Sanskrit manuscript in Devanāgarī

śvas श्वस् – breathe

adverb · particle · verbal root · Word type unspecified · verb

Dictionary sources

AYI dictionary verbal root
Cappeller 1891 adverb · verb

Original text · English · verb

śvas śvásiti śvásati śvásiti śvása°te ·v pp. śvasta1 & śvasita (q.v.) blow, bluster, hiss, whistle, snort, breathe, sigh. I. only śā́śvasat snorting.--abhi blow hither, hiss, whistle, groan. ā, paryā, pratyā, & samā get breath, recover, become quiet. C. quiet, comfort. ud hiss, pant, gasp, groan, sigh; breathe upwards or out; stop or pause from (abl.), recover; heave (intr.), get loose, open, expand. C. cause to take breath, refresh, lift up; tear, rend asunder, interrupt, disturb. proda pant, breathe heavily. samud take breath, recover; rise, spring up. C. lift swell (tr.). ni & vini hiss, pant, sigh. nis hiss, pant, breathe out or in, sigh. vinis hiss, pant, snort; heave a sigh. pra blow forth or in, exhale or inhale. C. cause to breathe; quiet, comfort. abhipra blow forth upon (acc.). vi have confidence, be fearless, trust in (loc., gen., or acc.). C. inspire confidence (acc.). ativi have (too) great confidence in (loc. or acc.). abhivi C. inspire confidence. parivi C. quiet, comfort. -- Cf. ucchvasita, niśvasita, pariviśvasta (add.), viśvasta, samucchvasita.

Original text · English · adverb

śvás2 ·adv. to-morrow, next day; śvaḥ śvas from day to day, daily.

Monier-Williams 1872 particle · verb

Original text · English · particle

śvas 2 . śvas, ind. (according to some con- nected with a lost rt. śvi in śvit, ‘to be white,’ and originally denoting ‘the morrow's dawn’), to- morrow; future, (at the beginning of a comp.); future happiness or fortune, (apparently used in this sense at the beginning of certain comps.); a particle implying auspiciousness; [cf. Lat. cras.]

Original text · English · verb

śvas 1 . śvas, cl. 2. P. śvasiti, (also ap- parently cl. 1. P. A. śvasati, -te, in certain forms and according to a various reading in Naigh. II. 19), Impf. aśvasīt or aśvasat (Pāṇ. VII. 3, 98, 99, cf. rt. 1. rud), Pot. śvaset (cl. 1), Impv. śva- situ (or śvasatu, 2nd pl. A. śvasadhvam), śa- śvāsa, śvasiṣyati, aśvasīt, śvasitum, to breathe, respire, draw breath, live, pant, puff, sigh; to hiss, snort; to strike, kill, (enumerated among the vadha- karmāṇaḥ in Naigh. II. 19): Caus. śvāsayati, yitum, Aor. aśiśvasat, to cause to breathe easily, to refresh: Desid. śiśvasiṣati: Intens. śāśvasyate, śāśvasti, to breathe frequently, pant; [cf. Lat. queri, ques-tus; Angl. Sax. hweosan, perhaps hysian, hyst, gist.]

Petersburger 1855 adverb · Word type unspecified

Original text · German · adverb

2. śvás adv. gaṇa svarādi zu P. 1,1,37. Ableitungen davon (śauva˚) gaṇa dvārādi zu P. 7,3,4. VOP. 7,4. morgen, folgenden Tags NIR. 1,6. AK. 3,5,22. H. 1541. sa̱dṛśī̀ra̱dya sa̱dṛrśī̱ridu̱ śvaḥ ṚV. 1,123,8. ṚV. 1,167,10. ṚV. 1,170,1. ṚV. 6,56,6. ṚV. 6,71,6. a̱dya jī̀vāni̱ mā śvaḥ AV. 5,18,2. AV. 11,4,21. yadaharasya śvo 'gnyāgheyaṃ syāt ŚAT. BR. 2,1,4,1. ŚAT. BR. 14,4,3,34. ko hi manuṣyasya śvo veda ŚAT. BR. 2,1,3,9. ŚAT. BR. 2,3,1,28. TS. 2,6,2,3. adya śvo vā vināśine (śarīrāya) Spr. (II) 944. śvaḥ kāryamadya kurvīta Spr. (II) 6595. varamadya kapoto na śvo mayūraḥ Verz. d. Oxf. H. 216,a,41. vijñaptau śvastava kṣaṇaḥ RĀJA-TAR. 6,43. mit fut. II (auf tā) P. 3,3,15 (aber adya śvo vā gamiṣyati Schol.). P. 8,1,29, Schol. MBH. 3,2897. R. 2,64,35 (R. 2,66,36 GORR.). R. 2,90,23. R. GORR. 2,99,39. RĀJA-TAR. 3,92. mit fut. I. MBH. 4,2254. R. 1,25,16. R. 1,28,35. R. 2,34,34. R. 2,34,40 (R. 2,35,41 GORR.). R. 83,23. R. 84,18. R. GORR. 1,48,21. R. GORR. 5,1,11. R. GORR. 5,53,4. MĀLAV. 24,10. VARĀH. BṚH. S. 48,21. KATHĀS. 29,166. MĀRK. P. 61,26. LA. (III) 91,13. mit praes. KATHĀS. 23,6. śvaḥ śvaḥ von Tag zu Tag, immer weiter ṚV. 8,50,17. AV. 10,3,2. AV. 10,6,5. śvaḥ śvo̱ bhūyā̀nbhavati TS. 1,5,9,2. TS. 2,5,4,1. TBR. 1,5,6,5. ŚAT. BR. 2,2,2,19. ŚAT. BR. 11,1,5,4. KAUŚ. 140. KĀTY. ŚR. 15,3,2. śvo bhū̱te am morgenden Tage, am folgenden Tage TS. 1,6,7,1. TS. 2,4,10,1. ŚAT. BR. 5,2,3,2. ĀŚV. GṚHY. 2,4,7. KAUŚ. 67. KAUŚ. 126. CHĀND. UP. 4,6,1. MBH. 2,2008. MBH. 3,2768. MBH. 16,25. MBH. 16,191. R. 6,1,34. R. 7,98,26. KATHĀS. 123,191. BHĀG. P. 6,9,21. BHĀG. P. 8,16,44. BHĀG. P. 9,20,17. śvaḥprabhṛti KĀTY. ŚR. 15,1,8. śvaḥkraya LĀṬY. 8,4,6. Vgl. para˚, paraḥ˚, 2. śauva, śauvastika und zur Form des Wortes hyas gestern.

