varṣa वर्ष – rain, raining, a shower of rain
adjective · substantive masculine · substantive neuter · Word type unspecified
Dictionary sources
Cappeller 1891 adjective
Original text · English · adjective
varṣá ·a. raining (--°); n. m. rain (n. pl. the rains as a season), a year, a part of the world; m. N. of a grammarian; f. ā́ rain, pl. (sgl.) the rains.
Monier-Williams 1872 substantive masculine · substantive neuter
Original text · English · substantive masculine · substantive neuter
varṣa varṣa, as, am, m. n. (in some senses fr. rt. vṛṣ, in others fr. rt. vṛ, to surround, &c., cf. Uṇādi-s. III. 62), rain, raining, a shower of rain; sprinkling, effusion; seminal sprinkling or effusion; a cloud; a year, (varṣe varṣe, year by year, every year; ā varṣāt, for a whole year; varṣāt, after a year; varṣeṇa, in a year, within a year); a day (?) ; a divi- sion of the world or known continent, (in this sense probably fr. rt. vṛ); the plains or low land situated between certain principal mountains, (nine such divisions are enumerated, viz. Kuru, Hiraṇmaya, Ramyaka, Ilāvṛta, Hari, Ketu-mālā, Bhadrāśva, Kinnara, and Bhārata); India (= Bhārata-varṣa, Jambu-dvīpa); (āṇi), n. pl. the rains, rainy season (Ved.); (ā), f. rain, the rains; a kind of plant (= koṭi-varṣā), (ās), f. pl. the rains, rainy season, monsoon (lasting two months according to the Hindū classification of the seasons which divides the whole year into six seasons [see ṛtu], the rains falling in some places during Śrāvaṇa and Bhādra, and in others during Bhādra and Āśvina; but the duration of the monsoon is longer in parts of India, being reckoned on the west coast from about June to October); rain; (as), m., N. of a grammarian; [cf. Gr. ἔρσ-η (Hom. ἐέρσ-η, ἕρσ-η, ἑρσή-εις.)]
Petersburger 1855 adjective · substantive masculine · substantive neuter · Word type unspecified
Original text · German · adjective · substantive masculine · substantive neuter
varṣá (von varṣ) UṆĀDIS. 3,62. 1〉 am Ende eines comp. adj. (f. ā) regnend: devo giryuparivarṣaḥ Spr. 1183. kāma˚ BHĀG. P. 3,21,21. — 2〉 m.n. gaṇa ardharcādi zu P. 2,4,31. TRIK. 3,5,11. SIDDH. K. 249,b,6. n. (nur dieses in der älteren Sprache) PAT._zu_P. 3,3,56. a〉 Regen AK. 1,1,2,12. AK. 3,4,29,226. H. 165. fg. H. an. 2,570. MED. ṣ. 24. va̱rṣaṃ svedàṃ cakrire ru̱driyā̀saḥ ṚV. 5,58,7. ṚV. 5,83,10. AV. 3,27,6. va̱rṣasya̱ sargā̀ḥ AV. 4,15,2. AV. 4,15,6. fgg. AV. 5,19,15. AV. 11,4,5. AV. 11,5,13. AV. 12,1,52. TS. 2,4,9,1. VS. 16,64. yadā varṣasya tṛptaḥ syāt ĀŚV. ŚR. 2,9,3. NIR. 2,22. ŚAT. BR. 1,5,2,19. ŚAT. BR. 1,8,3,12. KAUŚ. 94. KAUŚ. 98. CHĀND. UP. 5,5,2. vidyutstanitavarṣeṣu M. 4,103. MBH. 3,17341. MBH. 5,386. MBH. 6,4096. MBH. 13,3306. R. 1,20,16. R. 2,33,9. R. 2,77,25. R. 3,79,4. R. 4,39,2. R. 4,44,84. SUŚR. 1,21,11. MṚCCH. 