Sanskrit manuscript in Devanāgarī

rakṣ रक्ष् – protect; preserve

adjective · verbal root · Word type unspecified · verb

Dictionary sources

AYI dictionary verbal root

protect; preserve

Cappeller 1891 verb

Original text · English · verb

rakṣ rákṣati rákṣa°te ·v pp. rakṣitá protect, guard, keep, save from (abl.), take care of (acc.); beware of, prevent (acc.). C. rakṣayati protect from (abl.), save. D. rirakṣati wish to protect from (abl.). --anu guard or protect (by following). abhi & samabhi keep, protect. ā protect, guard from (abl.). pari keep, guard, watch, protect, save from (abl.), take care of, maintain, observe. pra preserve, rescue or deliver from (abl.). prati keep, observe. vi the same. sam guard, watch, keep, maintain, take care of, defend, save.

Monier-Williams 1872 Word type unspecified

Original text · English · Word type unspecified

rakṣ 1 . rakṣ (thought by some to be connected with rt. rañj as a kind of Desid. form of that rt.), cl. 1. P. rakṣati (Ved. and ep. also A. rakṣate), rarakṣa, rakṣiṣyati, arakṣīt (an earlier form arākṣīt is also given, Ved. Leṭ. rak- ṣiṣat), rakṣitum, to guard, watch, take care of, protect, preserve, save, keep, (rahasyaṃ rakṣ, to keep a secret), hold, maintain, tend, (paśūn rakṣ, to tend cattle); to govern, rule over, (kṣi- tim or vasudhāṃ rakṣ, to govern the earth); to spare, save; to protect or save from (with abl.); to take care, beware of, be on one's guard against; to take refuge or shelter (A.): Caus. rakṣayati, yitum, Aor. ararakṣat, to guard, watch, protect: Desid. rirakṣiṣati, to wish to guard, intend to pro- tect from (with abl.): Intens. rārakṣyate, rārāṣṭi, to protect very carefully; [cf. probably Gr. ἀρκ-έ-ω, ἄρκιο-ς, ἀλκτήρ, ἀλαλκτήρ, ἀλκή, ἀλέξω; Lat. arc-e-o, arx; Goth. ga-rehsns.]

Original text · English · Word type unspecified

2. rakṣ, ṭ, ṭ, ṭ, guarding, watching, protecting, tending, &c. (at the end of a comp., cf. go-rakṣ).

Original text · English · Word type unspecified

rakṣ 3 . rakṣ (probably a form of rt. ṛkṣ = rts. riś, 1. riṣ, q. q. v. v.), Ved. to hurt, injure, destroy, damage.

Petersburger 1855 adjective · Word type unspecified

Original text · German · adjective

2. rakṣ (= 1. rakṣ) adj. am Ende eines comp. bewachend, hütend u. s. w. VOP. 3,136. — Vgl. go˚.

