Sanskrit manuscript in Devanāgarī

varj वर्ज् – avoid; exclude; leave

verbal root · Word type unspecified · verb

Dictionary sources

AYI dictionary verbal root

avoid; exclude; leave

Petersburger 1855 Word type unspecified · verb

Original text · German · Word type unspecified

varj mit vyapa, partic. ˚vṛkta getrennt, gesondert PAT. a. a. O. 1,33,b. 34,a. b. 8,66,a.

Original text · German · verb

varj , várjati (varjane) DHĀTUP. 34,7. (pari) varjati, vṛjyās 3. sg., vṛjyā́ma; vṛkte (varjane) DHĀTUP. 24,19. vark, varktam, (apa) avṛk AV. 13,2,9. vṛṇákti (varjane, VOP. vṛtau) DHĀTUP. 29,24. vṛṇák; vṛṅkte (vgl. DHĀTUP. 24,19), vṛñjé; vavarja, vavṛje, vavṛjyús, vavarjúṣī; avṛkṣam, avārkṣīs, vṛkṣi; varkṣyati, ˚te; pass. vṛjyate, vṛktá; infin. vṛjádhyai, vṛñjáse. 1〉 wenden, drehen: vṛ̱ṇaktì ti̱gmāmàta̱seṣù ji̱hvām ṚV. 4,7,10. — 2〉 abdrehen, ausraufen (das Gras zur Streu am Altar): ba̱rhirna yatsu̱dāse̱ vṛthā̱ vark ṚV. 1,67,7. ṚV. 1,83,6. ṚV. 1,142,5. vṛ̱ñje ha̱ yannamàsā ba̱rhira̱gnau ṚV. 6,11,5. ṚV. 10,110,4. TBR. 3,6,13,1. — 3〉 Jmd den Hals brechen NAIGH. 2,19. vṛ̱ṇakpipru̱ṃ śuṣṇa̱mindràḥ ṚV. 6,18,8. tvaṃ kutsā̀ya̱ śuṣṇàṃ dā̱śuṣè vark ṚV. 6,26,3. — 4〉 ablenken (vom Wege); beseitigen: i̱maṃ hùve ma̱rutvànta̱ṃ na vṛ̱ñjasè (infin.) ṚV. 8,65,1. vi̱śāṃ vàva̱rjuṣī̀ṇām welche den Gott ab- d. h. zu sich lenken ṚV. 1,134,6. ā̱rāttvada̱nyā vanā̀ni vṛkṣi AV. 6,30,2. va̱vṛ̱jyustṛṣyàta̱ḥ kāmàm AV. 8,68,5. pāpmānaṃ me vṛṅdhi KAUṢ. UP. 2,7. — 5〉 med. Etwas von Jmd (gen. abl.) abwenden, abspannen, vorenthalten, abalienare: taire̱vaiṣā̱ṃ tāmūrjàmavṛñjata TBR. 1,4,9,3. TBR. 1,5,6,4. pa̱śūn TBR. 2,3,5,2. i̱ndri̱yam TS. 2,1,4,5. ya̱jñaṃ bhrātṛ̀vyasya TS. 5,4,2. TS. 3,1,7,3. TS. 5,1,8,2. TS. 5,6,9,3. anayā̱ vā i̱daṃ viṣṇùḥ sa̱hasràṃ varkṣyate TS. 7,1,5,5. ŚAT. BR. 1,5,3,9. ŚAT. BR. 6,6,3,2. prāṇān ŚAT. BR. 9,2,1,17. na haiṣāṃ vihave 'nya indrāgnī vṛṅkte AIT. BR. 6,6. iṣṭāpūrtaṃ te vṛñjīya (vṛñjāyaṃ die Hdschrr.) AIT. BR. 8,15. etadvṛṅkte puruṣasyālpamedhasaḥ KAṬHOP. 1,8. yanme mātā pralulubhe vicarantyapativratā . tanme retaḥ pitā vṛktām (wohl vṛṅktām zu lesen) halte fern von mir den Samen (des Ehebrechers) M. 9,20. BṚH. ĀR. UP. 6,4,3. (vgl. ŚAT. BR. 14,9,4,3). — 6〉 med. sich zueignen: vṛñjate paśūnstriyo 'rthānpurudasyavo janāḥ BHĀG. P. 1,18,44. BHĀG. P. 4,17,22. BHĀG. P. 5,1,16. — 7〉 med. für sich erwählen: āsāmekatamāṃ vṛṅgdhvaṃ savarṇāṃ svargabhūṣaṇām BHĀG. P. 11,4,14. — caus. varjáyati (varjane) DHĀTUP. 34,7. aus metrischen Rücksichten bisweilen auch med. 1〉 beseitigen, vermeiden, unterlassen, entsagen, verzichten auf; mit acc. der Sache oder der Person CHĀND. UP. 2,22,1. ṚV. PRĀT. 6,10. ṚV. PRĀT. 15,8. krodhānṛte LĀṬY. 3,3,25. dānādhyayane ĀŚV. GṚHY. 4,4,17. māṃsamaithune KĀTY. ŚR. 2,1,8. KAUŚ. 75. KAUŚ. 141. varjayenmadhu māṃsaṃ ca gandhaṃ mālyaṃ rasānstriyaḥ . śuktāni yāni sarvāṇi prāṇināṃ caiva hiṃsanam .. M. 2,177. M. 2,185. M. 3,50. M. 4,31. M. 4,127. M. 4,163. M. 4,186. M. 4,245. M. 6,14. M. 8,63. M. 10,83. YĀJÑ. 1,33. YĀJÑ. 1,130. MBH. 1,3959. tīrthāni pañca MBH. 1,7840. MBH. 2,1142. MBH. 13,5420. MBH. 1,5659. R. 2,41,3 (R. 2,40,3 GORR.). bhraṣṭācāramadharmajñamasvādhīnaṃ narādhipam . varjayanti narā dūrānnadīpaṅkamiva dvipāḥ .. R. 3,37,5. mṛgarkṣaṃ mahiṣaṃ vāpi śārdūlaṃ mānuṣaṃ gajam . nāvarjayamupaprāptaṃ kṣīṇapuṇyaḥ kṣudhānvitaḥ .. so v. a. ruhig seiner Wege gehen lassen R. 75,17. R. 4,13,20. R. 5,8,17. varjayedantakṛnmartyaṃ varjayedanilo 'nalam R. 23,17. R. 36,4. R. 89,35. KĀM. NĪTIS. 