pravṛtti प्रवृत्ति – sense activity; arising; activity
substantive feminine · Word type unspecified
Dictionary sources
AYI dictionary substantive feminine
sense activity; arising; activity
Derived from
Cappeller 1891 substantive feminine
Original text · English · substantive feminine
pravṛtti ·f. coming forth, rising, appearance, origin; progress, advance, activity, endeavour, application or devotion to, occupation or dealing with (loc. or --°); acting, proceeding; use, employment; continuance, validity of a rule (g.); fate, destiny; news, tidings.
Monier-Williams 1872 substantive feminine
Original text · English · substantive feminine
Pra-vṛtti, is, f. continuous flow onwards, pro- gress, advance, advancement; success; coming forth, appearing, appearance, manifestation; rise, source, origin, beginning; activity, effort, employment, oc- cupation; active life (as opposed to ni-vṛtti, q. v., and to contemplative devotion, and defined as con- sisting of the wish to act, knowledge of the means, and accomplishment of the object); giving or apply- ing one's self to, devoting one's self to (with loc.); course or tendency towards, addiction to, inclination or predilection for; application, use, employment; continued application, perseverance; practice, conduct, behaviour; currency, continuance, continuity, pre- valence, permanence, endurance; the applicableness or validity of a rule; fate, lot, destiny; news, tidings, intelligence [cf. duṣ-p˚]; cognition, (viṣayavatī pravṛttiḥ, a sensuous immediate cognition); the juice that exudes from the temples of an elephant in rut; N. of Avantī or Oujein or any holy place; (in arithmetic) the multiplier.
Petersburger 1855 Word type unspecified
Original text · German · Word type unspecified
pravṛtti (von vart mit pra) f. = vṛtti, pravartana TRIK. 3,3,173. H. an. 3,280. MED. t. 130. 1〉 das Fortschreiten, Fortgang, das Vonstattengehen: yathā śuklasya pakṣasya pravṛttau candramāḥ śanaiḥ (vardhate) MBH. 12,1060. vāra˚ SŪRYAS. 1,66. avyucchinnapṛthupravṛtti bhavato (eines Elephanten) dānaṃ (Brunstsaft und Spenden) samānaṃ mama VIKR. 110. sarvakriyā˚ SUŚR. 1,129,20. ŚĀṄKH. ŚR. 3,19,7. GṚHY. 1,8. — 2〉 das Zumvorscheinkommen, Hervorkommen, Hervortreten, Erscheinen: aśru˚ SUŚR. 1,118,4. kusuma˚ ŚĀK. 84, v. l. phala˚ RAGH. 14,39. taijasasya dhanuṣaḥ pravṛttaye toyadāniva sahasralocanaḥ (vyādiśati) RAGH. 11,43. purāṇasya kavestasya caturmukhasamīritā . pravṛttirāsīcchabdānāṃ caritārthā catuṣṭayī .. KUMĀRAS. 2,17. avyaktavarṇaramaṇīyavacaḥ˚ (tanaya) ŚĀK. 176. svasadṛśācāra˚ Spr. 2401. yogapravṛttiḥ prathamā ŚVETĀŚV. UP. 2,13. janmanaḥ, rājyasya RĀJA-TAR. 3,244. — 3〉 Entstehung, Ursprung: yataḥ pravṛttirbhūtānām BHAG. 18,46. cāturvarṇya˚ VP._bei_MUIR, ST. 1,52, N. 31. — 4〉 Thätigkeit, Wirksamkeit, Bestreben, Function KAP. 1,145. KAṆ. 2,2,33. KAṆ. 6,1,10. KAṆ. 6,1,11. SĀṂKHYAK. 12. SĀṂKHYAK. 15. SĀṂKHYAK. 17. SĀṂKHYAK. 18. SĀṂKHYAK. 57. BHĀṢĀP. 148. fg. COLEBR. Misc. Ess. II, 289. COLEBR. Misc. Ess. II,382. fg. BANERJEA 181. fgg. MBH. 1,251. MBH. 3,114. BHAG. 14,12. BHAG. 14,13. BHAG. 15,4. BHAG. 16,7. BHAG. 18,30. Spr. 2933. KĀM. NĪTIS. 1,35. PRAB. 9,13. PRAB. 90,8. PRAB. 90,10. PRAB. 99,11. BURN. Intr. 441. indriyāṇāmapravṛttirayathāpravṛttirvā SUŚR. 1,91,2. prāṇādi˚ ŚAṂK._zu_CHĀND. UP. S. 44. hastādṛte yantrāṇāmapravṛttireva SUŚR. 1,23,14. plur. YĀJÑ. 3,158. MBH. 3,13775. MBH. 13,54. MBH. 13,3321. MBH. 13,3446. KUMĀRAS. 