Original text · German · Word type unspecified

1. śvas , śvásiti NAIGH. 2,19 (vadhakarman). DHĀTUP. 24,61 (prāṇane). P. 7,2,76. VOP. 9,27. śvasihí (ep. auch ˚śvasa), śvásanti und śvasánti P. 6,1,188. ˚śvasante und śvasamāna ep., śvasyāt (ep. auch ˚śvaset und ˚śvasīta); imperf. aśvasīt und aśvasat P. 7,3,98. fg. VOP. 9,27. aor. aśvasīt P. 7,2,5. VOP. 8,49. VOP. 9,27. śaśvāsa, śvasiṣyati, śvasitum. 1〉 blasen, zischen, sausen, schnaufen: (agniḥ) śvasìtya̱psu ha̱ṃso na sīdàn ṚV. 1,65,9. KAUŚ. 93. KAUŚ. 131. pratì śva̱santàṃ bruvīmahi ṚV. 8,21,11. śvasàntu̱ gargàrā a̱pām AV. 4,15,12. AV. 6,101,1. dhīra̱madhī̀rā dhayati śva̱santàm ṚV. 1,179,4. yacchva̱santò jagrasā̱nā arā̀viṣuḥ ṚV. 10,94,6. sarpāḥ śvasantaḥ MBH. 1,2036. śaro vyāla iva śvasan MBH. 5,7277. HARIV. 15244. R. 2,22,1. R. 2,92,27. R. GORR. 2,9,6. R. GORR. 3,7,32. R. GORR. 4,15,16. R. GORR. 6,67,18. ṚT. 1,13. MĀRK. P. 23,69. BHĀG. P. 3,1,11. BHĀG. P. 3,19,7. BHĀG. P. 4,8,14. BHĀG. P. 7,8,5. BHĀG. P. 9,18,15. mṛgarāja iva śvasan MBH. 4,510. śvasadbhirhayaiḥ MBH. 6,3964. MBH. 5,7231. SUŚR. 1,38,13. śvasiti mṛdu (ein Elephant) VARĀH. BṚH. S. 94,12. śvasiti vihagavargaḥ ṚT. 1,23. med.: śvasamānā ivāśugāḥ MBH. 3,12544. MBH. 4,2040. — 2〉 athmen BHAG. 5,8. sa lohakārabhastreva śvasannapi na jīvati Spr. (II) 2767. Spr. (II) 5372. Verz. d. Oxf. H. 156,a,23 (lies śvasiti). śvasan śavaḥ BHĀG. P. 2,3,23. BHĀG. P. 2,7,11. BHĀG. P. 3,29,43. BHĀG. P. 4,29,61. BHĀG. P. 6,12,8. yaṃ vai śvasantamanu viśvasṛjaḥ śvasanti BHĀG. P. 16,48. śvasanmṛtaḥ BHĀG. P. 8,19,43. BHĀG. P. 10,4,16. dṛtaya iva śvasanti BHĀG. P. 87,17. śvasāna athmend so v. a. nur eben lebend BHĀG. P. 3,1,15. — 3〉 seufzen, aufseufzen MBH. 3,1867. śvasato dīrghamuṣṇaṃ ca duḥkhārtasya muhurmuhuḥ R. GORR. 2,79,38. KATHĀS. 39,188. BHAṬṬ. 3,18. BHĀG. P. 3,30,18. — partic. 1〉 śvasita a〉 adj. so v. a. aufgelebt: amṛteneva vacasā tava siktamidaṃ mama . caitanyamabhūcchvasitam KATHĀS. 117,111. — b〉 n. das Athmen, Athem H. 1368. R. 2,59,29. ŚIŚ. 9,65 (pl.). adhika MĀLATĪM. 11,9. BHĀG. P. 2,1,33. — 3〉 śvasta, a˚ P. 7,2,16, Schol. — Vgl. 3. śuṣ. — caus. śvāsayati schweren Athem machen SUŚR. 2,497,6. — śvāsitā R. 2,84,18 fehlerhaft für svāśitā, wie die ed. Bomb. liest. — intens. śā́śvasat schnaubend: Rosse ṚV. 1,30,16. ṚV. 10,48,6. — anu fortwährend athmen: jīvastvahorātramanuśvasanvai śvāsānkarotīha katipramāṇān Verz. d. Oxf. H. 149,b,20. fg. — apa, apaśvasiti zur Erklärung von apāniti (das einathmen bedeuten soll) ŚAṂK._zu_CHĀND. UP. S. 42. — abhi herblasen, — sausen: a̱bhi̱śva̱sansta̱nayànneti̱ nānàdat ṚV. 1,140,5. bhī̱masya̱ vṛṣṇò ja̱ṭharā̀dabhi̱śvasò (infin. mit Attraction) bhayate ṚV. 10,92,8. (hiernach der Artikel abhiśvasa zu streichen). zischen, pfeifen: rakṣobhirabhiśvasadbhiḥ R. 5,11,13. stöhnen: śarābhighātārtamabhiśvasantam R. 2,65,44. — Vgl. abhiśvāsa. — ava s. avaśvasam. — ā 1〉 aufathmen, sich erholen, sich beruhigen, gutes Muths werden, — sein: kasyāśvasiti ceto hi vihitasvairasāhasam KATHĀS. 27,202. MEGH. 8. āśvasihi MBH. 13,2048. BHAṬṬ. 