Sanskrit-Quelltext als Insight-Motiv

ūh ऊह् – schieben; rücken; versetzen; verändern

Verbalwurzel · Worttyp nicht bestimmt · Verb

Wörterbuchquellen

AYI Wörterbuch Verbalwurzel

schieben; rücken; versetzen; verändern

Cappeller 1891 Verb

Originaltext · Englisch · Verb

ūh (uh) ū́hati ūhate ·v pp. ūḍha & ūhita1 shift, change. -- adhi put on; raise above (loc.). apa push off, remove, destroy; avoid, shun, give up. vyapa dispel, remove, destroy. abhi overlay, cover. ava push down. ud push upwards, bring forth. abhyud push on, push further. vyud push asunder, move away, sweep out. upa push near, insert, produce. samupa bring near, offer. nis push out, pull out, remove. pari heap or pile round, surround, fortify. prati push back, strip off, doff, remove; keep off, detain; reject, refuse; outstrip, surpass, excel; disturb, interrupt. vi push asunder, separate; divide, arrange (esp. in battle-array). prativi arrange in return. sam bring together, gather, collect. parisam sweep together. -- Cf. udvyūḍha, upoḍha, nivryūḍha, vyūḍha.

Originaltext · Englisch · Verb

ūh ohate ūhati ohate ūha°te2 ·v mind, mark, watch, wait or lurk for (acc. or loc.); conceive, understand; be regarded as, pass for (nom.). -- api conceive, comprehend, guess. abhi wait or lurk for (acc.), also = prec. ni mind, notice.

Monier-Williams 1872 Verb

Originaltext · Englisch · Verb

ūh 1 . ūh, cl. 1. P. (with prep. also A.) ūhati, -te, auhīt, ūhitum, to change, modify; (with prep.) to push, thrust, move, remove, touch lightly. (This root is connected with rt. vah; and it is often difficult to decide to which of these two roots forms like 1. ūḍha, p. 177, are to be assigned.)

Originaltext · Englisch · Verb

ūh 2 . ūh, cl. 1. P. A. ūhati, -te (Ved. ohate), ūhe and ūhāñ-cakre, ūhiṣyate, auhiṣṭa, ūhitum, to observe, mark, note, attend to (with acc.): to reckon on (with loc.); to wait for; to comprehend, conceive, conjecture, suppose, infer, reason, deliberate about; to be regarded as: Caus. ūhayati, -yitum, aor. aujihat, to cause to think, reason, infer, or conjecture; to attend to (?); to do, accomplish (?): Desid. ūjihiṣate; [cf. Hib. uige; Lat. äugeo; Goth. auka; Hib. ugtar, ‘augmentation.’]

