vyath व्यथ् – zittern; beunruhigen; beeinträchtigen
Verbalwurzel · Worttyp nicht bestimmt · Verb
Wörterbuchquellen
AYI Wörterbuch Verbalwurzel
zittern; beunruhigen; beeinträchtigen
Cappeller 1891 Verb
Originaltext · Englisch · Verb
vyath vyáthate ·v (vyátha°ti), pp. vyathitá (q.v.) waver, reel, stagger, come to fall, go wrong, fail; tremble, be afraid or pained. C. vyatháyati cause to waver etc., bring to fall, make afraid or uneasy, distress, pain. -- pra, saṃpra, vi & sam = S.
Monier-Williams 1872 Verb
Originaltext · Englisch · Verb
vyath vyath, cl. 1. A. vyathate (ep. also P. -ti), vivyathe, vyathiṣyate, avya- thiṣṭa (Ved. vyathiṣat), vyathitum (Ved. Inf. vyathiṣyai), to tremble, be agitated or disquieted or afflicted; to suffer pain, be sorrowful or unhappy or vexed, fall into misfortune; to be afraid of, fear (with abl.); to suffer; to dry, become dry: Pass. vyathyate: Caus. vyathayati, -yitum, Aor. avivya- that, to disquiet, pain, afflict, make uneasy; to destroy, baffle; to frighten; to lead or turn away: Desid. vivyathiṣate: Intens. vāvyathyate, vāvyatti; [cf. Goth. vithon; (perhaps also) Gr. ὄθη, ὄθομαι, ὠθέω, ἐνοσί-χθων, ἔννοσις.]
Petersburger 1855 Worttyp nicht bestimmt
Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt
√vyath , vyáthate DHĀTUP. 19,2 (bhayasaṃcalanayoḥ v. l. duḥkhacalanayoḥ, duḥkhabhayacalanayoḥ, duḥkhabhayacalaneḥ pīḍāyām VOP. 8,123). vivyathe P. 7,4,68. VOP. 8,124. vyathiṣṭhās; avyathiṣyai P. 3,4,10. act. in der älteren Sprache nur in der Formel ū̱ṣmaṇò vyathiṣat prayùta̱ṃ dveṣàḥ VS. 6,18 (TS. v. l.), im Epos häufiger aus metrischen Rücksichten. 1〉 schwanken, taumeln, aus seiner natürlichen Lage oder Richtung kommen, fehltreten; nicht feststehen, zu Fall kommen: yaḥ pṛ̀thi̱vīṃ vyathàmānā̱madṛ̀ṃhat ṚV. 2,12,2. rasate vyathate bhūmiḥ kampatīva ca sarvaśaḥ MBH. 6,5204. sa vivyathe 'tyarthamaripratāḍito yathāturaḥ pittakaphānilajvaraiḥ MBH. 8,4693. nāsyà vyathate pa̱viḥ ṚV. 6,54,3. ṚV. 3,54,8. pa̱dbhyāṃ mā vyàthiṣmahi̱ bhūmyā̀m AV. 12,1,28. AV. 4,40,1. AV. 12,2,23. TBR. 2,4,2,8. na sa rājā̀ vyathate ṚV. 5,37,4. ṚV. 5,54,7. ṚV. 10,107,8. ŚAT. BR. 2,1,4,27. ŚAT. BR. 2,2,2,2. na skandate na vyathate (= śuṣyati Comm.) na vinaśyati karhicit — brā̀hmaṇasya mukhe hutam Spr. (II) 3493 (M. 7,84; vgl. YĀJÑ. 1,315). mā vyàthiṣṭhā̱ mayā̀ sa̱ha pra̱jayā̀ ca̱ dhanèna ca AV. 14,1,48. AIT. BR. 4,18. ṢAḌV. BR. 