Sanskrit manuscript in Devanāgarī

īkṣ ईक्ष् – see; behold

verbal root · Word type unspecified · verb

Dictionary sources

AYI dictionary verbal root

see; behold

Cappeller 1891 verb

Original text · English · verb

īkṣ ī́kṣate ·v (ī́kṣa°ti), pp. īkṣitá (q.v.) look, view, behold, perceive, see (l. & f.), consider, regard, expect; *tell fortune to (dat.). C. īkṣayati cause to look at (acc.). -- apa look away, look off to, watch, regard, consider, wait for, expect, require. abhi look at (acc.). ava look at, view, consider, regard, expect, hope. anvava regard, consider. pratyava look at, inspect, examine. samava view, regard, consider. ud look up to, gaze at (acc.), wait, expect. samud look up to, gaze at, behold, perceive; think of, consider (acc.). upa look on, behold, observe; overlook, neglect. samupa the same. nis look at, perceive, contemplate. pari look round, investigate, scrutinize, examine. pra look at, behold, perceive; overlook, neglect. abhipra view, regard. utpra look up to (acc.), regard as (2 acc.), suppose, imagine; transfer, use or call metaphorically (rh.). upapra A. disregard, overlook. abhisaṃpra look at (acc.). prati look towards. behold, observe; wait, expect; bear with, tolerate (acc.). saṃprati wait, expect. vi regard, behold, deliberate, ponder, consider as (vat); inquire, perceive, discern. anuvi look about, behold; examine, try. abhivi & samabhivi regard, behold, perceive, observe. udvi look (up) to, perceive, observe, investigate. sam look upon, behold, observe, consider; think of, aim at (acc.); try, examine, find out, ascertain. abhisam & prasam behold, regard, consider.

Monier-Williams 1872 verb

Original text · English · verb

īkṣ īkṣ, cl. 1. A. īkṣate, īkṣāñ-cakre, īkṣiṣyate, aikṣiṣṭa, īkṣitum, to see, look, view, behold, look at, gaze at (with acc. or rarely loc.); to see in one's mind, think, have a thought, regard, consider; to look to the welfare of any one (with dat.): Caus. īkṣayati, -yitum, to make one look at (with acc.). (This root is per- haps connected with akṣi, q. v.)

Petersburger 1855 Word type unspecified · verb

Original text · German · Word type unspecified

īkṣ [vgl. [1:840]] mit pra. Füge 1〉 nach pra hinzu. (revision)

Original text · German · Word type unspecified

īkṣ 3〉 Spr. (II) 7513. erwarten Spr. (II) 5253. — parā, lies proṣya st. preṣya. — sam 3〉 am Ende, das Beispiel MBH. 14,2201 zu streichen, da hier mit der ed. Bomb. samaukṣata zu lesen ist.

