Sanskrit manuscript in Devanāgarī

vyūha व्यूह – structure; arrangement

substantive masculine

Dictionary sources

AYI dictionary substantive masculine

structure; arrangement

Cappeller 1891 substantive masculine

Original text · English · substantive masculine

vyūhá ·m. shifting, dislocation, distribution, disposition, arrangement, military array; totality, a whole or complex; host, troop, multitude; detailed explanation or description.

Monier-Williams 1872 substantive masculine

Original text · English · substantive masculine

Vy-ūha, as, m. placing apart, separation, distribu- tion; separation or resolution (of vowels, syllables, &c. in Vedic grammar); orderly arrangement, dis- position, array (e. g. caraṇa-vyūha, array of Vedic schools), military array, (various forms of array are enumerated in Manu VII. 187 and elsewhere, e. g. daṇḍa, that like ‘a staff;’ śakaṭa, ‘a cart;’ va- rāha, ‘a boar;’ makara, ‘a sea-monster;’ sūci, ‘a needle;’ garuḍa, ‘the bird of Viṣṇu;’ vajra, ‘a thunderbolt;’ bhoga, ‘a snake,’ i. e. in column; maṇḍala, ‘a circle;’ asaṃhata, ‘mixed order;’ patāka, ‘a flag,’ &c.); an army, host, squadron; a flock, multitude; (in phil.) arrangement or peculiar distribution (of the senses); formation, structure, manu- facture; the body; reasoning, logic, (in this sense rather to be derived fr. rt. 2. ūh with vi); breathing (according to the Nyāya-sūtras III. 31).

Petersburger 1855 substantive masculine

Original text · German · substantive masculine

1. vyūhá (von 1. ūh mit vi) m. 1〉 Verschiebung, Verrückung: sthāna˚ NIR. 7,11. ŚAT. BR. 10,4,2,17. ŚAT. BR. 10,4,2,23. LĀṬY. 10,3,16. grahāṇām Schol. zu KĀTY. ŚR. 12,6,23. — 2〉 Auseinanderrückung, Zerlegung von Halbvocalen und zusammengeschmolzenen Vocalen ṚV. PRĀT. 8,22. ṚV. PRĀT. 16,14. ṚV. PRĀT. 16,34. ṚV. PRĀT. 16,50. a˚ ṚV. PRĀT. 18,27. — 3〉 Vertheilung: taddigvyūhā janāḥ VARĀH. BṚH. S. 6,7. suvyūhakakṣa adj. (gṛha) R. 5,12,49. candre tārāvyūhajñānam vyūho viśiṣṭaḥ saṃniveśaḥ Verz. d. Oxf. H. 230,b,35. caraṇavyūhaḥ . caraṇāḥ śākhāḥ sūtrāṇi ca . vyūho vivicya bhedaḥ MÜLLER, SL. 198. — 4〉 Aufstellung eines Heeres, Schlachtordnung, ein Heer in Schlachtordnung AK. 2,8,2,47. TRIK. 3,3,460. H. 747. H. an. 2,602. fg. MED. h. 10. HALĀY. 5,9. VAIJ._bei_MALLIN._zu_ŚIŚ. 16,67. praviśya ca vyūhamabhedyam MBH. 1,2755. paravyūhavināśana MBH. 3,2430. MBH. 6,674. MBH. 6,2409. MBH. 6,2412. R. 5,73,60. R. 5,82,21. R. 5,83,3. R. 6,31,33. phalgu sainyasya yatkiṃcinmadhye vyūhasya tadbhavet Spr. (II) 509. RAGH. 7,51 (du.). ˚cchidra KATHĀS. 48,7. ˚dvāra KATHĀS. 11. vyūhānāmuttamā mārgāḥ sapta caiva mahāpathāḥ HARIV. 8964. saptāṅga KĀM. NĪTIS. 19,30. fgg. verschiedene Formen aufgezählt und beschrieben KĀM. NĪTIS. 18,48. fgg. śakaṭa, varāha, makara, sūci, garuḍa M. 7,187. padma M. 188. vajra M. 191. auśanasa MBH. 3,16369. ardhacandra MBH. 6,2412. gāruḍa R. 6,6,11. makara˚ ŚIŚ. 16,67. mahāsūci˚ KATHĀS. 47,40. ˚racanāṃ vidhāya eine zum Kampf geeignete Stellung einnehmend (von einem Löwen gesagt) PAÑCAT. 9,22. ākheṭavyūhasaṃvṛta ein geordneter Jagdzug Verz. d. Oxf. H. 13,b,43. — 5〉 Gesammtheit, ein Ganzes, Complex; = samūha, vṛnda AK. 2,5,39. AK. 3,4,21,240. H. 1411. H. an. MED. HALĀY. 4,2. padārtha˚ Schol. zu KAP. 1,62. pratyūha˚ ŚATR. 14,61. ŚATR. 14,265. vighna˚ PĀRŚVANĀTHAK. 4,168 (nach AUFRECHT). buddhakṣetravyūheṣu SADDH. P. 4,5,b. graha˚ (?) PAÑCAR. 3,14,19. buddhimano'kṣārthaguṇa˚ BHĀG. P. 4,29,70. ātmatattvavyūhenātmanā BHĀG. P. 5,17,14. Insbes. die Viereinigkeit Puruṣottamaʼs als Vāsudeva, Saṃkarṣana, Pradyumna und Aniruddha SARVADARŚANAS. 54,18. vyūhaścaturvidho vāsudevasaṃkarṣaṇapradyumnāniruddhasaṃjñakaḥ SARVADARŚANAS. 54,20. fg. SARVADARŚANAS. 55,10. WEBER, RĀMAT. UP. 326. BHĀG. P. 11,6,10. śrīvaikuṇṭhaprathamavyūhavarṇana, viṣṇuvyūhavarṇana Verz. d. Oxf. H. 14,a,2. Verz. d. Oxf. H. 14,a,3. kāya˚ GĪT. 12,27. PAÑCAR. 1,1,50. PAÑCAR. 2,8,4. Auch Bez. der einzelnen Erscheinungsform: ekavyūhavibhāga, dvirvyūhasaṃjñita, trirvyūha, caturvyūha als Beiww. Hariʼs MBH. 12,13603. fgg. maheśvaraḥ caturvyūhaḥ Verz. d. Oxf. H. 47,b,30. ekādaśa˚ adj. (rudra) BHĀG. P. 5,25,3. Hierher vielleicht vyūha = kāya TRIK. — 6〉 Theil, Abschnitt, Kapitel: yogaśāstraṃ caturvyūham SARVADARŚANAS. 180,11. tadidaṃ śāstraṃ caturvyūham heyaṃ heyasādhanaṃ hānaṃ hānasādhanaṃ ca Verz. d. Oxf. H. 237,b, No. 569. kāraka˚ Verz. d. Oxf. H. 246,a, No. 618. — 7〉 = nirmāṇa TRIK. H. an. MED. — Vgl. karaṇḍa˚, garbha˚, ghana˚, cakra˚ (auch KATHĀS. 30,40), daṇḍa˚, nakṣatra˚, prabhā˚, bhaya˚, mahā˚, lalita˚, vimala˚, vīra˚, sukhavatī˚.

