Sanskrit-Quelltext als Insight-Motiv

sā सा – beenden; abschließen

Adjektiv · Pronomen · Verbalwurzel · Substantiv Feminin · Worttyp nicht bestimmt · Verb

Wörterbuchquellen

AYI Wörterbuch Verbalwurzel

beenden; abschließen

Cappeller 1891 Worttyp nicht bestimmt · Verb

Originaltext · Englisch · Worttyp nicht bestimmt

sā1 ·-> san.

Originaltext · Englisch · Verb

sā2 si, syáti, syá°te ·v (only --°), sinā́ti (sinoti), pp. sitá (q.v.) bind. C. sāyáyati (only --°). -- abhi fetter, destroy. ava unbind or unharness (the horses), turn in, stop, stay; go home or to rest; cease, finish, end; fix or insist upon (acc.); decide, ascertain. adhyava cease, stop, finish; fix upon (acc.), choose; resolve, venture, undertake (acc., loc., or infin.); suppose, conjecture; regard as, take for (2 acc.). C. settle, determine. anvava stick or resort to, strive after, long for (acc.). udava set out (esp. from the place of sacrifice), conclude, finish; move off to (loc.). upāva settle down near (acc.). nirava C. furnish or satisfy with (instr.). paryava result, amount to or end in (loc. or acc. w. prati). vyava dwell separately; be at variance, differ; be persuaded or convinced of (acc.), regard as, take for (2 acc.); decide, determine; settle, ascertain, resolve upon, undertake to (acc., dat., or infin.). samava decide for, fix upon (acc.). ud fetter, catch. vi make loose, untie, unyoke, open, set free. -- Cf. átiṣita (add.), adhyavasita, ávasita, útsita, paryávasita, prasita, vyavasita.

Monier-Williams 1872 Substantiv Feminin · Worttyp nicht bestimmt

Originaltext · Englisch · Substantiv Feminin

sā 1 . sā, f. (nom. fem. of the pronoun tad, see 4. sa), she; N. of Lakṣmī; of Gaurī.

Originaltext · Englisch · Worttyp nicht bestimmt

sā 2 . sā, ās, ās, am, (fr. rt. 1. san), Ved. giving, bestowing, granting (at the end of a comp., e. g. sahasra-sā, q. v.).

Originaltext · Englisch · Worttyp nicht bestimmt

sā 3 . sā = rt. so, q. v.

Petersburger 1855 Adjektiv · Substantiv Feminin · Worttyp nicht bestimmt

Originaltext · Deutsch · Adjektiv

2. sā und ṣā (= 1. san) adj. am Ende eines comp. P. 3,2,67. P. 6,4,41. P. 8,3,107. VOP. 26,66. fg. Vgl. apsā, aśva˚, uru˚, urvarā˚, kṣetrā˚, go˚, dhana˚, nṛ˚, paśu˚, vāja˚, śata˚, sadā˚, sahasra˚, su˚, svarṣā.

Originaltext · Deutsch · Substantiv Feminin

4. sā f. pron. s. unter 1. sa.

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

1. sā s. 1. san.