2,9. KAUṢ. UP. 2,11. cāritrato na vyathate weicht nicht vom guten Wandel P. 5,4,46, Schol. yadyarthā vyatheran wenn die Sachen schief gehen ĀŚV. ŚR. 2,8,4. vivyathe bharato 'tīva vraṇe tudyeva (so ed. Bomb.) sūcinā zucken, zusammenfahren R. 2,75,16. hṛdayaṃ vyathatīva me MBH. 4,1453. nāskhalannāpi vivyathuḥ R. 6,91,15. ākāśe viṣṭhitāḥ śūrāḥ svaprabhāvānna vivyathuḥ schwankten nicht, standen fest R. 7,23,40. viṣaṃ viṣeṇa vyathate weicht, wird wirkungslos KĀM. NĪTIS. 8,67. vyathita schwankend: babhūva vyathitastatra bhūmikampe yathā drumaḥ R. SCHL. 2,87,4. R. SCHL. 3,53,61. ˚sindhu KIR. 5,11. bhārapīḍāvyathitamastaka MĀRK. P. 14,78. gewichen, verändert: varṇa Gesichtsfarbe DAŚAK. 81,11. — 2〉 aus seiner Ruhe —, aus der Fassung kommen, seine Besonnenheit verlieren, ausser sich gerathen, verzagen, sich von einem Schmerz u. s. w. hinreissen lassen: sa tejo'gnirnāvyathata ŚAT. BR. 2,5,3,2. (daivaḥ prāṇaḥ) na vyathate 'tho na riṣyati ŚAT. BR. 14,4,3,29. ŚAT. BR. 14,6,9,28. da̱rbhaṃ bibhràdā̱tmanā̱ na vyàthiṣṭhāḥ AV. 19,33,5. nādharmeṇa jitaḥ kaścidvyathate vai parājaye MBH. 2,2568. prāpyāpadaṃ na vyathate kadācit MBH. 5,1077. MBH. 8,49. na vyathante na hṛṣyanti BHĀG. P. 1,18,50. BHĀG. P. 4,3,19. BHĀG. P. 8,22,7. sukhārhāṃ duḥkhitāṃ dṛṣṭvā mamāpi vyathate manaḥ MBH. 3,2675. R. 5,85,19. CAURAP. 31. akāraṇaparitrastaṃ hṛdayaṃ vyathate mama MṚCCH. 111,4. jvalitāmeva kaunteye śriyaṃ dṛṣṭvā ca vivyathe MBH. 2,1802. MBH. 7,9352. R. 2,19,1. R. ed. GORR. 2,16,23. R. ed. GORR. 3,30,46. R. ed. GORR. 7,69,11. RAGH. ed. Calc. 11,66 (viṣasāda ST. 67). sa tu rājaviruddhatvadāridryābhyāṃ na vivyathe RĀJA-TAR. 2,71. RĀJA-TAR. 8,807. BHĀG. P. 4,8,15. mā vyathiṣṭhāḥ BHAG. 11,34. RAGH. 14,72. pralaye na vyathanti ca BHAG. 14,2. na sīdanti na ca vyathanti (v. l. vyathante) Spr. 5117. ye na hṛṣyanti lābheṣu nālābheṣu vyathanti ca MBH. 12,5909. vyathet MBH. 4,120. vyathan MBH. 2,2210. vivyathuḥ MBH. 3,717. R. 3,30,36. mit dem gen. der Person vor Jmd erschrecken R. 7,23,3,30. vyathita (könnte auch auf das caus. zurückgeführt werden) aus seiner Ruhe —, aus der Fassung gekommen, in Aufregung versetzt, ausser sich, verzagt, von einem Schmerz u. s. w. hingerissen, mitgenommen MBH. 1,7721. MBH. 3,2517. MBH. 5,7342. MBH. 13,7285. R. 1,8,20. R. 1,48,29. R. 2,47,15. R. 2,63,32. R. GORR. 1,23,1. R. GORR. 5,28,12. Spr. 4558. Spr. 5040. RĀJA-TAR. 3,419. BHĀG. P. 3,14,48 (Gegens. hṛṣṭa). PAÑCAT. 