Original text · German · Word type unspecified

1. √rakṣ , rákṣati (pālane) DHĀTUP. 17,6. rarakṣa, rakṣiṣat, arākṣīt, arakṣīt (in der späteren Sprache), rakṣiṣyati; in der älteren Sprache, desgleichen in der späteren, aber hier nur aus metrischen Rücksichten, auch med.; partic. rakṣitá; bewachen, bewahren, beschützen, hüten, behüten, in Acht nehmen, erhalten, erretten, servare: sa nò rakṣiṣadduri̱tāt ṚV. 7,12,2. ṚV. 7,15,3. ṚV. 7,12,13. nākàṃ rakṣethe̱ dyubhìra̱ktubhìrhi̱tam ṚV. 1,34,8. ṚV. 1,41,1. vra̱tā ràkṣante a̱mṛtā̱ḥ sahòbhiḥ ṚV. 1,62,10. a̱mṛ̱ta̱tvam ṚV. 1,96,6. a̱su̱ryàm ṚV. 2,27,4. bhuvànāni ṚV. 1,160,2. yaṃ sùgo̱pā rakṣàsi ṚV. 2,23,5. śa̱taṃ mā̱ pura̱ āyàsīrarakṣan ṚV. 4,27,1. AV. 11,5,8. AV. 12,1,18. ŚAT. BR. 2,1,4,15. aśvam ŚAT. BR. 13,7,6,3. somam KĀTY. ŚR. 8,9,25. māteva putrānrakṣasva PRAŚNOP. 2,13. tena tena (śarīreṇa) sa rakṣyate ŚVETĀŚV. UP. 5,10. tvayā̀ rājàngupi̱tā rakṣàmāṇāḥ entweder passivisch oder Fehler für ra̱kṣyamā̀ṇāḥ AV. 18,4,70. — (rājñā) rakṣatā prajāḥ M. 7,36. fg. M. 8,307. M. 10,118. fg. M. 11,23. Spr. 1830. Spr. 3204. Spr. 4926. VARĀH. BṚH. S. 27,8. prajā rakṣasva R. 7,59,1,13. bhāryāyāṃ rakṣyamāṇāyāṃ prajā bhavati rakṣitā . prajāyāṃ rakṣyamāṇāyāmātmā bhavati rakṣitaḥ .. MBH. 3,529. rudrā aśvinau samarudgaṇau . rakṣantu tvām MBH. 3,2356. MBH. 1,6153. MBH. 3,2519. MBH. 3,2711. mā rakṣīḥ MBH. 3,10562. arakṣīdyaḥ sarvadāsmān BHAṬṬ. 3,13. BHAṬṬ. 9,79. BHAṬṬ. 15,87. MBH. 3,11814. MBH. 5,5431. MBH. 5,7230. MBH. 5,7234. R. 1,32,6. R. 2,51,6. R. 2,51,8. R. 2,86,7 (R. 2,94,8 GORR.). R. 2,112,27. R. GORR. 2,30,33. R. GORR. 3,51,37. yo haniṣyati vadhyaṃ tvāṃ rakṣyaṃ rakṣati ca dvijam ŚĀK. 155. RAGH. 2,50. taṃ rakṣanti puṇyāni purākṛtāni Spr. 2720. yathā śaktimatī patim . rarakṣa prajñayā pūrvamamuṃ rakṣāmyahaṃ tathā KATHĀS. 13,163. rakṣāmyahaṃ śarīraṃ te tatsukhaṃ svapihi KATHĀS. 18,115. KATHĀS. 62,82. BHĀG. P. 1,16,22. BHĀG. P. 1,18,43. BHĀG. P. 10,73,21. rājā niśi rakṣanviniryayau Wache haltend KATHĀS. 88,14. rakṣate dānavān MBH. 1,3196. MBH. 1,6309. MBH. 3,10570. MBH. 3,11816. MBH. 4,1292. MBH. 5,7068. MBH. 5,7256. MBH. 5,7484. HARIV. 10011. R. 1,61,18. R. 5,36,18. KATHĀS. 26,145. MĀRK. P. 52,20. rakṣetkanyāṃ pitā vinnāṃ patiḥ putrāstu vārddhake . abhāve jñātayasteṣāṃ na svātantryaṃ kvacitstriyāḥ .. Spr. 4928. Spr. 1774. Spr. 4183. M. 9,6. M. 9,9. MBH. 13,2221 (wo rakṣyante mit der ed. Bomb. zu lesen ist). paśūn das Vieh hüten M. 9,328. MBH. 1,698 (med.). MBH. 1,699. MBH. 1,718. R. GORR. 2,32,41. caurādibhyaḥ prajā nṛpaḥ rakṣan BHĀG. P. 4,14,17. Spr. 4943. MBH. 4,2104. R. 1,48,21. VET. in LA. (III) 10,2. rakṣa lokāṃśca devāṃśca śakraṃ ca mahato bhayāt MBH. 3,8762. BHAṬṬ. 