4,38. BHAṬṬ. 5,23. āśvasa putraṃ duryodhanaṃ prati MBH. 6,490. HARIV. 8899. nāśvasat KATHĀS. 33,129. āśvasīdiva vanam BHAṬṬ. 9,56. kṛtvāparādhaṃ naṣṭaḥ sandūrastho 'smīti nāśvaset Spr. (II) 1885. Spr. (II) 4737. Spr. (II) 4747. āśvasadhvam MBH. 3,690. tatrāśvasīta satkṛtvā asatkṛtvā na viśvaset MBH. 13,7612. kālaṃ kaṃcidāśvasya MBH. 2,17. R. 6,36,40. MĀLATĪM. 64,4. Vertrauen haben zu (loc.): apyasminnāśvasante MBH. 5,4620. yasminmitre pitarīvāśvasīta Spr. (II) 3265. partic. viśvasita und viśvasta (nur dieses zu belegen) VOP. 26,103. fg. erholt, zu sich gekommen, gutes Muths geworden MBH. 1,217. MBH. 3,13149. MBH. 3,16865. MBH. 5,3278. KATHĀS. 42,103. BHĀG. P. 5,6,12. ˚manas BHĀG. P. 8,9,11. — Vgl. āśvāsa. — caus. Jmd zu Athem kommen —, sich erholen lassen, beruhigen, trösten: śītābhiradbhirāturamāśvāsya SUŚR. 1,16,6. SUŚR. 1,369,3. — SUŚR. 69,13. SUŚR. 100,19. BHĀG. 11,50. MBH. 1,5406. MBH. 3,2221. MBH. 3,2371. MBH. 3,2434. MBH. 3,2679. MBH. 3,2764. MBH. 4,691. MBH. 5,6020. MBH. 5,7189. MBH. 5,7280. R. 2,44,24. R. 2,46,7. R. 2,53,29. R. 2,60,4. R. 2,71,6. R. 2,44,7. R. 2,75,39. R. 2,89,23. R. 2,103,17. R. GORR. 2,98,24. R. GORR. 3,51,43. R. GORR. 5,61,7. R. GORR. 6,104,5. KĀM. NĪTIS. 12,19. ad MEGH. 112. RAGH. 12,5. RAGH. 14,58. RAGH. 15,45. KUMĀRAS. 4,45. VIKR. 50. VIKR. 154. Spr. (II) 3611. KATHĀS. 8,37 (kathā personificirt). KATHĀS. 18,95. KATHĀS. 18,175. KATHĀS. 18,290. KATHĀS. 20,30. KATHĀS. 30,48. KATHĀS. 32,132. KATHĀS. 56,70 (āśvāsita zu lesen). DAŚAK. 59,16. DAŚAK. 69,9. RĀJA-TAR. 2,410. BHĀG. P. 1,11,23. BHĀG. P. 3,24,20. PAÑCAT. 104,7 (˚chāyāśvāsita zu lesen). PAÑCAT. ed. orn. 4,25. HIT. 57,7. HIT. 90,9, v. l. VET. in LA. (III) 18,3. āśiśvasat BHAṬṬ. 15,95. āśvāsya adj. MEGH. 99. Vgl. āśvāsana. — paryā aufathmen, sich erholen, sich beruhigen: ˚śvasihi R. GORR. 2,94,4. ˚śvasa MBH. 8,4832. ˚śvasta partic. MBH. 14,2396. — caus. Jmd zu Athem kommen —, sich erholen lassen, beruhigen MBH. 3,11006. MBH. 5,6042 (med.). MBH. 7,6846. MBH. 8,5037. MBH. 9,1348. — prā caus. beruhigen, trösten R. 3,35,115. — pratyā wieder zu Athem kommen, sich wieder erholen: ˚śvasantaṃ ripumācakāṅgha RAGH. 7,44. ˚śvasihi R. 2,51,2 (R. 2,48,2 GORR.). R. 2,86,3. ˚śvasya MBH. 5,1980. R. GORR. 2,66,18. ˚śvasta partic. MBH. 7,3356. MBH. 7,4919. MBH. 9,48. HARIV. 8904. R. 1,67,20 (R. 1,69,21 GORR.). R. 2,58,1, R. GORR. 2,61,1. MEGH. 96. Vgl. pratyāśvāsa. — caus. beruhigen, trösten R. GORR. 2,117,26. Vgl. pratyāśvāsana. — samā aufathmen, sich erholen, sich beruhigen, gutes Muths werden: hṛdayaṃ ˚śvasiti KATHĀS. 43,264. ˚śvasihi MBH. 3,2472. R. 3,53,23. MṚCCH. 61,19. VIKR. 7,7. MĀLATĪM. 20,10. HIT. 103,18. ˚śvasam R. 3,43,26. ˚śvasat MBH. 3,2465. ˚śvasīt R. GORR. 2,51,4. ˚śvasya R. GORR. 2,17,25. RĀJA-TAR. 3,419. PRAB. 48,3. PRAB. 67,5. PRAB. 90,8. mayi śiṣye ca bhṛtye ca sahāye ca samāśvasa verlass dich ruhig auf MBH. 3,16098. partic. ˚śvasta erholt, beruhigt MBH. 5,7281. R. GORR. 2,95,14. R. GORR. 4,38,49. R. GORR. 5,9,5. R. GORR. 7,7,46. KATHĀS. 