ghaṭ घट् – join; connect; exert oneself
verbal root · Word type unspecified · verb
Dictionary sources
AYI dictionary verbal root
join; connect; exert oneself
Cappeller 1891 verb
Original text · English · verb
ghaṭ ghaṭate (ghaṭa°ti) ·v be eager or busy, work at, exert one's self for, strive after (loc., dat., or acc.); be accomplished, come round, succeed, be possible, fit, or suitable; meet, join (instr.). C. ghaṭayati (°te), pp. ghaṭita bring together, unite, place upon (loc.), bring near, procure, cause, effect, produce, make, form. --ud open (intr.); C. uḍghāṭayati open (trans.), reveal. pra exert one's self, devote one's self to (loc.); commence, begin. vi go asunder, burst. C. vighaṭayati tear asunder, destroy, annihilate. sam come together, meet. C. saṃghaṭayati & saṃghāṭayati assemble, collect.
Monier-Williams 1872 Word type unspecified
Original text · English · Word type unspecified
ghaṭ ghaṭ or ghaṇṭ, cl. 1. A. ghaṭate, ja- ghaṭe, ghaṭiṣyate, aghaṭiṣṭa, ghaṭitum, to be intently occupied about anything, to be busy with, to strive or endeavour after, to exert one's self for (with loc., dat., acc., or inf., e. g. asmākam arthe ghaṭate, he is occupied about our business; tāṃ trātuṃ ghaṭasva, strive to rescue her); to reach, come to; to happen, take place, be possible: Caus. ghaṭayati, -yitum, to join together, connect, bring together, unite; to put on, place on, lay on (with loc.); to bring near, place near, procure; to effect, accomplish, produce, make, form, fashion; to impel; to exert one's self; to rub, graze, touch, move, agitate; ghāṭayati, -yitum, to hurt, injure; to unite or put together; to speak, shine.
Petersburger 1855 Word type unspecified
Original text · German · Word type unspecified
√ghaṭ , gháṭate (act. MBH. 3,14703. VET. 18,8) DHĀTUP. 19,1 (ceṣṭāyām). 1〉 eifrig womit beschäftigt sein, sich abmühen, sich Mühe geben, sich bestreben, sich befleissigen: sa bhītastatra takṣāṇaṃ ghaṭamānam — apaśyat MBH. 5,256. ghaṭasva parayā śaktyā muñca tvamapi sāyakān MBH. 3,1581. kadācittasya vṛddhasya ghaṭamānasya yatnataḥ . janturnāma sutastasminstrīśate samajāyata .. MBH. 3,10473. mit dem loc.: kṣīṇāyuṣi narādhipe . ghaṭamānasya te vipra siddhiḥ saṃśāyitā bhavet .. MBH. 1,1779. MBH. 7,8428. ghaṭate 'smākamarthe MBH. 3,16207. karmaṇi P. 5,2,35, Sch. BHAṬṬ. 12,26. BHAṬṬ. 20,24. mit dem dat.: prāgeva maraṇāttasmādrājyāyaiva ghaṭāmahe MBH. 3,1381. ghaṭeta śreyase BHĀG. P. 2,1,12. yajñārtham MBH. 2,1129. jyaṃ prati MBH. 6,2719. mit dem blossen acc.: tamahaṃ bhāramāsaktam — rātryahāni ghaṭāmi vai MBH. 3,14703. mit dem infin. P. 3,4,65. dayitāṃ trātumalaṃ ghaṭasva BHAṬṬ. 10,40. aṅgadena samaṃ yoddhumaghaṭiṣṭa BHAṬṬ. 15,77. ghaṭiṣye jīvituṃ na vā BHAṬṬ. 