5,19. haṃso hi kṣīramādatte tanmiśrā varjayatyapaḥ ŚĀK. 155. Spr. 54. Spr. 550. Spr. 1353. Spr. 1729. Spr. 3060. Spr. 4698. Spr. 4765. Spr. 4827. VARĀH. BṚH. S. 53,86. bhāryāṃ sparśe 'pyavarjayat KATHĀS. 14,47. KATHĀS. 27,186. BHĀG. P. 9,1,33. PAÑCAT. 60,19. varjayīta MBH. 3,13882. Spr. 4380. varjayethāḥ MBH. 3,10583. yatra varjayate rājā pāpakṛdbhyo dhanāgamam M. 9,246. varjayitvā YĀJÑ. 1,158. pass.: tata etāni varjyante tīrthāni MBH. 1,7845. varjjeta (lies varjyeta, der Comm. ujjheta) viṣadūṣitam KĀM. NĪTIS. 7,9. varjyate sevakaḥ Spr. 3660. sā varjyamānā ca janaiḥ KATHĀS. 66,87. yasmānna varjitamidaṃ vanaṃ te mama HARIV. 1886. sajjanairvarjitaḥ Spr. 727. varjitacchattraṃ rāmam (die ed. Bomb. hat eine ganz andere Lesart) R. 2,33,5. varjìtaṃ śayanīyaṃ te bhartrā kenādya hetunā R. GORR. 2,74,15. — 2〉 pass. um Etwas kommen, verlustig gehen einer Sache (instr.): dharmabhāgairnaro nityaṃ varjyate (die neuere Ausg. hat eine andere Lesart) HARIV. 10962. varjita dem es an Etwas gebricht, — fehlt, frei von, ohne Etwas seiend; die Ergänzung im instr. oder im comp. vorangehend: rūpaṃ bhūṣaṇairapi varjitam MBH. 3,2584. lakṣaṇairhīnaiḥ MBH. 3,2784. rāmeṇa R. 3,51,12. VARĀH. BṚH. S. 53,38. atithi˚ MUṆḌ. UP. 1,2,3. ārakṣa˚ (śrāddha) M. 3,204. M. 4,176. BHAG. 4,19. BHAG. 11,55. MBH. 3,1760. MBH. 4,306. R. 1,1,87 (R. 1,1,94 GORR.). R. 2,27,11. R. 2,37,22. R. 2,60,18. R. 3,52,41. R. 5,90,17. SUŚR. 1,69,5. KĀM. NĪTIS. 10,21. VARĀH. BṚH. S. 19,20. VARĀH. BṚH. S. 54,52. ṣaṣṭiḥ pañcavarjitā sechzig weniger fünf VARĀH. BṚH. S. 82. VARĀH. BṚH. S. 71,14. VARĀH. BṚH. S. 78,20. BṚH. 20,2. Spr. 3339. Spr. 3431. Spr. 4823. KIR. 5,47. KATHĀS. 52,113. KATHĀS. 65,141. RĀJA-TAR. 3,29. RĀJA-TAR. 6,279. BHĀG. P. 1,5,12. BHĀG. P. 4,6,32. BHĀG. P. 5,14,38. MĀRK. P. 50,73. H. 409. H. 854. Schol. zu KĀTY. ŚR. 529,11. SARVADARŚANAS. 69,20. bhukti˚ so v. a. ungeniessbar PAÑCAT. 138,2. ohne Etwas seiend so v. a. mit Ausnahme von, nicht einbegriffen —: śatasāhasriko bhāgo vastrābharaṇavarjitaḥ HARIV. 6305. nānyaṃ prajñāsyate kaṃcinmānavaṃ pitṛvarjitam R. 1,8,8. Spr. 3820. Spr. 4773. VARĀH. BṚH. S. 53,120. BṚH. 11,3. daṇḍaṃ vadhavarjitam RĀJA-TAR. 4,105. RĀJA-TAR. 6,88. Schol. zu P. 1,4,17. P. 2,3,24. rasakhaṇḍanavarjitam adv. ohne dass die Lust unterbrochen worden wäre RAGH. 9,35. — 3〉 ausnehmen, ausschliessen, auslassen: devaśabdam LĀṬY. 8,9,3. varjayitvā mit Ausnahme von (acc.) M. 3,276. YĀJÑ. 1,263. HARIV. 7191. HARIV. 13986. R. 1,14,40. R. 1,59,11. R. 1,67,19 (R. 1,69,20 GORR.). R. GORR. 1,76,17. R. GORR. 3,4,46. R. GORR. 4,36,14. MṚCCH. 123,11. KATHĀS. 8,20. KATHĀS. 50,93. BHĀG. P. 8,15,29. KĀŚ._zu_P. 1,1,56. Schol. zu P. 1,2,52. P. 6,1,158. varjitastvahamevaikaḥ KATHĀS. 