13,61. KATHĀS. 18,185. KATHĀS. 21,52. KATHĀS. 29,173. KATHĀS. 60,15. voller Vertrauen M. 7,59. Vgl. samāśvāsa. — caus. Jmd zu Athem kommen —, sich erholen lassen, beruhigen, trösten MBH. 2,958. MBH. 3,896. MBH. 3,2391. MBH. 3,2679. MBH. 3,2884 (Rosse). MBH. 3,3011 (med.). MBH. 3,12268. MBH. 4,1459. R. 1,9,51 (R. 1,9,49 GORR.). R. 1,17,29 (R. 1,17,18 GORR.). R. 2,78,26. R. 2,105,12. R. 3,1,34. ŚĀK. CH. 60,9. KATHĀS. 20,148. KATHĀS. 25,168. MĀRK. P. 21,24. PRAB. 22,8. PRAB. 90,8. PRAB. 90,9. DAŚAK. 93,10. fg. HIT. 90,9. HIT. 90,21. Vgl. samāśvāsana. — ud 1〉 aufzischen, aufschnaufen: vyālavaducchvasantaḥ MBH. 3,15690. āśīviṣavaducchvasya MBH. 7,47. BHĀG. P. 10,78,11. ucchvasamāna MBH. 13,34. — 2〉 aufathmen, ausschnaufen von so v. a. inne halten GOBH. 4,5,5. SUŚR. 1,255,9. SUŚR. 1,120,19. somaparigrahāt SUŚR. 2,166,2. anucchvasya in einem Athem ĀŚV. ŚR. 2,17,4. KĀTY. ŚR. 12,5,8. kuto vāyaṃ praśvasiti ucchvasityapi vā punaḥ ausathmen MBH. 14,573. niḥśvasyocchvasya cāturaḥ MĀRK. P. 23,11. athmen überh.: nāsikayocchvasīta (so zu lesen) ŚVETĀŚV. UP. 2,9. nocchvaset AMṚTAN. UP._in_Ind. St. 9,27. ucchvasanna sa jīvati M. 3,72 = MBH. 3,17343. Spr. (II) 2812. atha vā nocchvasiṣyāmi saṃvatsaraśatānyapi R. 1,64,18. anucchvasan 20. mandam R. 4,21,1. bhṛśamucchvasya dāruṇam MBH. 14,482. anucchvasamāna R. 1,65,8. ucchvasant n. ein athmendes Wesen R. 7,109,22. — 3〉 aufseufzen: koṣṇam BHAṬṬ. 6,120. BHAṬṬ. 14,55. — 4〉 sich heben: mandārakusumadāmnā gururasyāḥ sūcyate hṛdayakampaḥ . muhurucchvasatā VIKR. 6. — 5〉 sich lösen von (abl.) BHĀG. P. 10,38,20. ucchvasannīvī PAÑCAR. 3,5,28. — 6〉 sich öffnen, aufblühen: kumudam VIKR. 57. MĀLAV. 31. — partic. 1〉 ucchvasta beruhigt KATHĀS. 71,194. — 2〉 ucchvasita a〉 adj. α〉 beruhigt KUMĀRAS. 6,14. MĀLAV. 41 (st. jīvitum liest die ed. Bomb. besser viklavam). KATHĀS. 49,67. erfrischt, erquickt: tvanniṣyandocchvasitavasudhā MEGH. 43. virajaskairnabhasvadbhirdiśa ucchvasitā iva RAGH. 10,74. — β〉 gehoben, emporgerichtet, geschwollen: ucchvasitālakaṃ mukham RAGH. 8,54. drutāgatāyāḥ kasyāścinmuhurucchvasitau stanau KATHĀS. 18,16. CAURAP. 14. utkaṇṭhocchvasitahṛdayā MEGH. 98. — γ〉 weit geöffnet: ucchvasitogralocana BHĀG. P. 10,17,6. aufgeblüht MĀLATĪM. 12,15. — b〉 n. α〉 das Ausstossen des Athems SĀH. D. 170. von feuchten Dünsten RAGH. 8,3. Athem, Lebenshauch: pitrorumā viśeṣocchvasitaṃ babhūva KUMĀRAS. 7,4. ŚĀK. 31,10. — β〉 das Aufgehen, Sichlösen: nīvībandhocchvasita MEGH. 69. keyūrabandhocchvasitaiḥ RAGH. 6,68. — Vgl. ucchvāsa fg. — caus. 1〉 aufathmen lassen KĀṬH. 33,7. beleben, erfrischen BHĀG. P. 3,11,15 (ucchvasayan). ślathabandhanāni gātrāṇi ṚT. 6,8, v. l. ucchvāsitahṛdambujā KATHĀS. 33,215. — 2〉 in die Höhe heben R. 7,15,34. MEGH. 71 (mit den Scholiasten zu lesen: ˚bhujocchvāsitāliṅgitānām). — 3〉 lösen: daśamukhabhujocchāsitaprasthasaṃdhi MEGH. 59. — prod schnaufen, heftig athmen: prāyaḥ procchvasiṣi drutaṃ hutavahajvālāsamaṃ rātriṣu Spr. (II) 7036. — samud 1〉 Athem holen SUŚR. 2,370,12. aufathmen, sich erholen: brāhmaṇī sāmbusikteva taptā bhūḥ samudaśvasat KATHĀS. 