Sanskrit-Quelltext als Insight-Motiv

atiśaya अतिशय – Übermaß; Überlegenheit

Adjektiv · Substantiv Maskulin · Worttyp nicht bestimmt

Wörterbuchquellen

AYI Wörterbuch Substantiv Maskulin

Übermaß; Überlegenheit

Cappeller 1891 Adjektiv

Originaltext · Englisch · Adjektiv

atiśaya ·a. excessive, excellent, superior to (abl.); m. excessiveness, excellence, superiority. °-- & instr. adv. excessively, very much, more.

Monier-Williams 1872 Substantiv Maskulin · Worttyp nicht bestimmt

Originaltext · Englisch · Substantiv Maskulin

Ati-śaya, as, m. pre-eminence, eminence; superi- ority in quality or quantity or numbers; advantageous result; one of the superhuman qualities attributed to Jaina Arhats; (as, ā, am), pre-eminent, superior, abundant.

Originaltext · Englisch · Worttyp nicht bestimmt

atiśaya atiśaya, &c. See under ati-śī below.

Petersburger 1855 Adjektiv · Substantiv Maskulin · Worttyp nicht bestimmt

Originaltext · Deutsch · Adjektiv · Substantiv Maskulin

atiśaya (von śī mit ati) 1〉 m. Vorrang, Vorzug, Vorzüglichkeit, Uebermaass, hoher Grad AK. 1,1,1,61. AK. 1,3,3,1. H. 1506. catvāra ete 'tiśayāḥ (Vorzüge) sahotthāḥ H. 58. dvayorekasyātiśayaḥ der Vorsprung, Vorrang des Einen unter Zweien VOP. 7,48. ayameṣāmatiśayena paṭuḥ = paṭutamaḥ P. 5,3,55, Sch. VOP. 7,48. ūrjo'tiśayānvitaḥ (so ist mit COLEBR. zu lesen) mit einem Uebermaass von Kraft versehen AK. 2,8,2,43. vīryaṃ so (adhyavasāyaḥ) 'tiśayānvitaḥ H. 300. vīryātiśaya RAGH. 3,62. vṛndārakātiśaye AK. 3,2,62. sātiśaya vorzüglich, ausgezeichnet M. 9,114. niratiśaya adj. ohne Vorrang, über Alles hinaus, ŚAṂK._in_WIND. Sancara 112. niratiśayaṃ garimāṇaṃ jananyāḥ PAÑCAT. I, 36. Am Anf. eines comp. häufig = atiśayena in hohem Grade, sehr, heftig: atiśayadāridropahata PAÑCAT. 239,14. muktāguṇātiśayasaṃbhṛtamaṇḍanaśrīḥ VIKR. 157. atiśayāliṅganatvam Sch. zu AMAR. 36. — 2〉 adj. f. ā hervorragend, vorzüglicher, mit dem abl.: prajāpateratisṛṣṭirātmano 'pyatiśayā ŚAṂK._zu_BṚH. ĀR. UP. 1,4,6 (p. 150. bei ROER).

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

atiśaya 1〉 taratamayoścātiśaye VS. PRĀT. 5,2. ādarātiśaya ŚIŚ. 9,77. anyo'nyātiśayastasminsnehaścāsāmavardhata eine Liebe, bei der Eine die Andere übertraf, KATHĀS. 3,15. yathā viṣṇvādidṛṣṭyā śilāyāmatiśayaḥ wie ein Stein eine höhere Bedeutung gewinnt, wenn man darin Viṣṇu oder einen andern Gott sieht, TBR. Comm. II, 389,2 v. u. — eine best. rhetorische Figur Verz. d. Oxf. H. 208,b,24. In der Philos. das potentia in-Etwas-Enthaltensein: kṣīra eva dadhna kaścidatiśayo na mṛttikāyām. mattikāyāmeva ca ghaṭasya kaścidatiśayo na kṣīre nur in der Milch ist dadhi potentia enthalten, nicht im Lehm; und nur im Lehm ist ein Topf potentia enthalten, nicht in der Milch, ŚAṂK._zu_BRAHMAS. 2,1,18. Davon adj. atiśayavant und hiervon nom. abstr. atiśayavattva n. ebend. — 2〉 tathā sa stotriyeṇa samo vātiśayo vā saṃpadyate ŚĀṄKH. BR. 23,2.

