dhāman धामन् – realms; abodes; abode
substantive masculine · substantive neuter · Word type unspecified
Dictionary sources
AYI dictionary substantive neuter
realms; abodes; abode
Cappeller 1891 substantive neuter
Original text · English · substantive neuter
dhā́man ·n. seat, home, residence, realm (of the gods); wont or favourite place, thing, or person; inmates, family, troop, host (also pl.); law, rule; custom, rite, manner; strength, power, majesty, splendour (also pl.); N. of a Rishi.
Monier-Williams 1872 substantive neuter · Word type unspecified
Original text · English · substantive neuter
Dhāman, a, n. a dwelling-place, house, abode, home, residence; domain; site, especially the site of the sacred fire and the Soma; (in the sacrificial formulas and in the Brāhmaṇas generally with priya, e. g. priyaṃ dhāma, favourite residence, also = any favourite thing or person); the inmates of a house, the members of a family, domestics; a class; a troop, host, race; the body; law, rule (Ved.); state or con- dition; manner, fashion, mode, form, tone (Ved.); effect, power, strength, ability, faculty; majesty, dignity, glory, light, splendor, radiance, brilliancy [cf. dhyāman]; (Sāy.) property, wealth; a band, fetter, (wrong reading for 3. dāman); (ā), m., N. of one of the Saptarṣis in the fourth Manv-antara; [cf. Gr. θέ-μα; Lat. do-mu-s; Osc. faa-ma; Hib. dai-m, ‘a house, church, people;’ Old Germ. do-m; Angl. Sax. and Eng. dom = Mod. Germ. thum as affix of abstract nouns; Slav. do-mŭ.]
Original text · English · Word type unspecified
dhāman dhāman. See p. 453, col. 3.
Petersburger 1855 substantive masculine · substantive neuter · Word type unspecified
Original text · German · substantive masculine · substantive neuter
1. dhā́man (von 1. dhā) 1〉 n. UJJVAL._zu_UṆĀDIS. 4,150. = sthāna, janman, nāman NIR. 9,28. = gṛha, deha, tviṣ, prabhāva AK. 3,4,18,126. = gṛha, deha, sthāna, janman, raśmi, prabhāva H. an. 2,270. MED. n. 80. = agāra H. 992. = raśmi H. 99. a〉 Wohnstätte, Heimath, Aufenthalt; Reich (der Götter); im Bes. die Stätte des heiligen Feuers und des Soma: a̱mṛtàsya pu̱trā ā ye dhāmā̀ni