21,51. — 2〉 tief aufseufzen (oder auch in Bed. 1): mayā samucchvasitam (impers.) Spr. (II) 1512. — caus. in die Höhe heben: śramavārileśaiḥ kiṃcitsamucchvāsitapattralekham (priyāmukham) KUMĀRAS. 3,38. = viśleṣita MALLIN. — upa s. ˚śvasa. caus. anbrausen, mil Brausen füllen: upà śvāsaya pṛthi̱vīmu̱ta dyām (dundubhe) ṚV. 6,47,29. — ni 1〉 zischen, schnaufen: niśvasantaṃ (niḥ˚ ed. Bomb.) yathā nāgam MBH. 1,219. R. 3,53,55. R. 5,11,13. MĀRK. P. 23,73. MĀRK. P. 69,17. niśaśvāsorago yathā MBH. 1,5901. vanagajo yathā R. GORR. 2,101,30. nyaśvasītkalpavāyuvat BHAṬṬ. 15,24. — 2〉 aufseufzen: niśvasantī MĀRK. P. 62,8. niśaśvāsa MBH. 2,514. MBH. 3,460. MBH. 3,3000. MBH. 9,1712. R. 3,68,21. MĀRK. P. 122,16. ˚śvasya (niḥ˚ ed. Bomb.) MBH. 3,2376. ŚĀK. CH. 26,3. MĀRK. P. 21,23. DAŚAK. 59,11. nyaśvasat MBH. 8,4833. nyaśvasīt BHAṬṬ. 6,34. BHAṬṬ. 3,17. — partic. niśvasita n. Aushauch ŚAT. BR. 14,5,4,10 = MAITRYUP. 6,32. — Vgl. niśvāsa und śvas mit nis. — vini 1〉 zischen, schnaufen: ˚śvasankruddha ivoragādhipaḥ R. 4,5,31. BHAṬṬ. 8,94. — 2〉 aufseufzen: ˚śvasatyuṣṇam (so!, viniḥ˚ ed. Bomb.) MBH. 3,14759. ˚śvasan R. GORR. 2,62,43. R. GORR. 3,47,18. RAGH. 6,40. Spr. (II) 445. ˚śvasya MBH. 3,2750 (viniḥ˚ ed. Bomb.). MBH. 3,15663 (viniḥ˚ ed. Bomb.). MBH. 4,459. R. GORR. 1,57,22. R. GORR. 1,58,1. R. GORR. 3,68,22. — Vgl. śvas mit vinis. — nis 1〉 zischen, schnaufen: niḥśaśvāsa mahāsarpo bilastha iva roṣitaḥ R. 2,23,2 (R. 2,20,2 GORR.). R. 2,92,27. R. GORR. 2,19,1. śaraṃ dīptaṃ niḥśvasantamivoragam R. GORR. 6,92,42. niḥśvasanniva kuñjaraḥ R. SCHL. 2,20,8. R. SCHL. 2,101,16 (R. 2,40,14 GORR.). — 2〉 aushauchen SUŚR. 1,38,15. einathmen: niḥśvasyocchvasya cāturaḥ MĀRK. P. 23,11. — 3〉 aufseufzen: ˚śvasanti R. 2,59,13. ˚śvasant MBH. 1,5922. MBH. 2,1647. R. 1,63,13. R. 2,34,2. MĀRK. P. 22,42. RĀJA-TAR. 3,286. BHĀG. P. 4,8,15. ˚śvasya R. 1,54,5. R. 2,35,1. R. 2,57,11. R. 3,48,1. ŚĀK. 20,2 (v. l. ni˚). VIKR. 21,14. KATHĀS. 26,52. HIT. 22,14. — partic. ˚śvasita n. der ausgestossene Athem RAGH. 8,63. SĀY._zu_ŚAT. BR. 14,5,4,10. das Seufzen, Seufzer KUMĀRAS. 5,46. VIKR. 37 (pl.). — Vgl. niḥśvāsa und śvas mit ni. — atinis heftig aufseufzen: ˚śvasan R. GORR. 2,84,5. sudīrghamatiniḥśvasya MBH. 13,282. R. 2,36,1. — vinis 1〉 zischen, schnaufen: ˚śvasanbhujaṅga iva roṣitaḥ R. 4,5,16. kareṇūnāmivarṣabhaḥ R. SCHL. 2,42,17. MBH. 7,3089. — 2〉 aufseufzen: ˚śvasan R. 2,85,19. KATHĀS. 10,154. ˚śvasya MBH. 5,7332. R. 1,56,22. BHĀG. P. 4,4,3. — Vgl. śvas mit vini. — parā vertrauen auf (loc.): tvayi parāśvasya MBH. 3,17011. — pra einathmen: kuto vāyaṃ praśvasiti ucchvasityapi vā punaḥ MBH. 14,573. Vgl. praśvasitavya fg. — caus. 1〉 athmen machen ŚAT. BR. 13,2,7,12. — 2〉 beruhigen, trösten HARIV. 6343. R. 5,63,4. — abhipra anblasen, mit acc. AIT. BR. 3,20. — prati gegen Jmd schnaufen: pratì śva̱santa̱mavà dāna̱vaṃ hàn ṚV. 5,29,4. Die Accentuirung zieht die Präp. zu han. — vi Zuversicht —, Vertrauen —, kein Arges haben, unbesorgt sein: ˚śvasiṣi KATHĀS. 