1,36. eka eva tu varjitaḥ . sopānakūpo vikrītānmahato veśmanastataḥ .. RĀJA-TAR. 6,18. āvarjite mit Ausnahme von ā AV. PRĀT. 3,95. — Vgl. mānavarjita. — intens.: varī̀vṛja̱tsthavìrebhiḥ ablenkend mit den starken (Rossen. um einzukehren, devertens) ṚV. 7,24,4; vgl. P. 7,4,65. — caus. vom intens.: karṇaù varīva̱rjayàntī die Ohren hinundher drehend AV. 12,5,22. — adhi act. an oder über (das Feuer) rücken: puroḍāśam ŚAT. BR. 1,2,2,3. ŚAT. BR. 1,2,2,4. ŚAT. BR. 1,2,2,7. — anu s. anūvṛj. — apa 1〉 abwenden, beseitigen, verscheuchen: apà vṛṅkṣva̱ śatrū̀n AV. 3,12,6. apā̀vṛ̱ktamàḥ AV. 13,2,9. nedṛtūnapavṛṇajai ŚAT. BR. 4,3,1,8. — 2〉 abdrehen, abreissen: nāpà vṛñjāte̱ (sc. tantūn) na gamā̱to 'ntàm AV. 10,7,42. yannādhvā̀na̱mapà vṛṅkte ca̱ritraìḥ carpit viam ṚV. 10,117,7. — 3〉 (abbrechen) beendigen, abschliessen, absolviren ŚAT. BR. 1,4,1,38. ŚAT. BR. 4,6,9,21. pātrāṇyanapavṛktāni nicht ausgebraucht Schol. zu KĀṬY. ŚR. 1066,18. ŚR. 490,1. ŚR. 493,24. ŚR. 528,19. dvātriṃśatamekādaśinyo 'pavṛjyante werden abgemacht d. h. voll ĀPAST. im Comm. zu TBR. I, 112,12. WEBER, JYOT. 45. — Vgl. apavarga, anapavṛjya. — caus. 1〉 meiden, vermeiden, entsagen: tadgehamapavarjaya (api varjaya?) MĀRK. P. 50,63. purastādeva bhagavanmayaitadapavarjitam MBH. 12,3930. dūrāpavarjitacchattraiḥ śirobhiḥ RAGH. 17,79. — 2〉 pass. verlustig gehen, kommen um: apavarjita dem es an Etwas gebricht, — fehlt, frei von, ohne Etwas seiend; die Ergänzung im instr. oder im comp. vorangehend: ṣaḍbhirapavarjitāśītiḥ VARĀH. BṚH. S. 53,7. romāpavarjitamuraḥ VARĀH. BṚH. S. 70,5. rūpamukhāpavarjitatanu VARĀH. BṚH. S. 104,40. nayanāpavarjita BṚH. 23,12. — 3〉 entlassen: sumanaso divyāḥ khecarairapavarjitāḥ so v. a. wurden gestreut BHĀG. P. 3,24,8. — 4〉 abtrennen, abreissen: bhallāparvarjitaisteṣāṃ śirobhiḥ RAGH. 4,63. madacyutā mataṅgajena sragivāpavarjitā KIR. 1,29. — 5〉 umstossen, umwerfen: ghaṭe 'pavarjite YĀJÑ. 3,300. kumbhe VARĀH. BṚH. S. 53,111. — 6〉 verstossen, ächten: apavarjita (= saṃskārānarha NĪLAK.) MBH. 13,2571. — 7〉 überlassen, verleihen, geben, schenken: yadi tāvanna gṛhṇāmi brāhmaṇenāpavarjitam MBH. 12,7308. dakṣiṇāmapavarjya MBH. 12,12276. HARIV. 1114. mallānāṃ niṣkāṇāṃ sahasramapavarjaya R. GORR. 2,32,24. R. GORR. 2,32,27. suhṛdbhyaścātmanaḥ kāmānīpsitānapavarjaya R. GORR. 2,32,14. bhīmāpavarjitaṃ (bhīmenāvarjitaṃ ed. Bomb.) piṇḍam BHĀG. P. 1,13,21. apavarjitau varau verabfolgt (nicht bloss gewährt) R. GORR. 2,26,23. śrāddhamapavarjayan darbringend MBH. 13,4263. — 8〉 abschliessen, beendigen LĀṬY. 10,2,11. pratijñām sein Versprechen lösen R. 1,44,49 (R. 45,44. R. 1,GORR.). R. 1,44,51. — Vgl. apavarjana. — vyapa s. vyapavarga. — caus. aufgeben, verlassen: sa tu sarpa iva tvacaṃ punaḥ pratipede vyapavarjitāṃ śriyam RAGH. 8,13. — samapa caus. überlassen, geben, schenken: te (gāvau) coñchavṛttaye rājanmayā samapavarjite MBH. 12,7296. — api Jmd (loc.) Etwas zuwenden: mayì de̱vāsò 'vṛja̱nnapi̱ kratùm ṚV. 10,48,3. ṚV. 10,120,3. syū̱ma̱gṛbhe̱ dudha̱ye 'rvàte ca̱ kratùṃ vṛñja̱ntyapì vṛtra̱hatyè hinrichten auf (loc.) ṚV. 6,36,2. — abhi s. abhīvarga. — ava abdrehen, abtrennen: garbham