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

3. sā , syáti DHĀTUP. 26,38 (antakarmaṇi, nāśe VOP.). P. 7,3,71. VOP. 11,3. syasva, syadhvam, asāt und asāsīt P. 2,4,78. VOP. 8,87. VOP. 11,3. sāt, asus, (vi) ṣāhi; sasau; seyāt P. 6,4,67. VOP. 8,85. VOP. 11,3. absol. ˚sā́ya (auch ˚sya) P. 6,4,69. infin. ˚situm, ved. (ava) sai; pass. sīyate P. 6,4,66. partic. sita P. 7,4,40. VOP. 26,119. (vi) sīmahi ṚV. 1,25,3; dagegen ist sī̱mahì TS. 4,3,13,2 wohl = sī̱m īmàhi (imàhe). Unregelmässige epische Formen s. unter adhyava u. s. w. sādhi MBH. 7,5128 fehlerhaft für śādhi, wie die ed. Bomb. liest. Vgl. si. — caus. sāyayati P. 7,3,37. VOP. 18,6. — intens. seṣīyate P. 6,4,66. VOP. 20,4. — abhi, ˚ṣyati, ˚ṣyat Schol. zu P. 8,3,65. P. 8,3,63. 1〉 fesseln: taiṣṭvā̱ sarvaìra̱bhi ṣyā̀mi̱ pāśaìḥ AV. 4,16,9. — 2〉 zu Grunde richten: abhiṣyantaḥ — ātmanaḥ BHAṬṬ. 9,71. — ava 1〉 abspannen (die Zugthiere), einkehren: aśvā̀n ṚV. 1,104,1. ṚV. 4,16,2. ṚV. 6,40,1. ṚV. 6,74,3. ṚV. 10,61,20. āva̱sā (avasai Padapāṭha padap.) ā vi̱mocànāt ṚV. 3,53,20. avā̀sāt TBR. 2,3,1,3. ŚAT. BR. 6,8,1,3. AIT. BR. 1,13. TS. 2,5,6,1. heimkehren ĀŚV. GṚHY. 4,1,4. — 2〉 losbinden: ava̱ varùṇo naḥ sāt ṚV. 7,28,4. TS. 6,2,9,1. ŚAT. BR. 6,7,4,8. — 3〉 aufhören, aufgeben eine Arbeit; absetzen, schliessen: te ci̱davā̀surna̱hyantàmā̱puḥ ṚV. 1,179,2. pacchaḥ purorucam ŚĀṄKH. ŚR. 7,9,2. ŚĀṄKH. ŚR. 6,3,11. ŚĀṄKH. ŚR. 1,1,23. ŚĀṄKH. ŚR. 5,11,4. ṚV. PRĀT. 10,4. ṚV. PRĀT. 11,12. ṚV. PRĀT. 18,22. BHĀG. P. 7,9,30. vidhimavasāya (bei STENZLER ˚sāyya) beendigt habend RAGH. ed. Calc. 5,76. śaktirmamāvasyati so v. a. ist zu Ende KIR. 16,17. — 4〉 Halt machen bei, ankommen; sich aufhalten, verweilen: pṛ̱thi̱vyāmavà syanti vi̱dyutàḥ AV. 9,2,14. pu̱rastā̀tpra̱tyañcàḥ śū̱drā avàsyanti stellen sich auf TBR. 3,3,11,2. svānā̱ṃ madhyè 'va̱sāyà yajeta TBR. 2,5,9. — 5〉 (stehen bleiben bei Etwas) sich entscheiden für, bestimmen, namentlich einen Ort, Opfer- oder Wohnplatz: irìṇe TS. 2,5,1,3. avasyati haitadyadrārhapatyaṃ cinoti ŚAT. BR. 7,1,1,1. ŚAT. BR. 7,1,1,3. ŚAT. BR. 7,1,1,7. avà sya̱ vara̱ ā pṛ̀thi̱vyāḥ TS. 1,2,3,3. — 6〉 bestehen auf Etwas: kimidaṃ hyavasīyate MBH. 12,554. avasīyase ed. Bomb. welches NĪLAK. durch adhyavasyasi erklärt. — 7〉 entscheiden (als Richter): avaseyāśca (= jñāsyasi Comm.) kāryāṇi dharmeṇa puravāsinām BHAṬṬ. 19,28. — 8〉 Gewissheit erlangen über, pass. ˚sīyate BHĀG. P. 10,70,38. BHĀG. P. 11,26,19. SARVADARŚANAS. 63,19. SARVADARŚANAS. 98,9. — 9〉 gelangen zu, erreichen: yatkāmastadavasyati BHĀG. P. 11,15,5. yatra kāmo 'vasīyate 17. — 10〉 partic. ávasita (s. auch bes., auch in den Nachträgen). a〉 der abgespannt hat ṚV. 4,25,8. — b〉 Halt gemacht habend, an einem Orte verweilend: indrò yā̱to 'vàsitasya̱ rājā̀ ṚV. 1,32,15. — c〉 auf den Platz gebracht: Agni TS. 5,2,2,4. — d〉 abgesetzt, geschlossen: avasite 'vasite daśasu padeṣu AIT. BR. 5,25. abgeschlossen, beendigt: karman MBH. 1,4678. kārya HARIV. 4242 (āsādita die neuere Ausg.). HARIV. 11014. RAGH. 11,37. MĀLAV. 23,22. PAÑCAT. 202,18. BHĀG. P. 4,21,32. BHĀG. P. 5,7,8. dina KATHĀS. 86,133. KATHĀS. 111,50. KATHĀS. 