75,6. MEGH. 36. ad ŚĀK. 193. VARĀH. BṚH. S. 95,54. prabandha˚ ein ununterbrochener Regen VARĀH. BṚH. S. 46,40. KATHĀS. 104,39. RĀJA-TAR. 5,275. ˚pūgāḥ BHĀG. P. 3,17,26. BHĀG. P. 4,28,37. bāṇamaya MBH. 5,7269. astrāṇām, agneḥ, vāyoḥ, aśmanām MBH. 3,12143. mahājalaugha˚ R. 1,9,66. gandhāmbu˚ H. 63. aṅgārapāṃsu˚ VARĀH. BṚH. S. 46,41. pāṃsu˚ M. 4,115. rajo˚ R. 6,111,24. śilā˚ R. SCHL. 1,28,15. fg. aśma˚ R. SCHL. 22. śara˚ MBH. 3,15715. MBH. 5,5961. MBH. 6,4096. R. 3,31,9. puṣpa˚ R. 79,4. R. 5,17,3. sudhā˚ KATHĀS. 44,21. vāta˚ m. ein von Wind begleiteter Regen PAÑCAT. III, 150. saudhodgatalājavarṣām — rājadhānīm RAGH. 14,10. RĀJA-TAR. 2,119. — b〉 n. pl. Regenzeit AV. 8,2,22. AV. 12,1,36. — c〉 Wolke H. an. UJJVAL._zu_UṆĀDIS. 3,62. — d〉 Jahr NIR. 2,10. AK. 3,4,18,111. AK. 3,4,29,226. AK. 3,3,5,16. H. 159. H. an. MED. HALĀY. 1,116. ṣaṣṭyāṃ varṣeṣu in sechzig Jahren AIT. BR. 4,17. bhūyāṃsi śatādvarṣebhyaḥ puruṣo jīvati ŚAT. BR. 1,9,3,19. ado varṣamakurma in dem und dem Jahre ŚAT. BR. 2,2,3,7. ŚAT. BR. 10,2,6,7. ŚAT. BR. 10,2,6,8. ŚAT. BR. 11,1,2,10. ŚAT. BR. 11,1,2,13. KĀTY. ŚR. 4,2,47. ĀŚV. GṚHY. 1,18,2. ĀŚV. GṚHY. 1,19,1. ĀŚV. GṚHY. 1,22,3. CHĀND. UP. 3,16,1. M. 1,67. M. 2,82. M. 4,158. varṣāttraṃyodaśādūrdhvam MBH. 3,1999. MBH. 3,3006. MBH. 15,803. daśa varṣasahasrāṇi R. 1,1,93. R. 1,31,10. R. 1,62,28. R. 1,63,9. R. 2,39,15. R. 3,53,10. Spr. 1074. Spr. 2367. MEGH. 1. RAGH. 13,67. VARĀH. BṚH. S. 8,1. fgg. VARĀH. BṚH. S. 12,17. fgg. VARĀH. BṚH. S. 13,4. KATHĀS. 5,72. RĀJA-TAR. 6,326. BHĀG. P. 3,15,1. PAÑCAT. 159,14. VET. in LA. (III) 2,14. VET. in LA. (III) 8,17. bahūnvarṣagaṇān M. 12,54. ˚pūgasahasra BHĀG. P. 2,5,34. BHĀG. P. 4,12,42. varṣe varṣe in jedem Jahre M. 5,53. WEBER, KṚṢṆAJ. 307. ā varṣāt ein Jahr lang VARĀH. BṚH. S. 45,16. varṣāt nach einem Jahre VARĀH. BṚH. S. 97,2. VARĀH. BṚH. S. 97,8. varṣeṇa binnen eines Jahres VARĀH. BṚH. S. 97,1. masc. R. GORR. 1,1,99. RĀJA-TAR. 1,50. RĀJA-TAR. 1,193. RĀJA-TAR. 3,322. varṣārdha Halbjahr VARĀH. BṚH. S. 42,10. varṣārdhāt nach einem halben Jahre VARĀH. BṚH. S. 97,5. Am Ende eines adj. comp. (f. ā) P. 5,1,88. fg. P. 4,1,22, Schol. yugasya pañcavarṣasya WEBER, JYOT. 23. WEBER, JYOT. 36. advivarṣa nicht zweijährig PĀR. GṚHY. 3,10. tri˚ ĀŚV. ŚR. 9,4,20. pañca˚ KĀTY. ŚR. 22,9,12. tāvadvarṣa eben so alt LĀṬY. 9,12,12. pūrṇaviṃśati˚ M. 2,212. M. 5,70. M. 9,74. MBH. 4,173. MBH. 13,2417. Spr. 4643. VARĀH. BṚH. S. 68,107. PAÑCAT. 