60,45. ˚śvasanti Spr. (II) 1458. ˚śvasan Spr. (II) 5646, v. l. KATHĀS. 36,65 (a˚). RĀJA-TAR. 6,201 (a˚). ˚śvaset MBH. 4,95. Spr. (II) 1677. Spr. (II) 6755. ˚śvasya R. 4,27,18. KATHĀS. 33,173. ˚śvasitum R. 4,44,69. ˚śaśvase (impers.) pakṣigaṇaiḥ BHAṬṬ. 2,25. mit loc. der Person: ˚śvasiti Spr. (II) 287. Spr. (II) 4219. Spr. (II) 4741. SĀH. D. 59,13. ˚santi Spr. (II) 6064. ˚śvasan (a˚) KATHĀS. 43,70. ˚śvasihi R. 5,22,7. ˚śvaset R. 4,55,7. Spr. (II) 3430. fgg. KATHĀS. 5,91. ˚śvaseḥ MBH. 5,453. ˚śaśvāsa KATHĀS. 40,75. ˚śaśvasuḥ KUMĀRAS. 5,15. ˚śvase HARIV. 1179. ˚śvasīta MĀRK. P. 27,8. mit loc. der Sache: ācāre calacittasya strīcaritre ca Spr. (II) 6202. mit gen. der Person: ˚śvasimi u. s. w. PAÑCAT. 109,12. PAÑCAT. 32,25. PAÑCAT. 238,9 (viśvasiti zu lesen). Spr. (II) 1694. MĀRK. P. 68,22. ˚śvaset MBH. 3,17310. Spr. (II) 3387. fg. Spr. (II) 3428. Spr. (II) 3848. fg. Spr. (II) 5184. fg. Spr. (II) 6208. ˚śvaseyuḥ Spr. (II) 1268. mā viśvasīḥ RĀJA-TAR. 7,461. ˚śvasiṣyati R. 2,12,67. mit acc. der Person: na viśvaseyustāṃ duṣṭām Spr. (II) 3434. partic. ˚śvasta und viśvasita VOP. 26,103. fg. viśvasta voller Vertrauen, kein Arges habend, unbesorgt H. an. 3,301. MED. t. 155. MBH. 1,5924. MBH. 1,5949. MBH. 4,2327. tena R. 1,1,65. R. 3,1,25. R. 3,78,3 (˚mṛgaśārdūla). R. 4,6,20. R. 5,79,3. R. GORR. 1,47,14. ŚĀK. 9,18, v. l. Spr. 3306. fgg. Spr. (II) 2197. Spr. 2575. fgg. Spr. 3412. Spr. 3431. fgg. Spr. 3637. Spr. 5923. fgg. Spr. 6209. KATHĀS. 24,135. RĀJA-TAR. 5,404. fg. PAÑCAT. 33,8. ˚vañcaka KATHĀS. 26,240. ˚ghātin KATHĀS. 57,23. ˚ghātaka (viśvasto ghā˚ gedr.) PAÑCAT. ed. orn. 43,5. mit gen. der Person PAÑCAT. 63,6. su˚ PAÑCAT. 34,25. a˚ R. 3,1,25. Spr. (II) 287. fgg. Spr. (II) 3412. Spr. (II) 3431. fgg. Spr. (II) 5923. fgg. Spr. (II) 6209. viśvastam adv. Spr. 3622. Spr. 5644 (vielleicht so vu lesen st. viśvasto). SUŚR. 2,343,18. viśvasita nur BHĀG. P. 10,87,20. Vgl. viśvasanīya, viśvasitavya, viśvasta, viśvāsa, viśvāsin, viśvāsya (˚tara mehr Vertrauen verdienend DAŚAK. 70,11). — caus. Jmdes Vertrauen gewinnen, Jmd Vertrauen einflössen; mit acc. der Person R. 5,33,15. KĀM. NĪTIS. 5,16. Spr. (II) 659. Spr. (II) 1458. Spr. (II) 2398. Spr. (II) 3431. Spr. (II) 4659. Spr. (II) 6207. fgg. KATHĀS. 13,95. KATHĀS. 46,232. KATHĀS. 121,183. PAÑCAT. 33,7. PAÑCAT. 68,20. HIT. 20,11. HIT. III, 1. BHAṬṬ. 8,105. Vgl. viśvāsana. — desid. vom caus. Jmd (acc.) Vertrauen einzuflössen beabsichtigen: viśiśvāsayiṣāṃ cakruryoṣitaḥ BHAṬṬ. 14,12. — ativi grosses (zu grosses) Vertrauen haben u. s. w.: mano nātiviśaśvāsa RAGH. 12,101. viśvaste nātiviśvaset Spr. (II) 3431. fgg. viśvastānnātiviśvaset Spr. (II) 6209. ˚śvasta MBH. 3,12274. — abhivi caus. Jmdes Vertrauen gewinnen, Jmd Vertrauen einflössen; mit acc. der Person MBH. 3,10021. SUŚR. 1,316,19. — parivi, partic. ˚śvasta voller Vertrauen, kein Arges habend, unbesorgt MBH. 1,5618. MBH. 3,11452. MBH. 15,1012. — caus. beruhigen, trösten R. 2,30,26.

