duṣ दुष् – verderben; verunreinigen
Partikel · Verbalwurzel · Worttyp nicht bestimmt · Verb
Wörterbuchquellen
AYI Wörterbuch Verbalwurzel
verderben; verunreinigen
Cappeller 1891 Worttyp nicht bestimmt · Verb
Originaltext · Englisch · Worttyp nicht bestimmt
duṣ1 ·(°--) = dus.
Originaltext · Englisch · Verb
duṣ duṣyati (duṣya°te) ·v pp. duṣṭa2 (q.v.) be or become bad, corrupted, defiled, impure; sin be guilty. C. duṣayati q.v. --pra get worse, be spoiled or contaminated, do amiss, sin against (prati). vi act improperly, commit a sin. sam be polluted. -- Cf. praduṣṭa, vipraduṣṭa, saṃduṣṭa.
Monier-Williams 1872 Worttyp nicht bestimmt · Verb
Originaltext · Englisch · Worttyp nicht bestimmt
duṣ 1 . duṣ, euphonically substituted for dus in duṣ-kara &c. See p. 425, col. 1.
Originaltext · Englisch · Verb
duṣ 2 . duṣ, cl. 4. P. (ep. also A.) duṣ- yati, -te, dudoṣa, dokṣyati, aduṣat (according to Vopa-deva also adukṣat), doṣṭum, to become bad or corrupted, to be ruined, to perish, suffer damage, to be soiled; to be or become depraved or defiled or impure, to be violated (as a woman), to be contaminated by a crime, to sin, to commit a mistake, to be wrong; to be faithless or unchaste (as a wife): Caus. dūṣayati (ep. also -te), -yitum, to corrupt, spoil, make bad, cause to perish, hurt, destroy, lay waste, to make unclean or impure, to soil, defile, contaminate, vitiate, taint; to dishonour or violate (as a girl or the wife of another); to cause evil or misfortune (in astrology); to corrupt the morals, deprave, demoralize; to adulterate; to falsify; to rescind, abrogate, annul, retract; to object, refute, disprove; to find fault with, speak ill of, accuse, blame, abuse, contemn; (it is to be observed that dūṣyate, Pass. of the Caus., may often more cor- rectly be read where duṣyate is given in the printed editions of epic poems, the sense of dūṣyate being the same; according to Pāṇ. VI. 4, 91, another form of the Caus., viz. doṣayati, &c., is optionally used in speaking of moral corruption, e. g. kāmo dūṣayati or doṣayati cittam, lust corrupts the mind.)
Petersburger 1855 Worttyp nicht bestimmt
Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt
1. duṣ , dúṣyati (ep. auch ˚te) DHĀTUP. 26,76. erhalt keinen Bindevocal Kār. DHĀTUP. 26,6 aus SIDDH. K._zu_P. 7,2,10. verderben, schlecht werden, zu Grunde gehen, Schaden nehmen; verunreinigt werden, sich verunreinigen, einen Fehltritt —, eine Sünde begehen: medaṃ prajāpate reto duṣat AIT. BR. 3,33. yasya sāyaṃdugdhaṃ sāṃnāyyaṃ duṣyet AIT. BR. 7,4. Schol. zu KĀTY. ŚR. 25,4,15. NIDĀNA. 1,6. grahaṇī SUŚR. 2,443,7. tvatsaṃyogācca duṣyeta kanyābhāvo mama MBH. 1,2405. yoniryathā na duṣyeta kartāhaṃ te BHĀG. P. 9,24,33. durārohaṃ padaṃ rājñām — svalpenāpyapacāreṇa brāhmaṇyamiva duṣyati (so ist mit PAÑCAT. I, 76 zu lesen) KĀM. NĪTIS. 