Sanskrit-Quelltext als Insight-Motiv

dhana धन – Reichtum

Substantiv Maskulin · Substantiv Neutrum · Worttyp nicht bestimmt

Wörterbuchquellen

AYI Wörterbuch Substantiv Neutrum

Reichtum

Cappeller 1891 Substantiv Neutrum

Originaltext · Englisch · Substantiv Neutrum

dhána ·n. prize (of contest or game), booty, wealth, property, money; adj. --° possessed of, rich in. -- hitá dhánam the proposed prize or the opened match. dhanaṃ w. bhṛ M. carry off the prize or booty; dhanaṃ ji win the prize or match.

Monier-Williams 1872 Substantiv Neutrum

Originaltext · Englisch · Substantiv Neutrum

Dhana, am, n. (connected with 2. dhan, but said to be fr. rt. 1. dhā), the reward given to a victor in a com- bat, spoil taken from an enemy, booty, prey; a gift; the prize or thing won in a game, (dhanam bhṛ, to carry off the prize, to carry off booty); a contest or struggle for any prize, a match; anything valuable; property of any description, wealth, treasure, riches, money, gold, chattels, wealth in cattle or herds, abound- ing in anything, possessions in general [cf. strī- dh˚, dhānya-dh˚, vidyā-dh˚]; a valued object, an object of affection or endearment, capital (opposed to vṛddhi, interest); surplus, residue, the affirma- tive quantity or plus (in arithmetic, opposed to ṛṇa, kṣaya, vyaya, hāni); (in astrology) N. of the second mansion; [cf. probably Gr. εὐ-θενής.]

