dhvaṃs ध्वंस् – zerfallen; vergehen; zerstören
Verbalwurzel · Worttyp nicht bestimmt · Verb
Wörterbuchquellen
AYI Wörterbuch Verbalwurzel
zerfallen; vergehen; zerstören
Cappeller 1891 Verb
Originaltext · Englisch · Verb
dhvaṃs dhvaṃsati dhvaṃsa°te ·v pp. dhvasta (q.v.) sink down, fall to dust, perish (also P. dhvasyate); be gone (only imper.). C. dhvaṃsáyati, pp. dhvaṃsita strew, fell, destroy, violate (a. woman). dhvasáyati spatter, sparkle. -- apa be gone (only imper.). ava M. be scattered or dispersed. ni C. (dhvasayati) scatter, destroy. vini be gone (only imper.). pra M. flow away, subside (water); fall to dust, perish vi M. (A.) be scattered, crumble down. C. (°dhvaṃsayati) crush, waste, destroy. -- Cf. apadhvasta, ādhvasta, upadhvastá, paridhvasta, vidhvasta.
Monier-Williams 1872 Worttyp nicht bestimmt
Originaltext · Englisch · Worttyp nicht bestimmt
dhvaṃs dhvaṃs (sometimes written dhvas), cl. 1. A. dhvaṃsate (ep. also -ti), da- dhvaṃse, dhvaṃsiṣyate, adhvaṃsiṣṭa, adhvasat, dhvaṃsitum, to fall down, fall to pieces, fall to dust, be reduced to powder, decay, to be ruined; perish; to become eclipsed; to scatter or sprinkle over, cover with; to be covered or sprinkled with dust; (the imperative dhvaṃsa, dhvaṃsata, = ‘be gone,’ ‘away with you,’ ‘vanish’): Pass. dhvasyate, to be destroyed, perish, &c.: Caus. dhvaṃsayati, to cause to fall, fell, throw down, cause to perish, destroy; to inter- rupt; dhvasayati, &c., Ved. to scatter, disperse (darkness &c.): Desid. didhvaṃsiṣate: Intens. da- nīdhvasyate and danīdhvaṃsti, danīdhvaṃsīti; [cf. Goth. drus, ‘to fall;’ drausya = ‘I fall,’ = Caus. dhvaṃsayāmi: Old Germ. troryu, ‘I gush.’]
Petersburger 1855 Worttyp nicht bestimmt
Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt
dhvaṃs , dhvas, dhváṃsati (gatikarmā) NAIGH. 2,14. dhváṃsate (avasraṃsane, gatau, cūrṇane) DHĀTUP. 18,16. dhvaṃsitā; pass. dhvasyate, dhvasta P. 6,4,24, Sch. 1〉 zerfallen, zerstieben, zu Grunde gehen: (śastram) tadapyadhvasadāsādya māhendraṃ lakṣmaṇeritam BHAṬṬ. 15,93. prāṇā dadhvaṃsire BHAṬṬ. 14,55. Häufig der imperat. in der Bed. mache dass du fortkommst, scheere dich, packe dich; act.: tatra sthitaṃ mām — dūto devānāmabravīdugrarūpo dhvaṃsetyuccaiḥ MBH. 1,3596. MBH. 3,12525. dhvaṃsatetyevaṃ matsamīpācca naśyata HARIV. 11038 (p. 791). 11238. HARIV. 