Böhtlingk 1879 adverb · verbal root

Original text · German · adverb

2. śvás, śuás Adv. morgen, folgenden Tags. Wiederholt von Tag zu Tag, immer weiter. śvó bhūté am morgenden Tage, am folgenden Tage. Vgl. śvobhūta.

Original text · German · verbal root

1. √śvas , śvásiti (episch auch ˚śvasati!, śvasa st. śvasihi und Med.) — 1〉 blasen, zischen, sausen, schnaufen. — 2〉 athmen. śvasāna athmend, s. v. a. nur eben lebend. — 3〉 seufzen, aufseufzen. — 4〉 śvasita so v. a. aufgelebt. — Caus. śvāsayati schweren Athem machen. — śvāsitā R. 2,84,18 fehlerhaft [Page6-284-a] für svāśitā. — Intens. śā́śvasat schnaubend MAITR. S. 4,2,3. — Mit anu — 1〉 einathmen AMṚT. UP. 12. — 2〉 fortwährend athmen. — Mit apa, ˚śvasiti als Erklärung von apāniti — Mit abhi — 1〉 herblasen, hersausen. — 2〉 zischen, pfeifen. — 3〉 stöhnen. — Mit ava in avaśváse. — Mit ā — 1〉 aufathmen, sich erholen, sich beruhigen, gutes Muths werden, — sein. — 2〉 Vertrauen haben zu (Loc.). — 3〉 āśvasta (KĀŚ. zu P. 7,2,116) und *āśvasita erholt, zu sich gekommen, gutes Muths geworden. — Caus. Jmd zu Athem kommen —, sich erholen lassen, beruhigen, trösten. — Mit paryā aufathmen, sich erholen, sich beruhigen. paryāśvasta erholt, beruhigt. — Caus. Jmd zu Athem kommen —, sich erholen lassen, beruhigen. Med. metrisch. — Mit prā Caus. beruhigen, trösten. — Mit pratyā wieder zu Athem kommen, sich wieder erholen. pratyāśvasta wieder zu Athem gekommen, wieder erholt. — Caus. beruhigen, trösten. — Mit samā — 1〉 aufathmen, sich erholen, sich beruhigen, gutes Muths werden. — 2〉 sich verlassen auf Jmd (Loc.). — 3〉 samāśvasta — a〉 erholt, beruhigt. — b〉 voller Vertrauen. — Caus. Jmd zu Athem kommen —, sich erholen lassen, beruhigen, trösten. — Mit ud — 1〉 aufzischen, aufschnaufen. — 2〉 aufathmen, ausschnaufen, — von (Abl.), so v. a. inne halten (GOBH. 4,5,8). anucchvasya in einem Athem. — 3〉 ausathmen. — 4〉 athmen überh. — 5〉 aufathmen, so v. a. sich wieder erholen VIKRAMĀṄKAC. 18,87. ŚIŚ. 18,58 (ucchaśvāsa zu lesen). — 6〉 aufseufzen. — 7〉 sich haben. — 8〉 sich lösen, — von (Abl.). — 9〉 sich öffnen, aufblühen ŚIŚ. 11,15. — 10〉 ucchvasta beruhigt. — 11〉 ucchvasita — a〉 beruhigt. — b〉 erfrischt, erquickt MEGH. 42. MEGH. 97. VĀSAV. 159,3. — c〉 gehoben, emporgerichtet, geschwollen ŚIŚ. 10,51. — d〉 weit geöffnet (Augen), aufgeblüht. — e〉 gelöst, aufgegangen (Band, Gewand) KUMĀRAS. 8,4. ŚUKAS. 2,54. — Caus. — 1〉 aufathmen lassen, beleben, erfrischen. — 2〉 in die Höhe haben. — 3〉 zerreissen MEGH. 58. — 4〉 unterbrechen MEGH. 69, v. l. — 5〉 zu einer Unterbrechung veranlassen, veranlassen von Etwas abzustehen MEGH. 69. — Mit prod schnaufen, heftig athmen. — Mit samud — 1〉 Athem holen, aufathmen, sich erholen. — 2〉 tief aufseufzen. samucchvasita n. impers. — 3〉 hervorspriessen ŚIŚ. 13,58. — Caus. in die Höhe heben, schwellen machen. — Mit upa in upaśvasá (die richtige Bed. im Nachtr. 3). — Caus. mit Brausen erfüllen. — Mit ni — 1〉 zischen, schnaufen. — 2〉 aufseufzen NAIṢ. 6,5. — Vgl. níśvasita. — Mit vini — 1〉 zischen, schnaufen. [Page6-284-b] — 2〉 aufseufzen. — Mit nis — 1〉 zischen, schnaufen. — 2〉 aushauchen. — 3〉 einathmen. — 4〉 aufseufzen. — Mit atinis heftig aufseufzen. — Mit vinis — 1〉 zischen, schnaufen. — 2〉 aufseufzen Chr. 50,29. — Mit parā vertrauen auf (Loc.). — Mit pra einathmen. — Caus. — 1〉 athmen machen. — 2〉 beruhigen, trösten. — Mit abhipra anblasen, mit Acc. — Mit vi Zuversicht —, Vertrauen —, kein Arges haben, unbesorgt sein, vertrauen auf Jmd (Loc., Gen. oder Acc.) oder Etwas (Loc. ŚIŚ. 16,54). viśvasta und viśvasita (nur BHĀG. P.) voller Vertrauen, kein Arges habend, unbesorgt, Jmd (Gen.) vertrauend. viśvastam Adv. — Caus. Jmds Vertrauen gewinnen, Jmd Vertrauen einflössen; mit Acc. — Desid. vom Caus. viśiśvasayiṣati Jmd (Acc.) Vertrauen einzuflössen suchen BHAṬṬ. — Mit ativi grosses (zu grosses) (zu grosses) Vertrauen haben, — zu (Loc. oder Acc.). ativiśvasta grosses Vertrauen habend. — Mit abhivi Caus. Jmds Vertrauen gewinnen, Jmd Vertrauen einflössen; mit Acc. — Mit parivi, pariviśvasta voller Vertrauen, kein Arges habend, unbesorgt. — Caus. beruhigen, trösten.