Petersburger 1855 Substantiv Neutrum · Worttyp nicht bestimmt

Originaltext · Deutsch · Substantiv Neutrum

dhána (von 1. dhā) n. UJJVAL._zu_UṆĀDIS. 2,81. P. 6,2,5, Sch. Accent eines auf dhana ausgeh. comp. P. 6,2,55. 1〉 Kampfpreis, sowohl der für den Sieger in einem Wettkampf ausgesetzte Lohn (vgl. Einsatz, ϑέμα), als das dem Feinde Abgenommene: Beute; auch Gewinn im Spiele: yadu̱dīràta ā̱jayò dhṛ̱ṣṇavè dhīyate̱ dhanā̀ ṚV. 1,81,3. hitaṃ dhanam der ausgesetzte Kampfpreis und (vgl. 2) so v. a. der eröffnete Kampf: u̱rvī kāṣṭhā̀ hi̱taṃ dhanàm ṚV. 8,69,8. ṚV. 8,3,9. ṚV. 8,16,5. a̱nā̱śunā̀ ci̱darvàtā . indro̱ jetā̀ hi̱taṃ dhanàm ṚV. 6,45,2. dhanè hi̱te tàruṣanta śrava̱syavàḥ ṚV. 1,132,5. ṚV. 1,40,2. ṚV. 1,116,15. ṚV. 6,61,5. ta idvājèbhirjigyurma̱haddhanàm ṚV. 8,19,18. udinnvàsya ricya̱teṃ 'śo̱ dhana̱ṃ na ji̱gyuṣàḥ ṚV. 7,32,12. va̱yaṃ dhanā śūràsātau bhajemahi ṚV. 1,157,2. gha̱ne vṛ̱trāṇā̀ṃ sa̱naye̱ dhanā̀nām ṚV. 6,26,8. mit bhar den Preis oder die Beute davontragen: arvàdbhi̱rvājàṃ bharate̱ dhanā̱ nṛbhìḥ ṚV. 1,64,13. ṚV. 5,32,9. — dhanàmi̱cchamā̀no̱ 'nyeṣā̱masta̱mupa̱ naktàmeti ṚV. 10,34,10. AV. 4,38,3. Viell. Einsatz beim Spiel in den folg. Stellen: etadrājanmama dhanaṃ tena dīvyāmyahaṃ tvayā MBH. 2,2061. MBH. 2,2092. dhanenānena vai bhaimī jitena samalaṃkṛtā N. 26,13; doch kann hier auch eben so gut die später geltende Bed. 3 angenommen werden. — 2〉 Wettkampf. An manchen Stellen mit 1. zusammenfallend, da z. B. dhanaṃ ji sowohl im Kampfe siegen als auch den Kampfpreis gewinnen heissen kann. aśvo̱ na ni̱kto vā̱jī dhanā̀ya ṚV. 9,109,10. a̱hami̱ndro na parā̀ jigya̱ iddhanàm ṚV. 10,48,5. (indrasya) viśvā̱ dhanā̀ni ji̱gyuṣàḥ ṚV. 8,14,6. vājè vāje 'vata no̱ dhanèṣu ṚV. 7,38,8. sa̱yāvā̀na̱ṃ dhanè dhane vāja̱yantàmavā̱ rathàm ṚV. 5,35,7. kṛtvye̱ dhanè ṚV. 1,31,6. ṚV. 8,5,26. ṚV. 8,8,21. VĀLAKH. 1,9. VĀLAKH. 2,9. — 3〉 Werthgegenstand überh.: Geld, Gut, (bewegliche) Habe, Besitz; Lohn, Gabe AK. 2,9,90. H. 192. H. an. 2,269. MED. n. 12. (adhā no) dhanā̀ni su̱ṣaṇā̀ kṛdhi ṚV. 1,42,6. ā̱pyāyàmānāḥ pra̱jayā̱ dhanèna ṚV. 10,18,2. AV. 6,81,1. AV. 7,81,4. AV. 8,5,16. saṃsṛ̀ṣṭa̱ṃ dhanàmu̱bhayàṃ sa̱mākṛ̀tama̱smabhyàṃ dattām ṚV. 10,84,7. AV. 1,15,3. AV. 2,7,4. sā no̱ bhūmi̱rā dìśatu̱ yaddhanàṃ kā̱mayā̀mahe AV. 12,1,40. yathā̀ krī̱tvā dhanàmā̱harā̀mi AV. 3,15,2. yena̱ dhanèna prapa̱ṇaṃ carā̀mi̱ dhanèna devā̱ dhanàmi̱cchamā̀naḥ AV. 1,15,5. dhanaìra̱bhi śru̱tvā yànti AV. 5,4,2. chi̱nattì kṛ̱ṣyā gordhanā̀t AV. 12,2,37. brāhmaṇasya AV. 5,19,9. i̱daṃ dhana̱ṃ ni dàdhe brāhma̱ṇeṣù AV. 11,1,28. ŚAT. BR. 13,5,4,15. ŚAT. BR. 13,5,4,18. ŚAT. BR. 14,2,2,26. vrātya˚ PAÑCAV. BR. 17,1,16. ĀŚV. GṚHY. 1,6. ŚR. 9,9. ŚĀṄKH. ŚR. 4,11,12. — vikrayādyo dhanaṃ kiṃcidgṛhṇīyāt M. 8,201. M. 8,202. M. 8,340. na śrāddhe bhojayenmitraṃ dhanaiḥ kāryo 'sya saṃgrahaḥ M. 3,138. arjitaṃ dhanam M. 4,193. svāgatairdhanaiḥ 226. viprebhyo dadyādbhogāndhanāni ca M. 7,79. rājato dhanamanvicchetsaṃsīdansnātakaḥ kṣudhā M. 4,33. rāṣṭrāṇi dhanadhānyayutāni R. 1,1,90. M. 7,75. go'jāvidhanadhānyataḥ M. 3,6. paśudhānyadhanarddhimant R. 1,5,5. dhatte dhārayate cedametasmātkāraṇāddhanam MBH. 5,3897. (tam) arcayāmāsa vaidarbhī dhanena N. 18,17. dāsyāmi gavāṃ daśaśataṃ dhanam N. 16,4. — RAGH. 2,44. HIT. 19,7. VID. 61. BHĀG. P. 5,3,4. strī˚ Vermögen, Besitz der Frau M. 3,52. M. 9,194. bāla˚ M. 8,149. dhānya˚ Besitz an Getreide M. 2,155. vidyā˚ der durch Kenntnisse, Gelehrsamkeit erworbene Besitz M. 9,206. Kapital im Gegens. zu vṛddhi Zinsen P. 5,1,47, Sch. dviguṇe dhane YĀJÑ. 2,58. Am Ende eines adj. comp. so v. a. besitzend H. 4. alpa˚ wenig besitzend, arm M. 3,66. M. 11,40. superl. dāyaṃ dhanatamam eine überaus reiche Gabe PAÑCAV. BR. 16,4,4. — 4〉 = godhana Besitz an Kühen, Kuhheerde H. 1273. H. an. MED. anujagmuśca gopālāḥ kālayanto dhanāni ca HARIV. 3886. — 5〉 Ueberschuss, ein Plus, eine positive Grösse (Gegens. ṛṇa, kṣaya, vyaya, hāni) COLEBR. Alg. 131. COLEBR. Alg. 324. SŪRYAS. 2,5. SŪRYAS. 2,11. SŪRYAS. 2,38. SŪRYAS. 2,40. SŪRYAS. 2,45. SŪRYAS. 2,47. SŪRYAS. 2,49. SŪRYAS. 2,51. SŪRYAS. 2,62. SŪRYAS. 3,49. SŪRYAS. 5,9. SŪRYAS. 7,5. SŪRYAS. 7,9. — 6〉 ein Gegenstand der Zuneigung (snehapātra) ŚABDAR._im_ŚKDR. — 7〉 in der Astrol. Bez. des zweiten Hauses VARĀH. BṚH. S. 104,20. LAGHUJ. 1,15. BṚH. 2,18. fgg. BṚH. 9,2. BṚH. 11,17. fgg. BṚH. 19 (18), 4. BṚH. 19 (18),6. fgg. BṚH. 22 (21), 16. — Vgl. a˚, eka˚, go˚, tapo˚, dvibhāga˚, bhūri˚, mahā˚, yaśo˚, saṃyama˚.