15504. med.: mriyatāṃ dhvaṃsatāṃ veyam R. 2,35,23. dhvasta zerfallen, ausgefallen, zu Grunde gegangen, zerstört, mitgenommen, verschwunden AK. 3,2,53. nalinyo dhvastakamalāḥ R. 3,58,38. ˚mūrdhaja R. SCHL. 1,58,10. dhvastavīruttṛṇalatāḥ SUŚR. 1,22,15. vāsas SUŚR. 105,6. VARĀH. BṚH. S. 42 (43), 61. na hyaviddhaṃ tayorgātre babhūvāṅgulamantaram . nānirbhinnaṃ na cādhvastamapi sūkṣmamajihmagaiḥ .. R. 6,20,22. gataśauṇḍāmiva dhvastāṃ pānabhūmimasaṃskṛtām R. GORR. 2,125,11. prakīrṇakeśaṃ dhvastākṣam BHĀG. P. 7,2,30. prabhāmiva tamodhvastām R. 5,21,12. dhvastāśeṣatamaḥpramodamudita BHARTṚ. 3,92, v. l. ˚premṇi AMAR. 12. lubdhatvadhvastadhī RĀJA-TAR. 4,628. ˚rajaḥsattvatamomala BHĀG. P. 1,13,51. BHĀG. P. 1,13,53. BHĀG. P. 3,33,8. BHĀG. P. 4,23,8. VOP. 6,14. BHAṬṬ. 5,27. astrol. so v. a. verfinstert: ravijena budhe dhvaste VARĀH. BṚH. S. 17,18. — 2〉 bestreuen, überziehen mit, oder intrans. bestreut —, überzogen sein mit; nur part. praet.: rajasā dhvastamāsīnam in Staub gehüllt MBH. 10,662. rajasā dhvastaṃ bhaikṣyam MBH. 13,4821. MBH. 13,4823. R. 2,58,3. R. 2,72,31 (GORR. GORR. 2,74,32). R. 2,91,63 (GORR. GORR. 2,100,61). R. GORR. 2,112,27. pāṃśudhvastaśiroruhā MBH. 3,2514. MBH. 4,1048. MBH. 7,2519. HARIV. 13818. R. 5,21,5. R. 6,9,3. reṇudhvastamivāmbaram HARIV. 10911. rajodhvastā tāreva gaganacyutā R. 2,65,23. pāṃśudhvastā (saṃdhyā) VARĀH. BṚH. S. 46,27 (28). (divasāḥ) himadhvastāḥ R. 3,22,11. — caus. 1〉 dhvaṃsayati fällen, niederreissen; vernichten, zu Grunde richten: tena mūrdhānamadadhvaṃsannaradviṣaḥ BHAṬṬ. 15,94. dhvaṃsayeyurmadhuvanam R. 5,63,23. adhvaṃsayāva cāmunaivārthapatibhavanam DAŚAK._in_BENF. Chr. 188,18. unterbrechen (eine Rede): dhvaṃsayitvā tu tadvākyam R. 2,60,15. — 2〉 dhvasayati spritzen, sprühen: prā̱cājìhvaṃ dhva̱sayàntaṃ tṛṣu̱cyutàm ṚV. 1,140,3. ādàsya̱ te dhva̱sayànto̱ vṛthèrate kṛ̱ṣṇamabhva̱ṃ mahi̱ varpa̱ḥ karìkrataḥ ṚV. 1,140,5. — intens. danīdhvasyate, danīdhvaṃsīti P. 7,4,84. P. 6,4,24, Sch. VOP. 20,7. — ati abschütteln (?): śyāvī̀ratidhva̱sanpa̱thaḥ VĀLAKH. 6,5. — apa 1〉 sich scheeren, sich packen. apadhvaṃseti bahuśo vadankrodhasamanvitaḥ HARIV. 720. — 2〉 apadhvasta bestäubt: apadhvastairvastivarṇairiva TAITT. ĀR. 1,4,4. — 3〉 Jmd sich scheeren heissen: na cāpyanyamapadhvaṃsetkadācitkopasaṃyutaḥ MBH. 1,5596. — Vgl. apadhvaṃsa fgg. und apadhvasta (bedeutet wohl so v. a. verstossen, ausgestossen aus der Gesellschaft). — caus. abstäuben, wegblasen: pāṃśūnapadhvaṃsayantaḥ Schol. zu TBR. I, p. 6,9. — abhi befallen, heimsuchen: putrādhibhirabhidhvastā MBH. 5,3230. — caus. bestäuben: viśo 'bhivātamabhidhvaṃsayanparīyāt KĀṬH. 11,6. yadabhidhvaṃsayet (pātrāṇi) KĀṬH. 