Original text · German · verbal root

1. √śvas mit abhini seufzen JĀTAKAM. 14. [Nachtrag, Band 7]

Whitney Roots 1885 verbal root

Original text · English · verbal root

śvas, śuṣ — blow

Apte 1890 particle · verbal root

Original text · English · particle

śvas ind. 1 Tomorrow; varamadya kapoto na śvo mayūraḥ Subhāṣ. 2 Future (at the beginning of comp.) 3 A particle implying auspiciousness. Comp. — bhūta a. (śvobhūta) being tomorrow. — vasīya, -vasīyas ( śvovasīya, śvovasīyas) a. happy, auspicious, fortunate. ( — n.) happiness, good fortune. — śreyas (śvaḥśreyasa) a. happy, prosperous. — (saṃ) 1 happiness, prosperity. 2 an epithet of Brahman or the Supreme Spirit.

Original text · English · verbal root

śvas 2 P. (śvasiti, śvasta or śvasita) 1 To breathe, respire, draw breath; sa karmakārabhastreva śvasannapi na jīvati H. 2. 11. kṣaṇamapyavatiṣṭhate śvasan yahi jaṃturnanu lābhavānasau R. 8. 87. 2 To sigh, pant, heave; śvasiti vihagavargaḥ Rs. 1. 13. 3 To hiss, snort. — Caus. (śvāsayati-te) To cause to breathe or live.

Cappeller 1887 adverb · verb

Original text · German · adverb

2. śvás Adv. morgen.

Original text · German · verb

1. śvas, śvásiti, śvásati, ˚te blasen, zischen, schnaufen, atmen, seufzen. p. p. śvasita aufgelet (s. auch bes.). Caus. śvāsayati (schweren) Atem machen. ā aufatmen, sich erholen o. beruhigen, vertrauen auf (Loc.). p. p. āśvasta erholt, ruhig. Caus. beruhigen, trösten. samā dass. ud aufzischen, aufatmen, sich heben, sich öffnen, aufblühen. p. p. ucchūsta beruhigt; ucchūsita dass., gestärkt, er- quickt, geöffnet, aufgeblühnt, gelöst, aufgegangen (s. auch bes.). Caus. be- leben, erfrischen; zerreißen, unterbrechen. ni zischen, schnaufen, aufseufzen p. p. níśvasita s. bes. vini dass. nis u. vinis dass. vi getrost sein, vertrauen auf (Loc., Gen.) vertrauend; n. adv. caus. jemd. (Acc.). Vertrauen einflößen.

Burnouf 1866 adverb · verbal root

Original text · French · adverb

śvas śvas adv. demain; lat. cras. En comp. bon augure.

Original text · French · verbal root

*śvas śvas. śvasimi 2; p. śaśvāsa; etc. Respirer. Soupirer, gémir. Souffler; siffler, ivoragās comme des serpents. Qqf. frapper.

Derived words

  • śvāsa श्वास substantive masculine inhalation; shortness of breath; wheezing
  • praśvāsa प्रश्वास substantive masculine exhalation

Occurrences in source texts (10)

GoS 1 occurrence
GoS 50–63: Three Locks 1 occurrence

Direct occurrences

HP 3 occurrences
HP 2.15-2.20: Correct Practice 1 occurrence

Occurrences through derived words

HP 2.24-2.29: Dhauti and Basti 1 occurrence

Occurrences through derived words

HP 3.49-3.57: Mūlabandha 1 occurrence

Direct occurrences

HTK 1 occurrence
HTK 10.44–46*1: Ekameru, Dvimeru and Trimeru 1 occurrence

Occurrences through derived words

PYS 4 occurrences
PYS 1.31–32: Distraction and Its Remedy 2 occurrences

Occurrences through derived words

PYS 2.49–51: Prāṇāyāma as Breath Suspension 2 occurrences

Occurrences through derived words

SVU 1 occurrence
SVU 2.8-2.9: Raft and Reins of Breath 1 occurrence

Direct occurrences

Continue with AYI Free

Image source: AYI archive.