188,20. anāvṛṣṭiḥ śatavarṣā BHĀG. P. 11,3,9. pañcāśadvarṣatā ein Alter von fünfzig Jahren ĀŚV. ŚR. 2,7,6. — e〉 Tag: (!) aprāptayauvanaṃ bālaṃ pañcavarṣasahasrakam R. 7,73,5. varṣaśabdo 'tra dinaparaḥ . sahasrasaṃvatsaraṃ sattramupāsītetivat tena ṣoḍaśavarṣamityartha ityeke . tena kiṃcinnyūnacaturdaśavarṣamityartha ityanye Comm.; vgl. Comm. zu KĀTY. ŚR. 1,6,16. KĀTY. ŚR. 1,6,25. fgg. — f〉 Welttheil, im System: die zwischen Hauptbergen liegende Niederung (deren in Jambudvīpa neun und auch sieben angenommen werden) AK. 2,1,6. TRIK. 2,1,4. H. 946. fg. (vgl. Comm.). H. an. MED. varṣāṇyeṣāṃ (parvatānāṃ) jaguriha budhā antare droṇideśān GOLĀDHY. 3,26. fgg. bhārata, haimavata u. s. w. MBH. 6,201. MBH. 6,288. fgg. VP. 167. fgg. (vgl. MUIR, ST. 186. MUIR, ST. 189. MUIR, ST. 191. fg.). BHĀG. P. 1,16,13. fgg. BHĀG. P. 5,2,20. BHĀG. P. 5,4,3. fgg. BHĀG. P. 5,16,6. fgg. BHĀG. P. 5,20,20. Verz. d. Oxf. H. 41,a,32. MĀRK. P. 53,22. MĀRK. P. 57,4. MĀRK. P. 57,5. PAÑCAR. 1,1,67. ŚATR. 1,292. fg. = jambudvīpa MED. und UJJVAL. a. a. O. — 3〉 f. ā pl. a〉 die Regenzeit KĀŚ._zu_P. 1,2,53. AK. 1,1,3,19. H. 157. H. an. MED. HALĀY. VS. 10,12. VS. 13,56. VS. 21,25. AV. 6,55,2. TS. 1,6,2,3. TS. 2,6,1,1. TS. 5,6,10,1. TBR. 1,4,10,10. ŚAT. BR. 1,5,3,11. ŚAT. BR. 2,1,3,1. ŚAT. BR. 2,1,3,5. ŚAT. BR. 2,2,3,7. ŚAT. BR. 2,1,3,9. NIR. 7,11. CHĀND. UP. 2,5,1. MAITRYUP. 6,33. M. 3,273. M. 3,281. M. 4,102. M. 6,23. YĀJÑ. 3,52. Spr. 4182. MBH. 14,1284. R. 1,63,24. R. 4,27,13. SUŚR. 1,19,8. SUŚR. 1,19,9. SUŚR. 1,20,5. SUŚR. 1,135,12. VARĀH. BṚH. S. 46,89. VARĀH. BṚH. S. 55,9. VARĀH. BṚH. S. 89,6. BHĀG. P. 4,23,6. MĀRK. P. 106,49. BHAṬṬ. 7,1. HIT. 80,15. ˚samaya KATHĀS. 19,65. Verz. d. Oxf. H. 123,a,26. ˚kāla R. 4,29,1. HIT. 115,15. varṣāśarádau ŚAT. BR. 8,3,2,7. ŚAT. BR. 8,3,2,8. ŚAT. BR. 12,8,2,34. ŚAT. BR. 13,6,1,10. varṣātrayodaśī YĀJÑ. 1,260. ˚rātri R. GORR. 1,3,18 (fälschlich varṣarātri R. GORR. 1,3,24 SCHL.). varṣārātra m. VOP. 6,46. VOP. 6,51. R. 4,26,24. R. 7,64,10. varṣā sg. R. 4,25,14. — b〉 Regen: vidyutstanayitnuvarṣāsu ŚĀṄKH. GṚHY. 4,7. ŚĀṄKH. GṚHY. 6,1. Regenmenge: ˚nimitta VARĀH. BṚH. S. 24,10. ˚praśna VARĀH. BṚH. S. 28,1. a˚ Dürre (?) MBH. 13,4579; vgl. MBH. 13,4527. — c〉 = koṭivarṣā Comm. zu AK. 2,4,4,21. — 4〉 m. N. pr. eines Grammatikers KATHĀS. 2,46. fgg. KATHĀS. 4,17. — Vgl. a˚, ati˚ (auch VARĀH. BṚH. S. 34,6), abhra˚, upa˚, kaṅkaṇa˚, kanaka˚, koṭivarṣā, tāravarṣa, tiro˚, nābhi˚, pīyūṣa˚, puṣya˚, prakāśa˚, prativarṣam, bharatavarṣa, maṇḍala˚, madhyā˚, meru˚, ratna˚, hari˚.
Original text · German · Word type unspecified
varṣa 3〉a〉 sg. Spr. (II) 4337.