Petersburger 1855 Worttyp nicht bestimmt

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

1. ūh , ū́hati, mit praepp. auch ū́hate P. 1,3,29, Vārtt. 3. VOP. 23,15; pot. ūhet (auch uhyāt), ūheta; auhīt; ger. uhya und ūhya; pass. uhyamāna; ūḍha und ūhita (PRAB. 116,7. SĀH. D. 329,5). Ueber die Verkürzung des ū nach praepp. s. P. 7,4,23. VOP. 23,16. Die Grundbedeutung ist schieben, rücken, streifen. Vgl. uhan, ūhanī und ūḍhakaṅkaṭa, im Falle ūḍha hierher gehört. Belegbar ist die Bed. ändern, modificiren: ityūheddvidevatabahudevateṣu ŚĀṄKH. ŚR. 1,17,19. ūḻhayoḥ (bṛhadrathaṃtarayośchandogaiḥ prāpitayoḥ) ŚĀṄKH. ŚR. 11,12,7. Vgl. 1. ūha. Bisweilen spielen die Bedeutungen von vah und ūh so in einander über, dass es schwer wird einige Formen, die grammatisch zusammenfallen, mit Sicherheit an die rechte Stelle zu setzen. — ati hinüberschaffen: droṇakalaśamatyuhya KĀTY. ŚR. 9,2,16. — adhi 1〉 überziehen, überstreifen, überlegen: kṛṣṇājinam AIT. BR. 7,23. yathā dhuramadhyūhet adhyuhya hi dhuraṃ yuñjanti ŚAT. BR. 1,4,4,13. ŚAT. BR. 1,2,1,9. me̱dhāṃ kò 'smi̱nnadhyaùhat AV. 10,2,17. — 2〉 draufsetzen (auf ein Anderes, das die Grundlage bildet), erheben über TS. 3,5,7,3. kṣattramevaitadviśyadhyūhati ŚAT. BR. 3,9,3,3. ŚAT. BR. 1,5,3,20. ŚAT. BR. 8,3,1,11. etasyāṃ virājyadhyūḍhaḥ pratiṣṭhitaḥ ŚAT. BR. 5,2,7. ŚAT. BR. 13,4,3,2. KĀTY. ŚR. 3,2,25. Vgl. adhyūḍha 1, welches hieher und nicht zu vah gehört. — apa 1〉 abstreifen, zurückschieben; fortstossen, verscheuchen, entfernen: apā̀pa śa̱krastàta̱nuṣṭìmūhati ṚV. 5,34,3. ṚV. 10,61,5. apai̱tadū̀ha (vāsaḥ) AV. 18,2,57. ta̱nū̱dūṣi̱mapòhāmi AV. 14,1,38. VS. 2,15. apohya barhīṃṣi KĀTY. ŚR. 2,2,17. KĀTY. ŚR. 9,3,8. KĀTY. ŚR. 22,6,21. ŚAT. BR. 1,8,3,5. ĀŚV. ŚR. 2,2. CHĀND. UP. 5,24,1. pādena phalīkaraṇānapohati KAUŚ. 63. apauhadvāṇavarṣaṃ tadbhallaiḥ BHAṬṬ. 17,83. tānapauhīt BHAṬṬ. 15,119. kastasmāttad (dāsyam) apohati M. 8,414. etairvratairapoheyurmahāpātakino malam M. 11,107. vighnānapohati ŚĀK. 52. uttaraḥ pūrvamutsavamapohadutsavaḥ ein Fest folgte auf das andre RAGH. 19,5. apohituṃ viṣādam RAGH. 8,53. āyuḥ RAGH. 8,44. rujam VIKR. 51. etānyenāṃsi — yairyairvratairapohyante M. 11,71. kiṃ vyāptaṃ kimapohitam PRAB. 116,7. apoḍha (viell. von vah) P. 2,1,38. kalpanāyā apoḍhaḥ = kalpanāpoḍhaḥ Sch. fernhalten, heilen (von Krankheiten) SUŚR. 1,52,8. SUŚR. 1,72,2. SUŚR. 1,243,18. SUŚR. 2,104,6. SUŚR. 2,368,15. — med.: etairvratairapoheta pāpam M. 11,102. M. 11,169. von sich fern halten, vermeiden, aufgeben: sarvānrasānapoheta kṛtānnaṃ ca tilaiḥ saha (diese soll er beim Verkauf vermeiden, nicht verkaufen) M. 10,86. anapoḍhasthiti RAGH. 12,31. — 2〉 absprechen, negiren: sthāpyate 'pohyate vā SĀH. D. 730. sthāpitamapohitaṃ cāpi SĀH. D. 329,5. Viell. caus. wie auch oben. u. 1. apohita. — Vgl. apohya. — avāpa entfernen: saṃdehamavāpohya SUŚR. 1,344,11. Es ist wohl saṃdehamevāpohya zu lesen, wobei aber eva an den Anf. eines Halbverses käme. — vyapa auseinanderschieben, auseinandertreiben, entfernen, wegschaffen, vertreiben, verscheuchen, zunichtemachen: yadā somāṃśūnabhiṣavāya vyapohati ĀŚV. ŚR. 5,12. vyapohya (Sch.: = vibhajya, vidārya) śīrṣakapāle TAITT. UP. 1,6,1. priyānnarānrāmamate sthitānbahūnvyapohya śuddhāntamupasthito rathī R. 2,15,40. R. 2,61,10. vyapohituṃ locanato mukhānilairapārayantaṃ kila puṣpajaṃ rajaḥ SĀH. D. 58,18. yathādityaḥ samudyanvai tamaḥ pūrvaṃ vyapohati MBH. 3,13757. sarvapāpam MBH. 3,8149. M. 11,86. M. 11,115. M. 11,178. enaḥ M. 2,102. brahmahatyām M. 11,81. dharmabuddhim MBH. 14,2780. vighnān ŚĀK. 52, v. l. duḥkham KATHĀS. 