Sanskrit manuscript in Devanāgarī

krīḍ क्रीड् – cl. 1. P. (ep. also A.) krīḍati, cikrīḍa, krīḍiṣyati, akrīḍīt, krīḍitum, to play, sport, amuse one's self, frolic…

verbal root · Word type unspecified · verb

Dictionary sources

Cappeller 1891 verb

Original text · English · verb

krīḍ krī́ḍati ·v (krī́ḻati) & krīḍate, pp. krīḍita (q.v.) play, sport, amuse one's self with (instr. of th. & instr. ±saha, sārdham, or samam of pers.). C. krīḍayati cause to play. ā & samā = S. pari play about pra begin to play, also = S. vi & mam = S.

Monier-Williams 1872 verb

Original text · English · verb

krīḍ krīḍ, cl. 1. P. (ep. also A.) krīḍati, cikrīḍa, krīḍiṣyati, akrīḍīt, krīḍitum, to play, sport, amuse one's self, frolic, gambol, dally, (used of men, animals, the wind and waves, &c.); to jest, joke with (with inst. or with saha and inst., e. g. Droṇena or Droṇena saha krīḍati, he sports with Droṇa): Caus. krīḍayati, -yitum, to cause to play, to allow to play: Desid. cikrīḍiṣati: Intens. cekrīḍyate, cekrīṭṭi.

Petersburger 1855 Word type unspecified · verb

Original text · German · Word type unspecified

krīḍ , kṛṣṇo vayasyairvrajabālakaiḥ — cikrīḍe BHĀG. P. 10,8,27. lokānkrīḍanakānīśa krīḍataste vadanti hi BHĀG. P. 68,45. kīḍita spielend, scherzend SĀH. D. 553. upāṃśu˚ Spr. 494. — adhi über Jmd (acc.) spielen, — tanzen TBR. 1,6,7,5. — ni caus. auch ṢAḌV. BR. 2,1. ṢAḌV. BR. 2,2. = viram endigen, aufhören Schol. — pra, utpatyāruhya dolāyāṃ prākrīḍadvarakanyakā KATHĀS. 112,70. — Vgl. prakrīḍa fg. — vi, vraje vikrīḍatorevaṃ gopālacchadmamāyayā BHĀG. P. 10,18,2. vikrīḍita n. Spiel BHĀG. P. 42,26.

Original text · German · Word type unspecified

√krīḍ mit sam letzte Zeile lies 3,21 st. 1,21 und vgl. PAT. a. a. O. 1,248,a.

