Sanskrit manuscript in Devanāgarī

rūkṣa रूक्ष – dry

adjective · substantive masculine · Word type unspecified

Dictionary sources

AYI dictionary adjective
Cappeller 1891 adjective

Original text · English · adjective

rūkṣá ·a. rough, dry, arid, unpleasant, harsh, abstr. °tāÅ f., °tvaÅ n., °bhāvaÅ m.

Monier-Williams 1872 adjective

Original text · English · adjective

Rūkṣa, as, ā, am (perhaps fr. rt. 1. ruṣ, q. v., but according to Uṇādi-s. III. 66. fr. rt. 1. ruh; and according to others connected with rt. rūṣ and rūṣita; sometimes written rukṣa, see 1. rukṣa), rough, harsh (to the touch), not smooth or soft; rough to the taste, astringent, not bland; rough, rugged, uneven, difficult; harsh, cruel, unkind, un- couth, austere; firm, dry, arid, parched, emaciated; (as), m. a species of grass (= varaka); a tree [cf. ruhvan, according to some for Prākṛt rukkha = vṛkṣa]; (ā), f. Croton Polyandrum or Croton Tiglium.

Petersburger 1855 adjective · substantive masculine

Original text · German · adjective · substantive masculine

1. rūkṣá (von rūṣ) 1〉 adj. (f. ā) UJJVAL._zu_UṆĀDIS. 3,66 (von ruh abgeleitet und rukṣa geschrieben). rauh —, trocken anzufühlen; dürr, mager, aridus, saftlos (Gegens. cikkaṇa, snigdha, praklinna, āpīna, annāda) AK. 3,4,29,227. H. an. 2,570. MED. ṣ. 23. ŚAT. BR. 4,6,7,18. ŚĀṄKH. BR. 10,1. PAÑCAV. BR. 5,8,1. taṃ rūkṣaṃ nājānātsa cāṅktābhi cāṅkta PAÑCAV. BR. 24,13,2. unter den verschiedenen sparśa MBH. 12,6856. MBH. 14,1416. rūkṣaṃ (vgl. rūṣita unter rūṣ) syandanareṇubhiḥ R. 6,95,26. KATHĀS. 19,21. lodhrakaṣāya˚ (kapola) KUMĀRAS. 7,17. Haare MBH. 1,5932. VARĀH. BṚH. S. 69,38. BHAṬṬ. 2,30. RAGH. 7,67 (rathaturagarajobhiḥ) Handfläche VARĀH. BṚH. S. 68,40. Lippen VARĀH. BṚH. S. 52. Bäume VARĀH. BṚH. S. 29,14. VARĀH. BṚH. S. 51,3. VARĀH. BṚH. S. 54,49. VARĀH. BṚH. S. 54,105. araṇī, bhūmi Spr. 2812. bhūmi, bhū, kṣiti R. GORR. 2,125,12. SUŚR. 1,135,8. KĀM. NĪTIS. 4,53. MĀRK. P. 32,19. Wolken VARĀH. BṚH. S. 21,21. VARĀH. BṚH. S. 24,21. oṣadhayo nidāghe niḥsārā rūkṣā atimātraṃ laghvyo bhavanti SUŚR. 1,20,16. netra SUŚR. 2,348,19. VARĀH. BṚH. S. 61,2. piṅgarūkṣākṣa MĀRK. P. 8,82. sekai rūkṣaiḥ snigdhaiśca SUŚR. 2,349,1. deha SUŚR. 553,14. ˚mlānāṅga SUŚR. 38,4. kṛśo rūkṣo 'lpāśī SUŚR. 76,19. ˚durbala SUŚR. 137,17. SUŚR. 177,6. SUŚR. 179,17. SUŚR. 180,16. SUŚR. 180,21. SUŚR. 210,3. SUŚR. 396,3. MĀRK. P. 8,81. MĀRK. P. 8,121. kṣutkṣāmarukṣma (!) RĀJA-TAR. 5,433. von Speisen SUŚR. 2,26,14. KATHĀS. 14,39. frei von Fett: Arzenei u. s. w. SUŚR. 2,180,12. bheṣaja SUŚR. 355,3. SUŚR. 325,5. SUŚR. 191,8. ŚĀRṄG. SAṂH. 3,8,37. utsādana SUŚR. 2,45,11. vom Geschmack (trocken auf der Zunge) BHAG. 17,9. MBH. 1,716. SUŚR. 1,70,11. SUŚR. 1,154,7. SUŚR. 1,190,14. Verz. d. Oxf. H. 237,a, No. 568. rauh von Winden MBH. 3,12438. MBH. 4,1288. MBH. 16,2. R. 6,29,11. VARĀH. BṚH. S. 5,94. VARĀH. BṚH. S. 30,6. paścime rūkṣe dharmamāse HARIV. 3545. vom Geruch MBH. 12,6848. MBH. 14,1409. von Lichterscheinungen, die das Auge unsanft berühren, AV. PARIŚ._in_Ind. St. 10,318. ˚varṇā jaladāḥ MBH. 4,1289. MBH. 16,5. VARĀH. BṚH. S. 3,25. VARĀH. BṚH. S. 3,32. VARĀH. BṚH. S. 9,44. VARĀH. BṚH. S. 11,12. VARĀH. BṚH. S. 11,32. VARĀH. BṚH. S. 11,39. VARĀH. BṚH. S. 34,5. VARĀH. BṚH. S. 34,23. VARĀH. BṚH. S. 47,7. VARĀH. BṚH. S. 47,8. VARĀH. BṚH. S. 47,27. VARĀH. BṚH. S. 69,33. Ind. St. 2,258. rauh von der Stimme, von Worten; das Ohr —, das Gemüth unangenehm berührend AK. H. 269. H. an. MED. dhvāṅkṣasya vāk MBH. 1,647. ˚svara (vihaṃgama) R. GORR. 2,125,4. MṚCCH. 143,13. VARĀH. BṚH. S. 68,95. rudita VARĀH. BṚH. S. 73. ˚vāśin (so ist zu lesen) KĀM. NĪTIS. 16,26. gomāyu (wegen seiner Stimme) R. 3,64,4. śilāsu rūkṣaṃ patanti dhārāḥ MṚCCH. 92,14. parā jitānpāṇḍaveyāṃstu vāco raudrā rūkṣā bhāṣate dhārtarāṣṭraḥ MBH. 5,859. MBH. 5,871. MBH. 14,159. HARIV. 11094 (S. 792). R. 4,31,8. R. 6,101,6. Spr. 618. Spr. 1649. Spr. 4380. Spr. 4698. Spr. 4906. BHĀG. P. 6,10,28. ākṣeparūkṣākṣaramukharamukha Spr. 1434. RĀJA-TAR. 3,87. yastvāṃ rūkṣāṇyaśrāvayat MBH. 3,993. MBH. 6,5830. R. GORR. 2,61,29. ˚niṣṭhuravāda SUŚR. 1,105,8. ˚vādin R. 5,48,6. rūkṣābhibhāṣin HARIV. 7916. RĀJA-TAR. 2,25. upacāra R. 3,1,21. abhiniveśa RAGH. 14,43. rūkṣaṃ ca muhurīkṣate unfreundlich, unwirsch KĀM. NĪTIS. 5,42. von Personen Spr. 2635. ŚĀK. 191. Gegens. anunīta VIKR. 61. ropa˚ DAŚAK. 2,9. gṛhaṃ dhanavihīnasya so v. a. unheimlich Spr. 805. UTTARAR. 32,6 (42,8). Häufig fälschlich rukṣa geschrieben, die Bomb. Ausgg. haben regelmässig die Länge. — Vgl. lūkṣa. — 2〉 m. eine best. Grasart, = varaka. — 3〉 f. ā Croton polyandrum Roxb. oder Croton Tiglium Lin. RĀJAN._im_ŚKDR.