KĀṬH. 13,3. — caus. wegschaffen, beseitigen TBR. 1,4,6,5. — ā 1〉 zuwenden: ku̱vidāda̱sya rā̱yo gavā̱ṃ keta̱ṃ paràmā̱varjàte naḥ ṚV. 1,33,1. — 2〉 sich zuwenden, sich aneignen: ā sa strīṇāṃ sukṛtaṃ vṛṅkte ŚAT. BR. 14,9,4,3. āvṛ̀kṣama̱nyāsā̱ṃ varcàḥ ṚV. 1,159,6. ā mā̀vṛkta̱ martyò da̱bhracètāḥ ṚV. 8,90,16. yathā vātaratho ghrāṇamāvṛṅkte gandha āśayāt BHĀG. P. 3,29,20. — 3〉 Jmd (abl.) Etwas vorenthalten: mā jyāyàsa̱ḥ śaṃsa̱mā vṛ̀kṣi (nach SĀY. von vraśc) devāḥ ṚV. 1,27,13. — 4〉 Jmd (acc.) geneigt sein: tameva dayitaṃ bhūya āvṛṅkte patimambikā BHĀG. P. 4,7,59. — caus. 1〉 neigen: kalaśam ŚĀK. 11,9. kumārasya śirasi kalaśamāvarjya VIKR. 87,15. āvarjya śākhāḥ RAGH. 16,19. dṛṣṭīḥ MEGH. 47. āvarjita geneigt, gesenkt MBH. 1,5883. MBH. 2,1804. MBH. 7,1145. MBH. 7,2073 (MBH. 12,9187). MBH. 7,6905. HARIV. 3720 (āvarjitamukhaskandha die neuere Ausg., = bhrāmita NĪLAK.) HARIV. 6780. HARIV. 8422. RAGH. 13,17. RAGH. 13,24. KUMĀRAS. 2,26. KUMĀRAS. 3,54. KUMĀRAS. 7,54. Spr. 3445. H. an. 4,24. MED. k. 202. — 2〉 eine Flüssigkeit neigen so v. a. ausgiessen: āvarjita MBH. 3,2936. havirāvarjitaṃ hotastvayā vidhivadagniṣu RAGH. 1,62. RAGH. 1,67. KUMĀRAS. 5,34. KUMĀRAS. 7,10. — 3〉 aussaugen: āvarjitaṃ mayā cañcvā hṛdayāttava śoṇitam NĀGĀN. 63,1. — 4〉 darreichen: tanayāvarjitapiṇḍa RAGH. 8,26. bhīmenāvarjitaṃ (so die ed. Bomb.) piṇḍam BHĀG. P. 1,13,21. RAGH. 15,80. Spr. 229. caturdigāvarjitasaṃbhṛtāṃ vibhūtim RAGH. 6,76. — 5〉 sich Jmd geneigt machen, für sich gewinnen: sarvatrāvarjayāmāsa nagarīvāsināṃ manaḥ KATHĀS. 24,104. taṃ vāhanasukhairāvarjya KATHĀS. 62,158. DAŚAK. 79,9. ŚUK. in LA. (III) 37,15. marīcimāvarjitavatīva DAŚAK. 66,11. āvarjita RATNĀV. 2,17. NĀGĀN. 2,5. KATHĀS. 42,94. guṇairāvarjitaprajam KATHĀS. 44,24. KATHĀS. 52,368 (nicht avarjita). KATHĀS. 66,115. KATHĀS. 93,60. KATHĀS. 97,11. RĀJA-TAR. 5,303. DAŚAK. 51,5. Vgl. vart mit ā caus. 6〉. — āvarjita HARIV. 3799 wohl fehlerhaft für āvartita, wie die neuere Ausg. — liest. — Vgl. āvarjana, āvarjita. — apā, partic. ˚vṛkta beseitigt oder vermieden: a̱pāvṛ̀ktā ara̱tnayàḥ ṚV. 8,69,8. — prā erfüllen: prāvṛṅkte yadyaśo jagat BHĀG. P. 4,8,68. — vyā absondern, abtheilen: tāmannādyāya vyāvṛjyāsate PAÑCAV. BR. 10,3,9. PAÑCAV. BR. 10,5,8. tāṃ caturdhā vyāvṛjya gāyet ṢAḌV. BR. 2,2. caturavanardāṃ kṛtvā Comm. — parivyā trennen von so v. a. retten vor: pari vaḥ sainyādvadhādvyāvṛñjantu ghoṣiṇyaḥ ŚĀṄKH. GṚHY. 3,9. — samā an sich ziehen, sich aneignen: tejàsai̱va brahmàṇobha̱yatò rā̱ṣṭraṃ parìgṛhṇātyeka̱dhā sa̱māvṛ̀ṅkte TS. 2,1,2,9. — caus. neigen: ˚varjita geneigt, gesenkt: ketu KUMĀRAS. 6,7. netra RAGH. 6,15. — ud heraustrennen, austilgen: udvargo 'si pāpmānaṃ ma udvṛṅdhi KAUṢ. UP. 2,7. — intens. schwingen: aṣṭrā̀ṃ pū̱ṣā śìthi̱rāmu̱dvarī̀vṛjat ṚV. 6,58,2. = udyacchan SĀY. = parityaktavān derselbe zu TBR. — ni 1〉 niederbeugen, hinunterdrücken; zu Fall bringen: na̱va̱tiṃ navà śru̱to ni ca̱kreṇa̱ rathyā̀ du̱ṣpadā̀vṛṇak ṚV. 1,53,9. ṚV. 1,54,5. ṚV. 1,101,2. yenā̀ pṛthi̱vyāṃ ni krivìṃ śa̱yadhyai̱ vajrèṇa ha̱tvyavṛ̀ṇak ṚV. 2,17,6. vī̱rān ṚV. 2,14,7. vi dùryo̱ṇa ā̀vṛṇaṅmṛ̱dhravā̀caḥ ṚV. 5,29,10. ṚV. 