Original text · German · verb

īkṣ , ī́kṣate DHĀTUP. 16,9. aikṣata (īkṣata AIT. UP. 1,1. AIT. UP. 1,3); aikṣiṣṭa, aikṣiṣṭhās, aikṣiṣi; īkṣiṣyate; īkṣāṃ cakre; īkṣya ger.; īkṣitum; īkṣita; bisw. auch act. 1〉 sehen, blicken, hinblicken, anblicken, erblicken; mit acc. und auch loc.: yadīkṣe̱ tadvànanti mā AV. 12,1,58. o ànta̱rā rodàsī kru̱ddhaśca̱kṣuṣaikṣàta AV. 13,3,6. AV. 9,7,23. rarāṭyāmīkṣamāṇaḥ AIT. BR. 1,29. ŚAT. BR. 1,5,1,26. ŚAT. BR. 2,3,4,35. ŚAT. BR. 6,3,3,4. ŚAT. BR. 14,1,4,16. KĀTY. ŚR. 2,1,22. KĀTY. ŚR. 2,3,24. KĀTY. ŚR. 2,8,4. KĀTY. ŚR. 6,3,13. sa vīro yāvadīkṣate KATHĀS. 25,148. parasya yuvatīṃ ramyāṃ sākāṅkṣaṃ nekṣate ca kaḥ HIT. II, 124. nekṣetodyantamādityam M. 4,37. M. 4,43. M. 4,53. M. 8,76. nekṣerannaśnato dvijān M. 3,239. R. 2,38,12. maitreṇekṣasva cakṣuṣā R. 1,52,17. R. 2,92,7. aikṣata R. 5,14,65. VID. 144. VID. 212. VID. 235. īkṣāṃ cakre R. 3,23,45. īkṣamāṇa VS. 22,8. R. 4,35,32. īkṣitum R. 2,103,18. R. 3,5,13. KATHĀS. 16,80. īkṣya gerund. M. 5,87. MBH. 14,2157. act.: ravimudyantamīkṣatī MBH. 15,826. pass.: ceṣṭā naivekṣyate te DHŪRTAS. 72,12. īkṣitá VS. 22,8. MBH. 3,1855. n. Blick PRAB. 108,14. abhimukhe mayi saṃhṛtamīkṣitam ŚĀK. 44. — 2〉 mit dem geistigen Auge schauen, bei sich denken, auf einen Gedanken kommen (besonders von höhern Wesen; vgl. darś und paś): prajāpatirīkṣāṃ cakre kathaṃ nu me prajāḥ sṛṣṭāḥ parābhavantīti sa haitadeva dadarśānaśanatayā vai me prajāḥ parābhavantīti ŚAT. BR. 2,5,1,3. ŚAT. BR. 2,5,2,26. ŚAT. BR. 2,2,1,13. ŚAT. BR. 1,6,3,7. ŚAT. BR. 3,2,1,22. ŚAT. BR. 3,2,1,26. ŚAT. BR. 4,1,3,11. śaryāto ha vā īkṣāṃ cakre yatkimakaraṃ tasmādidamāpadi ŚAT. BR. 4,5,4. ŚAT. BR. 3,4,23. ŚAT. BR. 9,5,1,14. ŚAT. BR. 4,1,15. ŚAT. BR. 11,5,1,4. ŚAT. BR. 8,1,2. ŚAT. BR. 14,4,2,3. ŚAT. BR. 4,1,6 (= BṚH. ĀR. UP. 1,2,5). ŚAT. BR. 14,9,4,2. sa aikṣata kathaṃ nu prajāyeyeti ŚAT. BR. 2,5,1,1. ŚAT. BR. 2,5,1,2. ŚAT. BR. 13,1,7,3,3. ŚAT. BR. 13,3,2,1,19. ŚAT. BR. 13,6,2,1,5. ta (devāḥ) aikṣantāsmākamevāyaṃ vijayo 'smākamevāyaṃ mahimeti KENOP. 14. tatteja aikṣata bahu syāṃ prajāyeyeti CHĀND. UP. 6,2,3. sa īkṣata(!) lokānnu sṛjā iti AIT. UP. 1,1. AIT. UP. 1,3. transit. schauen, wahrnehmen, bemerken: sarvabhūtasthamātmanaṃ sarvabhūtāni cātmani . īkṣate yogayuktātmā BHAG. 6,29. kāmamīkṣāmahe sarve duryodhana tavepsitam MBH. 3,298. śuśrūṣumīkṣya MBH. 3,12718. act.: kaściddhīraḥ pratyagātmānamaikṣadāvṛttacakṣuramṛtatvamicchan KAṬHOP. 4,1. pass.: gopālakasya caitasya śokaḥ svalpa ivekṣyate KATHĀS. 16,53. — 3〉 auf Etwas achten, berücksichtigen: na kāmavṛttirvacanīyamīkṣate KUMĀRAS. 5,82. — 4〉 für Jmd (dat.) besorgt sein, Jmd mit Rath unterstützen P. 1,4,39. VOP. 5,15. devadattāya īkṣate = pṛṣṭaḥ sandevadattasya śubhāśubhaṃ paryālocayati Sch. — caus. īkṣayati hinsehen lassen nach (acc.): ādityamīkṣayet ĀŚV. GṚHY. 1,20. — adhi Etwas (acc.) in Etwas (loc.) sehen: kuhakacakito lokaḥ satye 'pyapāyamadhīkṣate HIT. IV, 101. — anu 1〉 in einer Richtung hinsehen, Jmd nachsehen: a̱nvaikṣànta̱ manàsā̱ cakṣàsā ca AV. 2,34,3. ŚAT. BR. 6,3,3,5. TS. 6,5,6,5. anvīkṣamāṇo rāmastu viṣaṇṇaṃ bhrāntacetasam . rājānaṃ mātaraṃ caiva dadarśānugatau pathi .. R. 2,40,38. tau hānvīkṣya CHĀND. UP. 8,8,4. — 2〉 im Auge behalten ŚAT. BR. 8,1,3,3. — Vgl. anvīkṣaṇa fgg. — samanu dass. 1〉 havirdhānayorjaghanārdhaṃ samanvīkṣya ŚAT. BR. 3,6,1,26. — 2〉 atha yadyajñasya hvalettatsamanvīkṣya juhuyāt ŚAT. BR. 4,5,7,6. — apa 1〉 wegsehen, sich umsehen: sva1̱̀nto̱ nāpèkṣante AV. 4,14,5 (VS. 17,68). AV. 12,5,19. kimapaikṣiṣṭhāḥ ŚAT. BR. 11,5,3,3. yadapaikṣiṣīmaṃ cāmuṃ ca lokaṃ tena samadhām ŚAT. BR. 11,5,3,6. anapekṣamāṇo 'raṇyamabhipreyāt ŚAT. BR. 13,6,2,20. ŚAT. BR. 13,8,3,4. KĀTY. ŚR. 21,1,17. — 2〉 sich nach Jmd umsehen, es auf Jmd abgesehen haben, im Auge haben: tato hariṃ taṃ prasamīkṣya garvitaṃ gataśramaṃ śatruparājayocitam . apekṣamāṇaḥ samudaurṇamānaso vicitravāṇaṃ jagṛhe tadā dhanuḥ .. R. 5,42,6. śvaḥ kāpi nārī vijñaptihetoryuṣmānapekṣate KATHĀS. 23,6. — 3〉 sich umsehen, Rücksicht nehmen, berücksichtigen: yo laulyātkurute karma naivānarthamapekṣate PAÑCAT. V, 61. na kālamapekṣate snehaḥ MṚCCH. 108,23. KATHĀS. 5,2. tātasya priyakāmena yauvarājyamapekṣatā R. 2,52,34. kasmānna tvayāpekṣitaḥ pitā BHAṬṬ. 6,128. anapekṣitamaryādam (nṛpam) M. 8,309. anapekṣitajīvitā prītiḥ VID. 306. — 4〉 sich nach Jmd umsehen, warten auf, erwarten, abwarten: kākatālīyavatprāptaṃ dṛṣṭvāpi nidhimagrataḥ . na svayaṃ daivamādatte puruṣārthamapekṣate HIT. Pr. 34. pāṇipātrapatitāṃ bhikṣāmapekṣāmahe BHARTṚ. 3,66. VIKR. 89. KUMĀRAS. 3,26. CĀT. 5. — 5〉 erheischen, erfordern, voraussetzen lassen: yataḥ śabdo vyañjakatve 'rthāntaramapekṣate SĀH. D. 21,17. BALLANTYNE: because a word, when it suggests, has an eye to another meaning. tadindriyajataddharmabodhasāmagryapekṣyate BHĀṢĀP. 63. — 6〉 mit na nicht ansehen können, nicht leiden: sa (viṣṇuḥ) hi nirvyājabhaktānāṃ naivāpadamapekṣate KATHĀS. 17,12. — Vgl. apekṣaṇīya fgg. — vyapa 1〉 sich umsehen: vyapekṣamāṇau saha sītayā gatau R. 2,86,22. — 2〉 Rücksicht nehmen auf: na vyapaikṣata samutsukāḥ prajāḥ RAGH. 19,6. — abhi hinblicken auf: (yam) a̱bhyaikṣètā̱ṃ manàsā̱ rejàmāne ṚV. 10,121,6. — ava 1〉 hinsehen nach, ansehen, betrachten: adàbdhena tvā̱ cakṣu̱ṣāvèkṣe TS. 1,1,10,3. kharamavekṣate AIT. BR. 1,22. āśīviṣo vai no rājānamavekṣate AIT. BR. 6,1. TS. 6,6,7,2. ŚAT. BR. 1,3,1,13. ŚAT. BR. 1,3,1,18. tadbhago 'vekṣāṃ cakre tasyākṣiṇī nirdadāha ŚAT. BR. 7,4,6. ŚAT. BR. 7,1,1,40. ŚAT. BR. 12,4,4,6. ŚAT. BR. 1,7. KĀTY. ŚR. 10,5,4. KĀTY. ŚR. 14,5,12. udaśarāva ātmānamavekṣya, tau hodaśarāve 'vekṣāṃ cakrāte CHĀND. UP. 8,8,1. bhrātṝnmahītale suptānavaikṣata MBH. 1,5923. MBH. 1,667. MBH. 4,1234. HIḌ. 2,6. HIḌ. 3,13. DRAUP. 3,1. ARJ. 4,38. avekṣamāṇaścāreṇa mahīṃ sūrya ivāṃśubhiḥ R. 1,7,17. klāntadurbaladuḥkhārtām — tāmavekṣya purīm R. 2,42,24. R. 2,54,29. R. 2,57,31. R. 2,59,15. R. 2,68,18. R. 2,88,1. R. 2,97,12. aṅgāvekṣasva saumitre kasyemāṃ manyase camūm R. 1,7,16. R. 3,35,55. R. 1,50,11. u. s. w. ŚĀK. 67,20. KATHĀS. 2,3. KATHĀS. 21,74. act.: sācīkṛtamavaikṣatsā pāñcālī madhyamaṃ patim MBH. 3,592. avekṣantam R. 2,111,15. avekṣita M. 4,208. N. 23,10. R. 5,7,56. — 2〉 wahrnehmen, bemerken, erfahren: ava̱ patsve sa̱dhasthè de̱vānā̀ṃ durma̱tīrīkṣè ṚV. 8,68,9. avekṣamāṇaḥ sa snehaṃ cakṣuṣā prapibanniva R. 2,45,5. ātmānaṃ tvabhyanujñātamavekṣya R. 52,14. R. 106,32. R. 4,38,59. yotsyamānānavekṣe 'haṃ ya ete 'tra samāgatāḥ BHAG. 1,23. BHARTṚ. 2,67. tattvam die Wahrheit erfahren VID. 126. — 3〉 im Auge behalten, sein Augenmerk auf Etwas richten, berücksichtigen, erwägen, in Betracht ziehen: kāryaṃ so 'vekṣya śaktiṃ ca deśakālau ca tattvataḥ M. 7,10. avekṣeta gatīrnṛṇām M. 6,61. etāndoṣānavekṣya M. 8,101. nityaṃ śāstrāṇyavekṣeta nigamāṃśca vaidikān M. 4,19. M. 7,16. M. 7,81. M. 7,128. M. 8,419. M. 10,124. M. 11,209. svadharmamapi cāvekṣya BHAG. 2,31. DRAUP. 5,56. R. 2,21,6. R. 3,2,20. R. 4,30,22. R. 5,23,4. tadavekṣasva māmapi BRĀHMAṆ. 3,14. N. 12,11. BHAG. 18,25. R. 2,110,35. R. 2,111,16. R. 3,60,39. R. 3,71,16. R. 5,36,34. R. 5,68,23. SUŚR. 1,18,4. SUŚR. 1,129,19. SUŚR. 2,47,8. RAGH. 3,21. KUMĀRAS. 1,17. nāvekṣadhve (so ist wohl zu lesen) parasparam ihr nehmet nicht Einer auf den Andern Rücksicht KATHĀS. 