6,26. VĀYU-P._in_Verz. d. Oxf. H. 49,b,24. antaḥkaraṇapravṛttayaḥ so v. a. die innere Stimme Spr. 273. — 5〉 das Sichbegeben in (loc.). das Gehen an, das Sichhingeben, das Sichmachen an, Obliegen (Gegens. das Abstehen, Entsagen): ātmasaṃdehe pravṛttirna vidheyā HIT. 10,11. īdṛśe karmaṇi HIT. 122,18, v. l. viṣayāṇāmarjane TATTVAS. 36. tanmāṃsabhakṣaṇeṣu KULL._zu_M. 5,31. kṛtyākṛtyapravṛttinivṛtti˚ SĀH. D. 1,13. ŚAṂK._zu_BṚH. ĀR. UP. S. 75. fg. adbhutābhistasyā dharmapravṛttibhiḥ RĀJA-TAR. 6,295. sneha˚ so v. a. das Lieben, Zugethansein ŚĀK. 58,4. ŚĀK. 58,92. mantharāyā rāmābhiṣekavighnapravṛttiḥ Schol. zu R._bei_MUIR, ST. 4,413,2. kasya vā rogiṇaḥ sitaśarkarāpravṛttiḥ sādhīyasī na syāt Gebrauch, Anwendung SĀH. D. 2,9. pravṛttireṣā bhūtānām so v. a. fröhnen diesem M. 5,56. MBH. 13,5679. yāni ca pratiṣiddhāni tatpravattiśca MĀRK. P. 15,41. — 6〉 das Verfahren, Benehmen: ato 'nyathā pravṛttiḥ M. 5,31. pārthivī ca pravṛttiste SĀV. 6,18. ācārya˚ PAT._zu_P. 8,4,1. tvāṃ pratyakasmātkaluṣapravṛttau bharatāgraje RAGH. 14,73. meghaprakhyā (so ist zu lesen) bhavati hi jagatyaṅganānāṃ pravṛttiḥ ad MEGH. 86. — 7〉 Geltung einer Regel Kār. zu P. 2,1,32. Schol. zu P. 8,1,73. KĀTY. ŚR. 1,2,11. — 8〉 Fortdauer, = pravāha AK. 3,3,18. TRIK. H. an. MED. niṣpanne 'pi vastuni kriyāpravṛttiratikramaṇam Schol. zu P. 1,4,95. fortdauernde Geltung KĀTY. ŚR. 4,3,4. KĀTY. ŚR. 4,3,22. KĀTY. ŚR. 7,5,25. — 9〉 Loos, Schicksal: pravṛttireṣā bhūtānām R. 2,108,12. — 10〉 Kunde, Nachricht (vgl. vārttā, vṛttānta) AK. 1,1,5,8. TRIK. H. 260. H. an. MED. HALĀY. 1,146. VIKR. 102. dayitā˚ von der Geliebten 94. apravṛttau ca vaidehyāḥ R. GORR. 1,4,71. pṛṣṭavāṃstasyāḥ pravṛttim KATHĀS. 10,153. KATHĀS. 38,91. rājñaḥ pravṛttiṃ cinvantaḥ VID. 27. naiva pravṛttiṃ śṛṇumastayoḥ kasyacidantikāt R. 4,49,6. śrotuṃ ca sītādhigame pravṛttim R. 5,63,28. pāṇḍavānāṃ pravṛttiṃ ca (na) vidmaḥ MBH. 4,878. nahi prajānāmi tava pravṛttim (haud praesagio equidem, quidnam pares SCHL.) BHAG. 11,31. jñāta˚ KATHĀS. 43,199. pravṛttirnāsya budhyate SOM. NALA 129. na ca pravṛttistairlabdhā pāṇḍavānām MBH. 1,485. pravṛttirupalabdhā te vaidehyā rāvaṇasya ca MBH. 3,16097. MBH. 4,898. indrātpravṛttiṃ pratilabhya sītā kākutsthayoḥ R. 3,63,29. tatkuto 'sminvipite priyāpravṛttimāgameyam VIKR. 57,18. ˚haraṇa HARIV. 10026. jīmūtena svakuśalamayīṃ hārayiṣyanpravṛttim MEGH. 4. (pāṇḍavānām) pravṛttirākhyātā MBH. 1,438. MBH. 1,554. R. 6,9,19. HARIV. 10035. samākhyātā MBH. 3,11205. pravṛttiṃ vinivedya R. 1,1,72 (R. 1,1,77 GORR.). pratyavedayan MBH. 1,1864. pravṛttirniveditā R. 4,62,21. śaṃsa tasyāḥ pravṛttim VIKR. 105. pravṛttiṃ pradadurnagare MBH. 1,6306. dattvā R. 4,63,26. (bhavadbhiḥ) rāmasaṃśrayā . pravṛttirupanetavyā kiṃ karotīti tattvataḥ .. R. 3,60,36. rājñāṃ carairāptaiḥ pravṛttirudanīyata MBH. 1,7366. viṣayavatī pra˚ Kunde —, Kenntniss von den Sinnesgegenständen (a sensuous immediate cognition BALL.) YOGAS. 1,35. — 11〉 die den Elephanten zur Brunstzeit aus den Schläfen quellende Flüssigkeit H. 1223. — 12〉 Name von Āvanti u. s. w. MED. — 13〉 Multiplicator (wohl eine Verwechselung mit prakṛti) WILS. — Vgl. ati˚, citpravṛtti, duṣpravṛtti, prāvṛttika.