Original text · German · verb

krīḍ , krī́ḍati (ep. auch med.; in Verbindung mit praepp. meist med.); cikrīḍa; akrīḍīt; krīḍiṣyati; krīḍita; spielen, tändeln, seinen Scherz womit treiben; von Menschen, Thieren, Wind und Wellen, auch vom Liebesspiel; mit dem instr. der Sache oder Person (bei dieser auch saha). DHĀTUP. 9,66. krīḻànti krī̱ḻā vi̱dathèṣu̱ ghṛṣvàyaḥ ṚV. 1,166,2. ṚV. 5,60,3. e̱ṣa somo̱ adhì tva̱ci gavā̀ṃ krīḻa̱tyadrìbhiḥ ṚV. 9,66,29. krīḻàntyasya sū̱nṛtā̱ āpo na pra̱vatā̀ ya̱tīḥ ṚV. 8,13,8. mit Würfeln ṚV. 10,34,8. mā̱tā cà te pi̱tā ca̱ te 'grè vṛ̱kṣasyà krīḍataḥ VS. 23,25. ŚAT. BR. 11,5,2,4. śiśū̱ krīḻàntau ṚV. 10,85,18. ṚV. 10,85,42. ṚV. 9,6,5. ŚAT. BR. 4,1,5,2. indàvaḥ ṚV. 9,21,3. ṚV. 9,45,5. ṚV. 9,80,3. atyo̱ na krīḻa̱npari̱ vāràmarṣasi ṚV. 86,26. ṚV. 108,5. tena̱ krīḍàntīścarata̱ vaśā̱m̐ anù AV. 9,4,24 (vgl. PĀR. GṚHY. 3,9). CHĀND. UP. 8,12,3. krīḻàntastvā su̱manàsaḥ sapema munter ṚV. 4,4,9. — tataḥ krīḍāma sahitā vane 'sminmadotkaṭāḥ R. 4,24,39. PAÑCAT. V, 36. cikrīḍa caiva prajahāsa caiva MBH. 3,10042. MBH. 3,11128. MBH. 3,14324. tvarasva bhīma mā krīḍa jahi rakṣo vibhīṣaṇam HIḌ. 4,47. bahuvidhaṃ dyūtaṃ krīḍataḥ (mit Würfeln) MṚCCH. 30,18. nākṣaiḥ krīḍet M. 4,74. YĀJÑ. 1,138. kandukaiścaiva gāyantyaḥ krīḍantyaḥ plutavalgitaiḥ R. 1,9,14. krīḍanti cādbhutākārairnayanabhrūviceṣṭitaiḥ R. 1,9,48. droṇena saha pārthivaḥ . cikrīḍa MBH. 1,5110. mayā krīḍa R. 5,24,37. atiprasaktaiḥ purupairyatastāḥ krīḍanti kākairiva lūnapakṣaiḥ PAÑCAT. I, 201. anye mṛtasya krīḍanti dārairapi dhanairapi HIT. I, 159. evamāśāgrahagrastaiḥ krīḍanti dhanino 'rthibhiḥ HIT. II, 22. HIT. II,15. akrīḍīt BHAṬṬ. 15,85. krīḍannivaitatkurute parameṣṭhī M. 1,80. MBH. 1,3282. R. 3,76,32. DAŚ. 2,7. PAÑCAT. 13,6. DAŚAK._in_BENF. Chr. 194,11. krīṭhiṣyan BHĀG. P. 3,17,24. med.: yaiḥ saha krīḍate sītā viśrabdhairmṛgapotakaiḥ R. 3,67,6. R. 5,36,43. brahmaśaṃkaraśakrādyairdevavṛndaiḥ punaḥ punaḥ . krīḍase tvaṃ naravyāghra bālaḥ krīḍanakairiva .. MBH. 3,514. MBH. 3,1153. MBH. 13,752. dhanuṣākrīḍata MBH. 13,4606. cikrīḍāte MĀRK. P. 23,75. krīḍamāna MBH. 1,3435. MBH. 3,13154. R. 2,28,8. — vānarāḥ — krīḍitumārabdhāḥ PAÑCAT. 10,9. yato vayaṃ bālyātprabhṛtyekatra krīḍitāḥ PAÑCAT. 