṃ daivamaśaktamabhiśaṃsasi R. 2,23,8. — Vgl. anabhiśasta fgg., abhiśaṃsana fg. und abhiśas fgg. — ava s. avaśas. — ā 1〉 hoffen —, rechnen —, vertrauen auf; erstreben (acc. loc. dat.); med.: ya ā̱śaṃsèta̱ bhūtyā̀m AV. 12,4,44. AIT. BR. 2,16. AIT. BR. 3,46. TS. 2,5,8,6. yadi śītaḥ syānnāśaṃseta dann gebe man die Hoffnung auf ŚAT. BR. 1,5,4,1. ā ha vā asminsvāśca niṣṭyāśca śaṃsante ŚAT. BR. 6,4,17. ŚAT. BR. 9,2,35. abalīyānbalīyāṃsamāśaṃsate dharmeṇa sucht oder hofft zu bemeistern ŚAT. BR. 14,4,2,26. yo vai brāhmaṇaṃ vā śaṃsamāno (vāśaṃ˚ zu lesen) 'nucarati kṣatriyaṃ vāyaṃ me dāsyatīti ŚAT. BR. 2,3,4,6. ĀŚV. GṚHY. 4,1,3. KAUŚ. 88. rājye PAÑCAV. BR. 19,1,2. taṃ hantuṃ nāśaṃsata PAÑCAV. BR. 13,6,9. — MĀLAV. 10,9. dauhitrām̐llokān MBH. 1,6137. putreṣu yaśaḥ kīrtim u. s. w. MBH. 3,13647. R. 2,30,43. R. 2,51,5 (R. 2,48,5 GORR.). R. 2,86,6 (R. 2,94,7 GORR.). vanavāsakṛtaṃ sukham R. 2,52,47. KUMĀRAS. 3,57. ŚĀK. 48. āśām R. 2,75,35. guṇam (voraussetzen bei, mit loc.) R. 2,19,24. āśaṃse tvāṃ jitāmitraṃ sauhārdādahamīdṛśam R. GORR. 2,92,9. vijayāya MBH. 1,148. fgg. ŚĀK. 172. upādhyāyaścedāgacchedāśaṃse 'dhīyīya P. 3,3,134, Schol. nāśaṃse yadi te sarve jīveyuḥ śarvarīmimām ich habe keine Hoffnung, dass R. 2,86,15. nāśaṃse yadi jīvanti sarve te śarvarīmimām R. 2,51,14 (R. 2,48,14 GORR.). āśaṃsante (so ed. Bomb.) hi pitaraḥ suvṛṣṭimiva karṣakāḥ . asmākamapi putro vā pautro vānnaṃ pradāsyati .. MBH. 13,3219. āśaṃse svāśitā (so ed. Bomb.) senā vatsyatīmāṃ (vasatvimāṃ v. l.) vibhāvarīm R. 2,84,18. — act.: gamànna̱sme vasū̱nyā hi śaṃsìṣam ṚV. 10,44,5. arikṣayam MBH. 2,1904. MBH. 13,4734 (wohl grahān zu lesen). R. GORR. 2,17,7. R. GORR. 2,26,3. hataṃ lavaṇamāśaṃsuḥ (ohne redupl.) śatrughnasyābhiṣecanāt R. GORR. 7,63,18. āśaṃsāmi kṣiprameṣyati rāghavaḥ R. GORR. 5,35,15. āśaṃsita gehofft, erwartet R. GORR. 2,74,29. KIR. 5,52. BHĀG. P. 10,73,18. scheinbar auch RAGH. 1,86, wo aber mit der ed. Calc. yācyamāśaṃsitāvandhyam (āśaṃsitā nom. ag.) zu lesen ist. — 2〉 befürchten; med.: śamalam BHĀG. P. 1,13,31. bhayam BHĀG. P. 5,8,9. — 3〉 wünschen, ein Verlangen haben nach; med. DHĀTUP. 