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

dhana 3〉 am Ende eines adj. comp. f. ā KATHĀS. 69,65.

Böhtlingk 1879 Substantiv Maskulin · Substantiv Neutrum

Originaltext · Deutsch · Substantiv Maskulin · Substantiv Neutrum

dhána — 1〉 n. (adj. Comp. f. ā) — a〉 Kampfpreis, sowohl der für den Sieger in einem Wettkampfe ausgesetzte Lohn, als auch das dem Feinde Abgenommene, Beute. Auch Einsatz und Gewinn im Spiele. hítaṃ dhánam der ausgesetzte Kampfpreis und auch der eröffnete Kampf. dhánam mit bhar Med. den Preis oder die Beute davontragen. — b〉 Wettkampf. dhánam mit ji Simpl. oder mit sam im Kampfe siegen (aber auch den Kampfpreis gewinnen.) — c〉 Sg. und Pl. Werthgegenstand überh. Geld, Gut, Habe, Vermögen, Besitz. — d〉 Lohn, Gabe. — e〉 Kapital im Gegens. zu vṛddhi Zinsen. — f〉 = godhana Besitz an Kühen, Kuhheerde. — g〉 eine positive Zahl. — h〉 das zweite astrologische Haus. [Page3-140-c] — i〉 *= snehapātra. — 2〉 m. N. pr. eines Kaufmanns HEM. PAR. 12,242. Ind. St. 15,330.