Böhtlingk 1879 substantive feminine
Original text · German · substantive feminine
pravṛtti f. — 1〉 das Fortschreiten, Fortgang, das Vonstattengehen. — 2〉 das Zumvorscheinkommen, Hervorkommen, Hervortreten, Erscheinen. — 3〉 Entstehung, Ursprung. — 4〉 Thätigkeit, Wirksamkeit, Bestreben, Function. — 5〉 das Sichbegeben in, Gehen an, Sichhingeben, Sichmachen an, Obliegen (Gegensatz das Abstehen, Entsagen) die Ergänzung im Loc. oder im Comp. vorangehend. — 6〉 Gebrauch, Anwendung. — 7〉 das Verfahren, Benehmen. — 8〉 Geltung einer Regel. — 9〉 Fortdauer, fortdauernde Geltung. — 10〉 Loos, Schicksal. — 11〉 Kunde, Nachricht, — von (Gen. oder im Comp. vorangehend). — 12〉 *die dem Elephanten zur Brunstzeit aus den Schläfen quellende Flüssigkeit. — 13〉 *Multiplicator. — 14〉 = āvantī u. s. w. (!).
Apte 1890 substantive feminine
Original text · English · substantive feminine
pravṛttiḥ f. 1 Continued advance. 2 Rise, origin, source, flow (of words &c.); pravṛttirāsīcchabdānāṃ caritārthā catuṣṭayī Ku. 2. 17. 3 Appearance, manifestation; kusumapravṛttisamaye Ś. 4. 17 v. l.; R. 11. 43; R. 14. 39; R. 15. 4. 4 Advent, setting in, commencement; ākālikīṃ vīkṣya madhupravṛttiṃ Ku. 3. 34. 5 Application or addiction to, tendency, inclination, ([Page 0761-c]) predilection, propensity; satāṃ hi sa dehapadeṣu vastaṣu pramāṇamaṃtaḥ karaṇapravṛttayaḥ Ś. 1. 22. 6 Conduct; behaviour; R. 14. 73. 7 Employment, occupation, activity; Ku. 6. 26. 8 Use, employment, currency (as of a word). 9 Continued effort, perseverance. 10 Signification, sense, acceptation (of a word). 11 Continuance, permanence, prevalence. 12 Active life, taking an active part in worldly affairs (opp. nivṛtti). 13 News, tidings, intelligence; jīmūtena svakuśalamayīṃ hārayiṣyan pravṛttiṃ Me. 4; V. 4. 20. 14 Applicability or validity of a rule. 15 Fate, destiny, luck. 16 Cognition, direct perception or apprehension. 17 Rutting juice, or ichor exuding from the temples of an elephant in rut. 18 N. of the city of ujjayinī q. v. Comp. — jñaḥ a spy, secret emissary or agent. — nimittaṃ a reason for the use of any term in a particular signification. — parāṅmukha a. averse to giving news; V. 4. 20. — mārgaḥ active or worldly life, attachment to the business and pleasures of the world.
Cappeller 1887 substantive feminine
Original text · German · substantive feminine
pravṛtti f. das Vorgehen, Auftreten, Erscheinen, Entstehung, Ursprung, Thätigkeit; das Sichabgeben, Hantieren mit [Page279-1] (Loc. o. —˚); Gebrauch, Verfahren; (fortdauernde) Geltung (g.); Kunde, Nachricht.
Burnouf 1866 substantive feminine
Original text · French · substantive feminine
pravṛtti f. action de s'avancer; flux continu, courant; le suc des tempes de l'éléphant en rut. Au fig. marche du développement, développement de l'action, de la production; production en acte de l'existence: pravṛttir nivṛttiś ca l'émanation et le retour; pravṛttis purāṇī l'émanation primordiale du monde, le développement primitif de l'activité divine. Qqf. nouvelle, message, correspondance. Qqf. la ville d'Ujjayanī.
Occurrences in source texts (10)
HP 4 occurrences
PYS 3 occurrences
SS 1 occurrence
SVU 1 occurrence
VBT 1 occurrence
Continue with AYI Free
Image source: AYI archive.