16,23. jaghaṭe BHAṬṬ. 22,31. — 2〉 gerathen, gelangen: yadi mama haste pustakīyaṃ (lies: pustako 'yaṃ) ghaṭati VET. 18,8. — 3〉 Statt finden, möglich sein: yathā svabhāvaśuddhasphaṭikasya rāgo na javāyogaṃ vinā ghaṭate tathaiva nityaśuddhādisvabhāvasya puruṣasyopādhisaṃyogaṃ vinā duḥkhasaṃyogo na ghaṭate Sch. zu KAP. 1,19. KAP. 1,7. KAP. 1,33. KAP. 1,47. KAP. 1,92. Sch. zu KĀTY. ŚR. 4,1,26. KĀTY. ŚR. 4,1,27. KĀTY. ŚR. 4,7,25. ŚIŚ. 9,4. nānyathā te — ghaṭeta karuṇātmanaḥ anders wäre es dir nicht möglich BHĀG. P. 7,10,3. na hi bhagavannaghaṭitamidaṃ tvaddarśanānnṛṇāmakhilapāpakṣayaḥ nicht unmöglich BHĀG. P. 6,16,44. PAÑCAT. 203,4. parasparākāṅkṣāghaṭitatvāt wegen des Stattfindens Sch. zu JAIM. 1,3,32. BALLANTYNE: through its really involving a mutual reference. — caus. 1〉 ghaṭayati P. 6,4,92. VOP. 18,22. a〉 aneinanderfügen, zusammenfügen, zusammenbringen, vereinigen: ekaikaśo ghaṭayet SUŚR. 1,13,4. nātiśliṣṭaḥ saṃdhirasya mṛṇālavalayasya . yadi te 'bhipretamanyathā ghaṭayiṣyāmi ŚĀK. CH. 62,2. vakṣa stanābhyāṃ mukhamānanena gātrāṇi gātrairghaṭayan BHAṬṬ. 11,11. nārīḥ ghaṭayitumalaṃ kāmibhiḥ ŚIŚ. 9,87. anena bhaimīṃ ghaṭayiṣyataḥ NAIṢ. 1,46. vidhighaṭitavākya eine mit einem Befehl verbundene Rede Sch. zu JAIM. 1,1,5. — b〉 Etwas wohin thun, legen —, setzen auf (loc.): ghaṭayati sughane kucayugagagane — maṇiśaramamalaṃ tārakapaṭalaṃ nakhapadaśaśibhūṣite GĪT. 7,24. ghaṭaya jaghane kāñcīm GĪT. 12,26. ghaṭaya jaghanamapidhānam — paṅkajanayane GĪT. 5,13. — c〉 herbeiholen, herbeischaffen: dūrādarthaṃ ghaṭayati navam BHARTṚ. 3,18. utsahase yadi . ghana ghaṭayituṃ niḥsneham AMAR. 84. VID. 291. iti tena hastādghaṭito ratho darśitaḥ VET. 36,7. — d〉 verfertigen, zu Stande bringen, hervorbringen: kīlasaṃcāriṇaṃ vainateyam — aghaṭayat PAÑCAT. 44,16. lohabhāraghaṭitā — tulā PAÑCAT. 99,25. PAÑCAT. 100,24. kathaṃ ghaṭitavānupalena cetaḥ ŚṚṄGĀRAT. 3. kāṣṭhaghaṭitavetāla HIT. 65,11. H. 1014. PRAB. 76,14. snehaikapātraghaṭitāmavanīśaputrīm CAURAP. 22. VARĀH. BṚH. S. 78,40. VARĀH. BṚH. S. 86,90. kāryāṇi ghaṭaya nnāsīddurghaṭānyapi helayā RĀJA-TAR. 4,364. śūnyekṣaṇaghaṭitalayabrahmalagnaḥ samādhiḥ MṚCCH. 1,4. niyamāvalopam — ghaṭituṃ na śekuḥ BHĀG. P. 2,7,6. ghaṭaya bhujabandhanam GĪT. 10,3. med. RĀJA-TAR. 4,544. — e〉 antreiben: snehaugho ghaṭayati māṃ tathāpi vaktum BHAṬṬ. 10,73. — f〉 sich abmühen: upāsanaratāḥ sarve ghaṭayanti MBH. 3,14702. — g〉 über Etwas hinfahren, berühren; erschüttern (zu ghaṭṭ gehörig): na śalyaṃ ghaṭayati na vācā kurute vraṇam MBH. 12,3812. MBH. 12,5363. hṛdayaṃ bhīmasenasya ghaṭayantīdamabravīt MBH. 4,637. ghaṭayantaśca marmāṇi tava putrasya MBH. 6,2894. MBH. 7,1655. — 2〉 ghāṭáyati verletzen; verbinden DHĀTUP. 