kṣar क्षर् – fließen; tropfen
Verbalwurzel · Worttyp nicht bestimmt · Verb
Wörterbuchquellen
AYI Wörterbuch Verbalwurzel
fließen; tropfen
Cappeller 1891 Verb
Originaltext · Englisch · Verb
kṣar kṣárati ·v (kṣára°te) flow, glide, melt away, perish; flow with, abound in (acc.). C. kṣārayati cause to flow, dismiss. --abhi flow through (acc.); overflow. anu flow upon or into (acc.) abhi the same, flow about. ā C. cause to flow near, sprinkle, soil; defame, accuse. upa flow near. prati flow around or towards. pra stream forth. vi flow asunder, pour down. sam flow together.
Monier-Williams 1872 Verb
Originaltext · Englisch · Verb
kṣar kṣar, cl. 1. P. kṣarati, cakṣāra, kṣariṣyati, akṣārīt, kṣaritum (ep. cl. 1. A. kṣarate, Ved. cl. 2. P. kṣariti, Ved. inf. kṣaradhyai), to flow, stream, glide; to flow away; to stream forth; pour out (either in active or neuter sense); to drop, distil, trickle, ooze, run; to melt away, wane, perish, be destroyed; to fall or slip from, to be deprived of (with abl.): Caus. kṣārayati, -yitum: Desid. cikṣariṣati: Intens. cākṣaryate, cākṣarti; [cf. Lat. scateo ?].
Petersburger 1855 Worttyp nicht bestimmt
Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt
√kṣar , kṣárati (ep. auch kṣarate; ved. kṣariti P. 7,2,34) DHĀTUP. 20,21; akṣārīt (P. 7,2,2), akṣār ved. (NIR. 5,3); infin. kṣáradhyai ṚV. 1,63,8. 1〉 fliessen, strömen; von Wassern u. s. w. ṚV. 1,33,11. ṚV. 2,11,1. ṚV. 7,34,2. somò akṣāḥ ṚV. 10,89,7. ṚV. 9,107,9. iyaṃ tà indra rā̱tiḥ kṣàrati sunva̱taḥ ṚV. 8,13,4. tatàḥ kṣaratya̱kṣaràm ṚV. 1,164,42. ṚV. 1,116,9. ṚV. 9,109,8. ŚAT. BR. 6,1,3,6. yasmaì lo̱kā ghṛ̱tavànta̱ḥ kṣarànti AV. 4,35,5. kṣarànti dhī̱tayàḥ VĀLAKH. 1,6,2,4. kṣaracchoṇitadigdhalocanaḥ R. 5,42,8. PRAB. 85,12. PRAB. 95,17. RĀJA-TAR. 5,409. — 2〉 gleiten: amā̀deṣāṃ bhi̱yasā̱ bhūmìrejati̱ naurna pū̱rṇā kṣàrati̱ vyathìrya̱tī ṚV. 5,59,2. — 3〉 zerfliessen, zerrinnen, schwinden, vergehen, zu Nichte werden: kṣaranti sarvā vaidikyo juhotiyajatikriyāḥ . akṣaraṃ tvakṣaraṃ jñeyaṃ brahma caiva prajāpatiḥ .. M. 2,84. yajño 'nṛtena kṣarati tapaḥ kṣarati vismayāt M. 4,237. indriyāṇāṃ tu sarveṣāṃ yadyekaṃ kṣaratīndriyam . tenāsya kṣarati prajñā M. 2,99. tvatprasādānmahādeva tapo me na kṣareta vai MBH. 3,7001. — 4〉 abgleiten, einer Sache (abl.) verlustig gehen: na ca kṣarati tebhyaśca (lokebhyaḥ) MBH. 13,4716. — 5〉 Etwas strömen, ausströmen, giessen: madhù kṣaranti̱ sindhàvaḥ ṚV. 1,90,6. ṚV. 1,112,11. ṚV. 1,90,9. ṚV. 1,63,14. āpàścidasmai ghṛ̱tamitkṣàranti AV. 7,18,2. tasya nityaṃ kṣaratyeṣa payo dadhi ghṛtaṃ madhu M. 2,107. MBH. 13,2697. tathā kṣīraṃ kṣarantyetāḥ (gāvaḥ) MBH. 13,3720. kṣarantaḥ śoṇitaṃ bahu MBH. 1,2843. MBH. 1,5471. MBH. 3,16049. BENF. Chr. 29,29. BENF. Chr. 29,30. R. 3,24,24. kṣaramāṇā payo 'mṛtam (dhenuḥ) MBH. 13,6399. srotobhistridaśa gajā madaṃ kṣarantaḥ KIR._im_ŚKDR. akṣāripuḥ śarāmbhāṃsi tasminrakṣaḥpayodharāḥ BHAṬṬ. 