16,28 (icchāyām, āśiṣi). kurupravīrān MBH. 1,7148. mit infin. MBH. 3,10640. fg. MBH. 3,17171. (na) ciraṃ jīvitumāśaṃse rudantīṃ cāpi maithilīm R. 2,12,70. R. 6,2,32. saṃgrāmam BHAṬṬ. 14,70. āśiṣaḥ (so v. a. Segenswünsche aussprechen) 90. rājñaḥ śivaṃ sāvarajasya bhūyādityāśaśaṃse karaṇairabāhyaiḥ RAGH. 14,50. act.: ripūn KATHĀS. 27,141. mit infin. MBH. 3,15643. āśaṃsanto bandinaṃ jetukāmaḥ (so v. a. jetum) MBH. 3,10642. — 4〉 bitten um (acc.), act.: sauvīrarājasya punaḥprasādam MBH. 3,15650. śam BHĀG. P. 4,10,29. — 5〉 loben, preisen; act. mit acc. der Sache BHĀG. P. 4,10,9. — 6〉 hersagen, recitiren; med.: nāndīm ŚĀK. CH. 1,5. aussagen, med. DAŚAK. 59,11. cittaṃ puṣkarapattratoyataralaṃ vidvadbhirāśaṃsitam Spr. (II) 75. ankündigen, vorhersagen; act. KUMĀRAS. 3,14. BHĀG. P. 5,22,13. — Vgl. anāśasta, āśaṃsana fgg., āśas, 2. āśā. — caus. Hoffnung, — Anrecht geben auf (loc.): yadànāśa̱stā ìva̱ smasì . ā tū nà indra śaṃsaya̱ goṣù ṚV. 1,29,1; vgl. die v. l. TBR. 2,4,4,5. — udā med. sich getrauen, mit acc.: yatsavāsā araṇyaṃ nodāśaṃsate ŚAT. BR. 5,2,3,5. vratacaryām ŚAT. BR. 11,1,4,2. — upā s. upāśaṃsanīya. — pratyā med. erwarten, voraussetzen: sarvamevātra kalyāṇaṃ pratyāśaṃse mahātmani R. GORR. 2,121,19. — samā 1〉 act. zusprechen, zuweisen: samaśvàṃ carṣa̱ṇibhya̱ ā śàsta ṚV. 4,37,8. — 2〉 med. hoffen —, rechnen —, vertrauen auf (acc.): dhṛtarāṣṭrasya bahuputrasya vṛddhim MBH. 5,809. te samāśaṃsire (ohne redupl.) labdhāṃ śriyaṃ rājyaṃ ca MBH. 1,6920. — ud aufrufen: śardho̱ mārùtam ṚV. 5,52,8. — nis s. niḥśas und aniḥśasta. — parā s. parāśas. — pra 1〉 laut verkünden; preisen, loben, rühmen ṚV. 1,21,2. ṚV. 1,138,1. ṚV. 2,8,3. jā̱tavèdasa̱ṃ pra śàṃsanti̱ namàsā ṚV. 3,3,8. a̱gnirvi̱kṣu pra śàsyate ṚV. 5,17,4. ṚV. 6,48,1. ṚV. 7,100,5. ṚV. 8,27,15. yaṃ mi̱traṃ na pra̱śaṃsànti̱ praśàstibhiḥ ṚV. 63,2. ṚV. 10,146,6. ānyaḥ krośàti̱ prānyaḥ śàṃsati während der Eine schilt, lobt der Andere TS. 7,5,9,3. KĀṬH. 34,5. KĀTY. ŚR. 13,3,5. yoṣām ŚAT. BR. 3,5,1,11. vidyām ŚAT. BR. 14,4,3,24. ŚAT. BR. 14,6,8,9. pra̱śaṃsàmāno̱ atìthi̱rna mi̱triyàḥ ṚV. 8,19,8. tvama̱ṅga pra śàṃsiṣo de̱vo martyàm aufmuntern ṚV. 1,84,19. ĀŚV. GṚHY. 2,9,4. — trīṇi cātra praśaṃsanti śaucamakrodhamatvarām M. 3,235. M. 7,109. M. 10,70. MBH. 1,7433. R. 1,13,20. Spr. (II) 2024. Spr. (II) (I) 2937. KATHĀS. 