5,32,8. sa̱ma̱kṣamenàṃ gṛṇa̱te ni vṛ̀ṅdhi ṚV. 10,87,11. — 2〉 wegwerfen: tāniyaṃ pratigṛhītātapattāṃ vyavṛñjan AIT. BR. 6,35. — anuni versenken: śru̱taṃ ka̱vaṣàṃ vṛ̱ddhama̱psvanù dru̱hyuṃ ni vṛ̀ṇa̱gvajràbāhuḥ ṚV. 7,18,12. — parā 1〉 abwenden: parā̀ cicchī̱rṣā vàvṛju̱sta i̱ndrāyàjvāno̱ yajvàbhi̱ḥ spardhàmānāḥ d. h. sie flohen ṚV. 1,33,5. — 2〉 abdrehen: tvā̱ṣṭrasya̱ trīṇì śī̱rṣā parā̀ vark ṚV. 10,8,9. — 3〉 wegwerfen, beseitigen, verstossen, im Stiche lassen: mā nà indra̱ parā̀ vṛṇak ṚV. 8,86,7. parā̱ pūrvèṣāṃ sa̱khyā vṛ̀ṇakti ṚV. 6,47,17. mā na̱ḥ parā̀ varkta̱ṃ gavìṣṭiṣu ṚV. 6,59,7. mā nò a̱sminmàhādha̱ne parā̀ vargbhāra̱bhṛdyàthā ṚV. 8,64,12. pu̱trama̱gruva̱ḥ parā̀vṛktam ṚV. 4,30,16. — Vgl. parāvṛj. — pari 1〉 ausbiegen, ausweichen; umgeben, vermeiden; übergehen, verschonen mit (instr.) ṚV. 1,124,6. ṚV. 1,172,3. ṚV. 1,183,4. pari̱ śvabhrèva duri̱tānì vṛjyām ṚV. 2,27,5. parì ṇo he̱tī ru̱drasyà vṛjyāḥ ṚV. 33,14. ṚV. 3,29,6. ṚV. 31,17. ṚV. 56,4. ṚV. 6,51,16. ṚV. 75,12. pari̱ dveṣòbhirarya̱mā vṛ̀ṇaktu ṚV. 7,60,9. hava̱ṃ na parì varjati ṚV. 8,1,27. ṚV. 8,45,10. ṚV. 8,47,5. ṚV. 10,142,3. śa̱tama̱nyānparì vṛṇaktu mṛ̱tyūn AV. 1,30,3. AV. 6,93,1. ya̱jña̱sthā̱ṇum TBR. 2,1,4,4. haràsā VS. 13,41. devatā vā etaṃ parivṛñjanti yamanṛtamabhiśaṃsanti meiden PAÑCAV. BR. 18,1,11. indraṃ devatāḥ paryavṛñjan verstiessen, ächteten AIT. BR. 7,28. — 2〉 umgeben, umschliessen: vṛṅkṣe BHĀG. P. 5,20,7. — Vgl. parivarga, ˚vargya, ˚vṛkta fg. — caus. 1〉 abhalten von, entfernen: aṅgā̀daṅgā̱tpra cyā̀vaya̱ hṛdàyaṃ (wohl hṛdayāt) parì varjaya AV. 10,4,25. — 2〉 meiden, vermeiden: atibhojanam M. 2,57. daśaitāni kulāni M. 3,6. M. 4,6. M. 4,73. M. 4,114. M. 4,206. M. 8,127. YĀJÑ. 1,170. MBH. 2,1796. evaṃvidhāṃ strīm MBH. 13,518. deyāḥ kiṃlakṣaṇā gāvaḥ kāścāpi parivarjayet MBH. 13,3443. MBH. 14,578. R. 4,31,8. MṚCCH. 7,24. Spr. 2147. Spr. 2423. Spr. 4776. vipriyaṃ parivarjaye MBH. 3,14025. parivarjitasaṃsparśā KATHĀS. 36,45. aufgeben, verlassen: parivarjya guruṃ yāhi yatra rājā duryodhanaḥ MBH. 7,7272. R. 5,24,35. Jmd übergehen, nicht berücksichtigen RĀJA-TAR. 6,90. parivarjita verlassen, dem es an Etwas gebricht, — fehlt, frei von, ohne Etwas seiend; die Ergänzung im instr. (abl.) oder im comp. vorangehend: tvayā R. GORR. 2,49,12. pitrā KATHĀS. 74,61. svagaṇasuhṛdbhandhubhyaḥ BHĀG. P. 5,8,6. gadayā MBH. 14,2456. guṇaiḥ Spr. 5021. RĀJA-TAR. 6,101. saṃkhyayā ohne Zahl, unzählig PAÑCAT. II, 62. śatadvaye vatsarāṇāmaṣṭabhiḥ parivarjite zweihundert weniger acht RĀJA-TAR. 2 am Schluss. viṣāṇa˚ Spr. 299. anyāya˚ MBH. 13,5558. dharmārtha˚ Spr. 3693. hrī˚ VARĀH. BṚH. S. 78,12. Inschr. in Journ. of the Am. Or. S. 6,543,14. — 3〉 umschlingen, umlegen: kalasaṃ ca samāliṅgya prasuptā bhāti bhāvinī . vasantapuṣpagrathitā māleva parivarjitā (parivartitā?) .. R. 5,13,50. — Vgl. parivarjaka fgg. — saṃpari caus. meiden, vermeiden MBH. 12,11027. MBH. 13,7541. — pra 1〉 hinwerfen, das Barhis ṚV. 1,116,1. ṚV. 7,2,4. pra vā̀vṛje supra̱yā ba̱rhirèṣām ṚV. 7,39,2. viprùtaṃ re̱bhamu̱dani̱ pravṛ̀ktam ṚV. 1,116,24. ŚAT. BR. 1,3,3,14. paśūnagnau ŚAT. BR. 8,1,38. ŚAT. BR. 4,4,1,7. ŚAT. BR. 