119,160. jādīnmāvasitānsparśān mit ma endigend Comm. zu AV. PRĀT. 1,9. in Pause stehend TS. PRĀT. 21,3. so v. a. aufgegangen in (loc.) BHĀG. P. 3,28,36. avasitatva n. das Beseitigtsein ŚAṂK._zu_BṚH. ĀR. UP. S. 182. — e〉 der von Etwas abgelassen hat, der Etwas aufgegeben hat; die Ergänzung im abl. oder im comp. vorangehend: kāmāt MBH. 12,7888. pravrajyāvasita YĀJÑ. 2,183. — f〉 festgesetzt, bestimmt: tvayaiva loke 'vasitāśca setavaḥ BHĀG. P. 4,6,44. antakāla BHĀG. P. 2,7,29. — g〉 worüber man Gewissheit erlangt hat BHĀG. P. 2,5,3. BHĀG. P. 3,6,38. BHĀG. P. 3,28,33. BHĀG. P. 3,31,13. BHĀG. P. 10,14,2. anavasita BHĀG. P. 5,3,14. — h〉 entschlossen zu Etwas (loc.) BHĀG. P. 5,14,36. BHĀG. P. 8,1,18. — Vgl. anavasyant, avasā fg., avasāna, avasāya fgg. und duravasita. — caus. 1〉 anhalten —, Platz oder Aufstellung nehmen lassen: devayajana evainaṃ tadavasāyayati AIT. BR. 1,13. a̱va̱sāyyà TS. 3,4,8,7. ŚAT. BR. 6,7,4,15. — 2〉 beendigen: vidhimavasāyya (˚sāya ed. Calc.) RAGH. 5,76. aufhören machen: autsukyamātram Spr. (II) 1493, v. l. — 3〉 Gewissheit erlangen lassen über sich, sich deutlich offenbaren: avasāyayituṃ kṣamāḥ sukhaṃ na vidheyeṣu viśeṣasaṃpadaḥ KIR. 2,29. — adhyava 1〉 aufhören, absetzen, schliessen ṚV. PRĀT. 11,18. — 2〉 sich entscheiden für (acc.); bestimmen den Ort von Etwas, auswählen: śālām ŚAT. BR. 3,1,1,11. ŚAT. BR. 7,1,1,1. yajñavāstu KAUŚ. 137. devayajanam AIT. BR. 7,20. TS. 6,1,5,1. ŚAT. BR. 10,2,3,1. PAÑCAV. BR. 24,18,8. kṣemyam ved. Citat in KĀŚ._zu_P. 5,4,30. wählen überh. KĀTY. ŚR. 22,3,42. ŚĀṄKH. ŚR. 3,19,12. — 3〉 sich zur That entschliessen, einen bestimmten Willen an den Tag legen, Etwas beschliessen, wagen, unternehmen: aṣṭame māse buddhyādhyavasyati ein Fötus NIR. 14,6. sarvo hi loko vicāryādhyavasyati ŚAṂK._zu_BṚH. ĀR. UP. S. 91. iti kṛtvādhyavasya (absol.) ca R. 7,9,47. evamadhyavasāya BHĀG. P. 4,14,13. die Ergänzung ein acc.: nādhyavāsyadyadā kaścitsāgarasya laṅghanam MBH. 3,16254. ˚set MBH. 7,9140. ˚sāyīta (˚sīyīta ed. Bomb.) MBH. 12,7772. adhyavāsyata med. R. GORR. 2,15,36. ˚syati R. GORR. 3,7,18. mā sma nātha matkṛte 'dhyavasyaḥ sāhasam DAŚAK. 143,6. vaktuṃ sukaramidamadhyavasituṃ duṣkaram VEṆĪS. 48,10. BHĀG. P. 2,2,34. ein loc.: kāryeṣu Spr. (II) 7136. ein infin. R. GORR. 2,29,27. ˚sasau ŚIŚ. 9,76. BHAṬṬ. 7,91. — 4〉 voraussetzen, für wahrscheinlich halten: nādhyavasyaṃstayorjayam MBH. 9,854. bhūtamevādhyavasyanto na sma pravyāharanbhayāt voraussetzend so v. a. haltend für MBH. 10,344. fälschlich voraussetzen SĀH. D. 286,7. — 5〉 pass. sich mit Gewissheit ergeben BHĀG. P. 2,10,7. Comm. zu TS. PRĀT. 2,7. PRATĀPAR. 9,b,3. act. dass.: iyaṃ niṣṭhā bahuvidhā prajñayā tvadhyavasyati MBH. 14,862. — 6〉 nachsinnen: prathamaparigṛhītaṃ syānna vetyadhyavasyan ŚĀK. 115, v. l. — 7〉 partic. ˚sita a〉 beendigt ŚĀK. CH. 1,12. — b〉 beschlossen, unternommen: duṣkaraṃ vratam HIT. 19,21. — c〉 entschlossen: eko 'dhyavasitaḥ ko 'pi sāhasī puruṣo 'bravīt RĀJA-TAR. 6,50. — d〉 für gewiss erkannt, zur Gewissheit erhoben: ˚sitaṃ (impers.) mayā BHĀG. P. 6,18,72. ˚tā nom. abstr. SĀH. D. 109,20. — BHĀG. P. 1,19,17 ist adhyavasāyayuktaḥ zu schreiben. Vgl. adhyavasāya u. s. w. (in den Nachträgen). — anvava 1〉 sich halten —, sich anschliessen an (acc.): pūrvàm TBR. 1,4,4,7. de̱vān TBR. 10,2. tametamātmānameta ātmāno 'nvavasyante (˚nti Comm.) yathā śreṣṭhinaṃ svāḥ KAUṢ. UP. 4,20. — 2〉 streben nach, begehren, Verlangen tragen nach: anye vai tasya jitamanvavasyanti ŚAT. BR. 6,7,3,5. tṛṇodakam PAÑCAV. BR. 11,5,20. nātyantamanvavasyedvṛttiṃ prāpya viramet ĀPAST. 