Böhtlingk 1879 adjective · substantive masculine · substantive neuter
Original text · German · adjective · substantive masculine · substantive neuter
varṣá — 1〉 Adj. (f. ā) am Ende eines Comp. regnend. — 2〉 m. n. (nur dieses in der älteren Sprache; adj. Comp. f. ā) — a〉 Regen (auch in übertragener Bed.). Mit einem Gen. oder am Ende eines Comp. — Regen (Blumen-, Staub- u. s. w.). — b〉 Pl. Regenzeit. — c〉 *Wolke. — d〉 Jahr, Lebensjahr. ā varṣāt ein Jahr lang, varṣāt nach einem Jahre, varṣeṇa binnen eines Jahres, varṣe varṣe in jedem Jahre. — e〉 Tag (eine Klügelei) |[sic] — f〉 Welttheil; im System die zwischen Hauptbergen liegende Niederung. Deren werden im Jambudvīpa neun und auch sieben angenommen. Angeblich auch = jambudvīpa. — 3〉 m. N. pr. eines Grammatikers. — 4〉 f. ā́ — a〉 Pl. die Regenzeit. Ausnahmsweise auch Sg. — b〉 Regen, Regenmenge. — c〉 *Medicago esculenta.
Apte 1890 substantive masculine · substantive neuter
Original text · English · substantive masculine
varṣaḥ, -rṣaṃ [vṛṣ bhāve ghañ kartari ac vā] 1 Raining, rain, a shower of rain; vidyutstanitavarṣeṣu Ms. 4. 103; Me. 35. 2 Sprinkling, effusion, throwing down, a shower of anything; surabhi suravimuktaṃ puṣpavarṣaṃ papāta R. 12. 102; so śaravarṣaḥ, śilāvarṣaḥ; lājavarṣaḥ &c. 3 Seminal effusion. 4 A year (usually only n.); iyaṃti varṣāṇi tayā sahogramabhyasyatīva vratamāsidhāraṃ R. 13. 67; na vavarṣa varṣāṇi dbādaśa dakṣaśatākṣaḥ Dk.; varṣabhogyeṇa śāpena Me. 1. 5 A division of the world, a continent; (nine such divisions are usually enumerated: 1 kuru; 2 hiraṇmaya; 3 ramyaka; 4 ilāvṛta; 5 hari; 6 ketumālā; 7 bhadrāśva, 8 kiṃnara; and 9 bhārata); etadūḍhagurubhāra bhārataṃ varṣamadya mama vartate vaśe Śi. 14. 5. 6 India (= bhāratavarṣa). 7 A cloud (only m. according to Hemacandra). Comp. — aṃśaḥ, — aṃśakaḥ, -aṃgaḥ a month. — aṃbu n. rain-water. — ayutaṃ ten thousand years. — arcis m. the planet Mars. — avasānaṃ the autumn or Śarat season. — āghoṣaḥ a frog. — āmadaḥ a peacock. — upalaḥ hail. — karaḥ a cloud. — (rī) a cricket. — kośaḥ, -ṣaḥ 1 a month. 2 an astrologer. — giriḥ, — parvataḥ ‘a Varṣa mountain’, i. e. one of the mountain-ranges supposed to separate the different divisions of the world from one another; (they are seven: -himavān hemakṭaśca niṣadho merureva ca . caitraḥ karṇī ca śṛṃgī ca saptaite varṣaparvatāḥ). — ja a. (varṣeja also) produced in the rainy season. — dharaḥ 1 a cloud. 2 a eunuch, an attendant on the women's apartments; M. 4; (varṣadharṣa in the same sense). ([Page 0950-b]) — pākin m. the hog-plum. — pūgaḥ a series or collection of years. — pratibaṃdhaḥ a drought. — priyaḥ the Cātaka bird. — varaḥ a eunuch, an attendant on the women's apartments. — vṛddhiḥ f. birth-day. — śataṃ a century, one hundred years. — sahasraṃ a thousand years.