11,36. dharmo na duṣyati MBH. 1,7802. cāritryaṃ duṣyate HARIV. 10961. na veṣau (ātmā) 'sya (dehasya) doṣeṇa duṣyati CHĀND. UP. 8,10. CHĀND. UP. 8,1. śmaśāneṣvapi tejasvī pāvako naiva duṣyati M. 9,318. pavitraṃ duṣyatītyetaddharmato nopapadyate M. 10,102. VARĀH. BṚH. S. 73,9. garbheṇa duṣyate kanyā gṛhavāsena ca dvijaḥ MBH. 13,2181. duṣyeyuḥ sarvavarṇāśca M. 7,24. anagheyaṃ dvijaśreṣṭhā jaganmātā na duṣyate . yathāṃśumālā sūryasya dvijacaṇḍālasaṅginā .. MĀRK. P. 18,32. nāttā duṣyatyadannādyānprāṇinaḥ M. 5,30. M. 5,32. M. 8,349. M. 10,127. MBH. 3,1043. MBH. 4,1557. R. 2,39,21. vom Uebel sein, fehlerhaft sein: ahorātrādapi snehaḥ pratyāgacchenna duṣyati (dū˚ gedr.) SUŚR. 2,214,15. SUŚR. 2,16,15. viṣāde vismaye u. s. w. dvistriruktaṃ vā na duṣyati Cit. beim Schol. zu ŚĀK. 5,5. Statt des med. duṣyate und duṣyeta könnte hie und da, ohne dass der Sinn oder dass Versmaas darunter litte, das pass. vom caus. dūṣyate und dūṣyeta gelesen werden. Bei KĀLIDĀSA dürfen wir duṣyate auf keinen Fall für richtig ansehen und demnach ŚĀK. 177 mit der var. l. dūṣyate lesen. — partic. duṣṭa verdorben: havis KĀTY. ŚR. 25,5,9. KĀTY. ŚR. 25,5,11. KĀTY. ŚR. 25,5,20. KĀTY. ŚR. 25,12,10. ŚĀṄKH. ŚR. 3,20,5. YĀJÑ. 2,257. BHĀG. P. 4,13,27. anna SUŚR. 1,243,1. mitgenommen, in einem schlechten Zustande befindlich: kāya BHARTṚ. 3,10. anekadoṣaduṣṭo 'pi kāyaḥ kasya na vallabhaḥ PAÑCAT. I, 272. vraṇa SUŚR. 1,143,2. fehlerhaft, falsch: kāraṇa KAP. 1,80. tatra dvitīyo (pakṣaḥ) atyantaduṣṭaḥ KAIY._zu_PAT._zu_P. 7,1,30. schlimm, arg: kiṃ bhūyo 'pyanyaṃ duṣṭataraṃ nigrahaṃ karṇacchedena karomi PAÑCAT. 38,11. böse, von woher Gefahr droht: yatra yatra sa dharmātmā duṣṭāṃ dṛṣṭiṃ vyasarjayat . tatra tatra vyaśīryanta tāvakāḥ MBH. 8,3167. graha YĀJÑ. 1,306. PAÑCAT. 43,7. VID. 62. sattva Thier RAGH. 2,8. sarpa PAÑCAT. 98,22. schlecht, fehlerhaft von gezähmten Thieren: aśva KAṬHOP. 3,5. go BHĀG. P. 4,17,23. gaja H. 1222. vṛṣa H. 1262. böse in moralischem Sinne: ˚caritra PAÑCAT. 41,14. strīsvabhāva R. 3,51,35. ˚cetas R. 3,52,20. M. 3. M. 225. ˚bhāva N. 10,15. HIḌ. 2,27. R. 3,49,56. ˚bhāvatā R. 1,3,11. duṣṭātman R. 3,35,15. R. 3,49,52. R. 3,55,22. HIḌ. 3,4. HIḌ. 4,6. ˚dhī H. 438. ˚buddhi mit upari Böses gegen Jmd im Sinne habend PAÑCAT. 22,11. PAÑCAT. 64,13. ˚vāc böse Reden führend M. 8,386. der sich vergangen hat, schuldig, böse, schlecht von Personen: sakṛdduṣṭaṃ ca mitraṃ yaḥ punaḥ saṃdhātumicchati CĀṆ. 19. M. 8,373. M. 8,388. M. 9,310. YĀJÑ. 1,66. YĀJÑ. 1,141. YĀJÑ. 2,15. N. 11,33. BHAG. 1,41. R. 1,17,14. R. 1,59,17. R. 2,31,20. RAGH. 1,28. PAÑCAT. I, 72. PAÑCAT. I,40,18. VET. 2,1. VET. 27,9. mit einem gen. feindliche Absichten gegen Jmd habend: kaccinna duṣṭo vrajasi rāmasya R. GORR. 2,92,16. duṣṭā = puṃścalī liederlich ŚABDAR._im_ŚKDR. Häufig geht die nähere Angabe womit sich Jmd vergeht im comp. voran: kamarduṣṭa YĀJÑ. 1,224. mano˚ M. 5,108. yoni˚ HARIV. 