3,16. kilviṣāt R. 2,106,28 (R. 2,113,22 GORR.). vighnataḥ RAGH. 11,24. vyasanataḥ BHĀG. P. 1,13,32. sarvato rakṣate yo mām HARIV. 7115. BHĀG. P. 8,22,35. paradravyānmano rakṣa paradārāt HARIV. 14687. evamātmā bandhaiśca rakṣyate MĀRK. P. 95,17. vasudhām, kṣitim, kṣmām das Land —, das Reich beschützen so v. a. regiren MBH. 3,2238. RĀJA-TAR. 1,99. RĀJA-TAR. 1,192. RĀJA-TAR. 3,97. RĀJA-TAR. 6,190. rāṣṭram Spr. 4803. jñāsyasi kiyadbhujo me rakṣatīti ŚĀK. 13. sṛjati, rakṣati, saṃharati NṚS. TĀP. UP._in_Ind. St. 9,98. rakṣantī jīvitaṃ pituḥ MBH. 1,6186. R. 6,3,1. rakṣasva jīvitam R. 6,16,69. api putrakalatrairvā prāṇānrakṣeta paṇḍitaḥ Spr. 149. Spr. 1319. karābhyāmakṣiṇī rakṣan RĀJA-TAR. 3,408. nāgānāṃ cāpi yajño 'yaṃ rakṣyate hi maharṣibhiḥ R. GORR. 1,41,12. BHAṬṬ. 2,27. āpadarthaṃ dhanaṃ rakṣet Spr. 355. labdhaṃ rakṣedavekṣayā Spr. 234. Spr. 233. rājyam R. 2,23,29. R. 2,31,20 (med.). R. 73,12. R. 112,11. yathoddharati nirdātā kakṣaṃ dhānyaṃ ca rakṣati Spr. 4803. Spr. 2719. CAURAP. 35. rakṣedvivaramātmanaḥ Spr. 1569. sevadhiste 'smi rakṣa mām M. 2,114. MBH. 1,5573. RĀJA-TAR. 2,97. śeṣaṃ kasyāpi rakṣasi Spr. 2384. sunihitamapi cārthaṃ daivatai rakṣyamāṇam Spr. 5010. Spr. 5254. rahasyaṃ cirarakṣitam bewahrt KATHĀS. 45,50. bhavānimāṃ pratikṛtiṃ rakṣatu verwahre ŚĀK. 90,2. api rakṣyate bhavatā rahasyanikṣepaḥ VIKR. 18,6. etāvuraṇakau — nyāsau rakṣasva BHĀG. P. 9,14,21. RĀJA-TAR. 5,220. kulaṃ mānaṃ ca rakṣatā MṚCCH. 174,18. dharmaṃ svaṃ rakṣamāṇena MBH. 3,8886. dharmo vā yadi rakṣyate R. 5,84,15. BHĀG. P. 3,16,18. svāṃ prasūtiṃ caritraṃ ca kulamātmānameva ca . svaṃ ca dharmaṃ prayatnena jāyāṃ rakṣanhi rakṣati .. M. 9,7. śīlamevaikaṃ rarakṣa KATHĀS. 13,135. svākāraṃ rakṣan PAÑCAT. 23,11. tasyābandhyaprasādatvaṃ rakṣantaḥ pitṛmantriṇaḥ RĀJA-TAR. 1,78. ṛdhàgya̱to anìmiṣa̱ṃ rakṣàmāṇaḥ sorgfältig achtend auf ṚV. 7,61,3. ṚV. 9,87,2. ṚV. 1,146,4. vratānì ṚV. 6,8,2. ṚV. 3,56,13. sakhā̱ sakhyùrni̱miṣi̱ (mit loc.) rakṣàmāṇāḥ ṚV. 1,72,5. tadgatim — puṇyatīrthagamanāya rakṣa me so v. a. sichre mir RAGH. 11,87. rakṣanti bhāvi kalyāṇaṃ bhāgyānyeva KATHĀS. 20,19. rakṣantastapasi balaṃ ca lokapālāḥ KIR. 5,50. in Acht nehmen so v. a. nicht antasten: yā vyā̱ghraṃ viṣū̀ciko̱bhau vṛkàṃ ca̱ rakṣàti VS. 19,10. sich hüten vor, verhüten: tantrinetrasya laṅghanam . ekasya rakṣeḥ KATHĀS. 20,65. mṛtyuḥ śakyo na rakṣitum KATHĀS. 72,333. piśunapreraṇā prabhoḥ rakṣituṃ yadi pāryate Spr. 4183. med. sich hüten d. h. sich flüchten: u̱da̱pruto̱ na vayo̱ rakṣàmāṇāḥ ṚV. 10,68,1. vielleicht verstecken: rakṣàte̱ śiràḥ ṚV. 9,68,4. — partic. rakṣita (vartamāne) Kār. zu P. 3,2,188. = trāta u. s. w. AK. 3,2,55. H. 1497. geschützt, bewacht, bewahrt, erhalten; von Personen M. 11,23. MBH. 3,529. Spr. 2609. rakṣitaṃ vyasanebhyaśca mitram Spr. 583 gehütet: strī M. 9,15. Spr. 3303. dhuryarakṣitā śrīḥ KATHĀS. 