9,8. caṇḍanakragrahaṃ ghoraṃ kṣarantam (samudram) R. 5,74,28. BHAṬṬ. 17,86. Häufig mit Weglassung des obj. einen Strom entlassen: tāsāṃ (gavāṃ) kṣarantīnāṃ samantataḥ MBH. 13,3714. tasmai tā (gāvaḥ) ghṛtavāhinyaḥ kṣarante vatsalā iva MBH. 13,3523. (nāgāḥ Schlangen) kṣaranta iva jīmūtāḥ MBH. 1,797. kṣarantaścaiva nāgendrāḥ (Elephanten) MBH. 4,1031. MBH. 4,887. RAGH. 6,54. RAGH. 13,74. vārivegena mahatā bhinnaḥ seturiva kṣaran R. 6,112,7. — Vgl. kṣāray. — ati überströmen: (somāsaḥ) pa̱vitra̱matyàkṣaran ṚV. 9,63,15. yadakṣā̱ratì deva̱yuḥ ṚV. 9,43,5. chandasāṃ yo raso 'tyakṣaratso 'ticchandasamabhyatyakṣarat AIT. BR. 4,3. ŚAT. BR. 6,1,1,12. ŚAT. BR. 7,3,1,17. ŚAT. BR. 7,5,1,1. ṚV. 5,66,5. — abhyati hinüberströmen zu AIT. BR. 4,3 (s. unter ati). TBR. 1,8,9,1. — anu zufliessen auf, einströmen in: madho̱rdhārā̱manù kṣara ṚV. 9,17,8. (sindhavaḥ) a̱nu̱kṣarànti kā̱kudàm ṚV. 8,58,12. — abhi 1〉 zuströmen auf, umströmen: śu̱krasyà tvā̱bhyàkṣara̱ndhārā̀ḥ ṚV. 1,84,4. ye tè pa̱vitràmū̱rmayò 'bhi̱kṣarànti dhāràyā ṚV. 9,61,5. ṚV. 9,78,3. ṚV. 9,97,45. ṚV. 9,98,2. ādityaṃ nāvyā abhi kṣaranti ŚAT. BR. 10,5,4,14. ŚAT. BR. 14,6,10,3. fgg. — 2〉 beströmen, begiessen: ghṛ̱tenā̱smām̐ a̱bhi kṣàra AV. 7,109,4. AV. 8,2,14. — ava caus. herabfliessen lassen auf: apāmañjalī pūrayitvā tatsaviturvṛṇīmaha iti pūrṇenāsya pūrṇamavakṣārayitvāsicya (pāṇiṃ gṛhṇīyāt) ĀŚV. GṚHY. 1,20. — ā caus. s. u. kṣāray. — upa hinströmen zu: upà kṣaranti̱ sindhàvaḥ (ījānam) ṚV. 1,125,4. ṚV. 5,62,4. sarvataḥ svadhā yajamānamupakṣarati AIT. BR. 2,23. — pari 1〉 umherströmen: ū̱rmiryaḥ pa̱vitrè pa̱ryakṣàrat ṚV. 9,64,11. pari ṣya sùvā̱no àkṣāḥ ṚV. 9,98,3. — 2〉 Jmd Etwas zuströmen: (pari ṇaḥ) kṣarā̀ saha̱sriṇī̱riṣàḥ ṚV. 9,61,3. — pra strömen: prāsya̱ dhārā̀ akṣaran ṚV. 9,29,1. ṚV. 9,30,1. ṚV. 9,66,28. ṚV. 9,89,1. ṚV. 9,109,16. ŚĀṄKH. ŚR. 7,15,15. herabfallen: khādulkāśca pracakṣaruḥ BHAṬṬ. 14,97. — abhipra hinströmen nach: yathā svayamātṛṇṇāmabhiprakṣaret ŚAT. BR. 9,2. ŚAT. BR. 3,31. āpo vṛtrābhiprakṣaritāḥ hingegossen(?) ŚAT. BR. 7,2,3,2. — vi zerfliessen, sich ergiessen, abfliessen: sindhòrū̱rmā vyàkṣaran ṚV. 9,21,3. ṚV. 9,39,4. ŚAT. BR. 5,5,4,28. ŚAT. BR. 6,1,2,29. ŚAT. BR. 7,3,1,16. tasya yo raso vyakṣarat ŚAT. BR. 14,1,1,11. ŚAT. BR. 14,1,2,9. ŚAT. BR. 14,1,3,11. CHĀND. UP. 3,1,4. tasyā̀ḥ samu̱drā adhi̱ vi kṣaranti ṚV. 1,164,42. vikṣarantaṃ mahāmegham MBH. 14,2184. — sam zusammenfliessen: indràsya soma ja̱ṭhare̱ samàkṣaraḥ ṚV. 9,85,5. yadaśru saṃkṣaritamāsīt ŚAT. BR. 6,1,1,11. ŚAT. BR. 6,1,2,2. ŚAT. BR. 6,3,1,28.
Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt
kṣar 5〉 kṣarantīṃ ca payastrastasurabhiṃ (payatrasta˚ gedr.) gām R. 7,23,21. cakṣāra (so die neuere Ausg. st. cakāra) ca bhṛśaṃ raktam HARIV. 8898. — ā caus. = āsecayati PAÑCAV. BR. 11,5,10. PAÑCAV. BR. 11,5,11. — upa übergiessen: upàkṣaranti ju̱hvò ghṛ̱tenà TBR. 3,7,13,3. — pra vgl. prakṣaraṇa.
Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt
kṣar mit ava vgl. rakṣ mit ava.
Böhtlingk 1879 Verbalwurzel
Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel
√kṣar , kṣárati (metrisch auch kṣarate) und *kṣariti — 1〉 fliessen, strömen; von Wassern u. s. w. — 2〉 gleiten. — 3〉 zerfliessen, zerrinnen, schwinden, vergehen, zu Nichte werden. — 4〉 einer Sache (Abl.) verlustig gehen. — 5〉 Etwas (Acc.) strömen, ausströmen, giessen. mūtram Urin entlassen CARAKA. 2,4. — 6〉 ohne Object einen Strom entlassen. — Caus. kṣārapati — 1〉 fliessen lassen, entlassen (Harn, Koth). — 2〉 begiessen, besudeln, insbes. mit ätzenden Stoffen MĀRK. P. 8,142. — 3〉 Jmd (Acc.) eines Verbrechens (Loc.) beschuldigen MBH. 2,5,104. — Mit ati — 1〉 hindurchströmen durch (Acc.). — 2〉 überströmen. — Mit abhyati hinüberströmen zu. — Mit anu zufliessen auf, einströmen in. — Mit abhi — 1〉 zuströmen auf, umströmen. — 2〉 beströmen, begiessen. — Mit ava begiessen, besudeln (mit Samen) MBH. 8,45,43. (wo avakṣarantaḥ st. avarakṣantaḥ zu vermuthen ist). — Caus. hinabfliessen lassen auf [Page2-123-a] (Acc.) — Mit ā Caus. — 1〉 herfliessen machen TĀṆḌYA-BR. 11,5,10. 11. — 2〉 begiessen. — 3〉 schimpfen VIVĀDAC. — 4〉 Jmd (Acc.) in üblen Ruf bringen. ākṣārita bescholten. — Mit upa — 1〉 hinströmen zu (Acc.). — 2〉 übergiessen. — Mit pari — 1〉 umherströmen. — 2〉 Jmd Etwas (Acc.) zuströmen. — Mit pra — 1〉 hervorströmen, strömen PAÑCAD. — 2〉 *herabfallen. — Mit abhipra — 1〉 hinströmen nach (Acc.). — 2〉 ˚kṣarita ausgegossen. — Mit pla (statt pra wegen einer Etymologie von plakṣa) Caus. strömen lassen MAITR. S. 3,10,2. — Mit vi zerfliessen, sich ergiessen, abfliessen. — Mit sam zusammenfliessen.
Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel
√kṣar Caus. 3〉 mit Instr. st. Loc. R. GORR. 2,109,55. [Nachtrag, Band 6]
Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel
√kṣar Caus. II. 6. [Nachtrag, Band 7]
Whitney Roots 1885 Verbalwurzel
Originaltext · Englisch · Verbalwurzel
kṣar — flow
Apte 1890 Verbalwurzel
Originaltext · Englisch · Verbalwurzel
kṣar 1 P. [kṣarati, kṣarita] (Used transitively or intransitively) 1 To flow, glide. 2 To send or stream forth, pour out, emit; R. 13. 74; Bk. 9. 8. 3 To drop, trickle, ooze. 4 To waste away, wane, perish. 5 To become useless, have no effect; yajño'nṛtane kṣarati tapaḥ kṣarati vismayāt Ms. 4. 237. 6 To melt. 7 To slip from, be deprived of (with abl.). — Caus. (kṣārayati-te) To accuse, traduce (usually with ā). -WITH — vi to melt away, dissolve.
Cappeller 1887 Verb
Originaltext · Deutsch · Verb
kṣar kṣárati (kṣarate) fließen, strömen, zerrinnen, schwinden. Caus. kṣārayati fließen lassen. ava begießen; Caus. herabfließen lassen, auf (Acc.).
Burnouf 1866 Verbalwurzel
Originaltext · Französisch · Verbalwurzel
*kṣar kṣar. kṣarāmi 1; p. cakṣāra; etc. qqf. kṣare 1; etc. Couler, s'écouler; tomber goutte à goutte [comme la pluie]; être sécrété [en parlant de l'humeur qui coule des tempes de l'éléphant]; par ext. être furieux ou intraitable [comme l'éléphant en rut]. Au fig. s'échapper, se perdre, s'évanouir: yajno 'nṛtena kṣarati le sacrifice est anéanti par un mensonge. Se laisser aller, ne pas se contenir, être abandonné à soi-même: yady ekaṃ kṣaratī 'ndriyaṃ, kṣarati prajñā, si un seul de nos sens cesse d'être contenu, la science se perd. Actt. répandre: varṣam la pluie; śoṇitam le sang; expulser, chasser: śokam le chagrin.
Quelltextfundstellen (3)
HP 1 Fundstelle
SiSa 2 Fundstellen
SiSa 5.132-5.143: Innere Vārāṇasī 2 Fundstellen
Direkt belegt
-
SiSa 5.136 Segment 6
-
SiSa 5.141 Segment 6
Mit AYI Free weitermachen
Bildquelle: AYI Archiv.