14,1,1,10. AIT. BR. 7,26 TS. 5,1,9,2. — 2〉 technischer Ausdruck für in oder an das Feuer setzen, also auch heiss oder glühend machen: gha̱rmaścìtta̱ptaḥ pra̱vṛje̱ ya āsī̀daya̱smayàḥ ṚV. 5,30,15. VS. 39,5. ukhām ŚAT. BR. 6,6,1,22. ŚAT. BR. 6,6,2,1. ŚAT. BR. 6,6,4,10. ŚAT. BR. 7,1,2,6. ŚAT. BR. 11,5,9,11. ŚAT. BR. 12,5,2,3. ŚAT. BR. 14,1,3,15. ŚAT. BR. 14,2,2,45. gha̱rmo vā e̱ṣo 'śā̀ntaḥ . ahàraha̱ḥ pravṛ̀jyate . yadàgniho̱tram TBR. 2,1,3,2. TBR. 3,2,8,6. pravargyaṃ pravṛñjanti PAÑCAV. BR. 7,5,6. KĀṬH. 37,7. Daher auch so v. a. pravargyaṃ kar ŚAT. BR. 14,2,2,47. ŚĀṄKH. BR. 8,3. KĀTY. ŚR. 26,7,52. Hiernach ist unter pravarjana und pravṛñjana zuändern: das Setzen in oder an das Feuer; vgl. auch pravargya und pravṛjya. — anupra hintennach werfen ŚAT. BR. 1,8,3,19. ŚAT. BR. 1,9,2,17. ŚAT. BR. 3,8,5,5. — prati dagegen werfen KĀṬH. 26,4. — vi caus. 1〉 meiden, vermeiden M. 2,184. M. 3,42. M. 3,167. M. 4,42. M. 4,83 (= MBH. 13,5023). MBH. 13,101. MBH. 13,144. MBH. 13,172. MBH. 5,6. MBH. 13,11. MBH. 13,15. MBH. 13,48. MBH. 7,45. MBH. 12,8369. R. 4,9,28. KĀM. NĪTIS. 5,32. Spr. 3240. Spr. 3471. Spr. 4014. Spr. 5178. MĀRK. P. 34,30. vivarjayīta Spr. 4198. ato janturlūtāvyāpto vivarjyate RĀJA-TAR. 4,524. RĀJA-TAR. 5,374. — 2〉 vivarjita verlassen von, dem es an Etwas gebricht, — mangelt, frei von, ohne — seiend; die Ergänzung im instr. oder im comp. vorangehend: rāghaveṇa R. 2,66,19. dāvaiḥ R. 2,55,9. ripubhayakalahaiḥ VARĀH. BṚH. S. 104,15. BHĀG. P. 8,3,16. varṣaṣaṣṭiṃ saṣaṇmāsaiḥ ṣaḍbhirvarṣairvivarjitām RĀJA-TAR. 1,192. RĀJA-TAR. 1,348 (wo triṃśatyāhnāṃ zu lesen ist). śarkarāvahnivālukā˚ ŚVETĀŚV. UP. 2,10. sarvendriya˚ ŚVETĀŚV. UP. 3,17 (= BHAG. 13,14). kāma˚ MAITRYUP. 6,34. YĀJÑ. 2,1. BHAG. 7,11. BHAG. 12,18. MBH. 1,7674. MBH. 3,2616. R. 2,52,91. R. 2,66,22. R. 2,72,3. R. GORR. 1,49,12. R. GORR. 5,87,14. RAGH. 5,19. Spr. 152. Spr. 172. Spr. 3564. Spr. 4192. Spr. 4973. Spr. 5338. AK. 3,1,21. H. 428. VARĀH. BṚH. S. 43,10. VARĀH. BṚH. S. 46,99. VARĀH. BṚH. S. 54,58. BṚH. 8,4. KATHĀS. 45,62. RĀJA-TAR. 1,344. RĀJA-TAR. 4,688. RĀJA-TAR. 4,693. BHĀG. P. 3,25,24. BHĀG. P. 4,9,34. BHĀG. P. 8,16,51. MĀRK. P. 16,5. Verz. d. Oxf. H. 57,b,7. BHAṬṬ. 4,23. bhabhramāstu bhagaṇavivarjitāḥ vermindert um GAṆIṬĀDHY. BHAGAṆĀDHY. 9. PRATYABDAŚ. 17. RĀJA-TAR. 1,50. upahārasya bhedāstu sarve maitravivarjitāḥ mit Ausnahme —, mit Ausschluss von Spr. 3820, v. l. VARĀH. BṚH. S. 86,65. SĀṂKHYAK. 72. mānavivarjitam adv. ohne Ehre, ehrlos Spr. 2079. fg. — 3〉 verabreichen, geben: yadvittaṃ tvayāsmākaṃ vivarjitam MĀRK. P. 133,23. — Vgl. vivarjana u. s. w. — sam med. an sich ziehen: tṛ̱ṣu yadannā̀ sa̱mavṛ̀ktā̱ jambhaìḥ ṚV. 7,3,4. saṃ yanmi̱trāvarùṇā vṛ̱ñja u̱kthaiḥ ṚV. 10,61,17. yadāpa ucchuṣyanti vāyumevāpiyanti vāyurhyevaitānsarvānsaṃvṛṅkte CHĀND. UP. 4,3,2. yadahorātrābhyāṃ pāpamakarotsaṃ tadvṛṅkte KAUṢ. UP. 2,7. act.: pāpmānaṃ me saṃvṛṅdhi ebend. — sich zueignen ŚAT. BR. 1,2,5,7. sarvameva devā asurāṇāṃ samavṛñjata ŚAT. BR. 7,2,24. ŚAT. BR. 9,2,35. ŚAT. BR. 5,1,1,14. — Vgl. saṃvarga, saṃvarjana, saṃvṛj. — desid. saṃvívṛkṣate sich aneignen wollen ŚAT. BR. 12,4,4,3.