24,220. act.: yo nāvekṣasi vai nayam MBH. 2,2158. taṃ ca kālamavekṣatī SĀV. 4,33. partic. pass.: kulaṃ cāvekṣitaṃ mama R. 1,34,32. svavekṣitaṃ (wohl erwogen) sānunayaṃ ca vākyam R. 4,31,5. — 4〉 erwarten, hoffen auf: ātmapratyayāsaṃtuṣṭaḥ parapratyayamapyavekṣate Sch. zu ŚĀK. 11,16. — caus. veranlassen hinzusehen: ājyamudvāsya patnīmavekṣayati KĀTY. ŚR. 2,7,4. KĀTY. ŚR. 2,7,9. KĀTY. ŚR. 3,8,13. KĀTY. ŚR. 4,4,16. — Vgl. avekṣaṇa fgg. — anvava 1〉 hinsehen auf: bāhū anvavekṣya ŚAT. BR. 3,8,2,25. saṃprahṛṣṭena manasā sa caināmanvavaikṣata R. 1,64,9. R. 2,50,12. R. 5,24,22. ūrdhvaṃ parvatamāruhya nānvavekṣata (sic) bhūtalam MBH. 14,1389. sarvatas nach allen Seiten hin schauen R. 5,16,38. in Augenschein nehmen: karālo vikaṭo muṇḍaḥ puruṣaḥ kṛṣṇapiṅgalaḥ . kālo gṛhāṇi sarvāṇi kāle kāle 'nvavekṣate .. R. 6,1,143. — 2〉 schauen, wahrnehmen: tatsarvamanvavaikṣata R. 1,3,5. parākramaṃ tasya tato 'nvavekṣya R. 5,93,23. — 3〉 einer Betrachtung nachgehen, denken; einer Betrachtung unterwerfen, in Betracht ziehen, seine Aufmerksamkeit zuwenden, berücksichtigen: ityanvavaikṣata R. 4,42,11. MBH. 1,8227. MBH. 3,1250. sūkṣmatāṃ cānvavekṣeta yogena paramātmanaḥ M. 6,65. dharmamevānvavekṣase MBH. 2,2358. samatāmanvavekṣya MBH. 2,237. gurūṇāṃ gurukāryāṇi kāle kāle 'nvavaikṣata R. 1,77,23. — Vgl. anvavekṣā. — abhyava anblicken: sa yajamānasya paśūnabhyavekṣate ŚAT. BR. 11,1,5,1. ŚAT. BR. 7,3,2,14. MBH. 2,2686. — upāva hinblicken, hinunterblicken: rathacakre palyaṅgyamāne upāvekṣeta ŚAT. BR. 2,3,3,12. ŚAT. BR. 5,2,1,18. — nirava gewahrwerden: mamāpi duḥkhaṃ niravekṣya MṚCCH. 86,1. — paryava von allen Seiten ansehen: tato vācaspatirjajñe taṃ manaḥ paryavekṣate MBH. 14,636. — pratyava 1〉 anschauen: imāṃ pratyavekṣamāṇo japati ŚAT. BR. 5,4,3,20. R. 2,39,2. — 2〉 besichtigen, in Augenschein nehmen, nachsehen wie es sich mit Jmd oder Etwas verhält: yāvadahamāśramavartinaḥ pratyavekṣyopāvarte ŚĀK. 8,14. ŚĀK. 18,23, v. l. pratyavaikṣat MBH. 2,1906. vaidyo hyasti — suṣeṇo nāma nāmataḥ . pratyavekṣatu saumitrim R. 6,82,23. lakṣmaṇaḥ pratyavekṣyatām R. 6,82,26. āhāraṃ vaidyapratyavekṣitam SUŚR. 2,145,14. pratyavekṣitāḥ pramadavanabhūmayaḥ ŚĀK. 80,21. yatpratyavekṣitaṃ paurakāryamāryeṇa ŚĀK. 81,1. — 3〉 auf Jmd oder Etwas Rücksicht nehmen: pratyavekṣasva māmapi bedenke auch mich R. 2,32,34. na dharmaṃ pratyavekṣate R. 1,34,27. — samava 1〉 ansehen, betrachten, um sich sehen, zu Gesicht bekommen: samavekṣate sabhām MBH. 4,218. aṅgātmānaṃ samāvekṣasva bālam MBH. 3,10628. R. 4,12,27. R. 4,44,118. R. 6,23,35. yadi dṛṣṭaṃ balaṃ sarvaṃ vayaṃ ca samavekṣitāḥ R. 6,1,25. nirīkṣamāṇastvamatha vāyasaṃ samavaikṣathāḥ R. 5,68,8. samavaikṣan MBH. 3,13599. — 2〉 mit dem geistigen Auge betrachten, nachdenken; erwägen, in Betracht ziehen, berücksichtigen: samavekṣyābravīdvākyamidam R. 1,15,10. R. 2,34,14. sarvaṃ tu samavekṣyedaṃ nikhilaṃ jñānacakṣuṣā M. 2,8. mūḍha na tattvaṃ samavekṣase MBH. 3,11462. samavekṣya nayānayau R. 2,78,4. nūnaṃ tvaṃ nātmanaḥ śreyaḥ samavekṣitumicchasi R. 3,59,17. kimiti ca māṃ samavekṣase na dīnām GHAṬ. 13. — 3〉 anerkennen, für nöthig erachten: śarīre na dayāṃ kāṃcidātmanaḥ samavaikṣata R. 4,19,2. — caus. sehen lassen: udapātre samavekṣayet KAUŚ. 55. — ā ansehen: smayannivaikṣya (˚vekṣya?) pāñcālīm MBH. 2,2389. — ud 1〉 hinaufblicken zu: sūryamudīkṣate ŚAT. BR. 1,9,3,15. ŚAT. BR. 1,9,3,16. ŚAT. BR. 2,2,4,12. ŚAT. BR. 3,7,1,18. unnamya vadanaṃ bhīruḥ śiṃśapāṃ tāmudaikṣata R. 5,30,12. R. 5,33,16. R. 5,36,26. tamudīkṣya R. 3,73,11. — 2〉 ansehen, erblicken, schauen, sehen: tamudīkṣyābhyuvāda ŚAT. BR. 14,9,1,1. na viṇmūtramudīkṣeta M. 4,77. MBH. 3,951. MBH. 3,11611. MBH. 3,11622. ARJ. 6,6. SĀV. 5,63. R. 1,76,11. rāmānanamudaikṣata R. 6,101,22. R. 6,2,9. tamāgatamudīkṣya saḥ R. 5,39,18. adhaḥprasthāpitāśvena — sahasraraśminā sākṣātpraṇāmamudīkṣitāḥ KUMĀRAS. 6,7. KUMĀRAS. 7,67. AMAR. 71. tasyāḥ śaṅkāmayaṃ duḥkhaṃ muhūrtamapi notsahe . manasi pratisaṃjātaṃ saumitre 'hamudīkṣitum .. R. 2,22,7. pracchannaṃ vā prakāśaṃ vā sarvamagnirudīkṣate R. 6,103,11. — 3〉 (eine Zeitlang) zusehen, warten, zögern; erwarten: trīṇi varṣāṇyudīkṣeta kumāryṛtumatī satī . ūrdhvaṃ tu kālādetasmādvindeta sadṛśaṃ patim .. M. 9,90. nodīkṣante sma kiṃ ca na MBH. 2,2218. bharatastvāmudīkṣate R. 6,109,5. — caus. hinaufsehen lassen: athainaṃ sūryamudīkṣayati PĀR. GṚHY. 2,2. — abhyud hinsehen nach, auf: prakāśaṃ nābhyudaikṣata R. 2,40,39. sacivānabhyudaikṣata R. 6,11,2. — pratyud anschauen: mā smainaṃ pratyudīkṣethāḥ R. 2,9,19. erblicken: pratyudaikṣanta toyadhim BHAṬṬ. 7,103. — samud 1〉 schauen, ansehen, erblicken: mandaprāṇo hyayaṃ pakṣī kathaṃcidyadi jīvati . svarahīnaśca dīnaśca visphuraḥ samudīkṣate .. R. 3,73,3. raṇaśirasi nipātitasya vaktraṃ muditamanāḥ samudīkṣituṃ tvarāmi R. 6,85,13. viṣaṇṇāṃ harivāhinīm . jāmbavānsamudīkṣya R. 5,2,1. R. 5,17,2. diśaḥ samudīkṣase AMAR. 28. — 2〉 wahrnehmen, bemerken: tadalpaśeṣaṃ samudīkṣya kāryam R. 5,37,27. — 3〉 zu Jmd hinaufblicken, auf Jmd sein Vertrauen setzen: māmeva samudaikṣata MBH._in_BENF. Chr. 3,7. BENFEY: nach Jmd aufschauen, verehren. — upa 1〉 zusehen; hinblicken auf: damayantī — prāsādasthā hyupaikṣata N. 22,5. taṃ ha pitopekṣyovāca ŚAT. BR. 12,2,1,9. — 2〉 erschauen: cāreṇa ca suyuktena śatroḥ śaktivyapekṣayā . gūḍhena caratā tattvamupekṣitamidaṃ mayā .. R. 5,29,4. — 3〉 achten auf, Rücksicht nehmen auf: nadīśo paripūrṇo 'pi mitrodayamupekṣate (apekṣate?) PAÑCAT. II, 27. — 4〉 zusehen, zuwarten: vākśatamātramupekṣeta SUŚR. 1,33,19. SUŚR. 2,47,7. — 5〉 übersehen, nicht beachten (z. B. einen Feind), in Stich lassen (z. B. einen Freund), vernachlässigen: nopekṣeta kṣaṇamapi rājā sāhasikaṃ naram M. 8,344. MBH. 1,5594. ye māṃ viprakṛtāṃ kṣudrairupekṣadhvam MBH. 3,586. kimarthamanayaṃ ghoramutpadyantamupekṣase MBH. 3,361. MBH. 1,137. MBH. 14,1558. MBH. 15,835. R. 2,88,25. kathaṃ śakyamupekṣitum R. 4,17,35. R. 5,2,44. R. 5,36,15. R. 5,2,22. R. 5,2,53. R. 5,42,15. R. 6,102,7. SUŚR. 1,63,3. SUŚR. 1,266,1. SUŚR. 1,63,6. ŚĀK. 184. PAÑCAT. I, 244. PAÑCAT. I,III, 2,262 (lies upekṣamāṇāḥ). KUMĀRAS. 5,47. KATHĀS. 14,40. KATHĀS. 21,81. VID. 67. upekṣasi R. 5,37,6. upekṣataḥ R. 5,68,22. kathamātmasakāśe ripurupekṣyate PAÑCAT. 66,11. — Vgl. upekṣaṇīya fgg. — abhyupa Jmd in Stich lassen MBH. 16,160. — samupa nicht beachten, in Stich lassen, vernachlässigen: śatrupakṣaṃ samṛdhyantaṃ yo mohātsamupekṣate MBH. 2,1960. MBH. 2,2610. MBH. 1,1675. MBH. 16,162. MṚCCH. 59,2. AMAR. 96. act.: parikliśyantīṃ samupekṣanti māṃ katham MBH. 3,578. — nis hinsehen, schauen nach, herumsehen, ansehen, betrachten, gewahren: niḥśvasannirīkṣate MBH. 2,2463. nirīkṣamāṇastāṃ dadarśa R. 2,74,15. nirīkṣya diśaḥ sarvāḥ R. 3,56,5. na codake nirīkṣeta svaṃ rūpam M. 4,38. ete suragaṇāḥ sarve nirīkṣante samāgatāḥ . tvāmapratikarmāṇamapratidvandvamāhave R. 1,76,18. yāvadetānnirīkṣa 'haṃ yoddhukāmānavasthitān BHAG. 1,22. yastu kevalasaṃrambhātprapātaṃ na nirīkṣate MBH. 3,11808. saṃgataṃ tena pāpena nirīkṣyainam KATHĀS. 