16,97. vrātyānāṃ yājanaṃ kṛtvā pareṣāmantyakarma ca . abhicāramahīnaṃ ca tribhiḥ kṛcchrairvyapohati (ergänze pāpam oder enaḥ) .. M. 11,197. vyapohya kilviṣam M. 8,420. na tu — tapasā śakyate tadvyapohitum MBH. 1,1824. MBH. 1,6206. MBH. 16,280. vertreiben, heilen (von Krankheiten) SUŚR. 1,169,2. SUŚR. 2,342,1. SUŚR. 2,375,18. SUŚR. 2,459,21. viṣam SUŚR. 280,10. — med.: vyapohata śarāṃstasya MBH. 1,6461. R. 6,75,57. vyapohamānāste — hutāśanam MBH. 1,5862. — abhi überziehen mit, zudecken: purī̀ṣeṇa TS. 5,2,3,7. aṅgāraiḥ ŚAT. BR. 1,2,1,13. KĀTY. ŚR. 2,4,38. KĀTY. ŚR. 25,10,16. — ava hinabschieben TS. 6,3,4,6. — ud hinauf- oder hinausschieben, — rücken, — schaffen: ū̱rdhvaṃ pra̱jāmu̱dbhara̱ntyudū̀ha AV. 11,1,9. aṅgārān ŚAT. BR. 1,2,1,4. ulmuke ŚAT. BR. 8,1,1. ŚAT. BR. 10,2,1,5. raśanām KĀTY. ŚR. 9,8,1. TS. 6,3,4,6. pāṃsūn KAUŚ. 87. utsaṅgamudūhya bālam BHĀG. P. 4,8,15. — Hierher und nicht zu vah gehört vielleicht auch udūḍha 2; vgl. unten u. vi BHĀG. P. 7. — abhyud hinausschieben, — rücken: tāmudantamabhyudauhat AIT. BR. 3,13. — pratyud anhäufen: dakṣiṇataḥ purīṣaṃ pratyudūhati ŚAT. BR. 1,2,5,17. — vyud 1〉 auseinanderschieben, hinausrücken: caturaṅgulamubhayato bāhyato vyudūhati ŚAT. BR. 10,2,1,4. ŚAT. BR. 14,6,9,28. antè su̱tasyà vyu̱dūhyopàdadhyāt TS. 5,7,10,3. — 2〉 ausfegen, auskehren: gārhapatyaṃ ceṣyanpalāśaśākhayā vyudūhati ŚAT. BR. 7,1,1,1. ŚAT. BR. 7,1,1,5. ŚAT. BR. 7,3,1,7. ŚAT. BR. 13,8,2,3. KĀTY. ŚR. 17,1,3. KĀTY. ŚR. 21,3,32. etāṃ śriyaṃ jihmāṃ vināśayedvyuduhyāt ŚAT. BR. 5,5,3,1. — upa 1〉 heranschieben, heranrücken: upoha rucirāṃ nāvam R. 2,52,6. mahaddhanuḥ sajjamupohya R. 2,87,23. zulegen, anhäufen; s. upoha. — 2〉 unterschieben, einschieben: paścācchamyāmupohati KĀTY. ŚR. 2,5,4. LĀṬY. 3,5. kūrcāvadhastādupohya LĀṬY. 12. — 3〉 herbeischaffen, hervorbringen: upoḍhaśabdā na rathāṅganemayaḥ ŚĀK. 169. upoḍharāga VIKR. 26. — 4〉 pass. heranrücken (intrans.), seinen Anfang nehmen: upohyamāne (nach WEST. von vah mit der Bed. constituere, assentiri) dyūte MBH. 2,2051. upoḍha nahe gerückt, nahe H. an. 3,189. MED. ḍh. 7. begonnen: vratināmupoḍhatapasām ŚĀK. 106. — samupa 1〉 an sich heranziehen, in sich bergen: samupoḍheṣu kāmeṣu bei zurückgehaltenen Wünschen M. 6,41. — 2〉 samupoḍha begonnen, entbrannt: saṃgrāme samupoḍhe R. 2,75,29. — Nach WEST. an beiden Stellen von vah. — nis herausschieben, wegziehen; bei Seite bringen: gārhapatyāduṣṇaṃ bhasma niruhya ŚAT. BR. 12,4,2,2. ŚAT. BR. 12,5,1,7. ŚĀṄKH. ŚR. 2,8,8. nirūhaitaṃ garbham, nirūhet, nirūhitavai aus dem Mutterleibe ziehen ŚAT. BR. 4,5,2,3. niruhyamāṇam ŚAT. BR. 4. KĀTY. ŚR. 25,10,4. ā̱rāda̱gniṃ kra̱vyādàṃ ni̱rūhàn AV. 8,2,9. nirūḍhaśirasam, nirauhīt ŚAT. BR. 10,5,5,8. fgg. ŚAT. BR. 12,4,2,3. nirūḻhapaśubandhaḥ ŚĀṄKH. ŚR. 6,1,33. nirūḍha der das purgirt hat SUŚR. 2,111,11. — caus. nirūhayati Jmd purgiren lassen SUŚR. 2,111,11. SUŚR. 2,209,15. SUŚR. 2,456,9. SUŚR. 2,516,15. nirūhita SUŚR. 186,8. — pari act. med. rings anlegen, umhäufen; mit angelegter Erde u. dgl. umfangen, befestigen AV. 19,37,3. de̱va̱pu̱rā e̱va paryū̀hate TS. 7,2,5,3. TS. 7,2,5,4. TS. 5,7,3,2. ŚAT. BR. 11,2,7,30. sa̱jā̱tāna̱smai yajàmānāya̱ paryū̀ha TS. 1,1,7,1. mitrāvaruṇau dakṣiṇataḥ paryauhan AIT. BR. 6,4. VS. 5,25. VS. 5,27. VS. 6,3. ŚAT. BR. 3,5,4,22. ŚAT. BR. 3,6,1,17. ŚAT. BR. 9,4,3,8. — vipari (einzeln) befestigen: ete̱mau vi paryū̀hāma TS. 2,5,8,2. TS. 2,6,6,4. — pra fortschieben: prohya droṇakalaśam KĀTY. ŚR. 9,5,14. NIR. 1,15. VS. 2,15. hinwerfen: kṛṣṇājine prohati (piṣṭāni) KĀTY. ŚR. 2,5,7. — prati act. med. 1〉 zurückschieben, — streifen, abstreifen: vi̱dyudbhavàntī̱ pratì va̱vrimaùhata ṚV. 1,164,29. vāsaḥ ŚAT. BR. 3,3,3,10. ŚAT. BR. 12,4,2,3. ŚAT. BR. 14,6,9,28. KĀTY. ŚR. 7,8,23. (aṅgārān) supratyūḻhānpratyuhya ŚĀṄKH. ŚR. 2,8,15. — 2〉 zurückdrängen, abhalten: pratyaùhanmṛ̱tyuma̱mṛtèna sā̱kam AV. 5,28,8. AV. 12,2,29. pratyaùhatāma̱śvinā̀ mṛ̱tyumàsmāt VS. 27,9. ŚAT. BR. 11,2,7,26. evamevemāḥ sarvā prajā aharahargacchantya etaṃ brahmalokaṃ na vindantyanṛtena hi pratyūḍhāḥ CHĀND. UP. 8,3,2. — 3〉 zurückweisen, verschmähen: na pāsye na ca bhokṣye pratyūḍhaṃ mama bhojanam R. 5,31,14. — 4〉 zurückdrängen, hinter sich lassen, übertreffen: pratyūḍhakarmakalilaprakṛti adj. BHĀG. P. 4,22,38. — 5〉 unterbrechen: pratyūhennāgniṣu kriyāḥ M. 5,84. itīndradūtyāṃ prativācamardhe pratyuhya saiṣābhidadhe vayasyāḥ NAIṢ. 6,101. — 6〉 zuweisen, übergeben: paśūndevatābhyaḥ pratyauhat ŚAT. BR. 10,6,5,8 = BṚH. ĀR. UP. 1,2,7. ŚAṂK.: = pratigamitavān. — vi 1〉 auseinanderschieben, — rücken, — breiten, zertheilen: srucau ŚAT. BR. 1,8,3,1. ŚAT. BR. 1,8,3,4. ŚAT. BR. 2,5,2,42. ŚAT. BR. 4,2,4,13. fgg. juhūpabhṛtau vyūhati KĀTY. ŚR. 3,5,17. KĀTY. ŚR. 5,5,24. KĀTY. ŚR. 15,1,20. ŚĀṄKH. ŚR. 4,9,5. śàrkarā̱ḥ sikàtā̱ vyū̀het TS. 5,2,6,1. dvedhātmānaṃ vyauhat ŚAT. BR. 10,4,2,4. ŚAT. BR. 5,2,4,4. tā na vyūhet nedṛtūnvyūhānīti yo vai mriyata ṛtavo ha tasmai vyuhyante ŚAT. BR. 8,7,1,11. TS. 2,3,13,3. (pūṣan) vyūha raśmīn ĪŚOP. 16 = BṚH. ĀR. UP. 5,15. — 2〉 in Schlachtordnung stellen: vyūhadhvaṃ vāhinīm MBH. 4,1292. praharṣayedbalaṃ vyūhya M. 7,194. R. 6,16,16. pāṇḍavānīkaṃ vyūḍham BHAG. 1,2. BHAG. 1,3. MBH. 3,14965. MBH. 3,16370. AK. 3,4,47. vyūhanniva janaughaṃ tam R. 2,5,21. sūcyā vajreṇa caivaitānvyūhena vyūhya yodhayet M. 7,191. vyūhya cauśanasaṃ vyūham MBH. 3,16369. śālvo vaihāyasaṃ cāpi tatpuraṃ vyūhya dhiṣṭhitaḥ MBH. 3,638. — 3〉 auf eine andere Stelle versetzen (vgl. — sam MBH. 3,2.): chandāṃsi AIT. BR. 4,27. ṛcaḥ ŚAT. BR. 10,4,2,23. ĀŚV. ŚR. 10,3. ĀŚV. ŚR. 10,9. Daher heisst eine Feier dvādaśāho vyūḍhacchandāḥ AIT. BR. 4,27. ŚAT. BR. 4,5,9,1. fgg. — 4〉 vertheilen d. h. durch Auseinanderschieben ausgleichen: uttaravedim KĀTY. ŚR. 5,3,22. — 5〉 in der Metrik auflösen (die Vocalverschlingungen): vyūhedekākṣarībhāvānpadeṣūneṣu saṃpade ṚV. PRĀT. 17,13. Vgl. vyūha. — 6〉 ordnen, an seinen Platz bringen: vyūḍhakaṅkaṭa der seine Rüstung angethan hat AK. 2,8,2,33. H. 765. — 7〉 vyūḍha auseinandergetrieben, breit H. 1430. H. an. 2,131. MED. ḍh. 4. vakṣasi vyūḍhe R. 6,36,45. urasi vyūḍhe R. 6,36,91. bhujāntare vyūḍhasujātarūpe R. 6,36,114. vyūḍhoraska MBH. 1,7314. MBH. 3,11719. N. 12,8. R. 3,55,4. RAGH. 1,13. = saṃhata zusammengetrieben, fest AK. 3,4,47. H. an. MED. — anuvi vertheilen ŚAT. BR. 3,5,1,33. — nirvi 1〉 hinausdrängen, hinausführen, hinausschaffen: yena yūyaṃ gajaprakhyā nirvyūḍhā (WEST. zu vah) vāraṇāvatāt MBH. 1,6257. — 2〉 in Ordnung bringen, besorgen, vollbringen: evaṃ vadati nirvyūḍhakāryeyaugaṃdharāyaṇe KATHĀS. 17,159. avadānaṃ tu yatkarma nirvyūḍhamatiśobhanam JAṬĀDH._im_ŚKDR. u. nirvyūḍha. — 3〉 nirvyūḍha verlassen, = tyakta TRIK. 3,1,19. — prativi 1〉 in Gegen-Schlachtordnung aufstellen: rāghavastu viniryāntaṃ vyūḍhānīkaṃ daśānanam . vārhaspatyaṃ vidhiṃ kṛtvā pratyavyūhat (mit versetztem Augment) MBH. 3,16370. — 2〉 prativyūḍha breit (= vyūḍha, s. u. — vi 7.): prativyūḍhasujātavakṣa R. 6,35,18. — sam 1〉 zusammenstreifen, — rücken, — kehren; zusammenbringen, vereinigen: yadga̱vyantā̱ dvā janā̱ sva1̱̀ryantā̀ sa̱mūhàsi ṚV. 1,131,3. yata̱stapasàḥ sa̱mūhàsi AV. 1,13,2. TS. 2,3,13,3. ŚAT. BR. 5,2,4,6. samūha tejaḥ ĪŚOP. 16 = BṚH. ĀR. UP. 5,15. samūḍha = puñjita angehäuft TRIK. 3,3,118. H. an. 3,191. MED. ḍh. 10. — 2〉 an der gewohnten Stelle zusammenbringen (vgl. — vi 3.): tryahaḥ sámūḍhacchandāḥ ŚAT. BR. 4,5,9,1. ĀŚV. ŚR. 10,3. — caus. zusammenkehren, — fegen: śālāniveśanam KAUŚ. 8. — abhisam zusammenkehrend bedecken: bhasmànā̱bhi samū̀hati TS. 3,4,1,3. aṅgāraiḥ ŚAT. BR. 4,5,2,18. — upasam act. med. 1〉 zusammenziehen, einziehen, zusammenraffen: vayāṃsi yadaiva pakṣā upasamūhante ŚAT. BR. 10,2,1,1. caturaṅgulamevobhayato 'ntarata upasamūhati ŚAT. BR. 4. ŚAT. BR. 5. TS. 6,1,9,6. — 2〉 herbeischaffen: paśūn (Gegens. vidhamati) ŚAT. BR. 11,4,2,3. — parisam zusammenkehren: vedim KĀTY. ŚR. 2,6,12. ŚAT. BR. 14,9,3,1. KAUŚ. 53. KAUŚ. 94. ĀŚV. GṚHY. 1,3. ŚĀṄKH. ŚR. 2,6,9. ŚĀṄKH. ŚR. 4,3,12. PĀR. GṚHY. 1,1. PĀR. GṚHY. 2,4.