1,18,8. ĀPAST. 1,21,3. — 3〉 partic. ˚sita ergriffen von: ananvavasitaṃ pāpmanā ŚĀṄKH. BR. 11,1. — Vgl. anvavasāyin sich haltend, sich anschliessend an (gen.) TS. 2,1,3,3. ŚAT. BR. 11,4,2,13. — udava aufbrechen (namentlich vom Ort des Opfers), sich aufmachen, den Schluss machen AV. 9,6,54. AIT. BR. 7,24. AIT. BR. 8,5. ŚAT. BR. 2,5,2,48. ŚAT. BR. 2,6,2,19. udaṅṅudavasāya ŚAT. BR. 12,4,3,10. KĀTY. ŚR. 5,3,1. KĀTY. ŚR. 5,7,5. KĀTY. ŚR. 19,5,21. udavasya absol. BHĀG. P. 4,7,56. den Ort verändern, sich anderswohin begeben: prācyāṃ diśi ĀŚV. GṚHY. 4,1,1. — Vgl. udavasāna den Schluss bildend: karman BHĀG. P. 4,7,56. udavasānīya fg. — abhyudava sich aufmachen zu: vasantam, ūrjam AIT. BR. 4,26. — upāva sich bei Jmd (acc.) niederlassen: pṛ̱thi̱vīm TS. 2,6,9,6. ˚sita in der Nähe von Jmd (acc.) ansässig geworden ŚAT. BR. 3,9,2,8. nadīm ĀŚV. GṚHY. 1,14,7 (upāva˚ zu lesen). — Vgl. upāvasāyin und sūpāvasāna. — nirava, partic. ˚sita aus der Gemeinschaft verstossen P. 2,4,10. yairbhukte pātraṃ saṃskāreṇāpi na śudhyati te niravasitāḥ Schol. niravasitaṃ bahiṣkaraṇam KĀŚ. — caus. abfertigen so v. a. ausstatten mit (instr.), befriedigen: pu̱traṃ dhanèna TS. 2,5,2,7. TS. 1,6,9,2. TBR. 1,5,2,1. — paryava das Endresultat sein KUSUM. 6,3. seinen Abschluss finden —, schliesslich aufgehen in, hinauslaufen auf (loc.) BĀLAB. 47. SĀH. D. 101,7. SĀH. D. 101,9. SĀH. D. 122,16. KULL._zu_M. 5,7. prati st. des loc. NAIṢ. 6,23. — partic. ˚sita 1〉 nach dem Comm. entfernter (nicht ganz nahe) wohnend ŚAT. BR. 3,9,2,8. — 2〉 übergesiedelt: lokāntaram UTTARAR. 127,11. fg. UTTARAR. (172,4.5). — 3〉 vollkommen abgeschlossen, — zu Ende geführt, zum Abschluss gekommen: ārabdhānyeva karmāṇi suparyavasitāni ca . yasya rājñaḥ pradṛśyante MBH. 12,2078. Spr. (II) 3691. adya paryavasitaṃ jīvitaprayojanaṃ rāmasya UTTARAR. 22,5 (29,9.10). MĀLATĪM. 75,3. MĀLATĪM. 75,4. evaṃ paryavasitaprāyaiva no mādhavaṃ prati pratyāśā MĀLATĪM. 149,6. vākyārtha so v. a. endgültig, definitiv SĀH. D. 303,11. WILSON, SĀṂKHYAK. S. 134. Comm. zu KAP. 1,62. ˚mati adj. vollkommen vertraut mit (loc.) BHĀG. P. 5,9,8. suparyavasitārtha adj. dass. MBH. 12,7887. — Vgl. paryavasāna, ˚sagayin. — prāva den Wohnsitz nehmen unter (acc.): rājā viśam ŚAT. BR. 1,3,2,14. — pratyava am Orte bleiben ŚAT. BR. 3,6,1,29. ŚAT. BR. 12,4,4,1. gṛheṣu ŚAT. BR. 13,6,2,20. — partic. ˚sita 1〉 pratyavasitāḥ fahren zur Hölle MBH. 13,1639. = ārūḍhapatitāḥ gestiegen und wieder gefallen NĪLAK. — 2〉 gegessen AK. 3,2,60. (einen Tadel enthaltend) etwa der sich voll gegessen hat P. 6,2,195, Schol. Vgl. pratyavasāna. — vyava 1〉 sich trennen, in Zwist gerathen: vyavàsyetāṃ pitāpu̱trau TBR. 3,9,2,2. ŚAT. BR. 