27,8. — ava 1〉 sich ansetzen an, sich legen auf: dhvā̱ntaṃ tamo 'và dadhvase ha̱te ṚV. 10,113,7. — 2〉 bestreuen: cūrṇairavadhvaṃsate SIDDH. K._zu_P. 3,1,25. VOP. 21,17. — Vgl. avadhvaṃsa, avadhvasta. — caus. bestreuen: cūrṇairavadhvaṃsayati P. 3,1,25, Sch. — ā, part. ādhvasta überzogen, bedeckt: cakṣus NIR. 4,3. — ud s. uddhvaṃsa. — caus. überziehen: brāhmaṇasya gavāṃ rājanhriyatīnāṃ rajaḥ purā . somamuddhvaṃsayāmāsa MBH. 13,4817. — samud, part. samuddhvasta überzogen: reṇu˚ R. 2,42,10. — upa, pass. befallen —, heimgesucht werden: kṛtyāpiśācarakṣaḥkrodhādharmairupadhvasyante janapadāḥ SUŚR. 1,21,14. — Vgl. upadhvasta. — ni caus. in der dunklen Stelle: sanā̀mānā ciddhvasayo̱ nyàsmā̱ avā̀ha̱nnindrà u̱ṣaso̱ yathānàḥ ṚV. 10,73,6. — vini, partic. ˚dhvasta zerstört, zu Grunde gerichtet: bhūmau vāṇairvinidhvastāṃ patitāṃ jyāmivāyudhāt R. GORR. 2,125,13. — pari, partic. ˚dhvasta 1〉 zerstört, zu Grunde gerichtet: ˚dhvastājirāṇi (veśmāni) R. 2,33,18. (pṛthivī) ˚viśīrṇaśailā R. 6,3,51. bhinnamuṣṭipari˚ (kārmuka) R. 2,20,28. ˚prabhājāla (divākara) R. 3,58,41. — 2〉 überzogen, bedeckt mit: reṇu˚ R. GORR. 2,41,11. R. GORR. 2,58,3. — Vgl. paridhvaṃsa. — pra zerfallen, zu Grunde gehen: pradhvaṃsate CHĀND. UP. 8,1,4. sich zerstreuen: yatra sarvata āpaḥ pradhvaṃseran (besser die v. l. prasyanderan) ĀŚV. GṚHY. 4,1. pradhvasta verschwunden, zu Grunde gegangen, zerstört: pradhvastā vā tarubhyaḥ sarasaphalabhṛto valkalinyaśca śākhāḥ BHARTṚ. 3,26. ˚catvarapathā (ayodhyā) R. GORR. 2,68,53. bhūmiḥ ˚saṃkāśā nirvṛkṣā śuṣkakānanā MBH. 5,338. svabhāva˚māyāguṇabhedamohaiḥ BHĀG. P. 9,8,23. — caus. 1〉 fallen machen, zu Fall bringen, zu Grunde richten, zerstören: śiraḥ pradhvaṃsayāmāsa vakṣasyākramya kuñjaraḥ MBH. 7,1387. sakṛdbhinnaṃ tvayā vyūhaṃ tatra tatra vayaṃ punaḥ . vayaṃ pradhvaṃsayiṣyāmo nighnamānā varānvarān .. MBH. 7,1529. pradhvaṃsitāndhatamasa (ravi) ŚIŚ. 2,33. — 2〉 ausstreuen, zerstreuen: sikatā pradhvaṃsayati ŚAT. BR. 7,3,1,23. pāṇinā pradhvaṃsya ŚAT. BR. 4,1,1,28. — prati, partic. ˚dhvasta niedergeschlagen: ˚mukha MBH. 12,3606. im Stich gelassen (?): pratidhvastoṣṭradantasya nyastasarvāyudhasya ca MBH. 12,3717. — vi zerstieben, auseinanderfahren: yathāśmānamṛtvā loṣṭo vidhvaṃsetaivaṃ haiva vidhvaṃsamānā viṣvañjo vineśuḥ ŚAT. BR. 14,4,1,8. CHĀND. UP. 1,2,7 (wo neben dem med. auch vidadhvaṃsuḥ). CHĀND. UP. 8. MBH. 12,7978. etacchrutvā tu bhīṣmasya rājñāṃ vidhvaṃsire (sic) tadā . kāñcanāṅgadinaḥ pīnā bhujāḥ MBH. 5,5877. vidhvasta auseinandergefallen, zu