33,49. sprechen oder leuchten (vgl. ghaṇṭ) DHĀTUP. 33,93. — ā vgl. āghāṭa fg. — vyā VET. 22,9 separare nach LASSEN; es ist wohl vyāghaṭṭita geschunden zu lesen. — ud, caus. udghāṭayati (udghaṭita, durch das Versmaass verbürgt, KUMĀRAS. 7,53) 1〉 öffnen, von einer Hülle befreien: nirayanagaradvāramudghāṭayantī BHARTṚ. 1,62. dvāramudghāṭya MṚCCH. 80,7. KATHĀS. 13,173. dvāramudghāṭyate KATHĀS. 12,167. udghāṭitadvāra KATHĀS. 26,77. svayamudghāṭite dvāre VARĀH. BṚH. S. 52,79. kapāṭamudghāṭayāmi MṚCCH. 48,16. KATHĀS. 19,24. BHĀG. P. 6,9,32. dvāre purasyodghaṭitāpidhāne KUMĀRAS. 7,53. pravahaṇamudghāṭya MṚCCH. 108,22. yantrairudghāṭayāmāsa (mañjūṣām) MBH. 3,17158. KATHĀS. 4,80. KATHĀS. 15,43. bhāṇḍam KATHĀS. 24,134. phalāni VET. 3,1. pustakam VET. 18,5. PAÑCAT. 245,5. dahāmyahaṃ yuṣmānsadasyudghāṭayāmi vā (die in einem Korbe verwahrten Hausgötter) KATHĀS. 4,78. MṚCCH. 134,4. udghāṭitatamo'riḥ RĀJA-TAR. 2,100. — 2〉 verrathen: parasparasya marmāṇyudghāṭitavantau PAÑCAT. 184,16; vgl. PAÑCAT. 21. fg. — 3〉 beginnen: kāryamudghāṭitaṃ kvāpi madhye vighaṭate yataḥ HIT. IV, 2. Z. f. d. K. d. M. 4,155. fg.(?). — 4〉 über Etwas hinwegfahren, hinüberstreifen (vgl. ghaṭṭ): sūtrādibhirvā taruṇāsthimarmaṇyudghāṭite yaḥ kṣavathurnireti so v. a. kitzeln SUŚR. 2,370,2. — Vgl. udghāṭa fgg. — pari caus. über Etwas hinwegfahren, berühren, in Schwingung versetzen: viṭajanaparighāṭiteva vīṇā MṚCCH. 11,4, v. l. für viṭajananakhaghaṭṭitā. — pra 1〉 sich abmühen, sich mit allem Ernst einer Sache hingeben: ko vā viśvajanīneṣu karmasu prāghaṭiṣyata BHAṬṬ. 21,17. — 2〉 beginnen, seinen Anfang nehmen: tato prajaghaṭe yuddham BHAṬṬ. 14,77. — vi 1〉 auseinandergehen, auseinanderfliegen, sich zerstreuen: ete — drāgeva vighaṭiṣyante (Sch. 1: = bhedaṃ prāpsyante, Sch. 2: = pālayiṣyante) PRAB. 8,11. tato vijaghaṭe (pass. impers.) śailaiḥ BHAṬṬ. 14,66. — 2〉 eine Unterbrechung erleiden: kāryamudghāṭitaṃ kvāpi madhye vighaṭate yataḥ HIT. IV, 2. pratijñā pratyahaṃ tasya nābhūdvighaṭitā (kann auch caus. sein) kvacit RĀJA-TAR. 2,128. — caus. vighaṭayati zerreissen, trennen, zerstreuen: vighaṭitāstṛṣṇālatāgranthayaḥ PRAB. 103,13. aho vighaṭitaṃ timirapaṭalam PRAB. 116,15. mantriṇā pṛthivīpālacittaṃ vighaṭitaṃ kvacit . balayaṃ sphaṭikasyeva ko hi saṃdhātumīśvaraḥ .. HIT. II, 157. Im Prākrit: ajjacārudattasya vihave vihaḍide zu Grunde gerichtet MṚCCH. 32,21. — sam sich versammeln: saṃjaghaṭe lokaḥ RĀJA-TAR. 6,242. — caus. 1〉 anschlagen (einen Laut): bherīmṛdaṅgavīṇānāṃ koṇasaṃghaṭitaḥ (śabdaḥ) R. 2,71,26. — 2〉 versammeln: tatsarvāḥ saṃghaṭyantāṃ prajāḥ KATHĀS. 13,183. saṃghaṭitāsaṃkhyacaṇḍaḍāmaramaṇḍala RĀJA-TAR. 5,326. samaghaṭyanta (so ist zu lesen) RĀJA-TAR. 6,282. bahūnviprānsaṃghāṭya KATHĀS. 13,55.