Apte 1890 Substantiv Neutrum

Originaltext · Englisch · Substantiv Neutrum

dhanaṃ [dhan-ac] 1 Property, wealth, riches, treasure, money (gold, chattels &c.); dhanaṃ tāvadasulabhaṃ H. 1; (fig. also), an in tapodhana, vidyādhana, &c. 2 (a) Any valued possession, an object of affection or endearment, dearest treasure; kaṣṭaṃ janaḥ kuladhanarainuraṃjanīyaḥ U. 1. 14; gurorapīdaṃ dhanamāhitāgneḥ R. 2. 44; mānadhana, abhimāna˚ &c. (b) A valuable article; Ms. 8. 201, Ms. 8. 202. 3 Capital, (opp. vṛddhi or interest). 4 A booty, prey, spoil. 5 The reward given to a victor in a combat, the prize won in a game. 6 A contest for prizes, a match. 7 The lunar mansion called dhaniṣṭhā. 8 Surplus, residue. 9 (In math.) The affirmative quantity or plus (opp. ṛṇa). 10 A sound. Comp. — adhikāraḥ right to property, right of inheriting property. — adhikārin m., — adhikṛtaḥ 1 a treasurer. 2 an heir. — adhigoptṛ m., — adhipaḥ, -adhipatiḥ, -adhyakṣaḥ 1 an epithet of Kubera; Ki. 5. 16. 2 a treasurer. — apahāraḥ 1 fine. 2 plunder. — arcita a. 1 honoured with gifts of wealth, kept contented by valuable presents; mānadhanā dhanārcitāḥ Ki. 1. 19. 2 wealthy, opulent. — arthin a. desiring or ([Page 0590-1c]) seeking for wealth, covetous, miserly. — ādhāraḥ a treasury. — īśaḥ, — īśvaraḥ 1 a treasurer. 2 an epithet of Kubera. — uṣman m. warmth of wealth; cf. arthoṣman. — eṣin m. a creditor who claims his money — kāma, kāmya a. covetous, greedy. — keliḥ an epithet of Kubera. — kṣayaḥ loss of wealth; dhanakṣaye vardhati jāṭharāgniḥ Pt. 2. 178. — garva, -garvita a. purseproud. — chūḥ the numidian crane. — jātaṃ all kinds of valuable possessions, aggregate property. — da a. liberal. — (daḥ) 1 a liberal or munificent man. 2 an epithet of Kubera; R. 9. 25; R. 17. 80. 3 N. of fire. 4 = dhanaṃjaya (4) q. v. ˚anujaḥ an epithet of Rāvaṇa; R. 12. 52, R. 12. 88. — daṃḍaḥ punishment in the shape of a fine. — dāyin m. fire. — dhānī treasury. — patiḥ 1 an epithet of Kubera; tatrāgāraṃ dhanapatigṛhānuttareṇāsmadīyaṃ Me. 75, Me. 7. 2 a treasurer. 3 = dhanaṃjaya (4) q. v. — pālaḥ 1 a treasurer. 2 an epithet of Kubera. — piśācikā, -piśācī ‘the demon of wealth’, an avaricious desire of wealth, greed, avarice. — prayogaḥ usury. — mada a. purseproud. — (daḥ) prīde of wealth. — mūlaṃ principal, capital. — lobhaḥ avarice, cupidity. — vyayaḥ 1 ([Page 0591-a]) expenditure. 2 extravagance. — sthānaṃ a treasury. — haraḥ 1 an heir. 2 a thief. 3 a kind of perfume. — hārya a. to be won over by wealth; Mk. 1. 31, Mk. 5. 9. — hīna a. deprived of wealth, poor.

Cappeller 1887 Substantiv Neutrum

Originaltext · Deutsch · Substantiv Neutrum

dhána n. Kampfpreis, Wettkampf, Beute, Gewinn, Geld, Gut, Vermögen, Reichtum, Lohn, Gabe.

Burnouf 1866 Substantiv Neutrum

Originaltext · Französisch · Substantiv Neutrum

dhana dhana n. (dhan 3) biens, richesses; productions de la terre et des troupeaux. dhanakeli m. Kuvera. [Page340b-2] dhanacyuta a. (cyu) déchu de la richesse, devenu pauvre. dhanachū f. la grue couronnée. dhanañjaya m. (ji) vainqueur des richesses; conquérant des richesses: surn. d'Agni, d'Arjuna, et d'un nāga. Celui des esprits vitaux qui produit l'embonpoint. Pentaptera arjuna, bot. dhanada a. (dā) libéral, bienfaisant. — S. m. Kuvera. dhanadānuja m. (anuja) Rāvaṇa. dhanadāyin a. (dā; sfx. in) libéral. — S. m. Agni. dhanandadā f. (red. de dā) np. d'une des Śaktis des Buddhistes. dhanapati m. Kuvera, le maître des richesses. dhanapiśācikā f. cupidité, avarice. dhanapriyā f. ardisia solanacea, bot. dhanamada a. ivre de sa richesse. dhanavat a. (sfx. vat) riche, opulent. — F. dhanavatī la constellation nommée dhaniṣṭhā. dhanaharin a. (hṛ; sfx. in) voleur; escroc. dhanaharī f. sorte de parfum. dhanādhipa m. (adhipa) Kuvera. dhanādhyakṣa m. (adyakṣa) Kuvera. dhanāyāmi (dénom.) désirer la richesse; être cupide; être avare. dhanāśā f. (āśā) désir de la richesse.

Quelltextfundstellen (4)

HP 1 Fundstelle
HP 4.78-4.78*1: Schluss und Tīrtha 1 Fundstelle

Direkt belegt

IVU 1 Fundstelle
IVU 1-3: Verhaftungslosigkeit 1 Fundstelle

Direkt belegt

SiSa 1 Fundstelle
SiSa 5.3-5.5: Bhoga-Hindernisse 1 Fundstelle

Direkt belegt

VBT 1 Fundstelle
VBT 156–162: Geheimnis und Abschluss 1 Fundstelle

Direkt belegt

Mit AYI Free weitermachen

Bildquelle: AYI Archiv.