di̱vyānì ta̱sthuḥ ṚV. 10,13,1. (Mitra-Varuṇa) yayo̱rdhāma̱ dharmàṇā̱ rocàte bṛ̱hat ṚV. 65,5. ṚV. 10,6. ṚV. 7,61,4. a̱ntarma̱ḥī bṛ̀ha̱tī rodàsī̱me viśvā̀ te̱ dhāmà varuṇa pri̱yāṇì ṚV. 7,87,2. pri̱yā dhāmā̱nyādàteru̱pasthè ṚV. 10,70,7. upa̱ śreṣṭhā̀ na ā̱śiṣò de̱vayo̱rdhāmànnasthiran AV. 4,25,7. AV. 7,68,1. ghṛ̱te śri̱to ghṛ̱tamvàsya̱ dhāmà ṚV. 2,3,11. pri̱yā dhāmā̀nya̱mṛtā̱ dadhā̀naḥ ṚV. 3,55,10. vi̱dmā tè agne tre̱dhā tra̱yāṇì vi̱dmā te̱ dhāma̱ vibhṛ̀tā puru̱trā ṚV. 10,45,2. ṚV. 10,80,4. VS. 32,9. sa̱pta tè agne sa̱midhàḥ sa̱pta ji̱ḥvāḥ sa̱pta ṛṣàyaḥ sa̱pta dhāmà pri̱yāṇì VS. 17,79. sa̱pta dhāmā̀ni pari̱yannamàrtyo̱ dāśàddā̱śuṣè su̱kṛtè māmahasva ṚV. 10,122,3. tri̱ṃśaddhāma̱ vi rā̀jati ṚV. 10,189,3. a̱gniḥ pri̱yeṣu̱ dhāmàsu vi rā̀jati VS. 12,117. VS. 3,19. VS. 15,52. VS. 27,16. ṚV. 1,144,1. ṚV. 2,3,2. — (soma) yā te̱ dhāmā̀ni di̱vi yā pṛ̀thi̱vyāṃ yā parvàte̱ṣvoṣàdhīṣva̱psu ṚV. 1,91,4. pavàsva soma di̱vyeṣu̱ dhāmàsu ṚV. 9,86,22. ṚV. 9,86,15. pari̱ dhāmā̀ni̱ yānì te̱ tvaṃ sòmāsi vi̱śvatàḥ ṚV. 66,3. ṚV. 9,2. ṚV. 9,5. pavàmāna̱ pavàse̱ dhāma̱ gonā̀m ṚV. 97,31. ṚV. 9,5. ṚV. 96,18. ṚV. 9,19. ṚV. 109,4. ṚV. 114,1. ṚV. 10,25,2. ṚV. 8,12,32. ṚV. 13,20. VS. 4,34. AV. 12,1,52. AV. 1,13,3. SV. II, 8,2,19,3. asmindhāmni kena vaḥ saparyāma TAITT. ĀR. 2,7,2. sa vedaitatparamaṃ brahma dhāma yatra viśvaṃ nihitaṃ bhāti śubhram MUṆḌ. UP. 3,2,1. — kasya dhāmopayānti (Antwort: imaṃ bhaumaṃ narakaṃ te patanti) MBH. 1,3602. avyakto 'kṣara ityuktastamāhuḥ paramāṃ gatim . yaṃ prāpya na nivartante taddhāma paramaṃ mama .. BHAG. 8,21. madhyamaṃ dhāma viṣṇoḥ so v. a. der Luftraum Einschalt. nach ŚĀK. 78. tribhuvanaguroḥ MEGH. 34. sudhāśubhraṃ dhāma BHARTṚ. 1,40. vrajataṃ ca svakaṃ dhāma KATHĀS. 25,261. RĀJA-TAR. 3,171. RĀJA-TAR. 3,172. PRAB. 22,14. BHĀG. P. 1,3,43. BHĀG. P. 4,2,35. BHĀG. P. 8,18,32. GĪT. 5,5. VOP. 5,5. siddha˚ VID. 283. devī˚ RĀJA-TAR. 3,407. meru˚ adj. Beiw. Śivaʼs MBH. 13,1204. svadhāmani brahmaṇi BHĀG. P. 2,4,14. sva eva dhāmanramamāṇamīśvaram BHĀG. P. 9,16. tadāhurakṣaraṃ brahma sarvakāraṇakāraṇam . viṣṇordhāma param BHĀG. P. 3,11,41 (BURNOUF an den beiden letzten Stellen: essence). īśvarasya sthūlaṃ vapuḥ sakalajīvanikāyadhāma BHĀG. P. 5,26,40. cetaḥ samādhīyatām — svadhāmani BHARTṚ. 