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

2. ūh , óhate 3. sg. und pl. ved., klass. ū́hati und ūhè 1. und 3. sg., ūhāṃ cakre klass. P. 3,1,36, Sch.; auhiṣṭa; partic. ohāna; ūḍha. 1〉 beachten, merken auf, warten auf; mit dem acc.: vaca̱staccìnna ohase ṚV. 1,30,4. sū̱riścìdohate ṚV. 1,176,4. ya̱jñaṃ víṣṭā̱ra ohate ṚV. 5,52,10. udvā̀ si̱ñcadhva̱mupà vā pṛṇadhva̱mādidvò de̱va òhate ṚV. 7,16,11. (tadvo adya manāmahe) yadohàte̱ varùṇo mi̱tro àrya̱mā ṚV. 7,66,12. mit dem loc.: ko vàḥ sakhi̱tva òhate wer kann auf eure Freundschaft rechnen? ṚV. 8,7,31. — 2〉 lauern: ya ohàte ra̱kṣasò de̱vavī̀tāvaca̱krebhi̱staṃ màruto̱ ni yā̀ta ṚV. 5,42,10. ahìmohā̱nama̱pa ā̱śayā̀nam ṚV. 5,30,6. yayo̱ḥ śatrurnaki̱rādèva̱ ohàte VĀLAKH. 9,2. u̱to nu ci̱dya ohàta ā̱ṇḍā śuṣṇàsya̱ bhedàti ṚV. 8,40,11. — 3〉 begreifen, erschliessen, vermuthen DHĀTUP. 16,47 (vitarke). tatkarma jiṣṇurauhata MBH. 1,5228. ūhāṃ cakre jayaṃ na ca BHAṬṬ. 14,72. siddhimauhiṣṭa nityām BHAṬṬ. 15,123. auhiṣṭa tānvītaviruddhabuddhīn BHAṬṬ. 3,48. ka īśvarasyehitamūhituṃ vibhuḥ des Herrn Absichten zu begreifen BHĀG. P. 5,18,23. Vgl. 2. ūha, ūhya und u. api. — 4〉 für Etwas geachtet werden, dafür gelten: āditpatìrna ohase ṚV. 8,69,9. ṛṣi̱ḥ ko viprà ohate ṚV. 8,3,14. a̱nyo netsū̱rirohàte bhūri̱dāvàttaro̱ janàḥ ṚV. 8,5,39. ṛ̱bhavo̱ ya ohàte ṚV. 10,65,10. Vielleicht gehört hierher ū̀he ṚV. 10,65,3. sg. in den Stellen: di̱vo a̱nyaḥ su̱bhagàḥ pu̱tra ū̀he ṚV. 1,181,4. pu̱tro yastè sahasaḥ sūna ū̱he ṚV. 5,3,9. — caus. 1〉 Jmd (acc.) zu denken —, zu vermuthen geben: janam — tāvaujihatām BHAṬṬ. 2,41. — 2〉 auf Etwas achten (?): te (śiṣyāḥ) vācayitvā puṇyāhamūhayitvā ca taṃ vidhim .. śāstroktaṃ pūjayāmāsustaddevayajanaṃ mahat . MBH. 2,1240. WEST.: facere, exsequi (?). — Diese und die vorangehende Wurzel sind bis jetzt nicht getrennt worden. — ati überwachen (?): a̱tīdù śa̱kra òhata̱ indro̱ viśvā̱ ati̱ dviṣàḥ ṚV. 8,58,14. — apa s. apoha fg. — api auffassen, verstehen, erschliessen: moghàṃ vā de̱vām̐ àpyū̱he ṚV. 7,104,14. a̱yaṃ yo hotā̱ kiru̱ sa ya̱masya̱ kamapyū̀he̱ yatsàma̱ñjatì de̱vāḥ ṚV. 10,52,3. varṇākārapratidhvānanetragātravikārataḥ . apyūhanti manastajjñāḥ HIT. III, 33. anuktamapyūhati paṇḍitaḥ janaḥ PAÑCAT. I, 49. WEST. zieht die beiden letzten Beispiele zum simpl., BOPP schwankt. — abhi 1〉 auflauern, nachstellen: adévo̱ yada̱bhyauhìṣṭa de̱vān ṚV. 6,17,8. ahìma̱bhyohàsānam ṚV. 6,17,9. — 2〉 erschliessen, errathen: abhyūhati und abhyūḍha NIR. 13,12. uttaraṃ sūtramabhyūhya svayameva mayoditam KATHĀS. 7,11. KATHĀS. 5,32. abhyūhitavya zu erschliessen, zu verstehen NIR. 1,3. abhyūhya SUŚR. 1,66,21. Vgl. abhyūha fg. — ni aufmerken: adhā̱ naro̱ nyòha̱te 'dhā̀ ni̱yutà ohate ṚV. 5,52,11.