7755. vāgduṣṭa M. 3,156. M. 8,345. HARIV. 1189. HARIV. 7757. hetuduṣṭa MBH. 13,6198. duṣṭa n. Vergehen, Schuld: saduṣṭa schuldig neben aduṣṭa unschuldig R. 5,91,2. yoniduṣṭe striyā nāsti prāyaścittaṃ hataiva sā . vāgduṣṭe vihitaṃ sadbhiḥ prāyaścittaṃ purātane HARIV. 7760. śruti˚ ein Vergehen gegen das Ohr SĀH. D. 3,9. SĀH. D. 3,12. — caus. dūṣáyati (ep. auch ˚te) P. 6,4,90. VOP. 18,20. 1〉 verderben, versehren, vernichten, verunreinigen, besudeln: athā̱ dharmā̀ṇi sa̱natā̱ na dū̀duṣat ṚV. 3,3,1. ye bha̱draṃ dū̱ṣayànti sva̱dhābhìḥ ṚV. 7,104,9. i̱daṃ dū̀ṣayatā vi̱ṣam AV. 6,100,2. AV. 4,29,7. kṛ̱tyāḥ AV. 8,5,2. AV. 3,9,5. AV. 4,18,5. — nāgnidūṣitāḥ — daṇḍāḥ M. 2,47 madhyamakaṃ tadyāvadidānīṃ catuḥśālakamapi dūṣayāmi MṚCCH. 46. MṚCCH. 20. dūṣayeccāsya (areḥ) satataṃ yavasānnodakendhanam M. 7,195. R. 5,73,20. adūṣayatpratipathaṃ viṣādidravyayuktibhiḥ . vṛkṣānkusumavallīśca toyāni ca tṛṇāni ca .. KATHĀS. 19,81. KATHĀS. 19,84. adūṣitānāṃ dravyāṇāṃ dūṣaṇe M. 9,286. yasmāddūṣayate dhātūn SUŚR. 2,255,1. (vanam) purā yaddūṣitaṃ nityaṃ tvayā bhakṣayatā narān MBH. 1,5992. sadbhirācaritaḥ panthā yena stabdhena dūṣitaḥ BHĀG. P. 4,2,10. tasyābhiṣekasaṃbhāraṃ kalpitaṃ dūṣayāmāsa kaikeyī śokoṣṇaiḥ pārthivāśrubhiḥ RAGH. 12,4. M. 5,104. M. 5,125. YĀJÑ. 1,189. YĀJÑ. 1,315. MBH. 1,1611. R. 2,28,2. R. 3,1,24. RAGH. 8,67. RAGH. 10,48. RAGH. 12,30. KĀM. NĪTIS. 7,19. AMAR. 70. PAÑCAT. 184,16. BHĀG. P. 3,31,26. PRAB. 2,10. PRAB. 104,4. SADDH. P. 4,19,b. tava naiṣā dūṣayate kulam HIḌ. 4. HIḌ. 5. MBH. 13,4288. kā mātrā samudrasya yo mama prasūtiṃ dūṣayiṣyati PAÑCAT. 74,25. na ca kiṃcidevāṃśaṃ kāvyasya dūṣayantaḥ śrutiduṣṭādayo doṣāḥ kiṃ tarhi sarvameva kāvyam SĀH. D. 3,8. na tvevaṃ dūṣayiṣyāmi śastragrahamahāvratam SĀH. D. 69,8. kiṃ tāvadbratināmupoḍhatapasāṃ vighnaistapo dūṣitam ŚĀK. 106. saṃyamaḥ kimiti janmanastvayā — dūṣyate (so ist zu lesen) kṛṣṇasarpaśiśuneva candanam ŚĀK. 177. dūṣayantaṃ tapastejaḥ krodham MBH. 1,6841. avijñātāvasaktena dūṣitā mama vāsasā . chāditā śaradabhreṇa candralekheva rājate MṚCCH. 23,9. sādhvasadūṣitahṛdaya HIT. II, 64. ein Mädchen, eines Andern Frau verunehren, schänden: yo 'kāmāṃ dūṣayetkanyām M. 8,364. M. 8,368. mātā me yena dūṣitā MBH. 13,1880. HARIV. 9995. BHĀG. P. 1,33,22. adūṣitā HARIV. 8544. TRIK. 2,6,1 (wo so st. abhūṣitā zu lesen ist). kanyātve dūṣite MBH. 1,2406. adūṣitakaumārā KATHĀS. 26,180. In der Astrol. verderben, Unheil über Etwas bringen: kṣitisutabhedanavakradūṣitaṃ yat VARĀH. BṚH. S. 15,31. VARĀH. BṚH. S. 6,2. verfälschen: yaḥ pravṛttāṃ śrutiṃ samyakśāstraṃ vā munibhiḥ kṛtam . dūṣayatyanabhijñāya taṃ vidyādbrahmaghātinam .. MBH. 13,1683. — 2〉 als falsch, verkehrt, sündhaft bezeichnen, tadeln: taddūṣayāta Schol. zu KAP. 1,26. vyarthaṃ jīvitamālokya pitṛbhyāmatha dūṣitam KATHĀS. 