Original text · English · substantive neuter
varṣaḥ, -rṣaṃ [vṛṣ bhāve ghañ kartari ac vā] 1 Raining, rain, a shower of rain; vidyutstanitavarṣeṣu Ms. 4. 103; Me. 35. 2 Sprinkling, effusion, throwing down, a shower of anything; surabhi suravimuktaṃ puṣpavarṣaṃ papāta R. 12. 102; so śaravarṣaḥ, śilāvarṣaḥ; lājavarṣaḥ &c. 3 Seminal effusion. 4 A year (usually only n.); iyaṃti varṣāṇi tayā sahogramabhyasyatīva vratamāsidhāraṃ R. 13. 67; na vavarṣa varṣāṇi dbādaśa dakṣaśatākṣaḥ Dk.; varṣabhogyeṇa śāpena Me. 1. 5 A division of the world, a continent; (nine such divisions are usually enumerated: 1 kuru; 2 hiraṇmaya; 3 ramyaka; 4 ilāvṛta; 5 hari; 6 ketumālā; 7 bhadrāśva, 8 kiṃnara; and 9 bhārata); etadūḍhagurubhāra bhārataṃ varṣamadya mama vartate vaśe Śi. 14. 5. 6 India (= bhāratavarṣa). 7 A cloud (only m. according to Hemacandra). Comp. — aṃśaḥ, — aṃśakaḥ, -aṃgaḥ a month. — aṃbu n. rain-water. — ayutaṃ ten thousand years. — arcis m. the planet Mars. — avasānaṃ the autumn or Śarat season. — āghoṣaḥ a frog. — āmadaḥ a peacock. — upalaḥ hail. — karaḥ a cloud. — (rī) a cricket. — kośaḥ, -ṣaḥ 1 a month. 2 an astrologer. — giriḥ, — parvataḥ ‘a Varṣa mountain’, i. e. one of the mountain-ranges supposed to separate the different divisions of the world from one another; (they are seven: -himavān hemakṭaśca niṣadho merureva ca . caitraḥ karṇī ca śṛṃgī ca saptaite varṣaparvatāḥ). — ja a. (varṣeja also) produced in the rainy season. — dharaḥ 1 a cloud. 2 a eunuch, an attendant on the women's apartments; M. 4; (varṣadharṣa in the same sense). ([Page 0950-b]) — pākin m. the hog-plum. — pūgaḥ a series or collection of years. — pratibaṃdhaḥ a drought. — priyaḥ the Cātaka bird. — varaḥ a eunuch, an attendant on the women's apartments. — vṛddhiḥ f. birth-day. — śataṃ a century, one hundred years. — sahasraṃ a thousand years.
Cappeller 1887 Word type unspecified
Original text · German · Word type unspecified
varṣá regnend (—˚); n. m. Regen (auch übertr.), Pl. Regenzeit (beides auch f. ā́), Jahr; Weltteil (7—9 angen.).
Burnouf 1866 substantive masculine · substantive neuter
Original text · French · substantive masculine · substantive neuter
varṣa varṣa m. n. (vṛṣ) pluie; nuage pluvieux; au pl. m. ou f. la saison des pluies; par ext. année. Les varṣas ou divisions du continent [kuru, kinnara, ketumālā, bharata, bhadrāśva, romānaka, hari, hiranmaya, ilāvṛta. L'Inde ou Jambudvīpa. Le varṣa ou varṣavasana, sorte de retraite ou de carême buddhique, durant de la pleine lune de juillet à celle de novembre, et suivie d'une réunion générale des bhikṣus. Gr. ἕρση. varṣakarī f. (kṛ) criquet, grillon. varṣakoṣa m. mois. Astrologue. varṣaja a. (jan) né pendant la saison des pluies. varṣaṇa n. (sfx. ana) chute de la pluie, pluie qui tombe, ondée. varṣaṇi f. (sfx. ani) habitation, station; occupation, action. [Page569-1] varṣadhara et varṣadharṣa m. eunuque, gardien de harem. varṣaparvata m. chaîne de montagnes séparant deux varṣas [les 6 principales sont l'himavat, le hemakūṭa, le niṣadha, le nīla, le śvela, le śṛṅgi ou śṛṅgavat; le Meru occupe le centre]. varṣapākin m. (pac mûrir) spondias mangifera, bot. varṣapriya m. coucou cātaka. varṣayāmi; pqp. avavarṣam et avīvṛṣam (c. de vṛṣ) faire pleuvoir. varṣavara cf. varṣadhara. varṣāṅga m. (aṅga) mois. varṣābhū m. (ā; bhū) grenouille. — F. [vī] grenouille femelle, petite grenouille; iule, esp. de myriapode. varṣāmada m. (ā; mad) paon. varṣāmbu n. (ambu) eau de pluie, pluie. varṣārātra m. (rātri) nuit pluvieuse. varṣārcis m. (arcis) la planète Mars. varṣāvasāna m. (avasāna) la fin du varṣa, l'automne. varṣika a. (sfx. ika) pluvieux; de la saison des pluies. — S. n. bois d'aloés. varṣin a. (c. de vṛṣ) qui fait pleuvoir. varṣuka a. (sfx. uka) pluvieux. varṣeja a. (jan) né par la pluie ou pendant la saison des pluies. varṣopala m. (upalā) grêle.
Occurrences in source texts (3)
SiSa 3 occurrences
Continue with AYI Free
Image source: AYI archive.