Original text · German · Word type unspecified
√ghaṭ 1〉 utkaṇṭhāghaṭamānaṣaṭpadaghaṭā Spr. 2580. — 2〉 Jmd (loc.) zu Theil werden, zufallen: bhaimī kilāsmāsu ghaṭiṣyate (= yogaṃ yāsyati Schol.) 'sau NAIṢ. 10,47. — 3〉 gerathen, gelingen Spr. 5042. KATHĀS. 124,139. passen, am Platze sein SARVADARŚANAS. 11,20. SARVADARŚANAS. 62,14. SARVADARŚANAS. 110,12. SARVADARŚANAS. 141,12. SARVADARŚANAS. 161,17. NAIṢ. 7,10. NAIṢ. 9,11. NAIṢ. 11,20. BHĀG. P. 10,57,31. BHĀG. P. 10,87,31. Z. 4 lies 9,44 st. 9,4. — 4〉 zusammenkommen —, sich verbinden mit (instr.): mahato ye 'vamanyante ghaṭante ca vimānitaiḥ Spr. 2139. MĀLATĪM. 38,9. — caus. 1〉a〉 kāryaṃ sughaṭitaṃ kvāpi madhye vighaṭate yataḥ Spr. 3517. dharmipratiyogighaṭita (bheda) verbunden mit SARVADARŚANAS. 62,2. — d〉 tṛṇaghaṭitaḥ kapaṭapuruṣaḥ Spr. 3757. NAIṢ. 11,20. KATHĀS. 60,239. KATHĀS. 90,45. KATHĀS. 94,104. ghaṭayati vidhirabhimatamabhimukhībhūtaḥ Spr. 1281. KATHĀS. 104,195. ityupāyena ghaṭayantyabhīṣṭaṃ buddhiśālinaḥ KATHĀS. 60,250. yaḥ priyamutkaṭaṃ ghaṭayate jantoḥ erweisen, thun Spr. 1238. — g〉 MBH. 12,5363 und MBH. 6,2894 liest die ed. Bomb. richtig ghaṭṭa˚. — vyā, in der neueren Ausg. MBH. 17,21 vyāghuṭitā. — ud caus. 1〉 Spr. 3787. KATHĀS. 49,208. KATHĀS. 52,151. KATHĀS. 55,144. KATHĀS. 75,30. KATHĀS. 76,30. KATHĀS. 86,96. KATHĀS. 104,209. KATHĀS. 105,60. KATHĀS. 122,25. KATHĀS. 123,241. — 2〉 KATHĀS. 65,38. KATHĀS. 71,206. — 3〉 HIT. IV, 2 hat die v. l. sughaṭita; vgl. Spr. 3517. — vi 1〉 vighaṭita getrennt Spr. 5019. KATHĀS. 104,112. MĀLATĪM. 19,5. — caus. von der Stelle bringen, ablösen Spr. 1558, v. l. — sam caus. 2〉 saṃgha˚ und saṃghā˚ KATHĀS. 60,193. KATHĀS. 65,137. KATHĀS. 65,118. KATHĀS. 65,72. zusammenfügen SARVADARŚANAS. 95,11. — intens. gut passen, ganz am Platze sein: saṃjāghaṭīti SARVADARŚANAS. 129,14.
Original text · German · Word type unspecified
√ghaṭ mit sam (Nachträge), intens. auch MUIR, ST. 3,192,21.