22,132. nṝnpraśaṃsatyajastraṃ yaḥ M. 10,33. pra pūrvagau (so ed. Bomb.) pūrvajau citrabhānū girā vāṃ (wohl so zu lesen st. vā) śaṃsāmi MBH. 1,722. MBH. 2,1536. MBH. 3,2220. MBH. 3,15223 (Gegens. nind). MBH. 5,5424. R. 2,52,81. Spr. 4594. RĀJA-TAR. 4,320. BHĀG. P. 4,12,33. BHĀG. P. 4,15,7. praśaṃsīyāt Spr. (II) 2424. prāśaṃsīt BHAṬṬ. 15,65. praśaśaṃsa R. 3,28,8. R. 3,52,22. R. 4,2,3. R. 4,8,1. KATHĀS. 24,168. KATHĀS. 45,139. sabhāgyo 'smītyathātmānaṃ praśaśaṃsa punaḥ punaḥ MĀRK. P. 129,6. LA. (III) 90,12. BHĀG. P. 9,5,13. praśaśaṃsuḥ MBH. 3,2087. MBH. 3,2150. R. 1,4,15. R. 1,11,10. R. 1,32,3. BHĀG. P. 3,20,50. praśaśaṃsire R. 2,112,2 (R. 2,122,2 GORR.). praśasya absol. MBH. 3,16901. MBH. 14,119. R. 1,34,53. R. 1,65,36. R. GORR. 2,4,8. R. GORR. 5,69,15. BHĀG. P. 1,19,18. fg. BHĀG. P. 4,17,8. BHĀG. P. 4,22,41. fg. BHĀG. P. 7,5,8. PAÑCAT. 98,4. praśaṃsya (!) R. 5,59,18. yacca vācā praśasyate M. 5,127. vāgmī dūto praśasyate M. 7,64. M. 7,204. M. 7,209. M. 9,34. M. 10,72. M. 10,112. bhaktānāṃ hi parityāgo na dharmeṣu praśasyate MBH. 5,5987. Spr. (II) 1262. Spr. (II) 1836. Spr. (II) (I) 1996. Spr. (II) 5004. VARĀH. BṚH. S. 48,85. VARĀH. BṚH. S. 53,96. VARĀH. BṚH. S. 56,10. VARĀH. BṚH. S. 56,14. VARĀH. BṚH. S. 79,19. KATHĀS. 18,60. PAÑCAT. 34,4. praśasyamāna R. 1,4,17. R. GORR. 1,3,61. DAŚAK. 66,5. PAÑCAT. 57,18. hariṇā yuvatiḥ praśaśaṃse GĪT. 1,43. praśasta gepriesen, gelobt, gerühmt, empfohlen, für geeignet —, gut —, vorzüglich gehalten, faustus (von Gestirnen, Tagen u. s. w.) AK. 1,1,4,5. AK. 3,4,14,86. AK. 3,4,24,162. TRIK. 3,3,389. H. 86, Schol. HALĀY. 4,96. kṛ̱ṇoṣi̱ taṃ martyèṣu praśa̱stam ṚV. 7,90,2. ṚV. 2,27,12. de̱vā de̱veṣù praśa̱stā ṚV. 5,68,2. ṚV. 1,180,8. dhī ṚV. 7,1,10. kṛ̱taṃ brahmā̀ṇi sū̱riṣù praśa̱stā ṚV. 84,3. ṚV. 10,160,3. ĀŚV. GṚHY. 2,8,3. ĀŚV. GṚHY. 2,10,8. diś ṚV. PRĀT. 15,1. pravacana ṚV. PRĀT. 15,16. svakarmasu M. 2,183. M. 3,5. M. 3,12. M. 3,24. M. 3,47. M. 3,123. M. 3,276. mṛgapakṣiṇaḥ M. 5,22. anna R. 2,3,14. nakṣatra, muhūrta R. 2,80,17. rāṣṭra R. GORR. 1,7,16. deśa SUŚR. 1,123,21. SUŚR. 1,136,20. dharmaśālā MBH. 3,15610. ārambha KUMĀRAS. 7,71. śītakriyāsya MĀLAV. 