Böhtlingk 1879 verbal root

Original text · German · verbal root

√varj , várjati, ˚te, vṛṇákti, vṛṅkté, vṛkte (verdächtig); — 1〉 wenden, drehen. — 2〉 abdrehen, ausraufen (das Gras zur Streu am Altar). — 3〉 Jmd (Acc.) den Hals umdrehen. — 4〉 ablenken (von Wege); beseitigen. — 5〉 Med. — a〉 Etwas von Jmd (Abl. oder Gen.) abwenden, abspannen, vorenthalten, abalienare ĀPAST. 1,3,26. — b〉 sich zueignen. — c〉 für sich erwählen. — Caus. varjayati (metrisch auch Med.; ĀPAST. 1,18,35 hat die v. l. Act.) — 1〉 beseitigen, vermeiden, unterlassen, entsagen, verzichten auf; mit Acc. der Person oder Sache GAUT. varjita vermieden u. s. w. — 2〉 Pass. um Etwas kommen, einer Sache verlustig gehen; mit Instr. varjita — a〉 dem es an Etwas gebricht, — fehlt, frei von, ohne Etwas seiend; die Ergänzung im Instr. oder im Comp. vorangehend. bhukti˚ so v. a. ungeniessbar. — b〉 am Ende eines Comp. ohne Etwas seiend, so v. a. mit Ausnahme von, wobei —, nicht einbegriffen ist. rasakhaṇḍanavarjitam Adv. ohne dass die Lust unterbrochen worden wäre. — 3〉 verschonen Chr. 81,13. R. 3,75,17. — 4〉 ausnehmen, ausschliessen, auslassen. varjayitvā mit Ausnahme von (Acc.). varjita ausgenommen. āvarjite mit Ausnahme von ā. — Intens. (várīvṛjat Partic.) ablenken, devertere, einkehren. — Caus. vom intens. (varīvarjáyantī) hinundher bewegen (ein Ohren). — Mit adhi an oder über (das Feuer) rücken. — Mit anu in anūvṛ́j. — Mit apa — 1〉 abwenden, beseitigen, verscheuchen. — 2〉 abdrehen, abreissen. — 3〉 beendigen, abschliessen, absolviren; Pass. so v. a. voll werden. — 4〉 zurücklegen (einen Weg). — 5〉 Pass. erlöst werden ŚAṂK. zu BĀDAR. 3,3,32 (915,2). — Caus. — 1〉 meiden, vermeiden. — 2〉 überlassen, verleihen, geben, schenken. — 3〉 darbringen (ein Todtenmahl). — 4〉 abschliessen, beendigen. pratijñām sein Versprechen lösen. — 5〉 apavarjita — a〉 gemieden, vermieden, dem man entsagt hat. — b〉 beseitigt, nicht nothwendig, unnütz Ind. St. 14,367. — c〉 dem es an Etwas gebricht, — fehlt, frei von, ohne Etwas seiend; die Ergänzung im Instr. oder im Comp. vorangehend. — d〉 abgetrennt, abgerissen. — e〉 abgenommen, entfernt Chr. 176,2. — f〉 gestreut, geworfen. — g〉 zerstreut DAŚAK. 46,13. — h〉 umgestossen, umgeworfen. [Page6-027-a] — i〉 verstossen, geächtet. — k〉 überlassen, verliehen, geschenkt, verabfolgt. — Mit vyapa, vyapavṛkta getrennt, gesondert. — Caus. vyapavarjita aufgegeben, verlassen. — Mit samapa Caus. samapavarjita Jmd (Dat.) überlassen, gegeben, geschenkt. — Mit api — 1〉 Jmd (Loc.) Etwas zuwenden. — 2〉 hinrichten auf (Loc.). — Mit abhi in abhīvargá. — Mit ava abdrehen, abtrennen. — Caus. wegschaffen, beseitigen. — Mit ā — 1〉 zuwenden. — 2〉 sich zuwenden, sich aneignen. — 3〉 Jmd (Abl.) Etwas vorenthalten. — 4〉 Jmd (Acc.) geneigt sein. — Caus. — 1〉 neigen. — 2〉 sich Jmd geneigt machen, für sich gewinnen CAMPAKA. 190. 238. — 3〉 Jmd heranziehen, in Anspruch nehmen BĀLAR. 220,9. — 4〉 āvarjita — a〉 geneigt, gesenkt. — b〉 ausgegossen. — c〉 ausgesogen aus (Abl.). — d〉 dargereicht GAUT. 9,11. RAGH. 6,76. — e〉 sich geneigt gemacht, für sich gewonnen. — f〉 HARIV. 3799 wohl fehlerhaft für āvartita. — Mit apā, apā́vṛkta beseitigt oder vermieden. — Mit prā erfüllen, anfüllen. — Mit vyā absondern, abtheilen. — Mit parivyā trennen von, so v. a. retten vor (Abl.). — Mit samā an sich ziehen, sich aneignen. — Caus. samāvarjita geneigt, gesenkt. — Mit ud heraustrennen, austilgen. — Intens. (udvárīvṛjat Partic.) schwingen. — Mit ni — 1〉 niederbeugen, hinunterdrücken; zu Fall bringen. — 2〉 wegwerfen. — Mit anuni versenken. — Mit parā — 1〉 abwenden. śīrṣā́ so v. a. fliehen. — 2〉 abdrehen, abreissen. — 3〉 wegwerfen, beseitigen, verstossen, im Stiche lassen. parāvṛkta verstossen. — Mit pari — 1〉 ausbiegen, ausweichen. — 2〉 umgehen, meiden, vermeiden ĀPAST. 2,5,19. — 3〉 übergehen, verschonen mit (Instr.). — 4〉 verstossen, ächten. — 5〉 umgeben, umschliessen. — Vgl. parivṛkta. — Caus. — 1〉 abhalten von, entfernen. — 2〉 meiden, vermeiden. — 3〉 Jmd aufgeben, verlassen. — 4〉 Jmd übergehen, nicht berücksichtigen. — 5〉 pariparjita — a〉 gemieden, vermieden. — b〉 verlassen von Jmd, dem es an Etwas gebricht, — fehlt, frei von, ohne Etwas seiend; die Ergänzung im Instr. oder im Comp. vorangehend. saṃkhyayā so v. a. unzählig. — c〉 umgeschlungen, umgelegt. — Mit saṃpari Caus. meiden, vermeiden. — Mit pra — 1〉 hinwerfen (das Barhis). — 2〉 technischer Ausdruck für in oder an das Feuer setzen, also auch heiss oder glühend machen. právṛkta ŚAT. BR. 14,3,2,2. — 3〉 so v. a. pravargyaṃ kar. — Mit anupra hintennach werfen. — Mit prati dagegen werfen. — Mit vi, *Partic. f. vivṛktā = durbhagā. — Caus. — 1〉 meiden, vermeiden, aufgeben VAJRACCH. 32,1 (vivarjayitvā). — 2〉 vi [Page6-027-b] varjita — a〉 verlassen von Jmd, dem es an Etwas gebricht, — fehlt, frei von, ohne Etwas seiend; die Ergänzung im Instr. oder im Comp. vorangehend. mānavivarjitam Adv. ohne Ehre, ehrlos. — b〉 am Ende eines Comp. mit Ausnahme von, wobei —, nicht einbegriffen ist. — c〉 verabreicht, gegeben. — Mit sam Med. (Act. ganz ausnahmsweise) an sich ziehen, sich zueignen. — Desid. saṃvívṛkṣate sich aneigenen wollen.