7,52. dūṣitaṃ dharmaśāstrajñaiḥ paradārābhimarśanam MBH. 13,1469. yathā kratuṣu viprāṇāṃ somapānaṃ na dūṣitam KULĀRṆAVAT._in_Verz. d. Oxf. H. 91,b,20. na vācaṃ dūṣayiṣyāmi so v. a. ich werde mein Wort nicht zurücknehmen MBH. 12,7256. — 3〉 Jmd schlecht machen, entsittlichen, demoralisiren: (lakṣmāḥ) dūṣayatyunnatātmanaḥ RĀJA-TAR. 5,6. Jmd schlecht machen so v. a. einer Schlechtigkeit zeihen, beschuldigen, beschimpfen YĀJÑ. 1,66. mahodayaśca durbuddhirmāmadūṣyaṃ hyadūṣayat . dūṣitaḥ sarvalokeṣu niṣādatvaṃ gamiṣyati .. R. 1,59,20. R. 1,59,17 (GORR. GORR. 1,61,18). yaḥ sauhṛde puruṣa sthāpayitvā paścādenaṃ dūṣayate sa bālaḥ MBH. 2,2133. parasparaṃ dūṣayantau PAÑCAT. 97,1. PAÑCAT. 59,11. BHARTṚ. 2,59. dūṣita einer Schlechtigkeit geziehen, mit einem Makel behaftet, blossgestellt H. 436. M. 6,66. M. 8,64. M. 10,29. MBH. 14,135. PAÑCAT. III, 241. PAÑCAT. III,41,5. KATHĀS. 14,56. In comp. mit dem näher angegebenen Makel: prabhavaḥ smayadūṣitāḥ BHARTṚ. 3,2. anutthāna˚ RĀJA-TAR. 5,252. manyu˚ RĀJA-TAR. 6,197. śatrūpajāpa˚ KULL._zu_M. 7,62; vgl. vaidhavyamaladūṣitā R. 4,19,26. roṣakaṣāya˚ BHĀG. P. 4,2,20, wo die Bed. verunreinigt, befleckt noch deutlich hervortritt. — 4〉 Jmd (gen) zu nahe treten: kiṃ nu te 'dūṣayadrājā R. 2,74,3. na dūṣayāmi te MBH. 4,2228. na kupye tava dharmajña na tvaṃ dūṣayase mama MBH. 12,688. — 5〉 neben dūṣayati soll nach P. 6,4,91 auch doṣayati gebraucht werden, wenn von einer Befleckung der Seele die Rede geht: cittaṃ dūṣayati oder doṣayati kāmaḥ Sch. VOP. 18,21. — 6〉 das partic. dūṣyan (!) in der Bed. beschimpfend, beleidigend in der Stelle: abhakṣyeṇa dvijaṃ dūṣyandaṇḍya uttamasāhasam YĀJÑ. 2,296. — anu in Folge von Etwas demoralisirt werden, — allen Muth verlieren: anuduṣyeyurapare paśyantastava pauruṣam MBH. 5,4543. — abhi, partic. abhiduṣṭa verunreinigt: rajasvalābhiduṣṭa (dāna) MBH. 13,1575. — caus. es Jmd anthun, übel einwirken auf, Schaden zufügen; mit dem acc.: saṃdūṣito vahnirgrahaṇīmabhidūṣayet SUŚR. 2,443,9. caṇḍāṭṭahāsairasurāḥ śivadūtyabhidūṣitāḥ . petuḥ pṛthivyām DEV. 8,37. — upa einen Fehltritt begehen, moralisch sinken: parāmṛṣṭā 'pyasaṃraktā nopaduṣyanti yoṣitaḥ HARIV. 11264. — pra sich verschlimmern: vraṇāḥ praduṣyanti SUŚR. 1,83,16. verunreinigt werden: api sā pūyate tena na tu bhartā praduṣyati MBH. 12,1237. tadaharna praduṣyeta YĀJÑ. 3,19. einen Fehltritt begehen, moralisch sinken: avṛttikarṣitā hi strī praduṣyetsthitimatyapi M. 9,74. M. 11,177. BHAG. 1,41. schlecht werden gegen (prati), sich vergehen an: atha cetsarvataḥ kṣatraṃ praduṣyedbrāhmaṇaṃ prati MBH. 12,2935. — partic. praduṣṭa schlecht, böse: yaśca panthā (in übertr. Bed.) praduṣṭaḥ MBH. 5,1224. durācārānyadā rājā praduṣṭānna niyacchati MBH. 12,4540. strī ausschweifend, liederlich MBH. 2,2134. ṚT. 2,7. apraduṣṭā YĀJÑ. 3,269. krīṇīṣvaitāṃstṛṇakenāpi rājanpratigrahaste yadi