48,17. Spr. (II) 1654. Spr. (II) 3779. Spr. (II) (I) 3019. Spr. (II) 4649. Spr. (II) 5398. RAGH. 5,25. RAGH. 17,36. VARĀH. BṚH. S. 4,6. VARĀH. BṚH. S. 6,12. VARĀH. BṚH. S. 35,3. VARĀH. BṚH. S. 37,1. VARĀH. BṚH. S. 43,15. VARĀH. BṚH. S. 48,42. VARĀH. BṚH. S. 50,2. AK. 2,1,4. HALĀY. 2,4. PAÑCAT. 203,2. sthātuṃ hi kṣaṇamapi na praśastamasmin MṚCCH. 110,23. SARVADARŚANAS. 115,16. SARVADARŚANAS. 115,19. su˚ PAÑCAR. 1,2,2. a˚ nicht für gut u. s. w. geltend, verrufen: vibhītakaścāpraśastaḥ saṃvṛttaḥ kalisaṃśrayāt MBH. 3,2849. mṛgadvijāḥ Unglück verheissend R. 6,16,7. fgg. apraśastā vīṇeyam mangelhaft, schlecht KATHĀS. 49,19. apraśastaṃ tu kṛtvāpsu so v. a. Unreines M. 11,255. praśaṃsita = praśasta PAÑCAR. 2,1,6. su˚ PAÑCAR. 1,4,8. PAÑCAR. 1,6,26. — 2〉 vorhersagen Spr. (II) 2898 (Conj.). — Vgl. praśaṃsaka fgg., praśaṃstavya fg., praśasta, apraśasta, purupraśasta, praśastavya, praśasti, praśasya, kavipraśasta, bahu˚. — caus. rühmen, preisen: udatiṣṭhanmahānādastadā kṛṣṇaṃ praśaṃsayan HARIV. 10346. pra su śaṃsayiṣye (praśaśaṃsayiṣye [!] die neuere Ausg., welches NĪLAK. durch atiśayena kathayiṣye erklärt; also hat er die andere Lesart vor Augen gehabt) HARIV. 8809. — atipra hoch preisen BHĀG. P. 8,18,10. — samatipra dass.: taṃ (saṃprahāraṃ) samatipraśaṃsan . yodhāstvadīyāḥ MBH. 7,4690. — abhipra rühmen, preisen: rājānamabhipraśaṃsan MBH. 3,11908. MBH. 3,12571. MBH. 6,2592. ye ca tvābhipraśaṃseyurnindeyuratha vā punaḥ MBH. 12,3352. — prati entgegenrufen u. s. w.: apratiśaṃsant ŚAT. BR. 11,5,5,9. ˚śasta 10. — vi 1〉 aufsagen, recitiren: mā cìda̱nyadvi śàṃsata ṚV. 8,1,1. ṚV. 3,39,2. a̱thā hi vā̀ṃ di̱vo nàrā̱ puna̱ḥ stomo̱ na vi̱śasè etwa ist nicht auszusagen d. h. durch Worte zu erschöpfen ṚV. 10,143,3. — 2〉 recitirend theilen: trirnividā sūktaṃ viśaṃset AIT. BR. 3,19. — abhivi = vi 2〉: yatkanī̀yasā̱ chandàsā̱ jyāya̱śchandò 'bhivi̱śaṃsàti TS. 6,6,11,5. — sam zusammen —, nebeneinander recitiren AIT. BR. 6,26. AIT. BR. 6,36. ŚAT. BR. 13,5,1,8. ŚĀṄKH. ŚR. 10,13,9. ŚĀṄKH. ŚR. 11,2,13. ŚĀṄKH. ŚR. 17,9,6. — upasam hinzufügend aufsagen, anhängen ŚAT. BR. 13,5,1,8. ĀŚV. ŚR. 8,8,1. tārkṣyeṇaikapadā upasaṃśasya ĀŚV. ŚR. 12,20. ĀŚV. ŚR. 10,10,4. ŚĀṄKH. ŚR. 17,8,2.