Original text · German · verbal root

√varj mit pra auch Jmd inʼs Verderben bringen ŚĀṄKH. BR. 5,6. [Nachtrag, Band 7]

Cappeller 1887 verb

Original text · German · verb

varj, vṛṇákti, vṛṅkté wenden, abdrehen, ausraufen (Gras zur Opferstreu); ablenken, beseitigen, abwenden (bes. Med.). p. p. vṛktá. Caus. varjayati (˚te) beseitigen, [Page386-2] vermeiden, unterlassen, verzichten auf (Acc.), ausnehmen; Ger. varjathitvā mit Ausnahme von (Acc.). Pass. um etwas gebracht werden o. kommen p. p. varjita —verlustig, frei von, ohne, —aus— genommen (Instr. o. —˚). apa ab- treten, verleihen; darbringen (r.). p. p. gemieden, beseitigt, entfernt; frei von, ohne (Instr. o. —˚). ā zuwenden, jemd. (Acc.). geneigt sein. Caus. neigen, senken; geneigt machen, gewinnen. p. p. geneigt (eig. u. übertr.). parā abwenden, wegwerfen, beseitigen; p. p. pā́rāvṛkta verstoßen. pari ausbiegen, um- gehen, vermeiden, verstoßen; p. p. parivṛkta s. bes. vi Caus. meiden, aufgeben; p. p. verlassen, frei von (Instr. o. —˚), mit Ausnahme von (—˚).

Occurrences in source texts (6)

GoS 4 occurrences
GoS 1–8: Learning and Liberation 1 occurrence

Direct occurrences

GoS 12–15: Moderate Eating and a Steady Seat 1 occurrence

Direct occurrences

GoS 29–33: Four Forms of Breath Retention 2 occurrences

Direct occurrences

SiSa 1 occurrence
SiSa 1.51-1.64: Selbst als Licht 1 occurrence

Direct occurrences

VBT 1 occurrence
VBT 22–23: Practical Access 1 occurrence

Direct occurrences

Continue with AYI Free

Image source: AYI archive.