2,19. MBH. 3,15595. MBH. 3,17246. MBH. 4,266. R. 1,2,11. R. 2,25,44. R. 2,47,19. R. 2,68,14. R. 2,74,15. R. 2,25,28. R. 3,52,53. R. 3,53,50. R. 3,67,2. R. 3,77,18. R. 3,78,22. R. 3,79,50. R. 4,21,38. R. 5,3,53 (nirīkṣyatām). u. s. w. SUŚR. 1,33,18. PAÑCAT. II, 20. PAÑCAT. II,143. PAÑCAT. II,258,13. HIT. 85,10. HIT. 121,6. VIKR. 18,6. RAGH. 2,52 (nirīkṣyamāṇa). act. MBH. 1,7694. MBH. 3,12006. MBH. 4,335. R. 1,40,4. R. 3,68,11. R. 6,25,7. PAÑCAT. IV, 63. PAÑCAT. IV,64. — saṃnis erfahren, kennen lernen: mama tvabhiprāyamasaṃnirīkṣya R. 2,21,55. — parā hinblicken (neben sich): da̱kṣi̱ṇā̱rdhaṃ parèkṣeta TS. 3,2,4,5. preṣya parekṣya ŚAT. BR. 2,4,1,6. ŚAT. BR. 3,6,2,3. — pari um sich hinsehen, genau nach Jmd oder Etwas hinsehen, prüfen, untersuchen: parīkṣamāṇastatrātha mārgamāṇaśca jānakīm R. 5,17,1. R. 5,16,55. netre ca vadanaṃ caiva — tathā grīvāṃ hṛdayaṃ ca parīkṣya R. 6,82,28. R. 6,82,27. naitā rūpaṃ parīkṣante nāsāṃ vayasi saṃsthitiḥ . surūpaṃ vā virūpaṃ vā pumānityeva bhuñjate .. M. 9,14. aśvavidyāvidaścaiva sūtā viprāśca tadvidaḥ . medhyamaśvaṃ parīkṣantāṃ tava yajñārthasiddhaye .. MBH. 14,2087. dūrādeva parīkṣeta brāhmaṇaṃ M. 3,130. M. 3,149. na parīkṣeta sākṣiṇaḥ M. 8,72. parīkṣya cainaṃ pramadābhiḥ MBH. 4,308. nauṣadhīrhetubhirparīkṣeta SUŚR. 1,150,18. arthanityaḥ parīkṣeta kenacidvṛttisāmānyena NIR. 2,1. R. 5,80,9. R. 5,87,24. SUŚR. 1,98,2. ŚĀK. 120. MṚCCH. 48,20. KATHĀS. 18,41. KATHĀS. 21,52. KATHĀS. 24,177. act.: yathā tanna paśyeranparīkṣanto 'pi MBH. 1,5726. sarvāṇi bhūtāni paryaikṣat (SĀY.: paryaicchat = vyāptumanviyeṣa) ŚAT. BR. 10,4,2,11. pass.: yatra — saṃśayaśca parīkṣyate R. 5,86,17. bhiṣajāyurevādau parīkṣyeta SUŚR. 1,124,8. sarvasya hi parīkṣyante svabhāvā netare guṇāḥ HIT. I, 18. parīkṣita M. 7,54. M. 7,60. M. 7,217. M. 7,219. yatnātparīkṣitaḥ puṃstve YĀJÑ. 1,55. MBH. 2,2953. MBH. 14,2753. R. 4,14,15. R. 5,29,5. R. 5,33,25. R. 5,81,7. R. 5,82,9. R. 5,84,4. R. 6,101,8. PAÑCAT. I, 142. PAÑCAT. I,II, 121. PAÑCAT. I,V, 1. PAÑCAT. I,16. PAÑCAT. I,238,2. RAGH. 2,62. VET. 14,20. VET. 15,5. ŚUK. 45,7. wahrnehmen, finden: adevamātṛkāngrāmānparīkṣya vividhāḥ kṣitīḥ . saṃvibheje vibhaktena nādeyena sa vāriṇā .. RĀJA-TAR. 5,109. — caus. prüfen —, untersuchen lassen: tāṃśca samyakparīkṣayet M. 7,194. tulāmānaṃ pratīmānaṃ sarvaṃ ca syātsulakṣitam . ṣaṭsu ṣaṭsu ca māseṣu punareva parīkṣayet .. M. 8,403. — pra hinsehen, zusehen, ansehen, erblicken, gewahren: mi̱trasyà tvā̱ cakṣùṣā̱ prekṣè TS. 1,1,4,1. AV. 9,6,3. AV. 9,6,18. prāṅprekṣate ŚAT. BR. 1,9,3,13. ŚAT. BR. 1,9,3,14. ŚAT. BR. 1,1,2,14. advāreṇa sadaḥ prekṣamāṇaṃ brūyānmā prekṣathā iti ŚAT. BR. 4,6,7,9. ŚAT. BR. 4,6,7,10. ŚAT. BR. 14,1,1,31. ŚAT. BR. 14,2,2,35. KĀTY. ŚR. 2,3,16. KĀTY. ŚR. 2,6,18. KĀTY. ŚR. 8,4,23. udaṅmukhaḥ prekṣamāṇo dadarśa mahatīṃ camūm R. 2,97,13. vaidarbhyāḥ prekṣamāṇāyāḥ (vor V. Angesicht) paṇakālamamanyata N. 7,8. yatra dharmo hyadharmeṇa satyaṃ yatrānṛtena ca . hanyate prekṣyamāṇānāṃ (lies prekṣa˚) hatāstatra sabhāsadaḥ .. M. 8,14. etadevaṃvidhaṃ citramiha tāta yudhiṣṭhira . prekṣante sarvabhūtāni bahuśaḥ parvasaṃdhiṣu .. MBH. 3,11657. INDR. 2,26. DRAUP. 1,2 (lies prekṣamāṇā st. prekṣya˚). ARJ. 1,1. praikṣatānimiṣo devīm R. 2,12,48. R. 2,68,19. R. 2,78,21. R. 1,1,63. DAŚ. 2,10. SUŚR. 1,125,10. sa tadrājāpaharaṇaṃ suhṛttyāgaṃ ca sarvaśaḥ . vane ca taṃ paridhvaṃsaṃ prekṣya N. 10,9. tamāyāntaṃ prekṣya PAÑCAT. 23,11. RAGH. 12,44. act.: prekṣantyā bhakṣito me 'dya priyo bhartā MBH. 1,6905. MBH. 3,581. MBH. 3,11991. MBH. 3,14390. HIḌ. 3,7. prekṣāmi saritāṃ śreṣṭhām R. 2,50,14. prekṣita n. Blick R. 4,12,41. — 2〉 ruhig ansehen (ohne dagegen Einsprache zu thun): garhaye pāṇḍavāṃstveva yudhi śreṣṭhānmahābalān . yatkliśyamānāṃ prekṣante dharmapatnīm MBH. 3,526. Vgl. M. 8,147: yatkiṃciddaśa varṣāṇi saṃnidhau prekṣate dhanī . bhujyamānaṃ paraistūṣṇīṃ na sa tallabdhumarhati .. — anupra nachschauen: sā tānanuprekṣya viśālanetrā jighṛkṣamāṇān DRAUP. 5,23. — abhipra ansehen, hinsehen, erblicken: yudhiṣṭhiramabhiprekṣya vāgmī vacanamabravīt DRAUP. 8,39. DRAUP. 9,18. prācīṃ diśam MBH. 3,11843. tam — dahyamānamabhiprekṣya striyastāḥ saṃpradudruvuḥ MBH. 3,888. MBH. 3,2053. fg. MBH. 3,4023. MBH. 3,11400. R. 2,55,2. — samabhipra dass. R. (ed. ŚRIR.) 1,51,12. WEST. — āpra HIḌ. 3,21 fehlerhaft für saṃpra. — utpra 1〉 zu Jmd hinaufschauen um seinen Worten zu lauschen (wie der Schüler zum höher sitzenden Lehrer): utprekṣmāmo (sic) vayaṃ tāvanmatimantaṃ vibhīṣaṇam . sarvārtheṣu parābhūtā guruṃ śiṣyagaṇā iva .. R. 5,85,8. — 2〉 gewahr werden: tadutprekṣyotprekṣya priyasakhi gatāṃstāṃśca divasānna jāne ko heturdalati śatadhā yanna hṛdayam AMAR. 38. — 3〉 übertragen auf (loc.): tatra teṣāṃ tātparyamabuddhvā vedaviruddhe 'pyarthe tātparyamutprekṣamāṇāḥ MADHUS._in_Ind. St. 1,23, ult. iti tathotprekṣitam Sch. zu NALOD. 2,21. — upapra übersehen, nicht beachten: kimarthaṃ māṃ prākṛtavadupaprekṣasi saṃsadi MBH. 1,3022. — vipra hierhin und dorthin schauen R. 3,52,3. BENFEY: zweifeln (?). — saṃpra 1〉 ansehen, betrachten, erblicken, gewahr werden: saṃprekṣya nāsikāgraṃ svam BHAG. 6,13. MBH. 3,11360. R. 1,51,3. R. 2,34,25. R. 2,37,9. R. 2,82,3. R. 2,104,18. R. 2,111,27. tamāpatantaṃ saṃprekṣya MBH. 1,5982. MBH. 3,2240. MBH. 3,2805. BRĀHMAṆ. 2,18. R. 2,84,11. R. 3,50,9. R. 4,37,34. R. 5,20,10. R. 6,18,6. BHARTṚ. 3,100. — 2〉 in Betracht ziehen, erwägen: krayavikrayamadhvānaṃ bhaktaṃ ca saparivyayam . yogakṣemaṃ ca saṃprekṣya baṇijo dāpayetkaram .. M. 7,127. pārṣṇigrāhaṃ ca saṃprekṣya tathākrandaṃ ca maṇḍale M. 7,207. saṃprekṣya puruṣāṇāṃ balābalam R. 1,7,12. — abhisaṃpra ansehen, gewahr werden: bhartāramabhisaṃprekṣya kruddhā vacanamabravīt MBH. 1,3011. MBH. 1,5952. MBH. 3,16075. MBH. 13,1479. R. 2,39,2. saindhavaṃ tvabhisaṃprekṣya parākrāntaṃ palāyane MBH. 3,15772. — prati 1〉 zusehen: pratī̀kṣante̱ śvaśùro de̱varàśca AV. 14,1,39. hinblicken: prāśitraṃ pratīkṣate KĀTY. ŚR. 2,2,15. — 2〉 erwarten, abwarten, warten auf Jmd oder Etwas: tvāṃ didṛkṣuḥ pratīkṣate MBH. 3,1726. pratīkṣasva muhūrtam MBH. 3,2824. R. 4,9,16. R. 4,17,57. (pratīkṣiṣyāmahe). pṛṣṭhena pratīkṣya (nach einer Weile?) kapāṭamudghāṭya MṚCCH. 48,19. PAÑCAT. I, 173. PAÑCAT. I,37,8. PAÑCAT. I,213,15. yathā̱ vā āyàtāṃ pra̱tīkṣàta e̱vamàdhva̱ryuḥ pràtiga̱raṃ pra̱tīkṣàte TS. 3,2,9,5. prathamaṃ saṃsthitā bhāryā patiṃ pretya pratīkṣate MBH. 1,3033. N. 26,14. MATSYOP. 32. R. 2,79,4. rāmaṃ pratīkṣe rājyāya R. 115,3. R. 3,11,9. R. 52,53. nābhinandeta maraṇaṃ nābhinandeta jīvitam . kālameva pratīkṣeta nirdeśaṃ bhṛtako yathā .. M. 6,45. R. 1,48,18. R. 4,26,20. R. 4,45,19. R. 4,61,13. KATHĀS. 5,6. anujñām R. 2,34,25. act.: tāvatpratīkṣa MBH. 2,2340. pratīkṣainam MBH. 1,4275. MBH. 3,8295. kālayogaṃ pratīkṣantaḥ MBH. 2,8827. putrajanma MBH. 1,3880. tvatpratijñām MBH. 3,1012. — 3〉 ruhig ansehen, ertragen: saṃvatsaraṃ pratīkṣeta dviṣantīṃ yoṣitaṃ patiḥ . ūrdhvaṃ saṃvatsarāttvenāṃ dāyaṃ hṛtvā na saṃvaset .. M. 9,77. — Vgl. apratīkṣam. — saṃprati warten, warten auf: muhūrtaṃ saṃpratīkṣasva MBH. 1,2903. saṃpratīkṣya (lange? BENFEY: dazu betrachten) ca bhadraṃ te na tvaṃ vastumihārhasi R. 3,52,37. ekaveṇīdharā hi tvāṃ nagarī saṃpratīkṣate R. 2,108,8. kasyājñāṃ saṃpratīkṣate R. 1,73,13. — vi 1〉 sehen, schauen, ansehen, erblicken: yadeva vīkṣate tadāgneyaṃ rūpaṃ śuṣke iva hi vīkṣamāṇasyākṣiṇī bhavataḥ ŚAT. BR. 1,6,3,41. sarvā diśo 'nu vīkṣate ŚAT. BR. 6,7,2,16. KĀTY. ŚR. 14,5,9. KĀTY. ŚR. 16,5,13. vīkṣamāṇastatastataḥ R. 2,47,2. R. 2,78,26. R. 3,78,11. R. 4,21,1. R. 5,35,32. R. 5,89,49. vīkṣamāṇo gurormukham M. 2,192. M. 3,177. vīkṣante tvāṃ vismitāścaiva sarve BHAG. 11,22. tāmātrapatnīṃ dharmajñāmabhicakrāma vīkṣitum R. 3,2,16. prasthitānvīkṣya tānṛṣīn VIŚV. 11,1. MBH. 2,2298. N. 26,20. R. 3,24,8. R. 4,50,10. R. 5,14,14. R. 5,14,66. MṚCCH. 160,21. ŚĀK. 99. PAÑCAT. 