Böhtlingk 1879 verbal root
Original text · German · verbal root
√śaṃs , śaṃsati (Med. meist nur metrisch), śasyáte Pass. — 1〉 laut und feierlich aufsagen, recitiren, insbes. ein an Götter gerichtetes Lied oder einen solchen Spruch. Im Ritual von der Recitation des Hotar. — 2〉 loben, preisen, rühmen, śaṃusamāna (Med.!) ŚAT. BR. 2,3,4,6. — 3〉 rühmen, so v. a. für günstig —, für ein gutes Omen erklären. — 4〉 geloben, anwünschen. — 5〉 aussprechen, sagen, verkünden, mittheilen, erzählen, zu wissen thun, anzeigen, verrathen (auch ohne Worte), — wo oder wer Jmd (Acc.) ist, — das Jmd oder Etwas Etwas ist (mit doppeltem Acc.). — 6〉 ankündigen, vorhersagen, verheissen. — 7〉 *durgatau und hiṃsāyām. — 8〉 śastá — a〉 aufgesagt, recitirt ṚV. 3,53,3. 4,20,10. — b〉 gepriesen, gelobt, gerühmt, empfohlen, für geeignet —, für gut —, für vorzüglich gehalten, faustus (von Gestirnen, Tagen u. s. w.). — c〉 prächtig, schön. — d〉 guter Dinge, wohlgemuth. — 9〉 śaṃsita — a〉 gepriesen, gerühmt, des Preisens werth. — b〉 fehlerhaft für saṃśita. — Caus. śaṃsayati — 1〉 aufsagen —, recitiren lassen. — 2〉 ankündigen, vorhersagen. — Mit ati — 1〉 weiter —, hinaus über — Etwas aufsagen; mit doppeltem Acc. oder mit Instr. und Acc. (VAITĀN.) — 2〉 im Aufsagen übergehen. — Mit adhi, ˚śasta nach NĪLAK. = prabala; vielleicht fehlerhaft für abhiśasta verrufen, gefürchtet. — Mit anu — 1〉 etwa mit einstimmen in anuśáse (Nachtr. 1). — 2〉 nach Jmd aufsagen, — preisen VAITĀN. Partic. anuśasta. — 3〉 preisen, loben MBH. 13,16,47, v. l. — 4〉 vor Augen haben, in Betracht ziehen. — Mit abhi — 1〉 beschuldigen, Jmd etwas Uebles nachsagen ĀPAST. 1,19,16. Pass. einen üblen Leumund haben GAUT. 19,10. — 2〉 loben, preisen. — 3〉 abhiśasta — a〉 beschuldigt, eines Vergehens angeklagt, bescholten (GAUT. 2,35. 17,17. ĀPAST. 1,3,25. 24,6. 15. 28,17. 2,2,6); beschimpft. — b〉 verflucht, verwünscht. v. l. abhiśapta. — c〉 bedroht. — 4〉 abhiśastavān = abhiśaśaṃsa in der Bed. 1. — Mit ava in avaśás. — Mit ā Med. (ausnahmsweise, insbes. metrisch auch Act) — 1〉 hoffen —, rechnen —, vertrauen auf, erstreben; die Ergänzung ein Acc. (daneben auch ein prädicativer), Loc., Dat., Infin., Fut. oder *Potent. Mit na alle Hoffnung aufgeben; die Ergänzung ein Fut. oder [Page6-190-c] yadi mit Praes. oder Potent. āśaṃsita gehofft, erwartet. — 2〉 Jmd (Acc.) zu bemeistern hoffen. — 3〉 Etwas (Acc.) voraussetzen bei (Loc.). — 4〉 befürchten. — 5〉 wünschen, ein Verlangen haben (die Ergänzung im Acc. oder Infin.), von Jmd (Acc.) wünschen, dass er — (Infin.) āśiṣas so v. a. Segenswünsche aussprechen. āśaṃsanto bandinaṃ jetukāmāḥ so v. a. jetum MBH. 3,133,22. — 6〉 bitten um (Acc.). — 7〉 loben, preisen. — 8〉 hersagen, recitiren. — 9〉 aussagen, ankündigen, vorhersagen (Act. bei KĀLIDĀSA). āśaṃsita von Jmd (Instr.) erklärt für Etwas (Nomin.) — Caus. Act. — 1〉 Hoffnung —, Anrecht geben, — auf (Loc.). — 2〉 Jmd (Dat.) Etwas abbieten HEMĀDRI 1,422,12. — Mit udā Med. sich getraun, mit Acc. ĀPAST. ŚR. 9,4,12. áraṇyam so v. a. in den Wald zu gehen. — Mit upā in upāśaṃsanīya. — Mit pratyā