18,137. urvī RAGH. 2,66. kanyāntaḥpure rakṣāpuruṣarakṣite PAÑCAT. 44,12. daivarakṣita (Gegens. daivahata) Spr. 208. labdhaṃ rakṣetprayatnataḥ . rakṣitaṃ vardhayet Spr. 233. fgg. tān (prāṇān) nighnatā kiṃ na hataṃ rakṣatā kiṃ na rakṣitam Spr. 1319. tilagulmaṃ sadā siñcedyāvatpuṣpeddhi rakṣitaḥ gehütet, gepflegt HARIV. 7874. verwahrt VET. in LA. (III) 14,3. HIT. 86,18. gorakṣita aufbewahrt für P. 2,1,36. rakṣitam adv. wohl verwahrt KATHĀS. 53,64. dharma beobachtet, aufrechterhalten Spr. 4247. MĀRK. P. 72,2. MĀRK. P. 72,4. arakṣita ungehütet M. 9,12. Spr. 5285. arakṣitaṃ tiṣṭhati daivarakṣitam Spr. 208. mantra nicht geheim gehalten Spr. 199. surakṣita wohl gehütet, gut bewacht M. 9,12. KATHĀS. 30,113. veśman MBH. 3,2144. MBH. 3,2155. surakṣitaṃ daivahataṃ vinaśyati MBH. 3,208. nyāsamiva rājyaṃ surakṣitam RĀJA-TAR. 2,159. mantraṃ surakṣitam . kuryāt er stelle die Berathung sehr geheim an Spr. 4692. Vgl. devarakṣita, buddha˚, mahā˚, maitreya˚. — caus. rakṣayati, ararakṣat P. 7,4,93, Sch. schützen: ko 'smānatra vane rakṣayiṣyati PAÑCAT. 70,13. bewahren: svākāraṃ rakṣayedyastu sa bhṛtyo 'rho mahībhujām Spr. 1367. — desid. rirakṣiṣati zu beschützen beabsichtigen vor (abl.): rirakṣiṣantaḥ MBH. 5,2368. MBH. 6,3760 (rira˚ zu lesen). MBH. 6,4695. — intens.: rakṣā̀ ṇo agne̱ tava̱ rakṣàṇebhī rāra̱kṣā̱ṇaḥ sùmakha prīṇā̱naḥ der fleissig gehütet —, beobachtet wird ṚV. 4,3,14. fleissig hütend SĀY. — adhi bewachen, behüten: trailokyaṃ yo 'dhirakṣati HARIV. 15811. besser yo hi rakṣati die neuere Ausg. — anu hütend nachgehen ŚĀṄKH. ŚR. 16,10,11. ke pṛṣṭhato 'nvarakṣanta (pṛṣṭhataścāpyabhavan ed. Bomb.) MBH. 7,7330. behüten, beschützen; med. R. 6,103,2. — abhi bewahren, behüten, beschützen ṚV. 1,136,5. ṚV. 1,163,5. ṚV. 4,53,5. yamā̀dityā a̱bhi dru̱ho rakṣàtha ṚV. 8,47,1. ṚV. 9,114,3. ṚV. 10,86,4. ṚV. 10,157,4. AV. 10,6,12. AV. 10,7,23. AV. 12,3,11. pi̱tevà pu̱trāna̱bhi ràkṣatādimam AV. 2,13,1. AV. 3,12,8. ŚAT. BR. 2,3,4,40. ĀŚV. ŚR. 2,5,2. ĀŚV. ŚR. 2,5,12. KAUŚ. 135. CHĀND. UP. 4,17,10. bhīṣmamevābhirakṣantu BHAG. 1,11. daṇḍaḥ śāsti prajāḥ sarvā daṇḍa evābhirakṣati Spr. 4162. Spr. 4920. MBH. 4,1535. MBH. 5,711. MBH. 6,543. HARIV. 2471. HARIV. 7115. R. 2,25,3. fgg. dhātrī svaputravatskandaṃ śūlahastābhyarakṣata MBH. 3,14365. MBH. 6,544. MBH. 13,2265. uparyantaḥpure sā (kanyakā) ca ratnamityabhirakṣyate KATHĀS. 3,58. KATHĀS. 78,131. balaṃ bhīṣmābhirakṣitam so v. a. befehligt BHAG. 1,10. MBH. 4,425. R. 2,2,4. R. 2,25,6. R. 2,52,77. R. GORR. 1,35,30. R. GORR. 2,27,24. R. GORR. 5,43,4. R. GORR. 5,73,34. adharmāttvabhirakṣa mām MBH. 7,2081. evaṃ bahubhyaḥ śatrubhyaḥ prajñayātmābhirakṣitaḥ KATHĀS. 