105,6. PAÑCAT. I, 149. PAÑCAT. I,152. PAÑCAT. II, 19. MEGH. 22. MEGH. 34. MEGH. 98. VID. 35. VID. 216. hṛdi vīkṣ (act.) im Herzen schauen, nachdenken R. 1,2,19. vīkṣāṃ cakruḥ MBH. 1,5336. pass. aussehen: pṛthulocanā sahacarī yathaiva te subhagā tathaiva khalu sāpi vīkṣyate VIKR. 123. vī̀kṣita geblickt, angesehen, angeblickt VS. 22,8. ŚĀK. 35. AMAR. 74. n. Blick BHARTṚ. 1,2. RAGH. 2,42. ṚT. 1,12. — 2〉 sich über Etwas Gewissheit verschaffen, erkennen, unterscheiden: tīkṣṇaścaiva sṛduśca syātkāryaṃ vīkṣya M. 7,140. M. 7,161. sīmājñāne nṛṇāṃ vīkṣya nityaṃ loke viparyayam M. 8,249. SUŚR. 1,129,13. arśo vīkṣya SUŚR. 2,47,5. vyādhiravīkṣitaḥ CĀṆ. 97. āgataṃ ca bhayaṃ vīkṣya HIT. I, 50. acetanaṃ (subj.) nāma guṇaṃ na vīkṣate ŚĀK. 140, v. l. als angemessen erkennen: kṣudrarogacikitsitaṃ vā vīkṣeta SUŚR. 2,193,12. — 3〉 auf Jmd schauen, gegen Jmd gesinnt sein: pitṛvadvīkṣate rāmaṃ tvāṃ ca paśyati mātṛvat R. 5,33,11. — anuvi 1〉 sich umschauen, hinsehen auf VS. 13,30. diśo 'nuvīkṣamāṇaḥ ŚAT. BR. 5,2,1,15. prajāḥ sṛṣṭvānuvyaikṣata ŚAT. BR. 6,2,2,6. ŚAT. BR. 14,4,2,1. tāṃ śamīmanvavīkṣetām (sic) MBH. 4,1235. — 2〉 prüfen, untersuchen: evaṃ sa tāṃ hetubhiranuvīkṣya sīteyamityeva niviṣṭabuddhiḥ . saṃlīya tasminniṣasāda vṛkṣe R. 5,19,34. — abhivi 1〉 ansehen, erblicken, wahrnehmen: sa jāto bhūtānyabhivyaikṣat AIT. UP. 3,13. na cainaṃ bhuvi śaknoti kaścidapyabhivīkṣitum M. 7,6. MBH. 1,4279. MBH. 3,10386. MBH. 4,269. MBH. 4,308. R. 1,37,22. R. 2,59,16. teṣāṃ dhvajāgrāṇyabhivīkṣya DRAUP. 8,2. yadi svamukhamādarśe vikṛtaṃ so 'bhivīkṣate MBH. 1,3075. tāṃ vepamānāmabhivīkṣya R. 3,53,62. vākyamapratinandantaṃ bhartāramabhivīkṣya N. 8,8. samastho viṣamasthānhi durhṛdo yo 'bhivīkṣate MBH. 3,14789. act.: bhadre mahati saṃsthitaṃ pāṇḍavāstvābhivīkṣantu MBH. 3,14787. pass.: home pradāne bhojye ca yadebhirabhivīkṣyate (von ihm angesehen wird) M. 3,240. — 2〉 sein Augenmerk auf Etwas richten, prüfen, untersuchen SUŚR. 2,315,5. SUŚR. 2,337,20. — 3〉 auf Jmd schauen, gegen Jmd gesinnt sein: na tadā tvāṃ pitā jyeṣṭhaḥ pitṛtvenābhivīkṣyate (sic) MBH. 15,379. — samabhivi gewahr werden: ramyāstapodhanānāṃ pratihatavighnāḥ kriyāḥ samabhivīkṣya ŚĀK. 13, v. l. — udvi 1〉 hinaufschauen; schauen, schauen nach; gewahr werden: sānandamudvīkṣate PRAB. 71,9. dṛṣṭiradhikaṃ sotkaṇṭhamudvīkṣate AMAR. 24. udvīkṣamāṇā bhartāraṃ mukhena pariśuṣyatā R. 2,58,32. R. 2,46,1. R. 2,63,35. R. 2,58,50. R. 2,75,1. R. 2,91,61. R. 3,1,3. R. 5,46,1. ŚĀK. 161. na cāsti śaktistrailokye kasyacit — pativratāmimāṃ sādhvīṃ tavodvīkṣitumapyuta MBH. 13,165. tataḥ sā kāyamudvīkṣya vardhamānaṃ kapeḥ R. 5,8,8. ādṛṣṭiprasaraṃ priyasya padavīmudvīkṣya AMAR. 74. udvīkṣita RAGH. 13,68. KATHĀS. 20,173. — 2〉 prüfen, erwägen: ātmanaḥ śaktimudvīkṣya PAÑCAT. I, 265. — samudvi ansehen, erblicken: viṣedurbhūmipāḥ sarve samudvīkṣya parasparam R. 3,4,34. māṃ samudvīkṣamāṇāste prapatiṣyanti vihvalāḥ MBH. 3,12425. dūrādevāsthiparvataṃ śilāśrayaṃ samudvīkṣya PAÑCAT. 52,3. — upavi hinschauen nach: mumoca sahasā vāṣpaṃ prayāntamupavīkṣya sā R. 2,58,32. — prativi hinsehen auf, wahrnehmen: tataḥ sa rājā prativīkṣya tāḥ striyaḥ prarūḍhagarbhāḥ parituṣṭamānasaḥ . babhūva R. 1,15,26. — Vgl. duṣprativīkṣya. — saṃvi ansehen, gewahr werden: rākṣasapuṃgavaṃ saṃvīkṣya R. 5,46,10. ekasya karma saṃvīkṣya karotyanyo 'pi garhitam PAÑCAT. I, 389. — sam 1〉 hinsehen, anschauen, hinblicken, erblicken, sehen: purastādeva pratīce samīkṣamāṇāyānubrūyāt ŚAT. BR. 11,5,4,14. ĀŚV. GṚHY. 1,15. mi̱trasyā̱haṃ cakṣùṣā̱ sarvā̀ṇi bhū̱tāni̱ samī̀kṣe VS. 36,18. samīkṣamāṇāya samīkṣitāya PĀR. GṚHY. 2,3. samīkṣya vasudhāṃ caret M. 6,68. samīkṣyainām HIḌ. 4,26. HIḌ. 4,5. N. 5,25. N. 16,8. R. 2,39,1. R. 2,104,28. R. 3,52,11. R. 4,16,53. R. 5,42,14. sa tava suhṛt — tava mārgaṃ samīkṣamāṇastiṣṭhati . tacchīghramāgamyatām PAÑCAT. 213,22. tānsamīkṣya tataḥ sarvānnirviśeṣākṛtīnsthitān N. 5,10. N. 9,17. samīkṣya svāṃ sutāṃ prāptayauvanām N. 2,7. BHAG. 1,27. R. 2,78,26. R. 5,44,13. — 2〉 sich umsehen, ausfindig machen: samīkṣadhvaṃ mahāraṇye deśam — yatremāḥ śaradaḥ sukhaṃ prativasemahi MBH. 3,920. anyānvāṇānsamīkṣasva yaistvaṃ māṃ sūdayiṣyasi MBH. 14,846. — 3〉 sein Augenmerk auf Jmd richten, an Jmd denken; es auf Jmd abgesehen haben, auf Jmd zielen: bhojayanti kila śrāddhe kecitsvāneva bāndhavān . tataḥ paścātsamīkṣante (denken sie an) kṛtakāryā dvijarṣabhān .. R. 2,61,12. grāmastvāṃ (bei sinnlichem Sehen tvā) samīkṣyāgataḥ . cetasā tvāṃ samīkṣate P. 8,1,25, Sch. agrahastasumuktena sīkareṇa sa nāgarāṭ . samaikṣata guḍākeśaṃ śailaṃ nīlamivāmbudaḥ .. MBH. 14,2201. — 4〉 wahrnehmen, sich über Etwas Gewissheit verschaffen: samīkṣya kāmātsugrīvaṃ mandaṃ dharmārthasaṃgrahe R. 4,28,1. manaḥ samīkṣamāṇaśca sūto daśarathasya R. 2,35,3. sa hi rājaguṇairyukto yuvarājaḥ samīkṣitaḥ R. 4,45,9. yattu tanmānuṣādanyaddaivaṃ tadasamīkṣitam R. 5,81,8. — 5〉 untersuchen, prüfen, überlegen, in Betracht ziehen: kiṃ samīkṣāmahe vayam R. 2,68,3. evamārya samīkṣya tvaṃ prīto bhavitumarhasi R. 5,73,61. M. 7,19. R. 2,58,26. antaḥ samīkṣya kartavyam ŚĀK. 120, v. l. samīkṣya kāriṇam M. 7,26. ucitamevaitanmamāsamīkṣya kāriṇaḥ HIT. 43,22. AK. 3,1,17. nāsamīkṣya paraṃ sthānaṃ pūrvamāyatanaṃ tyajet CĀṆ. 32. jātijānapadāndharmān śreṇidharmāṃśca dharmavit . samīkṣya kuladharmāṃśca svadharmaṃ pratipādayet .. M. 8,41. kāryaṃ ca kālaṃ ca samīkṣya buddhyā R. 3,40,33. R. 3,38,26. R. 2,109,37. R. 5,81,3. BRĀHMAṆ. 2,32. BRĀHMAṆ. 2,35. P. 2,1,32, Kār. HIT. III, 8. prāgeva hi mayā buddhyā bahudhā tatsamīkṣitam R. 5,82,4. PAÑCAT. 129,12. — caus. act. und med. 1〉 Jmd Etwas sehen lassen: samī̀kṣayasva̱ gāyàto̱ nabhā̀ṃsi AV. 4,15,3. auch mit instr. des Gegenstandes: somakrayaṇyā ca samīkṣyamāṇām (pass.) KĀTY. ŚR. 7,6,26 (MAHĪDH._zu_VS. 4,23 und ŚAT. BR. 3,3,1,11). patnīmudgātrā samīkṣayati KĀTY. ŚR. 10,7,2. Vielleicht gehört auch hierher: saṃ yajjanā̱nkratùbhi̱ḥ śūrà ī̱kṣaya̱ddhanè hi̱te tàruṣanta śrava̱syavàḥ ṚV. 1,132,5. — 2〉 sich sehen lassen: samī̀kṣayantu tavi̱ṣāḥ su̱dānàvaḥ AV. 4,15,2. AV. 11,9,6. AV. 11,9,9. — anusam im Auge haben: devatāmanusamīkṣya juhuyāt ŚAT. BR. 12,6,1,2. — abhisam 1〉 sehen, ansehen: tānpārthivānvāraṇayūthapārhānsamāgatāṃstatra mahatyaraṇye . vanaukasaste 'bhisamīkṣya sarve tvaśrūṇyamuñcan R. 2,100,39. SUŚR. 1,1,11. — 2〉 im Auge haben: asmākamekamatīnāṃ matamabhisamīkṣya SUŚR. 1,3,3. — 3〉 einsehen, prüfen: evamabhisamīkṣya SUŚR. 1,30,21. SUŚR. 1,60,14. SUŚR. 2,47,9. pass.: padābhedena pādānāṃ vibhāgo 'bhisamīkṣyatu (sic) ṚV. PRĀT. 17,14. — prasam 1〉 sehen, ansehen, erblicken, gewahren: sa ca — rājānaṃ prasamīkṣitum . tatrājagāma MBH. 18,82. kumāramakṣaṃ prasamaikṣata (er sah an) R. 5,42,1. R. 5,42,6 pāṇḍavān — kṛtāstrānprasamīkṣya MBH. 1,5444. MBH. 4,217. R. 3,52,52. R. 4,11,7. R. 6,36,12. KUMĀRAS. 1,49. saha sarvāḥ samutpannāḥ pramamīkṣyāpado bhṛśam M. 7,214. śukraprasthāpane kālaṃ mahiṣyāḥ prasamīkṣya MBH. 1,2383. ātmatattvaṃ prasamīkṣya ŚVETĀŚV. UP. 2,14. yathāvihāraṃ prasamīkṣyamāṇāḥ prayānti putrāstava MBH. 3,12587. — 2〉 erwägen, in Betracht ziehen: samutpattiṃ ca māṃsasya vadhabandhau ca dehinām . prasamīkṣya M. 5,49. kulaṃ khyātiṃ ca vṛttaṃ ca buddhyā tu prasamīkṣya MBH. 1,4374. MBH. 1,4147. tadetatprasamīkṣya R. 1,56,24. saṃtāraścintyatāmatra pūrvaṃ yaḥ prasamīkṣitaḥ R. 5,74,17. SUŚR. 2,363,8. — 3〉 anerkennen, annehmen: saṃkarastatra — balavānprasamīkṣitaḥ MBH. 3,12486. yadi te vṛttato rājanbrāhmaṇaḥ prasamīkṣitaḥ wenn du Jmd in Folge seiner Lebensweise für einen Brahmanen erklärst MBH. 3,12480.