Original text · German · substantive masculine

2. rūkṣa m. Baum H. 1114. wohl eine fälsche Zurückübersetzung des prākr. rukkha = vṛkṣa.

Böhtlingk 1879 adjective · substantive masculine

Original text · German · adjective · substantive masculine

1. rūkṣá — 1〉 Adj. (f. ā) rauh —, trocken anzufühlen; dürr, mager, arridus, saftlos. Auch von Speise, Arzeneien frei von Fett, vom Geschmack trocken auf der Zunge, kratzend, Geruch, von Lichterscheinungen das Auge unsanft berührend, Winden rauh, von der Hitze ausdörrend, von der Stimme und von Worten das Ohr —, das Gemüth unangenehm berührend, unwirsch, von Person unwirsch, unfreundlich, von einer Behausung unheimlich. Adv. in rūkṣavāśin (so zu lesen) KĀM. NĪTIS. 16,26. — 2〉 *m. eine Grasart RĀJAN. 16,89. — 3〉 *f. ā Croton polyandrus oder Croton tiglium RĀJAN. 6,160.

Original text · German · substantive masculine

2. *rūkṣa m. = vṛkṣa Baum.

Apte 1890 adjective · substantive masculine

Original text · English · adjective · substantive masculine

rūkṣa a. 1 Rough, harsh, not smooth or soft (as touch, sound &c.), rūkṣasvaraṃ vāśati vāyaso'yaṃ ([Page 0916-a]) Mk. 9. 10; Ku. 7. 17. 2 Astringent (taste). 3 Rough, uneven, difficult, austere. 4 Sullied, soiled, dirtied; R. 7. 70; Mu. 4, Mu. 5. 5 Cruel, unkind, harsh; nitāṃtarūkṣābhiniveśamīśaṃ R. 14. 43; saṃrabhaṃrūkṣamiva suṃdari yadyadāsīt V. 3. 20; Ś. 7. 32; Pt. 4. 91. 6 Arid, parched up, dry, dreary; snigdhaśyāmāḥ kvacidaparato bhīṣaṇābhogarūkṣāḥ U. 2. 14. (rūkṣīkṛ means ‘to make rough’, ‘soil’, ‘besmear)’. — kṣaḥ A tree. Comp. — gaṃdhaḥ, -gaṃdhakaḥ bdellium. — patraḥ the Śākhoṭa tree. — peṣaṃ ind. without the addition of any liquid; as in rūkṣapeṣaṃ pinaṣṭi.

Cappeller 1887 Word type unspecified

Original text · German · Word type unspecified

rūkṣá rauh, dürr, trocken, unfreundlich.

Burnouf 1866 adjective

Original text · French · adjective

rūkṣa rūkṣa a. (ruh; sfx. sa) rugueux, âpre, hérissé; acerbe: au fig. rude, sévère. Lat. (?) ruga; raucus; germ. rauh; angl. rough. — S. m. arbre, en gén. cf. vṛkṣa. rūkṣayāmi 10; pqp. arurūkṣam. Etre rugueux, hérissé; au fig. être rude, sévère.

Occurrences in source texts (3)

DYS 1 occurrence
DYS 69–72: Avoid and Support 1 occurrence

Direct occurrences

HP 1 occurrence
HP 1.58-1.63: Mitāhāra 1 occurrence

Direct occurrences

SiSa 1 occurrence
SiSa 3.32-3.33: Praxis-Hindernisse 1 occurrence

Direct occurrences

Continue with AYI Free

Image source: AYI archive.