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

1. ūh , ūhyamāna RĀJA-TAR. 5,33 fehlerhaft für uhyamāna (von vah), wie schon BENFEY bemerkt hat. — vyati úmstellen, je den Platz wechseln lassen: vyatyūhetpātrāṇi KĀṬH. 27,5. — adhi med. sich mit Etwas überziehen: śaro 'ṅgā̀rā̱ adhyū̀hante TBR. 2,1,10,3. — apa 1〉 apohati pāśajālam SARVADARŚANAS. 88,12. — 2〉 apohita negirt SĀH. D. 329,5. — samapa vollständig vertreiben: dattaraktabalinā tālaḥ samāpohi (lies samapauhi) SARVADARŚANAS. 131,12. — ud herausholen PAÑCAV. BR. 16,11,5. — apod wegstreifen TBR. 1,1,9,9. — upa 4〉 upohyamāna MBH. 2,2051 erklärt der Schol. durch upasthāpyamāna. — 5〉 herbeitreiben: kṛtsnagodhanamupohya dinānte BHĀG. P. 10,35,22. — samupa 1〉 samupoḍheṣu kāmeṣu nirapekṣaḥ M. 6,41 bedeutet sich gleichgiltig verhaltend gegen nahegerückte d. i. sich darbietende Genüsse. — nis, nirūḍha abgesondert, für sich stehend Schol. zu ĀŚV. ŚR. 3,8,3. fgg. — Vgl. 1. nirūha, nirūhaṇa. — pari vgl. paryūhaṇa. — prati 7〉 zurückbringen: ahatvā samare kṛṣṇamapratyūhya (so ist zu lesen) ca rukmiṇīm BHĀG. P. 10,54,20. BHĀG. P. 10,54,52. — Vgl. pratyūha, pratyūhana. — vi 1〉 svamātmānaṃ vyūhya (= vibhajya Schol.) BHĀG. P. 12,11,50. — vyūḍha geordnet und zugleich breit LA. (II) 90,8. — Vgl. vyūha. — nirvi 2〉 nirvyūḍha vollbracht MĀLATĪM. 146,19. — 4〉 in Schlachtordnung stellen: rājanyasaṃjñāsurakoṭiyūthapairnirvyūhyamānā (= itastataścālyamānāḥ Schol.) nihaniṣyase (= saṃhariṣyasi Schol.) camūḥ BHĀG. P. 10,3,21. — prativi 3〉 keśāndukūlaṃ kucapaṭṭikāṃ vā . nāñjaḥ prativyoḍhumalaṃ vrajastriyaḥ wieder in Ordnung bringen BHĀG. P. 10,33,18. — 4〉 abhalten, zurückhalten: nāgāminamanarthaṃ hi pratighātaśatairapi . śaknuvanti prativyo ḍhumṛte buddhibalānnarāḥ .. MBH. 12,8244. BHĀG. P. 10,1,47. — sam 1〉 zusammenkehren BHĀG. P. 11,27,36. — parisam vgl. parisamūhana.

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

2. ūh 3〉 bei sich selbst in Gedanken weiter ausführen NYĀYAMĀLĀV. Einl. 5. NYĀYAMĀLĀV. Einl. 23. — caus. 2〉 lies bedenken. NĪLAK.: rājasūyena yakṣye svārājyamāpnavānītisaṃkalpādirūpamūhaṃ kṛtvā. — ni vielleicht scheinen, vorkommen wie; mit nis vgl. 2. nirūha. — sam begreifen, auffassen, verstehen: brahma samuhyāt VOP. 23,16.

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

1. ūh mit vi vgl. vyūh und weiter unten 1. vah mit vi. — prativi 4〉 tvayā devāḥ prativyūḍhāḥ R. 6,39,28. — Vgl. vyūh mit prati. — sam 1〉 Z. 2 lies tapàḥ st. tapasàḥ und füge hinzu: ya̱dā kṛ̱ṇoṣì nada̱nuṃ samū̀ha̱si ṚV. 8,21,14. — Vgl. samūḍha und samoha.

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

2. ūh 1〉 vācàṃ dū̱to yathòhiṣe ṚV. 8,5,3. — anu erwarten ṚV. 10,15,8. — abhi 2〉 KATHĀS. 35,40. — vyā empfinden ṚV. 2,23,16.