Grunde gegangen, zerstört, vernichtet: (padminī) vidhvastaparṇakamalā MBH. 3,2668. ˚kavacā (camū) R. 2,114,6. R. 6,22,26. padminīmiva vidhvastām R. 5,21,12. parvatān R. SCHL. 2,69,12. ˚śayanāsana (sadman) R. GORR. 2,67,22. ˚vipaṇāpaṇā (ayodhyā) R. GORR. 2,85,24. ˚nagarāśramā (vasudhā) MBH. 1,7675. MBH. 3,12258. R. 2,113,24. R. 5,51,1. DAŚAK._in_BENF. Chr. 201,13. kiraṇāḥ VARĀH. BṚH. S. 29,9. ˚bandhana BHĀG. P. 9,7,25. ˚paraguṇa VĀSAVAD. 6. aufgewirbelt: turagakhura˚ (rajas) R. 6,19,12. in der Astr. verfinstert SŪRYAS. 7,21. SŪRYAS. 7,22. Die Bed. von vidhvasta in der verdorbenen Stelle PAÑCAT. II, 121 vermögen wir nicht zu bestimmen. — caus. zerstieben machen, zerschmettern, auseinandertreiben; zu Grunde richten, verwüsten, vernichten: śarairvidhvaṃsayāmāsa gireḥ śṛṅgaṃ sahasradhā MBH. 1,8282. R. 3,68,44. vidhvaṃsitaratha R. 72,18. R. 6,28,12. rathaṃ ripoḥ . vidhvaṃsayitumicchāmi vāyurmeghamivotthitam R. 3,90,6. daśagrīvasainyam — drumairvidhvaṃsayāṃ cakruḥ MBH. 3,16501. MBH. 1,4455. MBH. 4,1665. pāṇḍavānāmanīkinīm . śarairvidhvaṃsayati vai nalinīmiva kuñjaraḥ .. MBH. 8,3003. R. 5,29,29. vidhvaṃsya tridaśān R. GORR. 1,68,9 (dagegen vidhvasya R. SCHL. 1,66,9. MBH. 1,7765). vidhvaṃsayetpurīṃ laṅkām MBH. 5,26,37. MBH. 6,1,34. PAÑCAT. ed. orn. 55,14. MĀRK. P. 20,43. BHAṬṬ. 12,23. (kṛtāntaḥ) viśvaṃ vidhvaṃsayanvīryaśauryavisphūrjitabhruvā BHĀG. P. 4,24,56. īśavidhvaṃsitāśiṣām BHĀG. P. 22,36. Jmd ein Leid anthun: yo rāmasya priyāṃ bhāryāṃ vidhvaṃsayitumicchati R. 3,53,51. — pravi, partic. ˚dhvasta abgeworfen: ˚śarāsanau R. 6,22,26. geworfen: vāta˚ taraṃgasaṃkulo yathārṇavaḥ HARIV. 10627.
Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt
√dhvaṃs 1〉 dhvaṃsase du gehst zu Grunde R. 7,11,37. na dhvastā lokamaryādā kā vā kāpālikādhamaiḥ zerstört LA. (II) 87,8. tvaddarśanadhvastapīḍā verschwunden KATHĀS. 73,274. — caus. schänden (ein Frauenzimmer) KATHĀS. 63,34. KATHĀS. 106,172. KATHĀS. 121,20. — anu fallen auf: yattè ma̱nyupàroptasya pṛthi̱vīmanù dadhva̱se TS. 1,5,3,2. — apa vgl. 1. naś mit apa; — upa vgl. upadhvaṃsa. — vini sich scheren, sich packen: durvinīte vinidhvaṃsa mamāśramasamīpataḥ R. 7,30,36. vinidhvaṃsa dhvastasaurūpyā bhava Schol. — prati Z. 2 die neuere Ausg. liest richtig pratidhvastoṣṭhadantasya; hier so v. a. herunterhängend. — vi Z. 11 vidhvastaparaguṇa ist derjenige, durch den die Vorzüge Anderer zerstört d. i. verkleinert werden; vgl. Spr. 2815. — caus. R. 7,13,10. Z. 1 vom Ende lies icchasi st. icchati.
Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt
dhvaṃs mit apa pass. sich überziehen: yajamāno rajasāpadhvasyati (vielleicht rajaso˚) GOP. BR. 1,1,28. — ud med. überzogen —, befallen werden: kaṇṭho vāyunā CARAKA 2,6. von einer Seuche CARAKA 3,3. — caus. überziehen, befallen: vyādhayo janapadān ebend.
Böhtlingk 1879 Verbalwurzel
Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel
√dhvaṃs, √dhvas , dhvaṃsati (gatikarman), ˚te (avastraṃsane, gatau, cūrṇane); Pass. dhvasyate. Act. Med. (seltener) — 1〉 herabfallen, herabsinken MBH. 5,169,27. — 2〉 zerfallen, zerstieben, zu Grunde gehen ĀPAST. — 3〉 sich scheren, sich packen; nur Imper. — 4〉 dhvasta — a〉 zerfallen, auseinandergefallen, ausgefallen, zu Grunde gegangen, zerstört, mitgenommen, vernichtet, verschwunden. — b〉 bestreut —, bezogen —, überzogen mit (Instr. oder im Comp. vorangehend). — c〉 in der Astr. verfinstert durch (Instr.). — Caus. — 1〉 dhvaṃsáyati — a〉 streuen TBR. 1,4,3,6. — b〉 fällen, niederreissen, vernichten, zu Grunde richten. — c〉 schänden (ein Weib). dhvaṃśitā geschändet. — d〉 unterbrechen (eine Rede). — 2〉 dhvasáyati spritzen, sprühen. — *Intens. danīdhvasyate, danīdhvaṃsīti. — Mit ati (dhvasáti) Staub erregend durchfliegen VĀLAKH. 7,5. — Mit anu, dadhvasé fallen auf (Acc.). — Mit apa — 1〉 sich scheren, sich packen. Nur apadhvaṃvasa Imper.; nach NĪLAK. Voc. so v. a. apadhvamsaja. — 2〉 Jmd sich scheren heissen. Nach NĪLAK. apadhvaṃset = kutsayet. — 3〉 apadhvasyati sich überziehen mit (Instr.). — 4〉 apadhvasta — a〉 von seiner Macht gestürzt Spr. 397. HARIV. 1,45,18. — b〉 tief gesunken, verkommen. — c〉 zu Nichte geworden GOP. BR. 1,1,28. Chr. 106,21. — d〉 *verachtet. — e〉 *bestreut. — Caus. (˚dhvaṃsayāti) — 1〉 abstäuben, wegblasen. — 2〉 bestäuben, bestreuen ĀPAST. ŚR. 15,15. — Mit abhi, [Page3-170-a] ˚dhvasta befallen —, heimgesucht von (Instr.). — Caus. (˚dhvaṃsayati) bestäuben. — Mit ava — 1〉 zerstieben, sich zerstreuen. Nur áva dadhvase. — 2〉 ˚dhvaṃsate bestäuben, bestreuen. — 3〉 avadhvasta — a〉 bestreut. — b〉 staubfarbig (Comm.) ĀŚV. ŚR. 9,4,6. — c〉 *verlassen, aufgegeben. — d〉 *Verachtet. — Caus. (˚dhvaṃsayati) bestäuben, bestreuen. — Mit ā, ādhvasta überzogen, bedeckt. — Mit ud Med. überzogen —, befallen werden von (Instr.). — Caus. (˚dhvaṃsayati) überziehen, befallen. — Mit samud, ˚samuddhvasta überzogen mit. — Mit upa — 1〉 Pass. befallen —, heimgesucht werden. — 2〉 upadhvastá gesprenkelt. — Mit ni Caus. (˚dhvasayati) zerstreuen, zerstören. — Mit vini — 1〉 sich scheren, sich packen. Nur ˚dhavaṃsa. — 2〉 vinidhvasta zerstört, zu