Original text · German · verb

īkṣ 1〉 ghnantīvaikṣatkaṭākṣepaiḥ (kaṭa = kaṭākṣa) BHĀG. P. 10,32,6. īkṣati BHĀG. P. 38,18. īkṣatā (daivajñena) VARĀH. BṚH. S. 51,1. VARĀH. BṚH. S. 95,30. pass.: (tayā) nijamaikṣi mandamaniśaṃ niśitaiḥ kraśitaṃ śarīramaśarīragaiḥ wurde angesehen —, betrachtet ŚIŚ. 9,61. Auch vom aspectus planetarum VARĀH. BṚH. S. 21,31. īkṣita n. Blick Ind. St. 5,370. VARĀH. BṚH. S. 86,6. — 2〉 act.: yadevedaṃ śastraṃ prāgaikṣāma ŚĀṄKH. BR. 19,10. — 3〉 jīvatyanātho 'pi tadīkṣito vane sogar ein Schutzloser im Walde bleibt am Leben, wenn (das Schicksal) nach ihm sieht (ihn hütet) Spr. 4496. — adhi, es ist wohl die Lesart apekṣate vorzuziehen; vgl. Spr. 3195. — apa 3〉 anapekṣamāṇā paryutsukatvam RAGH. 5,67. — 4〉 kuhakacakito lokaḥ satye 'pyapāyamapekṣate erwarten, vermuthen Spr. 3195. — 5〉 niyogaśca niyojyamapekṣate erheischt, setzt voraus SARVADARŚANAS. 125,21. SARVADARŚANAS. 134,7. VEDĀNTAS. (Allah.) No. 112. svabhāvasundaraṃ vastu na saṃskāramapekṣate bedarf nicht des Schmuckes Spr. 3331. apekṣita so v. a. erforderlich SĀH. D. 314. — Vgl. nirapekṣita. — ava 3〉 act. VARĀH. BṚH. S. 74,12. VARĀH. BṚH. S. 104,60. (rājā) rājadharmānavekṣanvai brāhmaṇairnaigamaiḥ saha R. 7,59,1,2. — Vgl. duravekṣita. — nyava erwägen: hetumadgrahaṇīyaṃ ca kālāpekṣī nyavekṣya ca MBH. 12,4975. — pratyava 2〉 pratyahaṃ pratyavekṣeta naraścaritamātmanaḥ prüfen Spr. 1848. — Vgl. pratyavekṣaṇa fgg. — samava 1〉 ṚT. 6,17. — 2〉 na ca kaścitkṛte kārye kartāraṃ samavekṣate sich kümmern um Spr. 3603. — Vgl. samavekṣaṇa. — ud 2〉 udīkṣant partic. BHĀG. P. 11,30,44. — caus. zusehen, warten: kaṃcitkālamudīkṣaya R. 7,37,3,2. — upa 5〉 taiḥ sa upekṣyate Spr. 4487. etadupekṣitam MBH. 5,7460. yaḥ kāryamupekṣet vernachlässigen R. ed. Bomb. 6,6,10. R. ed. Bomb. 7,84,14. atīva guṇasaṃpanno na jātu vinayānvitaḥ . susūkṣmamapi bhūtānāmupamardamupekṣate .. dulden, leiden Spr. 3414. — nis, tiryaṅmukho nagnāmanirīkṣan BHĀG. P. 10,63,21. Auch vom aspectus planetarum VARĀH. BṚH. S. 40,2. VARĀH. BṚH. S. 40,9. VARĀH. BṚH. S. 104,52. — Vgl. nirīkṣaka fgg. — saṃnis erblicken BHĀG. P. 10,69,14. — pari PAÑCAT. II, 121 (Spr. 4329): kāryādvairī parīkṣyate so v. a. der Feind verräth sich durch seine Absichten. — caus. KĀM. NĪTIS. 4,27. — Vgl. parīkṣaka fgg. — pra Z. 1 füge 1〉 vor pra hinzu. — 1〉 praikṣīt HARIV. 9130, v. l. für praiṣīt. śaktiḥ kāpyaparīkṣitāsti svairam ununtersucht, unbekannt Spr. 3571. — Vgl. prakṣaka u. s. w. — utpra 2〉 lies zurückdenken st. gewahr werden. — 3〉 uneigentlich —, bildlich (ein Wort) gebrauchen, — (Etwas) benennen SĀH. D. 292,3. SĀH. D. 292,7. SĀH. D. 292,21. śaśītyutprekṣya tanvaṅgi tvanmukhaṃ tvanmukhāśayā . indumapyanudhāvāmi KĀVYĀD. 2,25. — Vgl. utprekṣaṇa fgg. — vipra betrachten(?) KATHĀS. 72,53. — saṃpra 2〉 MBH. 5,7070. Spr. 3482. Spr. 3951. — Vgl. saṃprekṣaka. — prati 1〉 erblicken: pumānvā yadi vā kāntā yasya rūpaṃ pratīkṣya hi . śiraḥ kampayate tasya surūpaṃ tadvidhīyate .. PRASAṄGĀBH. 12,b. — 2〉 pratīkṣasva kāniciddināni DAŚAK._in_BENF. Chr. 181,15. pratyāsannānapi sahāyānapratīkṣamāṇaḥ BENF. Chr. 201,1. na vyādhayo nāpi yamaḥ prāptaṃ śreyaḥ pratīkṣate Spr. 4356. LA. (II) 89,32. pratīkṣant BHĀG. P. 10,62,11. pratyaikṣan BHĀG. P. 71,20. — Vgl. pratīkṣa fgg. — vi 1〉 partic. vīkṣant BHĀG. P. 10,47,57. vīkṣataste vor deinen Augen BHĀG. P. 77,26. vīkṣantī betrachtend BHĀG. P. 60,33. Auch vom aspectus planetarum VARĀH. BṚH. S. 40,13. VARĀH. BṚH. S. 42,14. vīkṣita n. Blick ṚT. 6,11, v. l. — 2〉 durchsehen so v. a. lesen, studiren VARĀH. BṚH. S. 51,44. — Vgl. vīkṣaṇa u. s. w. — abhivi 1〉 R. 3,53,62. — 3〉 richtig abhivīkṣate ed. Bomb. — sam 1〉 ĀŚV. GṚHY. 1,15 (ĀŚV. GṚHY. 1,15,8 gehört zu 2): abhivādanīyaṃ ca samīkṣeta auch einen Begrüssungsnamen denke er aus. — 5〉 samīkṣya ca samārambhaḥ nach reiflicher Ueberlegung Spr. 3769. — Vgl. samīkṣā. — abhisam 3〉 Z. 2. fg. streiche pass.: und (sic), trenne tu von 'bhisa. mīkṣya und lies Z. 3. 17,15 st. 17,14. — prasam lauern auf BHĀG. P. 10,16,25. — pratisam ausharren (= jīv Schol.) BHĀG. P. 11,13,37. — Vgl. pratisamākṣaṇa.