33,130. BHĀG. P. 1,18,24. tābhyaḥ striyo 'bhirakṣyāḥ VARĀH. BṚH. S. 78,10. yena vīraḥ kurukṣetramabhyarakṣat MBH. 4,161. yaḥ kṛtsnāmaṭavīmetāṃ paryantastho 'bhirakṣati KATHĀS. 29,135. KATHĀS. 115,10. svagṛhaṃ taṃ kālaṃ so 'bhyarakṣata MBH. 13,2306. HARIV. 8999. vasuṃdharām — bāhuvīryābhirakṣitām R. 2,88,18. ṛṣyamūkaḥ — śiśunāgābhirakṣitaḥ R. 3,76,28. KATHĀS. 39,28. sattvamindro 'bhirakṣatu SUŚR. 1,17,5. prāṇā yanme 'bhirakṣitāḥ BHĀG. P. 9,5,17. ye 'bhyarakṣanpurātanīṃ tasya devasya sṛṣṭim MBH. 13,1375. yo graha ivārthamabhirakṣati BHĀG. P. 5,26,36. eṣa kalpataruḥ kasya kṛte 'mogho 'bhirakṣyate gehegt —, gepflegt werden KATHĀS. 90,21. yathā bījāṅkuraḥ sūkṣmaḥ paripuṣṭo 'bhirakṣitaḥ Spr. 2316. ākāramabhirakṣeta bewahre MBH. 1,5616. MBH. 2,2183. ākāramabhirakṣantī pratijñāṃ dharmasaṃhitām MBH. 4,472. vra̱tānì beobachten ṚV. 4,53,4. ṚV. 7,83,9. ṚV. 9,73,3. — Vgl. abhirakṣitar. — ava scheinbar in der Stelle: ramante copahāsena puruṣāḥ puruṣaiḥ saha . anyo'nyamavarakṣanto deśe deśe samaithunāḥ .. MBH. 8,2115, wo aber wohl avakṣaranto begiessend, besudelnd (mit Samen) zu lesen ist. Der bei der Umstellung erscheinende seltene Fuss – ⏑ – – mag zur Erhaltung des einfachen Schreibfehlers beigetragen haben. — ā behüten, beschützen, bewahren, bewachen: ā mā mìtrāvaruṇe̱ha ràkṣatam ṚV. 7,50,1. dvārāṇi yantrairārakṣitāni MBH. 15,186. bharatārakṣitaṃ putrarājyam R. 2,52,58. — Vgl. ārakṣa fgg. — upa s. uparakṣaṇa; prani, ˚rakṣati VOP. 8,73. — pari bewachen, bewahren, beschützen, hüten, behüten, in Acht nehmen, erhalten, erretten, servare: ghra̱ṃsaṃ rakṣànta̱ṃ parì vi̱śvato̱ gayàm ṚV. 5,44,7. ji̱gha̱tsubhyà i̱maṃ me̱ parì rakṣata AV. 8,2,20. parirakṣedimāḥ prajāḥ (rājā) M. 7,142. MBH. 3,528. MBH. 3,15708. R. GORR. 2,50,5. tāṃ kanyāṃ vāsukiḥ paryarakṣata MBH. 1,1642. MBH. 1,1940. MBH. 1,2948. MBH. 3,14366. MBH. 7,3661. HARIV. 9085. HARIV. 9690. parirakṣyamāṇa BHĀG. P. 5,9,21. parirakṣita BHĀG. P. 24,28. BHĀG. P. 9,9,40. MBH. 5,6035. yoṣitaḥ parirakṣitum hüten M. 9,10. apānaṃ te parjanyaḥ parirakṣatu SUŚR. 1,17,2. tadidaṃ parirakṣa vapuḥ KUMĀRAS. 4,44. ātmānaṃ parirakṣasva MBH. 1,6195. śakyastenānumānena paro 'pi parirakṣitum erhalten —, gerettet werden Spr. 2129. parirakṣa asmadīyaprāṇān PAÑCAT. ed. orn. 58,12. ātmānaṃ parirakṣasva purīṃ cemāṃ sarākṣasām R. 5,88,24. R. 5,23,17. sītā ca parirakṣitā gerettet R. 5,56,144. MṚCCH. 110,17. ayodhyāṃ parirakṣati so v. a. beherrscht R. GORR. 2,109,49. HARIV. 733. HARIV. 3714. Spr. 5063. BHĀG. P. 5,4,17. madbhujaparirakṣite 'sminvane PAÑCAT. 30,24. PAÑCAT. 