Böhtlingk 1879 verbal root
Original text · German · verbal root
√ghaṭ , ghaṭate (ganz ausnahmsweise Act.) — 1〉 eifrig beschäftigt sein, arbeiten, sich abmühen, — bemühen, — Mühe geben, — bestreben, — befleissigen. Die Ergänzung im Loc., Dat., Acc. oder *Infin.; statt des blossen Casus auch prati, ˚artham und arthe. — 2〉 gerathen, gelangen. haste in die Hand. — 3〉 gerathen, gelingen. — 4〉 möglich sein. — 5〉 passen HARṢAC. 136,21. am Platze sein Chr. 308,11. — 6〉 sich anhäufen Spr. 7835. — 7〉 sich verbinden —, sich vereinigen mit (Instr.) DAŚAK. 79,5. — 8〉 mit Worten berühren, hämisch besprechen HARIV. 2,1,31; vgl. ghaṭṭ. — Caus. — 1〉 ghaṭayati (ausnahmsweise Med.) — a〉 aneinander-, zusammenfügen, zusammenbringen, — mit (Instr.), anschmiegen Chr. 312,15. ˚ghaṭita verbunden mit. — b〉 zumachen, schliessen HARṢAC. 121,12. 130,6 (aghaṭyanta zu lesen). — c〉 legen —, setzen —, thun auf (Loc.). — d〉 herbeiholen, herbeischaffen Spr. 2911. Spr. 4734. KATHĀS. 18,359. — e〉 verfertigen, zu Stande bringen, hervorbringen, vollbringen Chr. 291,6. Jmd (Gen.) Etwas (Acc.) erweisen, — thun Spr. 2947. ˚ghaṭita verfertigt-, gemacht aus, — mit (VET. 30,14), zu Stande gebracht durch. — f〉 Jmd antreiben —, bewegen zu (Infin.). — g〉 sich abmühen, — Mühe geben. — h〉 ungenau st. ghaṭṭayati hinfahren über, streichen an, unangenehm berühren. — 2〉 *ghāṭayati (saṃghāte, hantyattha, bhāṣārtha oder bhāsārtha). — Mit apa Caus. (˚ghāṭayati) zumachen, schliessen LALIT. 225,3. — Mit ā in āghāṭa und āghāṭi. — Mit ud sich öffnen Ind. St. 15,396. 420. — Caus. udghāṭayati — 1〉 öffnen. — 2〉 enthüllen Ind. St. 15,289. — 3〉 verrathen. — 4〉 beginnen. — 5〉 hinwegfahren über, kitzeln. — Mit samud Caus. (samudghāṭayati) — 1〉 öffnen SĀY. zu ṚV. 5,78,5. — 2〉 das Haupt enthüllen, so v. a. sich vor Jedermann zeigen können ohne verlegen zu werden KĀD. 2,94,4. — Mit pari Caus. ˚ghāṭayati hinwegfahren —, streichen über (ein Saiteninstrument). [Page2-195-c] — Mit pra — 1〉 sich abmühen, sich mit allem Ernst einer Sache (Loc.) hingeben. — 2〉 beginnen, seinen Anfang nehmen. — Mit vi — 1〉 auseinandergehen, -fliegen, sich zerstreuen Spr. 7835. sich trennen KĀD. 108,22. — 2〉 vereitelt —, zu Nichte werden Spr. 402. — Caus. vighaṭayati — 1〉 zerreissen Spr. 7785. trennen, zerstreuen. — 2〉 vereiteln, zu Nichte machen RĀJAT. 2,128. — Mit sam — 1〉 begegnen, entgegen kommen Ind. St. 15,384. — 2〉 sich versammeln. — Caus. saṃghaṭayati und saṃghā˚ — 1〉 zusammenfügen. — 2〉 versammeln. — 3〉 anschlagen (eines Ton). — Intens. saṃjāghaṭīti gut passen, ganz am Platze sein.