Original text · German · substantive masculine

2. vyūha (von 2. ūh mit vi) m. Raisonnement, Speculation; = tarka H. an. 2,602. MED. h. 10. hierher vielleicht MBH. 14,1029. = vyavahāraracanākauśala NĪLAK.

Böhtlingk 1879 substantive masculine

Original text · German · substantive masculine

1. vyūhá m. — 1〉 Verschiebung, Verrückung. — 2〉 Auseinanderrückung, Zerlegung von Halbvocalen und zusammengesetzten Vocalen. — 3〉 Vertheilung, Anordnung der Theile, dispositio NYĀYAS. 3,2,17. — 4〉 Aufstellung eines Heeres, Schlachtordnung, ein Heer in Schlachtordnung. ākheṭavyūha ein geordneter Jagdzug, vyūharacanāṃ vi-dhā eine zum Kampf geeignete Stellung einnehmen. — 5〉 Gesammtheit, ein Ganzes, Complex, Menge, Schaar VĀSAV. 90,3. 97,13. 292,2. — 6〉 ausführliche Auseinandersetzung, — Darstellung, — Beschreibung SADDH. P. 7 (Uebersetzung S. 173). Vgl. sukhāvatīvyūha. — 7〉 Erscheinungsform AGNI-P. 25,18. fgg. Insbes. die Erscheinungsform Puruṣottamaʼs in vierfacher Form, als Vāsudeva, Saṃkarṣaṇa, Pradyumna und Aniruddha, Häufig am Ende eines adj. Comp. nach einem Zahlwort. — 8〉 Theil, Abschnitt, Kapitel. — 9〉 *= nirmāṇa.

Original text · German · substantive masculine

2. vyūha m. geistige Betrachtung, Erwägung, Raisonnement Vgl. akṛta˚ Nachtr. 1.

Apte 1890 substantive masculine

Original text · English · substantive masculine

vyūhaḥ 1 A military array; Ms. 7. 187. 2 An army, a host, squadron; vyūhāvubhau tāvitaretarasmāt bhaṃgaṃ jayaṃ cāpaturavyavasthaṃ R. 7. 54. 3 A large quantity, an assemblage, a multitude, collection. 4 A part, portion, subhead. 5 The body. 6 Structure, formation. 7 Reasoning, logic. 8 Separation, distribution. 9 (In phil.) A peculiar arrangement of the senses. Comp. — pārpṇiḥ f. the rear of an army. — bhaṃgaḥ, -bhedaḥ ([Page 1025-c]) breaking an array.

Cappeller 1887 substantive masculine

Original text · German · substantive masculine

vyūhá m. Verschiebung, Zerlegung (g.), Darstellung, Beschreibung; Verteilung, Außtellung, Schlachtordnung; Gesamtheit, Schar, Menge.

Burnouf 1866 substantive masculine

Original text · French · substantive masculine

vyūha vyūha m. (vi; vah) dissolution des consonnes, tg. vyūhāmi (pour vivahāmi) retirer, cacher, raśmīn ses rayons.

Original text · French · substantive masculine

vyūha vyūha m. (vi; ūh) ordre de bataille; par ext. troupe, foule [en compos.]. vyūhana n. action de ranger en bataille; en gén. disposition, structure. vyūhapārṣṇi m. arrière-garde. vyūhāmi (ūh) ranger, anīkam une armée.

Occurrences in source texts (4)

PYS 2 occurrences
PYS 3.26–28: Knowledge of the Cosmos 1 occurrence

Direct occurrences

PYS 3.29–34: Bodily Locations and Knowledge 1 occurrence

Direct occurrences

SiSa 2 occurrences
SiSa 3.61-3.67: Paricaya und Niṣpatti 1 occurrence

Direct occurrences

SiSa 4.37-4.42: Mahābandha 1 occurrence

Direct occurrences

Continue with AYI Free

Image source: AYI archive.