3,40. sphītāmbhodhara˚. MṚCCH. 85,4. putraṃ janaya suśroṇi dhāma kṣatriyatejasām MBH. 1,4790. śriyo dhāma BHĀG. P. 1,11,26. īśvaro dhāmamāninām (BURN.: de ceux qui tiennent a leur demeure corporelle) BHĀG. P. 3,11,38. dharma˚ Bein. Śivaʼs ŚIV. yadgandhoddhuradhāma (= pṛthivī) in einer Inschr. in Journ. of the Am. Or. S. 6,602, Śl. 3. nāma trilokasukhasaṃjananaikadhāma (HALL: the sole resort) ebend. 503, Śl. 8. Viell. hierher auch: tvāṃ dhṛtimaddhāma divyaṃ viśveśvaraṃ bhagavantaṃ namasye HARIV. 7418. — b〉 in den Opfersprüchen und Brāhmaṇa beinahe ausschliesslich in der — schon in älterer Zeit häufigen — Verbindung priyaṃ dhāma. α〉 gewohnte Heimath, Lieblingsstätte: yatrā̱śvino̱śchāgàsya ha̱viṣàḥ pri̱yā dhāmā̀ni VS. 21,46. upāśvinoḥ priyaṃ dhāma gacchati jayati paramaṃ lokaṃ ya evaṃ veda AIT. BR. 1,21. apām AIT. BR. 2,20. indrasya AIT. BR. 3,24. AIT. BR. 5,2. ŚĀṄKH. BR. 22,4. — β〉 hieraus abgeleitet Lieblingssache überh., Liebhaberei, Lust (z. B. Lieblingsspeise, — name, — person): dhāma̱ nāmā̀si pri̱yaṃ de̱vānā̀m VS. 1,31. sedaṃ pri̱yeṇa̱ dhāmnā̀ pri̱yaṃ sada̱ ā sī̀da VS. 2,6. de̱vānā̀ṃ pri̱yaṃ dhāmà bhavati ya e̱vaṃ vedà AV. 15,2,1. AV. 15,6,1. te devā juṣṭāstanūḥ priyāṇi dhāmāni sārdhaṃ samavadadire ŚAT. BR. 3,4. ŚAT. BR. 2,5. āhutayo vā asya priyaṃ dhāma ŚAT. BR. 2,3,4,24. ŚAT. BR. 13,2,1,2. etaddhāsya priyaṃ dhāma yadyaviṣṭha iti ŚAT. BR. 10,1,3,11. vaiśvānara iti vā agneḥ priyaṃ dhāma PAÑCAV. BR. 14,2,3. AIT. BR. 3,8. AIT. BR. 6,7. somaṃ digbhirmithunena priyeṇa dhāmnā saṃsparśayati ŚAT. BR. 3,9,4,20. TBR. 1,1,9,6. ba̱rhiṣā̱ pratī̀yā̱dgāṃ vāśvàṃ vā . e̱tadvai pàśū̱tāṃ pri̱yaṃ dhāmà . pri̱yeṇai̱vaina̱ṃ dhāmnā̱ pratyèti TBR. 2,3,2,5. — c〉 (Haus so v. a. Hausgenossenschaft) die Angehörigen, überh. zusammengehörige Truppe, Schaar; auch pl.: aràṃ ta indra ku̱kṣaye̱ somò bhavatu vṛtrahan . ara̱ṃ dhāmàbhya̱ indàvaḥ ṚV. 8,81,24. ṚV. 8,21,4. indràsya̱ dhāmnè ṚV. 8,21,25. ṚV. 3,31,21. ṚV. 6,2,9. ṚV. 9,24,5. di̱vo dhāmàbhirvaruṇa mi̱traścā yā̀tam ṚV. 7,66,18. ṚV. 7,60,3. ṚV. 1,14,10. pri̱yasya̱ mārùtasya̱ dhāmnàḥ ṚV. 87,6. ṚV. 85,11. ga̱ṇāya̱ yo daivyàsya̱ dhāmna̱stuvìṣmān ṚV. 7,58,1. ṚV. 10,76,8. dhāmā̀ni̱ martyā̀nām ṚV. 8,90,6. yo dhāmā̀ni̱ veda̱ bhuvànāni̱ viśvā̀ ṚV. 10,82,3. ṚV. 9,86,5. dhāmā̱nyāryā̀ ṚV. 9,63,14. pṛ̱thi̱vyāḥ sa̱pta dhāmàbhiḥ ṚV. 1,22,4. (hierher viell. auch das u. a aufgeführte Eeispiel ṚV. 10,122,3.). pari̱ dhāmā̀nyāsāmā̱śuḥ kāṣṭhā̀mivāsaran AV. 2,14,6. Geschlechter oder Familien der Kräuter ṚV. 10,97,1. ṚV. 10,97,2. — d〉 Gesetz, Ordnung: de̱vo de̱vānā̱ṃ na mìnāmi̱ dhāmà ṚV. 10,48,11. yaḥ sàmā̱naṃ na pràmi̱nāti̱ dhāmà ṚV. 7,63,3. ṚV. 6,21,3. pra ye dhāmā̀ni pū̱rvyāṇyarcā̀n ṚV. 4,55,2. sa dhāmà pū̱rvyaṃ màme ṚV. 8,41,10. pra̱jāpàte̱rdhāmnā̀ AV. 10,5,6. Besonders α〉 die von Mitra — Varuṇa ausgehende Ordnung: pra ye mi̱nanti̱ varùṇasya̱ dhāmà pri̱yā mi̱trasya̱ cetàto dhru̱vāṇì ṚV. 4,5,4. pri̱yā dhāmà yu̱vadhìtā ṚV. 6,67,9. ṚV. 10,89,8. — β〉 ṛtasya dhāma. ṛ̱tasya̱ yoṣā̱ na mìnāti̱ dhāmà ṚV. 1,123,9. yadṛ̱tasya̱ dhāmànra̱ṇayànta de̱vāḥ ṚV. 4,7,7. yajànte asya sa̱khyaṃ vayàśca nama̱svina̱ḥ sva ṛ̱tasya̱ dhāmàn ṚV. 7,36,5. ṛ̱tasya̱ dhāma̱ vi mime pu̱rūṇì ṚV. 10,124,3. — γ〉 yajñasya dhāma. ya̱jñasya̱ dhāmà pratha̱maṃ mànanta ṚV. 10,67,2. ya̱jñasya̱ dhāmà para̱mam ṚV. 10,181,2. mimā̀na̱ḥ pratì ya̱jñasya̱ dhāmà VS. 20,37. ya̱jñasyà sa̱pta dhāmàbhiḥ ṚV. 9,102,2. a̱gniṃ yajìṣṭhaṃ sa̱pta dhāmàbhiḥ ṚV. 4,7,5. — e〉 Zustand: jāgratsvapnamuṣuptidhāmavirahāt PRAB. 17,15. — f〉 Weise, Form; Weise in Lied oder Spruch: (nāmāni) pu̱ru̱ṣṭu̱tasya̱ dhāmàbhiḥ śa̱tenà mahayāmasi ṚV. 3,37,4. pu̱ru̱pri̱yo bhà date̱ dhāmàbhiḥ ka̱viḥ ṚV. 3,3,4. pra mi̱tre dhāma̱ varùṇe gṛ̱ṇantàḥ ṚV. 1,152,5. a̱gnerji̱hvāsì su̱hūrde̱vebhyo̱ dhāmnè dhāmne me bhava̱ yajùṣe yajuṣe VS. 1,30. im Opfer nendrā̀dṛ̱te pàvate̱ dhāma̱ kiṃ ca̱na ṚV. 9,69,6. VS. 17,14. — g〉 Wirkung, Kraft, Vermögen, facultas; Macht, Majestät: pa̱ra̱meṇa̱ dhāmnā̀ dṛṃhasva VS. 1,2. vaiśvā̀nara̱ tava̱ dhāmā̱nyā càke̱ yebhìḥ sva̱rvidabhàvaḥ ṚV. 3,3,10. yā te̱ dhāmā̀ni para̱māṇi̱ yāva̱mā yā màdhya̱mā vìśvakarmannu̱temā ṚV. 10,81,5. sa̱midhā̱ yo niśìtī̱ dāśa̱dadìti̱ṃ dhāmàbhirasya̱ martyàḥ ṚV. 8,19,14. iṣàmaśyāma̱ dhāmà ca SV. II, 3,2,8,2. udāyùṣā