Böhtlingk 1879 Adjektiv · Substantiv Maskulin

Originaltext · Deutsch · Adjektiv · Substantiv Maskulin

atiśaya — 1〉 Adj. (f. ā) hervorragend, besser, vorzüglicher als (Abl.). — 2〉 m. — a〉 Ueberschuss, Ueberfluss, ein Mehr von Etwas Chr. 249,24. vīryāti˚ Chr. 99,18. Chr. 210,6. Chr. 211,28. Chr. 323,19. kasyāpi ko 'pyatiśayo 'sti so v. a. Einer hat immer Etwas vor einem Andern voraus Spr. 7805. atiśayena und atiśaya˚ in höherem —, in hohem Grade, überaus Chr. 177,21. Chr. 187,19. Chr. 304,28. — b〉 Macht über (Gen.) so v. a. die Macht Etwas aus sich zu erzeugen Comm. zu BRAHMAS. 2,1,18.

Originaltext · Deutsch · Substantiv Maskulin

atiśaya m. auch = viśeṣa Art. śāstrāti˚ JĀTAKAM. 4. [Nachtrag, Band 7]

Apte 1890 Substantiv Maskulin

Originaltext · Englisch · Substantiv Maskulin

atiśayaḥ [śī-ac] 1 Excess, preeminence excellence; vīrya˚ R. 3. 62; mahimnāṃ… atiśayaḥ U. 4. 21; tasmin vidhānātiśaye vidhātuḥ R. 6. 11 excellence, highest perfection of art. 2 Superiority (in quality, rank, quantity &c.); mahārghastīrthānāmiva hi mahatāṃ kopyatiśayaḥ U. 6. 11; oft in comp. with adjectives, in the sense of ‘exceedingly’, ‘excessively’; ˚ramaṇīyaḥ Mu. 3; āsīdatiśayaprekṣyaḥ R. 17. 25; muktāguṇātiśayasaṃbhṛtamaṃḍanaśrīḥ V. 5. 19; or with nouns, meaning ‘excellent’, ‘excessive’, ‘very great’; ˚rayaḥ, aśvātiśayaṃ K. 80 the best of horses; ˚dāridryopahatāḥ. 3 Advantageous result, one of the superhuman qualities attributed to Jaina saints. — a. [atiśayaḥ astyarthe ac] Superior, pre-eminent, excessive, very great, abundant. Comp. — uktiḥ f. 1 exaggerated or hyperbolical language, extreme assertion. 2 a figure of speech, (corr. to hyperbole) said to be of 5 kinds in S. D., but of 4 in K. P.; nigīryādhyavasānaṃ tu prakṛtasya pareṇa yat . prastutasya yadanyatvaṃ yadyarthoktau ca kalpanam . kāryakāraṇayoryaśca paurvāparyaviparyayaḥ . vijñeyātiśayoktiḥ sā; Ex. of the first kind: kamalamanaṃbhāsi kamale ca kuvalaye tāni kanakalatikāyāṃ . sā ca sukumārasubhagetyutpātaparaṃparā keyam .. 3 verbosity.

Cappeller 1887 Worttyp nicht bestimmt

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

atiśaya hervorragend, besser als (Abl.); m. Überschuss, Übermass; ˚— u. Instr. mehr, höchst, überaus.

Burnouf 1866 Adjektiv

Originaltext · Französisch · Adjektiv

atiśaya atiśaya a. (śī) excessif. Ac. advt. atiśayam, excessivement. atiśāyana a. abondant, excessif. — atiśāyanam, excessivement, immodérément. — S. n. abondance extrême, profusion.

Abgeleitete Wörter

  • niratiśaya निरतिशय Adjektiv unübertrefflich

Quelltextfundstellen (1)

PYS 1 Fundstelle
PYS 1.23–26: Īśvara 1 Fundstelle

Über Ableitungen belegt

Mit AYI Free weitermachen

Bildquelle: AYI Archiv.