dhīmanpraduṣṭaḥ wenn dir die Annahme eines Geschenkes als sündhaft erscheint MBH. 1,3666. — caus. 1〉 verderben, angreifen, verunreinigen: (doṣāḥ) gudamāgamya pradūṣya balīrmāṃsaprarohān janayanti SUŚR. 1,258,7. SUŚR. 2,80,9. jalaṃ pradūṣitam SUŚR. 1,170,15. jala, hṛdaya VARĀH. BṚH. S. 12,9. tvagdoṣeṇa dūpitaḥ MBH. 5,5064. vedimatha raktavindubhiḥ pradūṣitām RAGH. 11,25. — 2〉 arg machen so v. a. übertreiben: tasyāstadvacanaṃ śrutvā strīsvabhāvapradūṣitam R. 3,51,5. — 3〉 Jmd schlecht machen, einer Schlechtigkeit zeihen, beschimpfen: aduṣṭaṃ māṃ pradūṣayan R. GORR. 1,61,21. — abhipra caus. verderben, angreifen: doṣāḥ saṃmūrchitā māṃsamabhipradūṣya SUŚR. 1,287,17. — vipra, partic. f. vipraduṣṭā sehr ausschweifend, liederlich M. 9,72. M. 11,176. YĀJÑ. 2,278. vipraduṣṭabhāva von überaus böser Gemüthsart M. 2,97. — saṃpra sich verschlimmern, schlecht werden: saṃdūṣite vahnau grahaṇī saṃpraduṣyati SUŚR. 1,443,15. dhvaste dhrme pariṣatsaṃpraduṣyet MBH. 2,2397. saṃpraduṣṭa verunreinigt: salila VARĀH. BṚH. S. 12,14. — prati caus. partic. pratidūṣita verunreinigt: na bhinnabhāṇḍe bhuñjīta na bhāvapratidūṣite welches man für verunreinigt halten könnte M. 4,65. — vi caus. verderben, verunreinigen: pri̱yā ta̱ṣṭānì me ka̱pirvyàktā̱ vyàdūduṣat ṚV. 10,86,5. mā naḥ patho vidūduṣaḥ (als Erklärung von mā patho vi dùkṣaḥ ṚV. 7,4,7). NIR. 3,2. na dṛgyasya guṇairvidūṣyate BHĀG. P. 5,19. BHĀG. P. 5,12. viṣayavidūṣitāśaya BHĀG. P. 2,2,37. matirvidūṣitā devaiḥ BHĀG. P. 4,9,32. in den Augen Anderer schlecht machen, beschimpfen: nyūnāṅgāṃścādhikāṅgāṃśca nopahāsairvidūṣayet MĀRK. P. 34,47. mātṛvidūṣita durch die Mutter mit einem Makel behaftet, blossgestellt R. GORR. 2,78,8. — Vgl. vidūṣaka. — sam sich verunreinigen: na saṃduṣyati tatkṛtvā MBH. 12,4009. saṃduṣṭa böse, schlecht, von einer Person R. 3,51,27. eine böse Absicht gegen Jmd (gen.) habend: yadi yāsyati saṃduṣṭā rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ . neyaṃ svastimatī senā gaṅgāmadya tariṣyati .. R. GORR. 2,91,11. — caus. verderben, verunreinigen: vināśāya vayaṃ (devāḥ) teṣāṃ toyasūryāgnimārutān . kṣitiṃ ca saṃdūṣayāmaḥ MĀRK. P. 16,42. raktaṃ māṃsaṃ ca saṃdūṣya SUŚR. 1,286,12. tena saṃdūṣito (verschlimmert) bhavejjvaraḥ SUŚR. 2,413,1. SUŚR. 2,443,15. na hi śaktaḥ sa duṣṭātmā manasāpi ca maithilīm . saṃdūṣayitumaprāpyāṃ dīptāmagniśikhāmiva .. R. 6,103,19. saṃdūṣya vāṣpaiḥ — alaṃkārān RĀJA-TAR. 5,14. sparśo 'ṅgāni yathā vācaṃ kīrtanaṃ (nom.) pāpināṃ tathā . saṃdūṣayet RĀJA-TAR. 1,304. kāluṣyasaṃdūṣitāḥ (nimnagāḥ) RĀJA-TAR. 4,308. saṃdūṣya svayamaṅganāḥ śucitayā tyaktaṃ kulaṃ kurvate RĀJA-TAR. 6,167. ekapatnīvratamidaṃ mama saṃdūṣitaṃ tvayā HARIV. 4618. Jmd schlecht machen, an den Pranger stellen: dūṣitaṃ paradoṣairhi gṛhṇīte yo 'nyathā śucim . svayaṃ saṃdūṣitāmātyaḥ kṣiprameva vinaśyati .. MBH. 12,4152. iti dūṣyāṃstu saṃdūṣya prajānāmabhivṛddhaye KĀM. NĪTIS. 6,13.
Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt
2. √duṣ = δυς und wie diese Partikel das Schlimme, Ueble, Schwierige einer Sache bezeichnend (Gegens. su) Vārtt. 2 der SAUNĀGA_zu_P. 2,2,18. Den Zusammenhang mit 1. duṣ hat man lange erkannt, aber dus (die indischen Grammatiker führen neben dus auch dur auf; vgl. MED. 66 und MED. 80, wo durduḥkha˚ st. īrduḥkha zu lesen ist, wie man auch aus einem Citat des DURGĀD._im_ŚKDR. ersehen kann) als Grundform aufgeführt, weil der Endconsonant in euphonischer Beziehung ganz wie ein sa behandelt wird. Vor allen Vocalen und tönenden Consonanten erscheint diese Partikel nämlich in der Form von dur, vor ra als dū, vor ta und tha in der Form von dus (die ältere Sprache hat hier jedoch das ṣa und verwandelt statt dessen das nachfolgende ta in ṭa), vor ka, kha (vgl. jedoch duḥkha), pa und pha in der Form von duṣ; vor sa, śa (vgl. jedoch ducchunā) und ṣa geht der Endconsonant in Visarga über, für den aber wie auch sonst der nachfolgende Sibilant stehen kann (daher folgt bei uns duḥśa˚ auf duścha˚ u. s. w.); in duḥṣaha (neben dem späteren duḥsaha), duṣṭuta, duṣṭuti (für duṣṭu˚) u. s. w. sehen wir ein nachfolgendes sa in ṣa übergegangen; in durṇāman hat eine Assimilation des na stattgefunden. Diese beiden Uebergänge sollen in der späteren Sprache unzulässig sein; vgl. Vārtt. 4 zu P. 1,4,60. VOP. 8,22; es finden sich aber Ausnahmen. dūḍa, dūḍha˚ und dūṇa˚ stehen in der älteren Sprache für durda˚, dūrdha˚ und durna˚. Mit einem Verbum finitum findet man die Partikel nur ganz ausnahmsweise verbunden: die Grammatiker führen durayate = dulayate (s. u. 3. i) und durbhavāni (s. u. bhū) auf; aus R. haben wir u. car duścaranti belegt; durgṛbhīyase ist denom. Besonders hervorgehoben zu werden verdient, dass duṣ wie su (auch īṣat) häufig mit einem nom. act. zu einem adj. comp. verbunden wird, welches in der Bedeutung ganz mit dem auf gleiche Weise verbundenen partic. fut. zusammenfallt: durvitarka = durvitarkya u. s. w. Das nom. act. erscheint in dieser Verbindung häufig in einer sonst in dieser Bedeutung nicht üblichen Gestalt, nämlich mit suff. a ohne alle Verstärkung und Modification der Wurzel (z. B. dustyaja), eine Form, die mehr dem nom. ag. zukommt. P. 3,3,126. Dass aber diese Form in dieser Verbindung als nom. act. zu fassen sei. dafür spricht nicht nur entschieden die Bedeutung (duṣkara dessen Thun schwer ist d. i. schwer zu thun), sondern auch der Umstand, das in anderen Zusammensetzungen mit duṣ in dieser Bed. ein entschieden ausgesprochenes nom. act. auftritt, wie z. B. in (duratyetu), dass dagegen ein entschieden ausgesprochenes nom. agentis in dieser Verbindung niemals die oben angegebene Bedeutung hat (vgl. z. B. durupasarpin). duṣ am Anfange von adv. compp. P. 2,1,6, Sch.
Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt
1. duṣ , deśakālavihīnāni karmāṇi viparītavat . kriyamāṇāni duṣyanti havīṃṣyaprayateṣviva .. zu Schanden werden Spr. 4216. sich vergehen (von einem Weibe) Spr. 3852. fehlerhaft —, mangelhaft sein SARVADARŚANAS. 90,10. Ind. St. 8,113. — duṣṭa fehlerhaft —, mangelhaft: ˚gaja HALĀY. 2,70. Aussprache ṚV. PRĀT. 14,2. pada Verz. d. Oxf. H. 207,a,13. feindlich gesinnt Spr. 4900. — caus. 1〉 Sp. 701, Z. 20 in sādhvasadūṣitahṛdaya bedeutet dūṣita eingeschüchtert, um seine Unbefangenheit gebracht; vgl. Spr. 2600. Spr. 1184. — 3〉 varaṃ tamupakartāraṃ doṣadṛṣṭyā ca dūṣayet Spr. 5051. — upa caus. ˚dūṣita mit einem Makel behaftet: jātimātropadūṣita R. 7,59,2,52. — pra, amitro mitratāṃ yāti mitraṃ cāpi praduṣyati so v. a. untreu werden Spr. 3560. indriyāṇāṃ praduṣṭānāṃ hayānāmiva dhāvatām . kurvīta dhṛtyā sārathyam so v. a. wild geworden, ausschweifend R. 7,59,2,23. — vi caus. verunglimpfen: paraguṇān Spr. 3729.
Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt
2. √duṣ , dur AV. PRĀT. 2,60. AV. PRĀT. 2,63. Z. 20 lies dūḍa˚ st. dūḍa˚ Z. 21 lies durdha˚ st. dūrdha˚.
Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt
1. √duṣ mit pra Jmd (gen.) Schaden bringen: yadyasya vihitaṃ bhojyaṃ na tattasya praduṣyati Spr. (II) 5289.
Böhtlingk 1879 Partikel · Verbalwurzel
Originaltext · Deutsch · Partikel
1. duṣ˚ Indecl. = δυς-.
Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel
2. √duṣ (= 1. duṣ) duṣyati (episch auch Med.) erst im AIT. BR. — 1〉 verderben, schlecht werden, Schaden nehmen, zu Schanden werden. — 2〉 vom Uebel —, fehlerhaft —, mangelhaft sein. — 3〉 verunreinigt werden, sich verunreinigen. — 4〉 einen Fehltritt —, eine Sünde begehen, sich vergehen (vom Weibe), Schuld haben Chr. 120,15. — 5〉 Partic. duṣṭa (erst bei M.) — a〉 verdorben Chr. 216,19. mitgenommen, in einem schlechten Zustande befindlich. — b〉 fehlerhaft (auch von gezähmten Thieren), mangelhaft, falsch. — c〉 böse, so v. a. von woher Gefahr droht. — d〉 der sich vergangen hat, schuldig; häutig in Comp. mit dem womit sich Jmd vergangen hat. duṣṭā f. *liederlich. — e〉 feindlich gesinnt, böse auf, feindliche Absichten habend gegen, grollend auf (Gen.). — f〉 schlecht, böse in moralischem Sinne; m. ein schlechter Mensch, Bösewicht Chr. 209,11. Chr. 209,12. — g〉 schlimm, arg. Compar. ˚tara — *Caus. doṣayati beflecken (die Seele). — dūṣay s. bes. — Mit anu in Folge von Etwas untreu werden, — von Jmd abfallen. — Mit abhi, ˚duṣṭa verunreinigt. — Mit upa einen Fehltritt begehen, moralisch sinken. — Mit pra — 1〉 sich verschlimmern. — 2〉 verunreinigt werden. — 3〉 einen Fehltritt begehen, moralisch sinken. — 4〉 sich vergehen an (prati) Jmd. — 5〉 untreu werden, abfallen. — 6〉 praduṣṭa — a〉 wild geworden (Pferde), ausgelassen (die Sinnesorgane). — b〉 schlecht, böse in moralischem Sinne, sündhaft; m. ein schlechter Mensch, Bösewicht. — c〉 ausschweifend, liederlich (Weib). — Mit vipra, ˚duṣṭa — 1〉 böse in moralischem Sinne. — 2〉 ausschweifend, liederlich (von Weibe). — Mit saṃpra — 1〉 sich verschlimmern, schlecht werden. — 2〉 ˚duṣṭa verunreinigt. — Mit vi eine Sünde begehen, sich vergehen VIṢṆUS. 24,41. — Mit sam — 1〉 sich verunreinigen. — 2〉 saṃduṣṭa — a〉 schlecht, böse (Person). — b〉 feindlich gesinnt gegen, grollend auf (Gen.).
Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel
2. √duṣ mit apa Caus. in anapadoṣyá (s. oben). [Nachtrag, Band 4]
Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel
2. √duṣ mit apa Caus. 4. [Nachtrag, Band 7]
Whitney Roots 1885 Verbalwurzel
Originaltext · Englisch · Verbalwurzel
duṣ — spoil
Apte 1890 Verbalwurzel
Originaltext · Englisch · Verbalwurzel
duṣ 4 P. (duṣyati, duṣṭa) 1 To be bad or corrupted, be spoiled or suffer damage. 2 To be defiled or violated (as a woman &c.), be stained, be or become impure or contaminated; Pt. 1. 66; Ms. 7. 24, Ms. 9. 318, Ms. 10. 102. 3 To sin, commit a mistake, be wrong. 4 To be unchaste or faithless. — Caus. (dūṣayati-te, but dūṣayati-te or doṣayati-te in the sense of ‘making depraved’ or ‘corrupting’) 1 To corrupt, spoil, cause to perish, hurt, destroy, defile, taint, contaminate, vitiate, pollute (lit. and fig.); na bhīto maraṇādasmi kevalaṃ dūṣitaṃ yaśaḥ Mk. 10. 27; purā dūṣayati sthalīṃ R. 12. 30, R. 8. 68, R. 10. 47, R. 12. 4; Ms. 5. 1, Ms. 5. 104; Ms. 7. 195; Y. 1. 189; Amaru. 70; na tvevaṃ dūṣayiṣyāmi śastragrahamahāvrataṃ Mv. 3. 8 ‘shall not sully, violate or break &c.’ 2 To corrupt the morals, demoralize. 3 To violate or dishonour ([Page 0572-c]) (as a girl or another's wife); Ms. 8. 364, Ms. 8. 368. 4 To abrogate, rescind, annul. 5 To blame, censure, find fault with, speak ill of, accuse; dūṣitaḥ sarvalokeṣu niṣādatvaṃ gamiṣyati Rām.; Y. 1. 66. 6 To adulterate. 7 To falsify. 8 To refute, disprove.
Cappeller 1887 Worttyp nicht bestimmt · Verb
Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt
1. duṣ (˚—) schlecht, übel, miss-, un-.
Originaltext · Deutsch · Verb
2. duṣ duṣyati (˚te) schlecht werden o. sein, sich vergehen, schuldig sein. p.p. duṣṭa (s. auch bes.) verdorben, schlecht, mangelhaft, schuldig, böse. pra sich verschlimmern, verderben, auch = Simpl.; p.p. schlecht, sündhaft, liederlich. vipra p.p. = vor.
Burnouf 1866 Verbalwurzel
Originaltext · Französisch · Verbalwurzel
*duṣ duṣ. duṣyāmi, duṣye 4; p. dudoṣa; f2. dokṣyāmi; a1. adukṣam; a2. aduṣam; pp. duṣṭa. Pécher, commettre une faute; être impur, être souillé d'un crime. Etre violée [en parlant d'une femme]: kanyābhāvo mama na duṣyate ma virginité n'est pas souillée; être infidèle à son mari.
Quelltextfundstellen (2)
HP 1 Fundstelle
SVU 1 Fundstelle
Mit AYI Free weitermachen
Bildquelle: AYI Archiv.