69,2. manas MBH. 3,12114. R. GORR. 1,22,20. R. GORR. 3,30,22. R. GORR. 3,66,4. hṛdaya MBH. 3,2912. cetas ṚT. 6,18. antarātman R. GORR. 2,39,52. R. GORR. 2,52,39. BHĀG. P. 5,13,5. bhāva R. 4,3,1. indriya R. SCHL. 2,42,5. bāṇādvyathitamarmā schmerzend R. SCHL. 63,23. ativyathitakarṇamūlahṛdaya BHĀG. P. 5,14,11. — Vgl. avyathamāna. — caus. vyathayati VOP. 18,22. 1〉 schwanken —, fehlgehen machen, zu Fall bringen; abbringen von (abl.): mā va̱niṃ vyàthayī̱rmamà AV. 5,7,2. AV. 13,1,31. a̱mitràsya vyathayā ma̱nyum ṚV. 6,25,2. satpathāt BHAṬṬ. 10,36. pass. in unruhige Bewegung gesetzt werden: vyathyate granthiḥ SUŚR. 1,286,19. — 2〉 aus seiner Ruhe —, aus der Fassung bringen, aufregen; in Schmerz versetzen BHAG. 2,15. MBH. 3,16418. MBH. 7,335. tānnaivārthā na cānarthā vyathayanti Spr. 4886. R. 5,54,1. CHANDOM. 67. DAŚAK. 77,12. BHAṬṬ. 15,86. Spr. (II) 1627 (Gegens. nanday). vināśo labdhasya vyathayatitarāṃ na tvanudayaḥ Spr. (II) 3045. GĪT. 2,20 (Gegens. sukhay). GĪT. 10,13. vyathayantī mano mama MBH. 2,1814. MṚCCH. 162,13. vyathayanti paraṃ ceto manorathaśatairjanāḥ Spr. 2909. manmathāyudhasaṃpātavyathyamānamati BHAṬṬ. 4,30. — intens. vāvyathyate P. 7,4,68, Schol. — pari aus seiner Ruhe —, aus der Fassung bringen: yathā mā vo mṛtyuḥ parivyathā iti PRAŚNOP. 6,6. — pra 1〉 erbeben: dṛṣṭvaiva hi parānājau manaḥ pravyathatīva me MBH. 4,1242. aus seiner Ruhe —, aus der Fassung kommen, verzagen: tadaiva pravyathante 'sya śatravo vinamanti ca MBH. 5,4564. MBH. 14,271. pravivyathe MBH. 7,1370. R. 2,18,41. prāvyathat MBH. 3,14334. pravivyathuḥ MBH. 6,3704. MBH. 10,363. HARIV. 12542. pravyathita partic. BHAG. 11,20. fg. BHAG. 11,23. fg. BHAG. 11,45. MBH. 1,7861. MBH. 2,1436. MBH. 6,1931. MBH. 6,2374. MBH. 12,8113. HARIV. 8174. R. 3,15,13. R. 4,51,4. R. 5,76,14. R. 5,101,1. R. 7,28,15. BHĀG. P. 10,62,30. MĀRK. P. 74,33. DAŚAK. 83,13. — 2〉 ausser Fassung bringen, in Schmerz versetzen: na tvāṃ pravyathate (richtiger pravyathayed ed. Bomb. und SCHL.) duḥkhaṃ sukhaṃ vāpi praharṣayet R. GORR. 2,114,28. — caus. dass. MBH. 4,2113. HARIV. 2482. R. 2,106,2. — saṃpra, partic. ˚vyathita ausser Fassung gekommen, in grosse Aufregung versetzt: ˚cetanā R. 1,38,16. — vi, partic. ˚vyathita dass. Spr. (II) 1604. MBH. 7,1272 ('tivyathita ed. Bomb.). — sam aus der Fassung kommen, verzagen: saṃvivyathuḥ MBH. 6,789.