13,2,4,4. — 2〉 trennen, einen Absatz machen (Gegens. sam — as) ṚV. PRĀT. 15,12. ṚV. PRĀT. 18,29. — 3〉 sich entschliessen, sich entscheiden TBR. 1,8,4,2. ŚĀṄKH. ŚR. 1,4,22. yo vicintya dhiyā dhīro vyavasyati sa buddhimān MBH. 1,4242. viditvā ˚siṣyāmi MBH. 1,6118. Verz. d. Oxf. H. 262,a,3 v. u. ˚syate so v. a. ˚sīyate pass. impers. MBH. 14,726. die Ergänzung im acc. MBH. 4,1270. kastvetadvyavaset MBH. 7,9140 (nach der Lesart der ed. Bomb.). manasā cintitānarthānbuddhyā ceha vyavasyati MBH. 14,1193. arthaṃ vā yadi vā kāmaṃ pāpam R. 3,56,18. kiṃ ˚syati so v. a. vorhaben SĀH. D. 70,18. BHĀG. P. 4,26,17. ātmecchā ˚sīyatām Spr. (II) 6275. im dat.: praṇipātāya dhīmataḥ MBH. 5,54. im loc.: tadājñāpaya kaḥ kasminkuto vāpi ˚syatu so v. a. was und wo Jmd Etwas unternehmen soll R. 4,28,27. mit artham zu: bhikṣārthaṃ ˚sīyatām man entschliesse sich zu Spr. (II) 3328. mit infin. entschlossen —, Willens sein zu MBH. 1,4020. MBH. 5,52. R. GORR. 2,15,35. R. GORR. 2,20,12. R. GORR. 2,27,26. R. GORR. 2,84,15. R. GORR. 4,55,18. ŚĀK. 17. ŚĀK. 84. MĀRK. P. 61,17. ˚seyam MBH. 1,4163. ˚sāmi MBH. 3,16800. — 4〉 eine entschiedene Meinung gewinnen oder haben, sich überzeugen, überzeugt sein, erkennen: vyavasya sarvamastīti nāstikyaṃ bhāvamutsṛjya MBH. 3,1200. MBH. 5,6024. MBH. 13,1386. avyavasyan ŚĀK. 105, v. l. yathā me gautamaḥ prāha tato na vyavasāmyaham MBH. 3,12685. iti ˚sya BHĀG. P. 10,12,16. ˚syate BHĀG. P. 3,18. die Ergänzung im acc.: va̱sa̱ntam TBR. 1,8,4,1. eko 'pi vedaviddharmaṃ yaṃ ˚syet M. 12,113. BHĀG. P. 4,12,32. bhāraṃ hi rathakārasya na ˚santi (˚syanti ed. Bomb.) paṇḍitāḥ so v. a. haben keine richtige Vorstellung von MBH. 4,1534. nāstītyevaṃ vyavasyanti satyaṃ saṃśayameva ca .. tadayuktaṃ vyavasyanti von der Wahrheit und dem Zweifel haben sie die Ansicht u. s. w. MBH. 13,7536. fg. athaināṃ duṣkṛtāṃ pūjāṃ śiśupālo ˚syati so v. a. halten für MBH. 2,1400. kecidenaṃ ˚syanti pitāmahasutam MBH. 9,2716. MBH. 14,604. R. 2,12,71. SUŚR. 1,95,7. SUŚR. 2,275,1. SUŚR. 2,312,9. SUŚR. 2,369,16. SUŚR. 2,466,19. BHĀG. P. 1,9,17. — 5〉 Betrachtungen bei sich anstellen, hin und her überlegen: iti ˚sya MBH. 1,5926. idaṃ rūpaṃ prathamaparigṛhītaṃ syānna veti ˚syan ŚĀK. 115. — 6〉 im Stande sein, vermögen; mit infin. MEGH. 23. — 7〉 partic. ˚sita a〉 zu Ende gegangen: dina KATHĀS. 9,90. — b〉 beschlossen, unternommen HARIV. 9239. R. 2,23,10. R. 2,76,6. R. 3,13,7. R. 3,44,23. MEGH. 112. Spr. (II) 284. Spr. (II) 526. Spr. (II) 1602. PRAB. 70,3. impers.: diṣṭyāṃ ˚sitam BHĀG. P. 10,73,19. tenāpi jīvotsargāya ˚sitam PRAB. 89,2. ˚sitaṃ cittena gantuṃ puraḥ Spr. (II) 4288. subst. n. Beschluss, Entschluss, Vorhaben, Unternehmung MṚCCH. 59,5. Spr. (II) 5203 (pl.). BHĀG. P. 1,13,35. BHĀG. P. 3,22,22. BHĀG. P. 4,9,19. BHĀG. P. 4,12,32. BHĀG. P. 6,18,70. BHĀG. P. 10,71,18. evaṃ kṛtavyavasitaḥ BHĀG. P. 6,10,11. neha yuddhena vā śakyaṃ kiṃcidvyavasitena vā so v. a. muthiger Entschluss R. 5,9,27. — c〉 der einen festen Entschluss gefasst hat entschlossen, den festen Willen habend BHAG. 9,30. R. 4,26,13 (a˚). VIKRAM. 57,2. MĀLATĪM. 