Med. voraussetzen, erwarten. — Mit samā — 1〉 Act. Jmd (Dat.) Etwas zusprechen, zuweisen. — 2〉 Med. hoffen —, rechnen —, vertrauen auf (Acc.) — Mit ud aufrufen. — Mit nis in aniḥśasta und niḥśás. — Mit parā in parāśás. — Mit pra — 1〉 laut verkünden, preisen, loben, rühmen. — 2〉 aufmuntern. — 3〉 vorhersagen. (Conj.). — 4〉 praśastá (ganz ausnahmsweise auch praśaṃsita) gepriesen, gelobt, gerühmt, — für (Loc. GAUT. 17,1), empfohlen, — von (Instr. GAUT. 28,48), für geeignet —, für gut —, für vorzüglich gehalten, faustus (von Gestirnen, Tagen u. s. w.); besser, vorzüglicher (GAUT. 27,11), der beste (ĀPAST. 19,5). Von Wasser so v. a. geweiht VARĀH. YOGAY. 7,2 — Caus. rühmen, preisen. pra su śaṃsayiṣye mit der v. a. praśaśaṃsayiṣye (!). — Mit atipra hoch preisen. — Mit samatipra dass. — Mit abhipra rühmen, preisen. — Mit prati in ápratiśaṃsant und ápratiśasta. — Mit vi — 1〉 aufsagen, recitiren. — 2〉 recitirend theilen. — Mit abhivi = vi 2〉. — Mit sam zusammen —, neben einander recitiren. — Mit upasam hinzufügend aufsagen, anhängen.
Original text · German · verbal root
√śaṃs mit ava KAUŚ. 50,8. [Nachtrag, Band 7]
Apte 1890 verbal root
Original text · English · verbal root
śaṃs 1 P. (śaṃsati, śasta; pass. śasyate) 1 To praise, extol, approve of; sādhu sādhviti bhūtāni śaśaṃsurmārutātmajaṃ Rām.; Bg. 5. 1. 2 To tell, relate, express, declare, communicate, announce, report (with dat. or sometimes gen. of person or by itself); śaśaṃsa sītā paridevanāṃtamanuṣṭhitaṃ śāsanamagrajāya R. 14. 83; na me hriyā śaṃsati kiṃcidīpsitaṃ R. 3. 5, R. 2. 68, R. 4. 72, R. 9. 77, R. 11. 84; Ku. 3. 60, Ku. 5. 51. 3 To indicate, bespeak, show; yaḥ (aśokaḥ) sāvajño mādhavaśrīniyoge puṣpaiḥ śaṃsatyādaraṃ tvatprayatne M. 5. 8; Ki. 5. 23, Ku. 2. 22. 4 To repeat, recite. 5 To hurt injure. 6 To revile, traduce.
Cappeller 1887 verb
Original text · German · verb
śaṃs, śáṃsati (˚te) hersagen, recitieren (r.), rühmen, preisen, verkünden, mitteilen, verheißen. p. p. śastá hergesagt, gelobt, für gut befunden, herrlich, schön; śaṃsita gepriesen, preisenswert. Caus. saṃsáyati hersagen lassen, ankündigen. abhi beschuldigen. ā (meist Med.) hoffen, rechnen auf (Acc., Dat., Loc. 0. Infin.), erstreben, jemd. (Acc.) zu bemeistern suchen; wünschen, loben, hersagen, verkünden. pra laut verkünden, rühmen, preisen. p. p. praśastá gepriesen, gelobt, angeordnet, für gut befunden; herrlich, Glücks-.
Burnouf 1866 verbal root
Original text · French · verbal root
*śaṃs śaṃs. śaṃsāmi, śaṃse 1; p. śaśaṃsa; f2. śaṃsiṣyāmi; a1. aśaṃsiṣam; o. śasyāsam, pp. śasta. Indiquer, faire connaître, montrer: liṅgāni des signes caractéristiques; raconter; tat sarvam aśaṃsat il racontait tout cela; dire, énoncer; śaṃsa me kā asi dis-moi qui tu es; célébrer, louer.
Original text · French · verbal root
*śaṃs śaṃs. śaṃsāmi 1. Frapper; tuer. Etre malheureux. Cf. śas.
Original text · French · verbal root
*śaṃs śaṃs. śaṃse et qqf. śaṃsāmi 1. Désirer; souhaiter. Lat. censeo.
Occurrences in source texts (8)
DYS 1 occurrence
HP 1 occurrence
Continue with AYI Free
Image source: AYI archive.