243,23. krīḍita n. Spiel: kṛṣṇāyāstatra paśyantaḥ krīḍitāni — vicitrāṇi MBH. 3,11067. R. 5,13,23. R. 5,13,55 — caus. spielen heissen: tatra gaṅgājale — krīḍayanstriyaḥ MBH. 1,6440. sa cākṣahṛdayajñastaṃ krīḍayāmāsa MBH. 4,329. BHĀG. P. 2,4,7. — anu med. P. 1,3,21. VOP. 23,4. spielen: sādhvanukrīḍamānāni paśya vṛndāni pakṣiṇām BHAṬṬ. 8,10, Lesart der Scholl. — ava med. VOP. 23,4. — ā med. P. 1,3,21. VOP. 23,4. spielen: ākrīḍamānaḥ MBH. 3,11095. — Vgl. ākrīḍa, ākrīḍin. — samā dass.: iha devaḥ sapatnīkaḥ samākrīḍati MBH. 13,659. — upa Jmd spielend nahen, umspielen; mit dem acc.: upakrīḍanti tān — śubhāścāpsarasāṃ gaṇāḥ MBH. 13,3832. — ni caus.: tasyāścatvāri catvāryakṣarāṇi nikrīḍayanniva (?) gāyati LĀṬY. 7,12,9. — pari med. P. 1,3,21. VOP. 23,4. herumspielen: marutastamabhitaḥ paricikrīḍuḥ ŚAT. BR. 2,5,3,20. parikrīḍante ebend. parikrīḍasva sānuṣu BHAṬṬ. 8,10. — pra sich anʼs Spielen machen, spielen, scherzen, sich vergnügen; act.: yaddi̱dyava̱ḥ pṛtànāsu pra̱krīḻā̀n (von den flatternden Pfeilen) ṚV. 4,41,11. abhivādya tataḥ sā taṃ prākrīḍadṛṣisaṃnidhau MBH. 1,2939. med.: yairindràḥ pra̱krīḍàte padgho̱ṣaiśchā̱yayā̀ sa̱ha AV. 5,21,8. yadi prakrīḍate sarvairdevaiḥ saha śatakratuḥ MBH. 3,14882. harṣātprakrīḍamānāṃstān MBH. 1,4980. prakrīḍituṃ siṃhaśiśuṃ balātkāreṇa karṣati ŚĀK. 173. kāmaṃ tu me mārutastatra vāsaḥ prakrīḍitāyā vivṛṇotu MBH. 1,2935. apare tvabruvaṃstatra jale prakrīḍitaṃ nṛpam MBH. 1,1613. — vi spielen, seinen Scherz mit Jmd treiben: yathātmatantro bhagavānvikrīḍatyātmamāyayā BHĀG. P. 2,8,23. vikrīḍanniva MBH. 3,11099. vikrīḍya tasmin (sarasi) MBH. 3,11129. vikrīḍya suciraṃ bhīmo rākṣasena sahānagha . nijaghāna mahāvīryastaṃ tadā MBH. 3,569. R. 4,9,77. Jmd (acc.) zu seinem Spielzeug machen: vikrīḍito yayaivāhaṃ krīḍāmṛga ivādhamaḥ BHĀG. P. 6,2,37. mṛgendravikrīḍitayūthapāḥ BHĀG. P. 4,10,20. vikrīḍita n. Spiel: bodhisattvavikrīḍiteṣu SADDH. P. 4,5,b. ṛddhi˚ BURN. Lot. de la b. l. 253. — sam med. P. 1,3,21. 1〉 spielen, med. P. 1,3,21, Vārtt. 1. VOP. 23,5. svanayo nāma rājānucaraiḥ saṃkrīḍamānaḥ ITIH._bei_SĀY._zu_ṚV. 1,125,1. citraṃ saṃkrīḍamānāstāḥ krīḍanairvividhaiḥ R. 1,9,14. R. 1,37,6. R. 3,15,19. haraḥ saṃkrīḍamānaśca umayā saha parvate R. 3,47,10. sādhu saṃkrīḍamānāni (Scholl.: anukrīḍa˚) paśya vṛndāni pakṣiṇām BHAṬṬ. 8,10. act.: taistairvihārairbahubhiḥ — saṃkrīḍatāṃ teṣām MBH. 1,7651. — 2〉 act. rasseln, von den Rädern P. 1,1,21, Vārtt. 1. VOP. 23,5. — parisam herumscherzen: sāmātyaḥ parisaṃkrīḍankāmasya vaśamāgataḥ R. 4,30,16.