21,10. RĀJA-TAR. 2,93. iti ŚĀK. CH. 63,14. BHĀG. P. 9,6,42. BHĀG. P. 9,9,48. evaṃ buddhyā BHĀG. P. 8,3,1. BHĀG. P. 9,1,21. BHĀG. P. 10,56,43. die Ergänzung im loc.: piturnideśapālane R. 2,24,1. im dat.: rājñaḥ prajātaye BHĀG. P. 4,13,35. im infin. BHAG. 1,45. R. 1,52,22 (R. 1,53,21 GORR.). R. 1,70,13. MṚCCH. 1,11. ŚĀK. 136. VIKRAM. 125. MĀLAV. 22. KATHĀS. 15,86. BHĀG. P. 4,14,34. Verz. d. Oxf. H. 145,b,26. ˚mati mit infin. Verz. d. Oxf. H. 253,a,13. — d〉 wovon man sich überzeugt hat, erkannt BHĀG. P. 5,1,7. BHĀG. P. 11,2,11. samyagvyavasitaṃ (impers.) bhavatā BHĀG. P. 10,72,7. — e〉 zu einer Ueberzeugung gelangt: iti BHĀG. P. 6,5,21. iti buddhyā BHĀG. P. 4,17,18. BHĀG. P. 10,81,38. samyagvyavasitā te buddhiḥ hat das Richtige getroffen BHĀG. P. 1,15. evaṃ ˚sitamatiḥ BHĀG. P. 11,8,42. mit acc. so v. a. für das Wahre erkannt habend und dafür lebend: dānaṃ devā vyavasitā damameva maharṣayaḥ MBH. 14,755. nānāvyavasitāḥ sarve sarpadevarṣidānavāḥ 756. — f〉 = pratārita BHŪRIPR._im_ŚKDR. — Vgl. vyavasāya, ˚sāyin, ˚siti. — caus. entschlossen —, unternehmend machen: yathā̀ no vyavasāyayā̀t VS. 3,58. TS. 2,1,8,5. Jmd Willens machen, veranlassen; mit infin. KIR. 1,28. — anuvyava dahinterkommen, erkennen: duṣkaraṃ paramaṃ jñānaṃ tarkeṇānuvyavasyati MBH. 8,3457. — saṃvyava s. ˚sya. — samava 1〉 sich für denselben Ort oder dieselbe Zeit entscheiden: dīkṣiṣyamāṇāḥ ŚAT. BR. 4,6,8,3. sich entscheiden für so v. a. für richtig anerkennen: dharmaṃ yaṃ ˚syet M. 7,13. — 2〉 erreichen, gelangen zu: ˚syati nāsya pāram BHĀG. P. 2,7,41. — ni, ˚ṣyati, nyaṣāt und nyaṣāsīt VOP. 8,45. VOP. 11,3. partic. ˚ṣita P. 8,3,70. — pariṇi, ˚ṣyati P. 8,4,17, Schol. — praṇi, ˚ṣyati P. 8,4,17, Schol. VOP. 8,22. VOP. 8,45. VOP. 11,3. — pari, ˚ṣyati P. 8,3,65, Schol. partic. ˚ṣita P. 8,3,70. — Vgl. pariṣaya. — pra, partic. ˚sita 1〉 huldigend, hingegeben, obliegend, besorgt um AK. 3,1,9. H. 385. v. l. zu HALĀY. 2,198. HALĀY. 2,209. mit instr. oder loc. P. 2,3,44. P. 5,2,66. keśaiḥ oder keśeṣu Schol. udayāpavargayoḥ RAGH. 8,23. — 2〉 anhaltend, beständig: hasita BHAṬṬ. 10,6. — Vgl. prasita, prasiti, prasṛta unter sar mit pra 6〉f〉 und si mit pra. — vi 1〉 auflösen, ablösen; freigeben, strömen —, laufen lassen: gra̱nthim ṚV. 9,97,18. ṚV. 10,143,2. pāśā̀n AV. 6,121,1. VS. 12,65. TS. 3,5,6,2. ŚAT. BR. 3,5,3,25. ŚAT. BR. 6,4,4,20. dhārā̀ḥ ṚV. 1,85,5. tu̱rīpàm ṚV. 1,142,10. pra̱jām ṚV. 2,3,9. ṚV. 2,40,4. ṚV. 5,85,8. vastim KAUŚ. 25. vi ṣā̀hyagne gṛṇa̱te mànī̱ṣām entfesseln ṚV. 4,11,2. ṚV. 9,95,5. vi sūryò a̱mati̱ṃ na śriyàṃ sāt ṚV. 5,45,2. öffnen: pa̱thaḥ ṚV. 8,5,9. adrìm ṚV. 5,45,1. dṛtìṃ karṣa̱ viṣìta̱ṃ (vgl. P. 8,3,70) nyàñcam P. 8,83,7. ūdhàḥ P. 10,30,11. AV. 7,18,1. geöffnete d. i. zum Fang gelegte Schlinge AV. 4,16,6. — 2〉 abzäumen, auszäumen: śiprè ṚV. 1,101,10. partic. pass. Rosse ṚV. 3,33,1. ṚV. 6,6,4. ṚV. 6,12,5. viṣìto atti̱ garbhàḥ ṚV. 10,27,14. āditya LĀṬY. 3,1,13; vgl. samayāviṣita. abspannen so v. a. weich —, milde machen: vi te̱ manàḥ sīmahi ṚV. 1,25,3. — Vgl. 1. viṣāṇa (wo zu setzen ist: das Ablassen sc. einer Flüssigkeit) und ˚ṣāyin. — saṃ, saṃ syāmi AV. 3,19,2. AV. 3,19,5 fehlerhaft fur saṃ śyāmi.