Böhtlingk 1879 Verbalwurzel
Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel
√vyath , vyáthate (metrisch auch Act.) — 1〉 schwanken, taumeln, aus seiner natürlichen Lage oder Richtung kommen, fehltreten, nicht feststehen, zu Fall kommen, schief gehen (von Sachen). Mit Abl. verfehlen, [Page6-175-c] kommen um HEMĀDRI 1,418,11 (vyathate st. vyavate zu lesen); cāritratas vom guten Wandel weichen. — 2〉 zucken, zusammenfahren. — 3〉 weichen, wirkungslos werden (von einem Gifte.) — 4〉 aus seiner Ruhe —, aus der Fassung kommen, seine Besonnenheit verlieren, ausser sich gerathen, verzagen, sich von einem Schmerz u. s. w. hinreissen lassen, vor Jmd (Gen.) erschrecken. — 5〉 vyathita — a〉 schwankend. — b〉 gewichen, verändert (Gesichtsfarbe). — c〉 aus seiner Ruhe —, aus der Fassung gekommen, in Aufregung versetzt, ausser sich, verzagt, von einem Schmerz u. s. w. hingerissen, mitgenommen. Könnte auch zum Caus. gehören. — d〉 schmerzend. — Caus. vyatháyati — 1〉 schwanken —, fehlgehen machen, zu Fall bringen; abbringen von (Abl.). Pass. in unruhige Bewegung gesetzt werden. — 2〉 aus seiner Ruhe —, aus der Fassung bringen, aufregen, in Schmerz versetzen. — *Intens. vāvyathyate. — Mit pari in der verdorbenen Form parivyathā iti PRAŚNOP. 6,6; nach dem Comm. — paruvyathayatu Dieses Caus. aus seiner Ruhe —, aus der Fassung bringen. — Mit pra — 1〉 erbeben. — 2〉 aus seiner Ruhe —, aus der Fassung kommen, verzagen. pravyathita aus der Ruhe —, aus der Fassung gekommen, verzagt. — 3〉 ausser Fassung bringen, in Schmerz versetzen. v. l. pravyathapet st. pravyathate. — Caus. dass. — Mit saṃpra, ˚vyathita ausser Fassung gekommen, in grosse Aufregung gerathen. — Mit vi, ˚vyathita dass. — Mit sam aus der Fassung kommen, verzagen.
Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel
√vyath mit abhi aus der Fassung kommen R. ed. Bomb. 3,69,37. [Nachtrag, Band 7]
Whitney Roots 1885 Verbalwurzel
Originaltext · Englisch · Verbalwurzel
vyath — waver
Apte 1890 Verbalwurzel
Originaltext · Englisch · Verbalwurzel
vyath 1 A. (vyathate, vyathita) 1 To be sorry, to be pained, vexed or afflicted, be agitated or disquieted; ([Page 1018-a]) viśvaṃbharāpi nāma vyathate iti jitamapatyasnehena U. 7; na vivyathe tasya manaḥ Ki. 1. 2, Ki. 1. 24. 2 To be disturbed, be ruffled or agitated; vyathitasiṃdhumanīraśanaiḥ śanaiḥ Ki. 5. 11. 3 To tremble. 4 To be afraid. 5 To dry, become dry. — Caus. (vyathayati-te) 1 To pain, distress, vex, annoy; U. 1. 28. 2 To frustrate, mar. 3 To frighten, terrify. 4 To lead or turn away. -WITH pra to be excessively vexed; Bg. 11. 20.
Cappeller 1887 Verb
Originaltext · Deutsch · Verb
vyath, vyáthate (˚ti) schwanken, taumeln, fehlgehen, weichen, bestürzt werden, verzagen. p. p. vyathita schwankend, bestürzt, aufgeregt. Caus. vyatháyati (gest. vyathayatitarām) schwanken machen, aufregen, bestürzen, betrüben.
Burnouf 1866 Verbalwurzel
Originaltext · Französisch · Verbalwurzel
*vyath vyath. vyathe, qqf. vyathāmi 1; p. vivyathe, etc. Etre ému, en gén; s'affliger, s'attrister; craindre, avoir peur; souffrir. Se dessècher; vyathate hutam l'offrande se dessèche.
Quelltextfundstellen (2)
DYS 1 Fundstelle
SiSa 1 Fundstelle
Mit AYI Free weitermachen
Bildquelle: AYI Archiv.