svā̱yuṣotpa̱rjanyàsya̱ dhāmàbhiḥ . udàsthāma̱mṛtā̱m̐ anù VS. p. 59,15. VS. 34,33. a̱bhi̱bhūra̱hamāgàmaṃ vi̱śvakàrmeṇa̱ dhāmnā̀ ṚV. 10,166,4. prāṇā ādityadhāmānaḥ, aṅgiro˚ KĀṬH. 20,11. sahasra˚ AV. 4,18,4. Prajāpati TBR. 2,8,1,5. tava dhāma vaiṣṇavam RAGH. 11,85. rājñaḥ saṃśaraṇaṃ dhāma śarīraṃ dharmasādhanam (?) KĀM. NĪTIS. 6,4. proddāma˚ Inschr. in Journ. of the Am. Or. S. 7,9, Śl. 30. sahate na jano 'pyadhaḥkriyāṃ kimu lokādhikadhāma rājakam (= rājasamūhaḥ) KIR. 2,47. — h〉 Glanz, Licht vgl. (dhyāman): yadasyānyadraśmiśatamūrdhvameva vyavasthitam . tena devaśarīrāṇi sadhāmāni prapadyate .. YĀJÑ. 3,168. haridaśvadhāman adj. RAGH. 18,22. RAGH. 6,6. dhāmnāṃ nidhiḥ (vgl. dhāmanidhi) sūryaḥ VARĀH. LAGHUJ. 1,1. ratnaughadhāmanikarāruṇanūpura AMAR. 86. hāṭakābjapaṭalasragdhāmaśobho (viell. ˚sragdāma˚ zu lesen; vgl. MBH. 1,5974 und MBH. 1,2. dhāman) 'bhavat RĀJA-TAR. 3,529. amarapatidhanurdhāmacitrāḥ patākāḥ PRAB. 26,8. indudhāmadhavala PRAB. 73,7. PRAB. 81,10 (nach Schol. 2 ist dhāmādhipa = sūrya). PRAB. 116,1, v. l. BHĀG. P. 1,1,1. BHĀG. P. 4,9,6. pratyagdhāman adj. BHĀG. P. 3,26,3. aho rūpamaho dhāma aho asyā navaṃ vayaḥ BHĀG. P. 8,9,2. (bhīṣmaḥ) kakudaṃ sarvayodhānāṃ dhāma sarvadhanuṣmatām so v. a. unter allen Bogenträgern hervorstrahlend MBH. 6,498. Hierher gehören wohl auch die Stellen: bhuṅkte ya (śivaḥ) eko vibhurjagato viśvamagryāṃ (sic) dhāmnāṃ dhāma sukṛtitvānna dhṛṣyaḥ HARIV. 7421. dhāmāṃśabhāgasya tathā hi vedā yathā ca śākhā hi mahīruhasya MBH. 5,1675. — 2〉 m. N. pr. eines der Saptarṣi im 4ten Manvantara HARIV. 426 (LANGLOIS: dhātar); vgl. jyotirdhāman. — Vgl. ṛta˚, tri˚, priya˚, viśva˚, sthira˚.
Original text · German · substantive neuter
2. dhā́man n. fehlerhafte Schreibung fur 4. dāman VS. 6,22. ŚĀṄKH. ŚR. 8,12,11.
Original text · German · Word type unspecified
1. dhāman 1〉a〉 tamo˚ (dhāman = āśraya Schol.) BHĀG. P. 10,76,8. Sp. 941, Z. 6 v. u. der Schol zu BHĀG. P. 2,9,16 und 3,11,41 erklärt dhāman durch svarūpa Wesen; eben so in akuṇṭha˚ BHĀG. P. 10,63,37. — h〉 Z. 12, die neuere Ausg. richtig agraṃ; NĪLAK.: dhāmnāṃ cakṣuḥsūryādīnāṃ dhāma prakāśakam. — Vgl. uccairdhāman.