Grunde gerichtet. — Mit pari, ˚dhvasta — 1〉 überzogen —, bedeckt mit (im Comp. vorangehend). — 2〉 zerstört, zu Grunde gerichtet, zu Nichte gemacht. — Mit pra — 1〉 (pradhvaṃsate) — a〉 sich verlaufen (vom Wasser). — b〉 zerfallen, zu Fall kommen, zu Grunde gehen. — 2〉 pradhvasta zerstört, zu Grunde gegangen, verschwunden. — Caus. (pradhvaṃsayati) — 1〉 ausstreuen, zerstreuen. — 2〉 fallen machen, zu Fall bringen, zu Grunde richten, zerstören. — Mit prati, ˚dhvasta herunterhängend MBH. 12,97,26. MBH. 12,100,36. — Mit vi — 1〉 (˚dhvaṃsate, ausnahmsweise auch Act.) zerstieben, auseinanderfallen. vidhvaṃsire MBH. 5,5877 fehlerhaft für dadhvaṃsire. — 2〉 vidhvasta — a〉 aufgewirbelt (Staub). — b〉 auseinandergefallen, zu Grunde gegangen, zerstört, vernichtet. mitra˚ von einem Freunde zu Grunde gerichtet Spr. 4854. — c〉 in der Astr. verfinstert. — Caus. (˚dhvaṃsayati) — 1〉 zerstieben machen, zerschmettern, auseinander treiben, verwüsten, zu Grunde richten, vernichten. Absol. vidhvasya und vidhvaṃsya. — 2〉 Jmd (Acc.) ein Leid anthun. — Mit pravi, ˚dhvasta — 1〉 abgeworfen. — 2〉 geworfen, geschleudert.
Apte 1890 Verbalwurzel
Originaltext · Englisch · Verbalwurzel
dhvaṃs 1 A. (dhvaṃsate, dhvasta) 1 To fall down, fall to pieces, be reduced to dust or powder; Bk. 15. 93; Bk. 14. 55. 2 To drop, sink, despond; Māl. 9. 44. 3 To perish, be ruined or decayed. 4 To be eclipsed; Mu. 3. 28. 5 To be covered with dust. 6 To scatter or sprinkle over. 7 To go. — Caus. (dhvaṃsayati) To destroy, ruin, remove.
Cappeller 1887 Verb
Originaltext · Deutsch · Verb
dhvaṃs dhvaṃsati, ˚te zerfallen, zerstieben, zu Grunde gehen (meist Pass. dhvasyate). [Page201-1] p.p. dhvasta zerfallen, vernichtet, zerstreut; bestreut, bedeckt mit (Instr. o. —˚).Caus. dhvaṃsáyati streuen, vernichten; dhvasáyati spritzen, sprühen; p.p. dhvaṃsita vernichtet, gescheitert (Mühe), geschändet (Weib). apa, p.p. apadhvasta gestürzt, gesunken, verkommen; aufgegeben, verlassen. pari, p.p. paridhvasta überzogen, bedeckt mit (—˚) vi (meist Med.) zerstieben, auseinander fallen; p.p. vidhvasta aufgewirbelt (Staub), aus einandergefallen, vernichtet.
Burnouf 1866 Verbalwurzel
Originaltext · Französisch · Verbalwurzel
*dhvaṃs dhvaṃs. dhvaṃse [et qqf. dhvaṃsāmi]; p. dadhvaṃse; f2. dhvaṃsiṣye; a1. adhvaṃsiṣi; a2. adhvasam. Ps. dhvasye; pp. dhvasta. Aller. Tomber: paṃśudhudhvasta sur lequel est tombée de la poussière, couvert de poussière. Déchoir; périr. Etre repoussé, éprouver un refus.
Quelltextfundstellen (5)
HP 3 Fundstellen
Mit AYI Free weitermachen
Bildquelle: AYI Archiv.