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

5. sā f. = lakṣmī TRIK. 1,1,41. H. 226. — Vgl. 4. sa.

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

3. sā mit nirava, āryāvartādaniravasitānām nicht ausgeschlossen von PAT. a. a. O. 2,397,b. yājñātkarmaṇaḥ ebend. — vyava 6〉 zu streichen und die Stelle u. 3〉 zu stellen.

Böhtlingk 1879 Adjektiv · Pronomen · Verbalwurzel · Substantiv Feminin · Worttyp nicht bestimmt

Originaltext · Deutsch · Adjektiv

2. ˚sā Adj. gewinnend, erwerbend, verschaffend, schenkend u. s. w.

Originaltext · Deutsch · Pronomen · Substantiv Feminin

4. sā́ Pron. f. s. u. 1. sa.

Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel

3. √sā syati antakarmaṇi, nāśe Simplex nicht zu belegen. sita = avasita beendigt ŚĀŚVATA 774 AK. 3,2,48. H. an. 2,206. MED. t. 70. Vgl. 1. si. sādhi MBH. 7,512 fehlerhaft für śādhi. — Caus. sāyáyati; zu belegen mit ava˚, adhyava und vyava. — Intens. seṣīyate. — Mit abhi — 1〉 fesseln. — 2〉 zu Grunde richten TBR. 2,4,1,4. abhiṣyak PĀR. GṚHY. 3,1,3. — Mit ava — 1〉 abspannen (die Zugthiere) anbinden, befreien. — 2〉 einkehren, Halt machen, sich begeben in (Jmds Schutz, mit Acc. KĀṬH. 29,8). — 3〉 heimkehren. — 4〉 sich aufhalten, verweilen, sich irgendwo aufstellen. — 5〉 aufhören, eine Arbeit einstellen. — 6〉 absetzen, schliessen, beendigen VAITĀN. — 7〉 zu Ende gehn. — 8〉 sich entscheiden für (Loc.) bestimmen, namentlich einen Ort, Opfer- oder Wohnplatz. — 9〉 bestehen auf (Acc.). Nur Pass. avasīyate. — 10〉 Etwas entscheiden (als Richter) BHAṬṬ. — 11〉 Gewissheit erlangen über (Acc.), Nur Pass. — 12〉 gelangen zu, erreichen (einen Wunsch). [Page7-106-a] — 13〉 ávasita — a〉 der abgespannt hat. — b〉 Halt gemacht —, sich niedergelassen habend, gelagert, an einem Orte verweilend, wohnhaft. — c〉 auf den Platz gebracht. — d〉 abgesetzt, geschlossen, abgeschlossen, beendigt. māvasita mit ma endigend. — e〉 in Pause stehend. — f〉 aufgegangen in (Loc.). — g〉 von Etwas abgelassen —, Etwas aufgegeben habend; die Ergänzung im Abl. oder im Comp. vorangehend. — h〉 festgesetzt, bestimmt. — i〉 vorüber man Gewissheit erlangt hat. — k〉 entschlossen zu Etwas (Loc.). — l〉 aufgehäuft (Korn). — m〉 gegangen; vgl. ZACH. Beitr. 21. — Caus. — 1〉 anhalten —, Platz oder Aufstellung nehmen lassen. — 2〉 Gewissheit erlangen lassen über sich, sich deutlich offenbaren. — Mit adhyava (˚set Potent.; ˚asyata, ˚sāyīta und ˚sīyīta [MBH. 12,214,9] Med.; ˚sya neben ˚syāya Absol.) — 1〉 aufhören, absetzen, schliessen. — 2〉 sich entscheiden für (Acc.) bestimmen den Ort von Etwas, auswählen überh. — 3〉 sich zur That entschliessen, einen bestimmten Willen an den Tag legen, beschliessen, wagen, unternehmen; die Ergänzung im Acc. Loc. oder Infin. — 4〉 voraussetzen, für wahrscheinlich halten, halten für (Acc.) als entschieden annehmen, sicher erkennen ŚAṂK. zu BĀDAR. 2,2,28 (S. 569, Z. 11). 43. — 5〉 fälschlich voraussetzen. — 6〉 Pass. (einmal auch Act.) sich mit Gewissheit ergeben. — 7〉 nachsinnen. — 8〉 adhyavasita — a〉 beendigt. — b〉 beschlossen, unternommen. n. impers. im Prākrit Chr. 298,13. Chr. 325,20. — c〉 für gewiss erkannt, zur Gewissheit erhoben. Auch n. impers. — BHĀG. P. 1,19,17 ist adhyavasāyayuktaḥ zu schreiben. — Caus. adhyavasāyita fest beschlossen Chr. 144,27. — Mit anvava — 1〉 sich halten —, sich anschliessen an (Acc.) ĀPAST. ŚR. 9,9,8. Auch Med. — 2〉 sich hinbegeben zu (Acc.). ĀPAST. ŚR. 8,22,6. — 3〉 streben nach, begehren, Verlangen tragen nach (Acc.). — 4〉 anvavasita in ananvavasita Nachtr. 6. — Mit udava aufbrechen (namentlich vom Ort des Opfers), sich aufmachen, den Schluss machen (ĀPAST. 2,7,7); sich anders wohin (Loc.) begeben. — Mit abhyudava den Schluss machen mit (Acc.). — Mit upāva sich niederlassen bei (Acc.). upā́vasita ansässig geworden in er Nähe von (Acc.). — Mit nirava, ˚sita aus der Gemeinschaft verstossen. Vgl. a˚ — Caus. abfertigen, so v. a. ausstatten mit (Instr.), befriedigen. Mit paryava — 1〉 das Endresulat sein, seinen Abschluss finden, — schliesslich aufgehen in, hinauslaufen auf (Loc. oder Acc. mit prati). — 2〉 paryávasita [Page7-106-b] — a〉 entfernter (nicht ganz nahe) wohnend. — b〉 übergesiedelt in (Acc.). — c〉 vollkommen abgeschlossen, — zu Ende geführt, zum Abschluss gekommen, zu Ende gegangen (Tag 〔311,6〕) etāvati darauf und auf nichts Anderes hinauslaufend ŚAṂK. zu BĀDAR. 3,4,51. — d〉 endgültig, definitiv. — e〉 vollkommen vertraut mit (Loc.). — Mit prāva den Wohnsitz nehmen unter (Acc.). — Mit pratyava — 1〉 zurückkommen, heimkehren, — in (Loc.) ŚAT. BR. — 2〉 pratyavasita — a〉 zur alten (schlechten) Lebensweise zurückgekehrt, rückfällig MBH. 13,23,67 (= ārūḍhapatita NĪLAK.; vgl. BAUDH. 2,4,24). NĀRADA (a.) 2,1,185 nach dem Comm. der den Stand des religiösen Bettlers wieder aufgegeben hat. — b〉 gegessen. — Mit vyava (˚sāmi und ˚santi [mit der v. l. ˚syanti] Praes.; ˚seyam, ˚set Potent.; ˚syati und ˚syati; ˚sya Absol.) — 1〉 getrennt wohnen ŚAT. BR. 13,2,4,4. — 2〉 sich trennen, in Zwist gerathen. — 3〉 trennen, einen Absatz machen. — 4〉 sich entschliessen, sich entscheiden, vorhaben, unternehmen, entschlossen —, Willens sein; die Ergänzung im Acc. Dat., Loc. ˚artham oder Infin. (MEGH. 22). ˚sīyate impers. ŚIŚ. 1,30. — 5〉 eine entschiedene Meinung gewinnen oder haben, sich überzeugen, überzeugt sein, erkennen, eine richtige Vorstellung gewinnen oder haben, — von oder über (Acc. ŚIŚ. 14,24); halten für, mit doppeltem Acc. — 6〉 Betrachtungen bei sich anstellen, hinundher überlegen. — 7〉 vyavasita — a〉 zu Ende gegangen (Tag). — b〉 beschlossen, unternommen, auch n. (die Ergänzung im Dat. oder Infin.). — c〉 einen festen Entschluss gefasst habend, entschlossen, den festen Willen habend; die Ergänzung im Loc. Dat. oder Infin. — d〉 wovon man sich überzeugt hat, erkannt. — e〉 zu einer Ueberzeugung gelangt. samyak das Richtige getroffen habend; mit Acc. für das Wahre erkannt habend und dafür lebend. — f〉 = pratārita. — Caus. entschlossen, — unternehmend machen, Jmd Willens machen —, veranlassen zu (Infin.). — Mit anuvyava dahinterkommen, erkennen. — Mit saṃvyava in saṃvyavasya. — Mit samava — 1〉 sich für denselben Ort oder dieselbe Zeit entscheiden; sich an demselben Orte niederlassen ĀPAST. 1,29,8 (samavasāya zu lesen). — 2〉 sich entscheiden für (Acc.), so v. a. für richtig anerkennen. — 3〉 erreichen, gelangen zu (Acc.). — Mit ni, niṣyati, nyaṣāt, niṣita. — Mit pariṇi, ˚ṣyati. — Mit praṇi, ˚ṣyati. — Mit pari, ˚ṣyati, ˚ṣita. — Mit pra, prasita — 1〉 huldigend, hingegeben, obliegend, [Page7-106-c] besorgt um (Loc. oder Instr.). — 2〉 anhaltend, beständig BHAṬṬ. — Mit vi — 1〉 auflösen, ablösen, entfesseln; anzäumen, auszäumen. — 2〉 freigeben, strömen, laufen lassen. — 3〉 öffnen. — 4〉 abspannen, so v. a. weich —, milde machen. — 5〉 víṣita — a〉 Partic. mit pass. Bed. zu 1〉 2〉 und 3〉. — b〉 abgezäumt von der Sonne im verlöschenden Momente unmittelbar vor dem Untergange LĀṬY. 3,1,13. — Mit sam zusammenbinden, so v. a. fest machen AV. 3,19,2. 5.