Böhtlingk 1879 verbal root

Original text · German · verbal root

√īkṣ ī́kṣate (Act. selten) — 1〉 sehen, blicken, hinblicken, anblicken, erblicken; mit Acc. oder Loc. — 2〉 mit dem geistigen Auge schauen, bei sich denken, auf einen Gedanken kommen, eine Betrachtung anstellen (insbes. von höhern Wesen). — 3〉 Etwas (Acc.) mit dem geistigen Auge schauen, — Wahrnehmen. — 4〉 achten —, Rücksicht nehmen auf (Acc.) Chr. 112,28. — 5〉 Etwas (Acc.) erwarten. — 6〉 *Jmd (Dat.) wahrsagen P. 1,4,39; Vgl. KĀŚ. — Caus. īkṣayati hinsehen lassen nach (Acc.). — Mit adhi (?) erwarten, befürchten, besorgen Spr. 6897 v. l. — Mit anu und samanu — 1〉 in einer Richtung hinsehen, Jmd nachsehen. — 2〉 im Auge behalten. — Mit apa — 1〉 wegsehen, sich umsehen. — 2〉 es auf Jmd (Acc.) abgesehen haben, lauern auf. — 3〉 achten —, Rücksicht nehmen auf Chr. 163,29. — 4〉 warten auf, erwarten Spr. 7829. harren auf Spr. 436 (Conj.). — 5〉 befürchten, besorgen Spr. 6897. — 6〉 erheischen, erfordern, voraussetzen Chr. 282,2. bedingt sein durch (Acc.) CARAKA. 3,3. — 7〉 mit na nicht ansehen können, — leiden. — Mit vyapa — 1〉 gehörig Acht geben R. 2,86,22. — 2〉 achten —, Rücksicht nehmen auf. — Mit abhi hinblicken auf (Acc.). — Mit ava — 1〉 hinsehen nach, ansehen, betrachten. — 2〉 erblicken, wahrnehmen, bemerken Chr. 104,16. in Erfahrung bringen KATHĀS. 18,194. — 3〉 sein Augenmerk richten auf, berücksichtigen, erwägen, in Betracht ziehen. — 4〉 erwarten, hoffen auf. — Caus. Jmd (Acc.) veranlassen hinzusehen. — Mit anvava — 1〉 hinsehen auf MBH. 14,50,23. sarvatas nach allen Seiten ausschauen. — 2〉 in Augenschein nehmen, untersuchten. — 3〉 schauen, wahrnehmen, bemerken. — 4〉 eine Betrachtung anstellen, bei sich denken. — 5〉 in Betracht ziehen, erwägen, berücksichtigen Chr. 77,27. Chr. 78,11. — Mit abhyava anblicken. — Mit upāva hinblicken, hinunterblicken. — Mit nyava erwägen MBH. 12,138,64. — Mit nirava in Betracht ziehen, berücksichtigen. — Mit paryava — 1〉 von allen Seiten anschauen MBH. 14,21,9. — 2〉 hinabschauen auf KAUṢ. UP. 1,4. — Mit pratyava — 1〉 anschauen. — 2〉 besichtigen, in Augenschein nehmen, nachsehen wie es sich mit Jmd oder Etwas verhält, prüfen. — 3〉 in Betracht ziehen, erwägen, berücksichtigen. — Mit samava — 1〉 ansehen, betrachten, um sich sehen, zu Gesicht bekommen. — 2〉 mit dem geistigen Auge betrachten, nachdenken. — 3〉 in Betracht ziehen, erwägen, berücksichtigen, ich kümmern um Spr. 620 — 4〉 [Page1-211-b] Etwas anerkennen, für nöthig erachten. — Caus. sehen lassen. — Mit ā ansehen MBH. 2,71,10. — Mit ud — 1〉 hinaufblicken zu. — 2〉 ansehen, erblicken, schauen, sehen. — 3〉 (eine Zeitlang) zusehen, warten. — 4〉 erwarten. — Caus. — 1〉 hinaufsehen lassen. — 2〉 zusehen, warten. — Mit abhyud hinsehen nach, auf. — Mit pratyud anschauen, erblicken. — Mit samud — 1〉 aufschauen, hinaufschauen R. 3,73,2. — 2〉 hinschauen nach Spr. 1316. ansehen Chr. 57,15. erblicken. — 3〉 wahrnehmen, bemerken. — 4〉 an Jmd denken, auf Jmd Rücksicht nehmen MBH. 5,173,7. — Mit upa — 1〉 zusehen. — 2〉 hinblicken auf. — 3〉 erschauen. — 4〉 zusehen, zuwarten. — 5〉 übersehen, nicht beachten, vernachlässigen. — 6〉 nachsehen, Etwas geschehen lassen, leiden Spr. 162. — 7〉 es nicht genau mit Etwas (Acc.) nehmen, nicht bestehen auf Spr. 7644. — 8〉 harren auf (fehlerhaft für apa) Spr. 436. — Mit abhyupa nachsehen, Etwas geschehen lassen MBH. 16,6,13. — Mit samupa nicht beachten, vernachlässigen. — Mit nis hinsehen, schauen nach, umhersehen, ansehen, betrachten, gewahren. Auch vom aspectus planetarum. — Mit saṃnis — 1〉 erblicken. — 2〉 einsehen, erkennen. — Mit parā hinblicken (neben sich). — Mit pari — 1〉 um sich hinsehen, genau hinsehen nach, prüfen, untersuchen. — 2〉 erkennen, finden dass Spr. 4854 v. l. — Caus. prüfen —, untersuchen lassen. — Mit upapari erkennen, finden dass LALIT. 216,14. — Mit pra — 1〉 hinsehen, zusehen, ansehen, erblicken, gewahren. — 2〉 ruhig ansehen, zugeben dass MBH. 3,12,66. — Mit anupra nachschauen MBH. 3,268,23. — Mit abhipra ansehen, hinsehen, erblicken. — Mit samabhipra dass. — Mit āpra HIḌ. 3,21 fehlerhaft für saṃpra. — Mit utpra — 1〉 zu Jmd hinaufschauen um seinen Worten zu lauschen. — 2〉 ausschauen, hinschauen KĀD. 135,18. — 3〉 erwarten BĀLAR. 38,7. — 4〉 mit Sehnsucht zurückdenken an Spr. 2071. — 5〉 uneigentlich —, bildlich gebrauchen, — benennen Chr. 248,23. übertragen auf (Loc.). — 6〉 Etwas (Acc.) irrthümlich für Etwas (Acc.) ansehen KĀD. 264,19. fälschlich vor aussetzen, sich einbilden VEṆĪS. 36. — 7〉 Jmd (Loc.) Etwas zuschreiben, inputare ŚAṂK. zu BĀDAR. 2,2,10. — Mit upapra übersehen, nicht beachten MBH. 1,74,35. — Mit vipra — 1〉 hierher und dorthin schauen. — 2〉 betrachten. (?) — Mit saṃpra — 1〉 ansehen, betrachten, erblicken, gewahr werden. — 2〉 in Betracht ziehen, erwägen. — Mit abhisaṃpra ansehen, gewahr werden. — Mit prati — 1〉 zusehen. — 2〉 hinblicken auf. — 3〉 erblicken. — 4〉 erwarten [Page1-211-c] abwarten, warten auf. pratīkṣya so v. a. ganz allmählich MṚCCH. 48,19. — 5〉 Geduld mit Jmd (Acc.) haben M. 9,77. — Mit saṃprati warten, warten auf. saṃpratīkṣya so v. a. lange. — Mit vi — 1〉 sehen, schauen, hinsehen, ansehen, erblicken. Auch vom aspectus planetarum. hṛdi im Herzen schauen, so v. a. nachdenken. pass. aussehen. — 2〉 sich über Etwas Gewissheit verschaffen, erfahren Chr. 128,9. Chr. 315,5. erkennen, unterscheiden. — 3〉 für angemessen erkennen. — 4〉 durchsehen, so v. a. lesen, studiren. — 5〉 ansehen als, sich gegen Jmd benehmen. pitṛvat wie gegen einen Vater. — Mit anuvi — 1〉 sich umschauen, hinsehen auf, nach, erblicken. anvavīkṣetām = anuvyaikṣetām MBH. 4,38,5. — 2〉 prüfen, untersuchen. — Mit samanuvi erblicken Spr. 7813. — Mit abhivi — 1〉 ansehen, erblicken, gewahren Chr. 103,31. — 2〉 sein Augenmerk auf Etwas richten, prüfen, untersuchen. — 3〉 auf Jmd schauen, sich gegen Jmd benehmen pitṛtvena wie ein Vater MBH. 15,11,24. — Mit samabhivi gewahr werden. — Mit udvi — 1〉 hinaufschauen. — 2〉 schauen auf, nach, hinblicken auf Chr. 297,4. — 3〉 gewahr werden R. 5,8,8. sich einer Sache bewusst werden Spr. 892. — Mit samudvi ansehen, erblicken. — Mit upavi — 1〉 hinschauen nach. — 2〉 für angemessen erkennen BHĀVAPR. 4,131. — Mit prativi hinsehen auf, gewahr werden. — Mit saṃvi gewahr werden Spr. 1381. — Mit abhisaṃvi anstarren KĀD. 74,20. — Mit sam — 1〉 hinsehen, hinblicken, anschauen, erblicken, sehen. — 2〉 gewahr —, inne werden, sich überzeugen von, Gewissheit erlangen. — 3〉 ausfindig machen, erdenken. — 4〉 sein Augenmerk richten auf, denken an, es abgesehen haben auf. — 5〉 in Betracht ziehen, untersuchen, prüfen, überlegen. — 6〉 Jmd (Acc.) bestimmen zu (Acc.) R. 2,45,9. — samaikṣata MBH. 14,2201 fehlerhaft für samaukṣata. — Caus. Act. MED. — 1〉 Jmd (Acc.) Etwas oder Jmd (Acc. oder Instr.) sehen lassen. — 2〉 sich sehen lassen. — Mit anusam im Auge haben. — Mit abhisam — 1〉 erblicken. — 2〉 einsehen, gewahr —, inner werden SUŚR. 1,3,3. 60,14. 2,47,9. ṚV. PRĀT. 17,15. — 3〉 in Betracht ziehen, bedenken. ˚mīkṣya mit Rücksicht auf CARAKA. 3,8. 4,8. 6,1. SUŚR. 1,30,21. — Mit prasam — 1〉 sehen, ansehen, erblicken, gewahren. — 2〉 lauern auf. — 3〉 in Betracht ziehen, erwägen. — 4〉 erklären für (Acc.) MBH. 3,180,30. MBH. 3,180,36. — Mit pratisam ausharren.