Böhtlingk 1879 substantive masculine · substantive neuter · Word type unspecified
Original text · German · substantive masculine · substantive neuter
1. dhā́man — 1〉 n. — a〉 Wohnstätte, Heimat, Aufenthalt, Reich (der Götter); insbes. die Stätte des heiligen Feuers und des Soma. madhyamaṃ dhāma viṣṇoḥ so v. a. der Luftraum. — b〉 priyáṃ dhā́ma — α〉 die gewohnte Heimat, Lieblingsstätte. — β〉 Lieblingssache, Liebhaberei, Lust. — c〉 Sg. und Pl. die Angehörigen, überh. eine zusammengehörige Truppe, Schaar; Geschlechter oder Familien der Kräuter. — d〉 Gesetz, Ordnung. — e〉 Weise, Form, Erscheinungsform, Wesen; Weise im Lied, Spruch oder Opfer. — f〉 Sg. und Pl. Wirkung, Kraft, Vermögen, facultas; Macht, Majestät. — g〉 Sg. und Pl. Glanz, Licht, Glanzerscheinung. — 2〉 m. N. pr. eines der 7 Ṛṣi im 4ten Manvantara. dhātar v. l.
Original text · German · substantive neuter
2. dhā́man n. = 4. dāman 1〉.
Original text · German · Word type unspecified
1. dhāman vgl. LUDWIG in KUHNʼs Z. 28,240. fgg. [Nachtrag, Band 6]
Original text · German · Word type unspecified
1. dhāman III. 6. [Nachtrag, Band 7]
Apte 1890 substantive neuter
Original text · English · substantive neuter
dhāman n. [dhā-manin] 1 A dwelling-place, abode, residence, house; turāsāhaṃ purodhāya dhāma svāyaṃbhuvaṃ yayuḥ Ku. 2. 1, Ku. 2. 44; puṇyaṃ yāyāstribhuvanagurordhāma caṃḍīśvarasya Me. 33; Bg. 8. 21; Bh. 1. 33. 2 A place, site, resort; śriyo dhāma. 3 The inmates of a house, members of a family. 4 A ray of light; dhāmnātiśāyayati dhāma sahasradhāmnaḥ Mu. 3. 17; Śi. 9. 53. 5 Light, lustre, splendour; Mu. 3. 17; Ki. 2. 20, Ki. 2. 55, Ki. 2. 59; Ki. 10. 6r; Amaru. 86; R. 6. 6; R. 18. 22. 6 Majestic lustre, majesty, glory, dignity; R. 11. 85. 7 Power, strength, energy (pratāpa); Ki. 2. 47. 8 Birth. 9 The body. 10 A troop, host. 11 State, condition. 12 A class. 13 Ved. Law, rule. 14 Ved. Property, wealth. 15 A fetter. 16 Fashion, mode, manner. Comp. — keśin, m. — nidhiḥ the sun. — chad m. Ved. N. of Agni.
Cappeller 1887 substantive neuter
Original text · German · substantive neuter
dhā́man n. Sitz, Wohnung, Aufenthalt, Ort, Heimat, Reich, Herrschaft, Gefolge, Truppe, Schar; Macht, Kraft, Majestät, Glanz, Licht; Satzung, Gesetz, Ordnung, Art und Weise, Brauch.
Burnouf 1866 substantive neuter
Original text · French · substantive neuter
dhāman n. (dhā; sfx. man) demeure, habitation, maison. Le corps [demeure de l'âme]. Lieu, place; pays; lieu de naissance; origine. Lumière, rayon de lumière; éclat, splendeur; au fig. dignité, importance de qqn. Force, vigueur.
Occurrences in source texts (3)
SVU 2 occurrences
VBT 1 occurrence
Continue with AYI Free
Image source: AYI archive.