215,7. nahyeṣa rāghavasyārthe jīvitaṃ parirakṣati schont R. 6,4,27. na sma paśyāmahe kaṃcidyaḥ prāṇānparirakṣati MBH. 6,4062. schonen, vor Berührung behüten SUŚR. 1,98,16. śiṣṭaṃ māṃsam — kākebhyaḥ paryarakṣata aufbewahren R. 2,96,38 (R. 2,105,37 GORR.). eṣa cūḍāmaṇirdivyo mayā suparirakṣitaḥ R. 5,37,7. ye viprāḥ — brāhmīṃ vācaṃ parirakṣanti MBH. 13,4886. svadharmaṃ parirakṣatā treu bewahrend R. 4,24,10. R. 5,51,13. pratijñām R. GORR. 2,50,8. lokayātrāmimāṃ kṛtsnāṃ parirakṣanta āsate so v. a. bedacht auf HARIV. 6811. vermeiden SUŚR. 2,15,12. med. mit gen. Jmd vermeiden, machen, dass man nicht mit Jmd zusammenkommt R. 5,73,20. — Vgl. parirakṣaka fgg. — saṃpari beschützen: lokānsaṃparirakṣitum R. 7,104,3. — pra bewahren, schützen vor (abl.), erretten von: karkaṭena dvitīyena sarpātpānthaḥ prarakṣitaḥ Spr. 147. BÜHLERʼs Ausg. des PAÑCAT. liest jīvitaṃ parirakṣitam st. sarpātpānthaḥ pra˚. — Vgl. prarakṣa fg. — prati 1〉 behüten, beschützen: yadi śūrastathā kṣeme (kṣemaṃ ed. Bomb.) pratirakṣedyathā bhaye MBH. 12,3596. viśvā̱ āśā̱ḥ pratì rakṣa̱ntyekè AV. 10,8,36. satyāṃ (so die ed. Bomb.) pratijñāṃ tāṃ pārthena pratirakṣatā treu haltend MBH. 8,3542. — 2〉 fürchten, sich retten vor: pra̱ti̱rakṣànnasu̱ryàm VS. 8,24. — vi behüten, beschützen, bewahren: sarvàṃ bhū̱tam AV. 10,6,18. AV. 13,2,41. rājā̀ rā̱ṣṭraṃ vi ràkṣati AV. 11,5,17. anyo'nyaṃ samupāśritya virakṣanti raṇājire (na tyakṣyanti raṇājiram ed. Bomb.) MBH. 7,4410. droṇaṃ ca ke vyarakṣanta MBH. 7,7329. — sam bewachen, bewahren, beschützen, hüten, behüten, erhalten, erretten, servare: saṃrakṣato munigaṇānnighnato rākṣasānmama R. 3,10,25. R. 7,108,27. Spr. 1828. Verz. d. Oxf. H. 257,a, N. 3. saṃrakṣyamāṇo rājñā M. 7,136. MBH. 7,230. MBH. 7,6059. R. 5,19,33. KATHĀS. 20,87. RĀJA-TAR. 3,39. saṃrakṣita HARIV. 9072. MṚCCH. 105,13. MṚCCH. 110,15. RAGH. 4,35. RAGH. 13,65. KATHĀS. 9,80. saṃrakṣetsarvataścainaṃ pitā putramivaurasam M. 7,135. pitrā saṃrakṣitaṃ śakrāt BHAṬṬ. 8,8. kedārān — mṛgavarāhādibhyaḥ saṃrakṣamāṇamaṅgiraḥpravarasutam BHĀG. P. 5,9,14. prāṇaiḥ saṃrakṣitaiḥ sarvaṃ yato bhavati rakṣitam Spr. 3163. kaṭakaṃ saṃrakṣya RĀJA-TAR. 5,218. anidra eva ṣaḍrātraṃ sa saṃrakṣanmuneḥ kratum R. GORR. 1,33,6. madhuvanaṃ saṃrakṣa tvam R. GORR. 5,63,27. dharmaṃ saṃrakṣate daṇḍastathaivārthaṃ janādhipa . kāmaṃ saṃrakṣate daṇḍaḥ MBH. 12,426. vṛttaṃ yatnena saṃrakṣet Spr. 5030. saṃrakṣenmantrabījam KĀM. NĪTIS. 11,53. mantraṃ saṃrakṣet KĀM. NĪTIS. 64. daṃpatyoḥ saṃrakṣatorgauravam bewahren Spr. 530. ātmanaśca pareṣāṃ ca vṛttiṃ saṃrakṣa sichre MBH. 13,3080. aufbewahren, verwahren: taddānavaśarīraṃ te saṃrakṣya sthāpitaṃ mayā KATHĀS. 45,50. — Vgl. saṃrakṣaṇa fgg.