Originaltext · Deutsch · Substantiv Feminin

5. *sā f. s. u. 5. sa.

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

1. sā s. u. 1. san.

Whitney Roots 1885 Verbalwurzel

Originaltext · Englisch · Verbalwurzel

san, sā [2] — gain

Originaltext · Englisch · Verbalwurzel

sā [1], si — bind

Originaltext · Englisch · Verbalwurzel

sā [2] → san

Apte 1890 Substantiv Feminin

Originaltext · Englisch · Substantiv Feminin

sā 1 N. of Lakṣmī. 2 Of Pārvatī.

Cappeller 1887 Worttyp nicht bestimmt · Verb

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

1. sā s. saṃhūn gewaltig.

Originaltext · Deutsch · Verb

2. sā, syáti, ˚te (nur —˚), sinā́ti (si noti binden; p. p. sitá gebunden, verbunden mit, begleitet von (Instr. o. —˚). Caus. sāyáyati (nur —˚). ava ab- [Page490-2] spannen, losbinden, einkehren; aufhören, schließen; sich entscheiden für (Loc.); bestehen auf, Gewissheit erlangen über (nur Pass. avasīyate). p. p. ávasita act. der ausgespannt o. Halt gemacht hat, der von etw. abgelassen o. etw. aufgegeben hat (Abl. o. —˚); pass., abgeschlossen, beendigt, festgesetzt, bestimmt. adhyava aufhören, schließen, sich entscheiden für (Acc.). bestimmen, wagen, unternehmen (Acc., Loc. 0. Infin.); voraussetzen, halten für (Acc.). p. p. adhyavasita beendigt, beschlossen, unter- nommen, für gewiss erkann (n. impers.). Caus. p. p. adhyavasāyita fest beschlossen, anvava sich halten an, begeben zu, streben nach (Acc.). udava aufbrechen, den Schluss machen. paryava, p. p. paryávasita gänzlich abgeschlossen, beendigt, endgiltig. vyava (sich) trennen; sich entschließen, vorhaben, unternehmen (Acc., Dat., Loc. 0. Inf.); sich entscheiden, sich überzeugen von o. über (Acc.), halten für (2 Acc.). p. p. vyasita pass. beendigt, act. zu einer Überzeugung gelangt, entschlossen, bestrebt zu, be- dacht auf (Loc., Dat. 0. Inf.). samava sich entscheiden für (Acc.). ud fesseln, fangen; p. p. útsita. pra binden, fesseln; p. p. prasita hingegeben, obliegend, immer beschäftigt mit (Instr. 0. Loc.). vi lösen, entfesseln, öffnen; p. p. víṣita.

Burnouf 1866 Substantiv Feminin

Originaltext · Französisch · Substantiv Feminin

sā sā f. de sas et de sa.

Abgeleitete Wörter

  • paryavasāna पर्यवसान Substantiv Neutrum Ende; Abschluss

Quelltextfundstellen (1)

PYS 1 Fundstelle
PYS 1.44–45: Subtile Samāpatti 1 Fundstelle

Über Ableitungen belegt

Mit AYI Free weitermachen

Bildquelle: AYI Archiv.