Original text · German · verbal root
√ghaṭ mit pravi, ˚ghaṭita abgehauen MAHĀVĪRAC. 26,12. MAHĀVĪRAC. 37,13. — Caus. auseinander sprengen KIR. 2,46. [Nachtrag, Band 3]
Original text · German · verbal root
√ghaṭ mit pravi 3. — Caus. 3. [Nachtrag, Band 7]
Whitney Roots 1885 verbal root
Original text · English · verbal root
ghaṭ — strive
Apte 1890 verbal root
Original text · English · verbal root
ghaṭ I. 1 A. (ghaṭate, jaghaṭe, aghaṭiṣṭa, ghaṭituṃ, ghaṭita) 1 To be busy with, strive after, exert oneself for, be intently occupied with anything (with inf., loc., or dat.); dayitāṃ trātumalaṃ ghaṭasva Bk. 10. 40; aṃgadena samaṃ yoddhumaghaṭiṣṭa Bk. 15. 77, Bk. 12. 26, Bk. 16. 23; Bk. 20. 24; Bk. 22. 31. 2 To happen, take place, be possible; prāṇaistapobhirathavā'bhimataṃ madīyaiḥ kṛtyaṃ ghaṭeta suhṛdo yadi tatkṛtaṃ syāt Māl. 1. 9 if it can be effected; kasyāparasyoḍumayaiḥ prasūnairvāditrasṛṣṭirghaṭate bhaṭasya N. 22. 22; ubhayathāpi ghaṭate Ve. 3; prasīdoti brūyāmidamasati kope na ghaṭate Ratn. 2. 19 is not proper &c. 3 To be united with: Māl. 2. 8. 4 To come to, reach. — Caus. (ghaṭayati) 1 To unite, join, bring together; itthaṃ nārīrghaṭayitumalaṃ kāmibhiḥ Śi. 9. 87; anena bhainīṃ ghaṭayiṣyatastathā N. 1. 46; krudhā saṃdhiṃ bhīmo vighaṭayati yūyaṃ ghaṭayata Ve. 1. 10; Bk. 11. 11. 2 To bring or place near to, bring in contact with, put on; ghaṭayati ghanaṃ kaṃṭhāśleṣe rasānna payodharau Ratn. 3. 9; ghaṭaya jaghane kāṃcīṃ Gīt. 12. 3 To accomplish, bring about, effect; taṭasthaḥ svānarthān ghaṭayati ca maunaṃ ca bhajate Māl. 1. 14; (abhimataṃ) ānīya jhaṭiti ghaṭayati Ratn. 1. 7; Bh. 2. 120. 4 To form, fashion, shape, work out, make; evamabhidhāya vainateyaṃ… aghaṭayat Pt. 1; kāṃte kathaṃ ghaṭitavānupatena cetaḥ Ś. Til. 3; ghaṭaya bhujabaṃdhanaṃ Gīt. 10. 5 To prompt, impel; snehaugho ghaṭayati māṃ tathāpi vaktu Bk. 10. 73. 6 To rub, touch. 7 To exert oneself for. 8 To move, agitate. II. 10 U. (ghāṭayati, ghāṭita) 1 To ([Page 0475-b]) hurt, injure, kill. 2 To unite, join, bring or collect together. 3 To shine.
Cappeller 1887 verb
Original text · German · verb
ghaṭ ghaṭate (˚ti) eifrig sein, sich bemühen, sich befleißigen (Loc., Dat., Abl.); gelingen, möglich sein, passen, sich verbinden mit (Instr.) Caus. ghaṭayati (˚te) zusammenfügen, verbinden, anschmiegen, anpassen, zustande bringen, verschaffen. ud Caus. udghāṭayati öffnen, aufreißen, aufschlagen (Buch). vi Caus. vighaṭayati zerreißen (auch übertr.*) trennen, vereiteln. sam zusammenkommen; Caus. saṃghaṭayati u. saṃghāṭayati zusammenbringen.
Burnouf 1866 verbal root
Original text · French · verbal root
*ghaṭ ghaṭ. ghaṭāmi et ghaṭe 1; p. jaghaṭe; f2. ghaṭiṣye; a1. aghaṭiṣi. S'efforcer d'arriver à, avec le l.: asmākamarthe à un avantage personnel; avec le d: rājyāya à la royauté; avec l'ac. ou l'inf. yoddhum s'efforcer de lutter; jīvitum de sauver sa vie.
Occurrences in source texts (3)
DYS 1 occurrence
HP 1 occurrence
SiSa 1 occurrence
Continue with AYI Free
Image source: AYI archive.