Böhtlingk 1879 verbal root

Original text · German · verbal root

√krīḍ , krī́ḍati (krī́ḻati) und krīḍate spielen, tändeln, scherzen; von Menschen, Thieren, Wind und Wellen und auch vom Liebesspiel. Mit Instr. der Sache oder Person; bei dieser auch saha, sārdham (Chr. 47,20) und samam (Chr. 150,14. Chr. 154,22). Einmal mit dem Acc. dyūtam, krīḍita spielend, scherzend. — Caus. krīḍayati spielen heissen. — Mit adhi über Jmd (Acc.) spielen, — tanzen. MAITR. S. 1,10,16. TBR. 1,6,7,5. — Mit *anu Med. spielen. — Mit *ava Med. — Mit ā Med. spielen. — Mit samā dass. — Mit upa Jmd (Acc.) umtanzen. — Mit ni Caus. etwa ein Spiel einstellen. — Mit pari Act. Med. (angeblich nur Med.) umherspielen, umspielen; mit Acc. MAITR. S. 1,10,16. — Mit pra sich anʼs Spielen machen, spielen, scherzen, sich vergnügen, — mit (Instr. der Sache oder Person; bei dieser auch saha) HEMĀDRI 1,637,19. 639,3. prakrīḍita spielend, scherzend. — Mit vi — 1〉 spielen, scherzen, — mit (saha) Jmd. — 2〉 Jmd (Acc.) zu seinem Spielzeug machen. — Mit sam — 1〉 Med. (ausnahmsweise Act.) spielen, — mit; mit Instr. der Sache oder Person; bei dieser auch saha. — 2〉 *Act. rasseln (von Rädern). — Mit parisam herumscherzen.

Original text · German · verbal root

√krīḍ mit pari Med. spielen, scherzen DAŚAK. (1925) 2,104,16. [Nachtrag, Band 2]

Original text · German · verbal root

√krīḍ mit pari II. 2. — Mit sam II. 2〉 vgl. saṃkrīḍita. [Nachtrag, Band 7]

Whitney Roots 1885 verbal root

Original text · English · verbal root

krīḍ — play

Apte 1890 verbal root

Original text · English · verbal root

krīḍ 1 P. (krīḍati, krīḍita) 1 To play, amuse oneself; vānarāḥ krīḍitumārabdhāḥ Pt. 1; eṣa krīḍati kūpayaṃtraghaṭikānyāyaprasakto vidhiḥ Mk. 10. 59. 2 To gamble, play at dice; bahuvidhaṃ dyūtaṃ krīḍataḥ Mk. 2; nākṣaiḥ krīḍetkadāciddhi Ms. 4. 74; Y. 1. 138. 3 To jest, joke or trifle with; sadvṛttastanamaṃḍalastava kathaṃ prāṇairmama krīḍati Gīt. 3; krīḍiṣyāmi tāvadenayā V. 3; evamāśāgrahagrastaiḥ krīḍaṃti dhaninorthibhiḥ H. 2. 23; Pt. 1. 187; Mk. 3. -WITH anu (Atm.) to play, sport, amuse oneself; sādhvanukrīḍamānāni paśya vṛṃdāni pakṣiṇāṃ Bk. 8. 10. — ā, -pari, — saṃ (Atm.) to play &c.; saṃkrīḍaṃte maṇibhiryatra kanyāḥ Me. 67; but krīḍ with saṃ is Paras. in the sense of ‘making a noise’; tvannāmavarṇā iva karṇapītā mayāsya saṃkrīḍati cakracakre N. 3. 50; saṃkrīḍaṃti śakaṭāni Mbh. ‘the carts creak.’

Cappeller 1887 verb

Original text · German · verb

krīḍ krī́ḍati (krīḻati) u. krīḍate spielen, scherzen, tändeln (bes. vom Liebesspeil). pra dass

Burnouf 1866 verbal root

Original text · French · verbal root

*krīḍ krīḍ. krīḍāmi 1; p. cikrīḍa; a1. akrīḍiṣam. Jouer: akṣais aux dés; dārair api dhanair api krīḍanti ils jouent leurs femmes et leurs richesses.

Occurrences in source texts (2)

SiSa 2 occurrences
SiSa 5.48-5.71: Innere Meditation 1 occurrence

Direct occurrences

SiSa 5.253-5.260: Haushalter-Abschluss 1 occurrence

Direct occurrences

Continue with AYI Free

Image source: AYI archive.