Böhtlingk 1879 Verbalwurzel

Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel

1. √ūh , ū́hati, ūhate (der Wurzelvocal häufig gekürzt) — 1〉 *schieben, rücken, streifen. — 2〉 verändern, modificiren Comm. zu NYĀYAM. 9,1,18. bahuvadūhya in den Plural umsetzend GOBH. 2,5,4. — Mit ati hinüberschaffen. — Mit vyati umstellen, je den Platz wechseln lassen. — Mit adhi — 1〉 überziehen, überstreifen, überlegen. Med. sich mit Etwas (Acc.) überziehen. — 2〉 draufsetzen, erheben über (Loc.). — Mit apa — 1〉 abstreifen, zurückschieben, fortstossen, verscheuchen, entfernen, fernhalten, heilen (eine Krankheit). — 2〉 jagen, so v. a. rasch folgen auf (Acc.). — 3〉 von sich fern halten, fahren lassen, aufgeben. — 4〉 absprechen, negiren. — Mit avāpa SUŚR. 1,344,11 fehlerhaft. saṃdehamapohyārabhate kriyām v. l. — Mit vyapa auseinanderschieben, -treiben, entfernen, wegschaffen, vertreiben, verscheuchen, zu Nichte machen, heilen (eine Krankheit). — Mit samapa vollständig vertreiben. — Mit abhi überziehen —, zudecken mit. — Mit ava hinabschieben. — Mit ud — 1〉 hinauf — oder hinausschieben, — rücken, — schaffen, herausholen VAITĀN. — 2〉 erhöhen (einen Ton) SAṂHITOPAN. 27,4. — Mit apod wegstreifen. — Mit abhyud hinausschieben, — rücken. — Mit pratyud anhäufen. — Mit vyud — 1〉 auseinanderschieben, hinausrücken. — 2〉 ausfegen, [Page1-259-c] auskehren. — Mit upa — 1〉 heranschieben, heranrücken. — 2〉 zulegen, anhäufen. — 3〉 unterschieben, einschieben. — 4〉 herbeitreiben. — 5〉 Pass. heranrücken, sich nähern (von einem Zeitpuncte). — upoḍha — 1〉 nahe gerückt, nahe. — 2〉 begonnen. — 3〉 zum Vorschein gekommen, den Sinnen sich darbietend Chr. 169,3. VIKR. 26. ŚĀK. 169. — Mit samupa, samupoḍha — 1〉 begonnen (ein Kampf.) — 2〉 sich darbietend. — Mit ni Med. für sich hineinschieben, in seinen Stall hineintreiben TĀṆḌYA-BR. 13,6,13. — Mit nis — 1〉 herausschieben, -ziehen, wegziehen, bei Seite bringen. nirūḍha abgesondert, für sich stehend GAUT. — 2〉 nirūḍha der nach einem Klystier purgirt hat CARAKA. 6,18. — Caus. nirūhayati Jmd mittels Anwendung eines Klystiers purgiren lassen CARAKA. 6,18. — Mit pari rings anlegen, umhäufen, mit angelegter Erde u. s. w. umfangen, befestigen. — Mit vipari einzeln befestigen. — Mit pra — 1〉 fortschieben. — 2〉 hinwerfen. — 3〉 durch. 1. ūha 2〉 zu Stande bringen TĀṆḌYA-BR. 9,2,10. 5,9. — Mit prati — 1〉 zurückschieben, -streifen, abstreifen. — 2〉 zurückbringen. — 3〉 zurückdrängen, abhalten, verdrängen BHĀG. P. 4,22,38. — 4〉 zurückweisen, verschmähen. — 5〉 unterbrechen. — 6〉 zuweisen, übergeben. — Mit vi — 1〉 auseinanderschieben, -rücken, -breiten, zertheilen. — 2〉 in Schlachtordnung stellen. — 3〉 auf eine andere Stelle versetzen. — 4〉 vertheilen, durch Auseinanderschieben ausgleichen. — 5〉 auflösen (Vocalverschlingungen). — 6〉 anlegen, umlegen (Rüstung, Schwert) LA. 90,8. — 7〉 vyūḍha — a〉 breit, ausgedehnt Chr. 321,7. — b〉 *zusammengetrieben, fest. — Mit anuvi verschieben nach TĀṆḌYA-BR. 6,1,11. — Mit nirvi — 1〉 hinausdrängen, -jagen. — 2〉 in Schlachtordnung stellen. — 3〉 vollbringen. — 4〉 nirvyūḍha — a〉 der Erfolg gehabt —, seine Sache gut gemacht hat BĀLAR. 4,16. — b〉 *verlassen, aufgegeben. — Mit prativi — 1〉 in Gegenschlachtordnung stellen. pratyavyūhat st. prativyauhat. — 2〉 wieder in Ordnung bringen. — 3〉 abhalten, zurückhalten. — 4〉 prativyūḍha breit. — Mit sam — 1〉 zusammenstreifen, -rücken, -kehren. — 2〉 zusammenbringen, vereinigen. — 3〉 an der gewohnten Stelle zusammenbringen. — Caus. zusammenkehren, -fegen. — Mit abhisam — 1〉 zusammenkehrend bedecken. — 2〉 zusammenhäufen TĀṆḌYA-BR. 8,5,2. — Mit upasam — 1〉 zusammenziehen, einziehen, zusammenraffen. — 2〉 herbeischaffen. — Mit parisam zusammenkehren VAITĀN.

Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel

2. √ūh , óhate, ūhati, ˚te — 1〉 beachten, merken auf (Acc.). — 2〉 rechnen auf (Loc.) ṚV. 8,7,31. [Page1-260-a] — 3〉 warten auf (Acc.), lauern auf (Loc.) — 4〉 ahnen, vermuthen, voraussetzen. — 5〉 begreifen, verstehen Spr. 1236. — 6〉 bei sich selbst in Gedanken weiter ausführen, bedenken, erschliessen. — 7〉 bemerkt werden. — 8〉 für Etwas geachtet werden, gelten für (Nom.). — Caus. — 1〉 bedenken. — 2〉 *Jmd (Acc.) zu denken —, zu vermuthen geben. — Mit ati verachten. — Mit anu erwarten. — Mit api auffassen, verstehen, erschliessen. — Mit abhi — 1〉 auflauern, nachstellen. — 2〉 überlegen DAŚAK. 89,1. — 3〉 erschliessen, errathen GAUT. — Mit vyā empfinden. — Mit ni bemerkt werden. — Mit nis in 2. nirūha. — Mit vi ahnen, empfinden ṚV. 2,23,16. — Mit *sam bedenken.

Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel

2. √˚vah (stark vāh, schwach uh und ūh, welches mit einem vorangehenden a zu auh wird) fahrend, ziehend, führend, tragend, haltend.

Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel

1. √ūh mit prativi 4〉 aus einander schieben R. GORR. 2,12,26. [Nachtrag, Band 1]

Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel

1. √ūh mit anupra einschieben ĀPAST. ŚR. 1,21,7. ĀPAST. ŚR. 1,14,19. [Nachtrag, Band 2]

Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel

1. √ūh mit nirvi 3〉 nirvyūḍha zu Ende geführt HEM. PAR. 8,133. [Nachtrag, Band 3]

Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel

1. √ūh mit abhí pári hinschaffen zu (Acc.) TS. 5,2,10,2. [Nachtrag, Band 4]

Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel

1. √ūh mit vyapa 2〉 vyapoḍha offenbart, an den Tag gelegt MBH. 8,34,152. — Mit vinis, vinirūḍha unverschoben, in regulärer Reihenfolge ĀPAST. ŚR. 4,14,9. — Mit pra 4〉 ausnehmen, excludere VOP. 6,53, Anf. — Mit nirvi 4〉b〉 PRIY. 6,6. [Nachtrag, Band 5]

Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel

1. √ūh mit vyapa I. 5. — Mit vinis 5. — Mit abhipari 4. — Mit pra I. 5. — Mit anupra 2. — Mit nirvi I. 3. 5. — Mit prativi I. 1. [Nachtrag, Band 7]

Whitney Roots 1885 Verbalwurzel

Originaltext · Englisch · Verbalwurzel

ūh [1] — remove

Originaltext · Englisch · Verbalwurzel

ūh [2] — consider

Apte 1890 Verbalwurzel

Originaltext · Englisch · Verbalwurzel

ūh I. 1 U. (ūhati-te, ūhāṃcakāra-vakre, ūhituṃ, ūhita) 1 To note, mark, ([Page 0347-a]) observe. 2 To guess, conjecture, infer; anuktamapyūhati paṃḍito janaḥ Pt. 1. 43. 3 To comprehend, conceive, perceive, expect; ūhāṃcakre jayaṃ na ca Bk. 14. 72, Bk. 3. 48, Bk. 15. 123. 4 To reason, deliberate about. 5 To reckon upon (with loc.). 6 To wait for. 7 To be regarded as. II. 1 P. 1 To change or modify. 2 To push, thrust, remove (with a prep.) — Caus. To cause to ([Page 0347-b]) reason, think, infer or conjecture; Ki. 16. 19.

Cappeller 1887 Worttyp nicht bestimmt · Verb

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

1. ūh (oft uh) ū́hati, ūhate schieben, weiterschaffen, verändern. apa fortstoßen, verscheuchen, entfernen. upa heranschieben, anbringen; p.p. upeḍha nahe [Page063-2] gerückt, begonnen, eingetreten. vi auseinanderschieben; p.p. vyuḍha weit, ausgedehnt. sam u. parisam zusammenkehren.

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

1. ūh l. vyūḍha st. vyuḍha.

Originaltext · Deutsch · Verb

2. ūh óhate, ūhati, ˚te beachten, bemerken, voraussetzen, begreifen, erschließen.

Burnouf 1866 Verbalwurzel

Originaltext · Französisch · Verbalwurzel

*ūh ūh. ūhāmi et ūhe 1; f2. ūhiṣye; a1. auhiṣi. Propt. rassembler. Au fig. raisonner; concevoir, comprendre: anuktam apy ūhati paṇḍitas l'homme savant comprend [Page120-2] même ce que l'on ne dit pas. Cf. lat. augeo. Cf. vah. ūha m. action de rassembler; de suppléer à la pensée exprimée elliptiquement; raisonnement, compréhension. ūhanī f. balai. ūhayāmi c. faire penser, faire comprendre. Faire, exécuter.

Quelltextfundstellen (2)

IVU 2 Fundstellen
IVU 15-16: Sonne, Puruṣa und Selbst 2 Fundstellen

Direkt belegt

Mit AYI Free weitermachen

Bildquelle: AYI Archiv.