Original text · German · verbal root

√īkṣ mit nirabhyava durchsuchen, durchstöbern KĀRAṆḌ. 44,1. [Nachtrag, Band 2]

Original text · German · verbal root

√īkṣ mit pratyupa, pratyupekṣita nicht beachtet R. GORR. 2,6,21 (zu trennen vā pra˚). [Nachtrag, Band 4]

Original text · German · verbal root

√īkṣ I. Pass. videri, scheinen JĀTAKAM. 28,40. īkṣita so v. a. gutgeheissen JĀTAKAM. 31,88. — Mit samabhi anblikken, ansehen ebend. 3. — Mit nirabhyava 2. — Mit adhyupa nicht beachten vernachlässigen DIVYĀVAD. 25,6. DIVYĀVAD. 127,11. DIVYĀVAD. 185,23. DIVYĀVAD. 571,11. — Mit pratyupa 4. — Mit samupa auch beobachten MṚCCH. 59,2. — Mit upapari I. untersuchen, erwägen DIVYĀVAD. 5,13. DIVYĀVAD. 212,9. DIVYĀVAD. 230,19. [Nachtrag, Band 7]

Whitney Roots 1885 verbal root

Original text · English · verbal root

īkṣ — see

Apte 1890 verbal root

Original text · English · verbal root

īkṣ 1 A. (īkṣate, īkṣāṃcakre, aikṣiṣṭa, īkṣituṃ, īkṣitvā, īkṣita) 1 To see, behold, view, perceive, observe, look or gaze at. 2 To regard, consider, look upon; sarvabhūtasthamātmānaṃ… īkṣate yogayuktātmā Bg. 6. 29. 3 To take into account, care for; nābhijanamīkṣate K. 104, na kāmavṛttirvacanīyamīkṣate Ku. 5. 82. 4 To think, reflect; tatteja aikṣata bahu syāṃ prajāyeya Ch. Up. 5 To require; Pt. 1. 151. 6 To look to, or to investigate, the good or bad luck of any one (with dat. of the person); kṛṣṇāya īkṣate gargaḥ Sk. (śubhāśubhaṃ paryālocayati); Bk. 8. 76 -With adhi to suspect; satyepyapāyamadhīkṣate H. 4. 102 v. l. — anvava 1 to see, behold. 2 to consider. 3 to care for, take into account.

Cappeller 1887 verb

Original text · German · verb

īkṣ, ī́kṣate (selten ˚ti sehen, blicken, erblicken, betrachten, wahrnehmen, beachten, berücksichtigen, erwarten; *jemand (Dat.) wahrsagen. Caus. īkṣayati schauen lassen. apa wegsehen; beachten, berücksichtigen, auf (Acc.) lauern, warten; erfordern, voraussetzen. abhi anblicken. ava dass.; betrachten, berücksichtigen, erwarten, hoffen. anvava betrachte, erwägen. pratyava besichtigen, betrachten, prüfen. ud aufschauen zu, ansehen; warten, er- [Page051-2a] -warten. samud außchauen, erblicken, ansehen, bemerken, berücksichtigen. upa anschauen, erblicken; übersehen, vernachlässigen. nis hinblicken, betrachten. pari sich umsehen, prüfen, überlegen. pra hinsehen, erblicken, gewahren, erwägen. abhipra ansehen, erblicken. utpra außchauen; (uneigentlich) benennen (rh.). prati zusehen, erblicken, erwarten. vi schauen, ansehen, erblichen, überlegen, erforschen, erfahren. anuvi sich umschauen, hinsehen. abhivi [Page052-1] ansehen, erblicken. udvi hinaußchauen, anschauen. sam ansehen, betrachten, erwägen. prasam dass.

Burnouf 1866 verbal root

Original text · French · verbal root

*īkṣ īkṣ. īkṣe 1; p. īkṣāñcakre; f2. ikṣiṣye; a1. ekṣiṣi; pp. īkṣita. Voir; regarder; considérer, ac. Veiller aux intérêts de qqn., d. Gr. ὄσσομαι. Cf. akṣi, akṣa. īkṣaṇa n. vue, aspect. œil; regard. īkṣaṇikā f. diseuse de bonne aventure. [Page091a-2] īkṣayāmi c.; pqp. ecikṣam, faire voir, faire que qqn. voie, 2 ac.

Derived words

  • apekṣ अपेक्ष् verb regard; expect; depend on
  • prekṣaka प्रेक्षक adjective looking on; spectator
  • upekṣā उपेक्षा substantive feminine equanimity

Occurrences in source texts (10)

HP 2 occurrences
HP 1.50–54: Siṃhāsana and Bhadrāsana 1 occurrence

Direct occurrences

HP 2.30-2.33: Neti and Trāṭaka 1 occurrence

Direct occurrences

PYS 2 occurrences
PYS 1.33: Clarifying Citta 1 occurrence

Occurrences through derived words

PYS 4.15–17: Object and Citta 1 occurrence

Occurrences through derived words

SiSa 4 occurrences
SiSa 3.84-3.87: Siddhāsana 1 occurrence

Direct occurrences

SiSa 5.29-5.35: Pratīka-upāsanā 2 occurrences

Direct occurrences

SiSa 5.253-5.260: Haushalter-Abschluss 1 occurrence

Direct occurrences

SS 1 occurrence
SS 3.9–3.11: The Self as Dancer 1 occurrence

Occurrences through derived words

  • SS 3.11 Segment 1

    Through: prekṣaka Attested form: prekṣakāṇi Grammar of the segment: nominative plural neuter

SVU 1 occurrence
SVU 2.14-2.16: Self-Luminous and Unbound 1 occurrence

Direct occurrences

Continue with AYI Free

Image source: AYI archive.