Original text · German · Word type unspecified

3. √rakṣ (eigentlich ṛkṣ = riś, riṣ) beschädigen, verletzen: mā nò rakṣī̱rdakṣìṇāṃ nī̱yamā̀nām AV. 5,7,1. — Davon rakṣas.

Original text · German · Word type unspecified

1. √rakṣ Sp. 215, Z. 2 v. u. lies Spr. 208 (567 der 2ten Aufl.) st. 208. — caus. schützen vor (abl.) Spr. (II) 5221. — samabhi Jmd bewahren, behüten, beschützen R. ed. Bomb. 2,12,19. — ā, ātmānamārakṣati sindhuvegāt Spr. (II) 6634.

Böhtlingk 1879 verbal root

Original text · German · verbal root

1. √rakṣ rákṣati, ˚te (rakṣye Fut. Chr. 89,28) — 1〉 bewachen, Wache halten, bewahren, beschützen, hüten (auch das Vieh), behüten, in Acht nehmen, schonen, erhalten, erretten, servare, — vor (Abl.), verwahren; sorgfältig achten auf (Acc., ganz ausnahmsweise Loc.), beobachten (ein Gesetz u. s. w.). Das Land —, das Reich beschützen, so v. a. regieren. rákṣamāṇa AV. 13,4,70. mit passiver Bed. oder fehlerhaft für rakṣyámāṇa rakṣitá bewacht u. s. w. rakṣitam Adv. wohl verwahrt. — 2〉 in Acht nehmen, so v. a. nicht antasten. — 3〉 sich hüten vor, verhüten; mit Acc. [Page5-157-c] — 4〉 Med. sich hüten, so v. a. sich fürchten. — 5〉 Med. vielleicht verstecken. — Caus. rakṣayati schützen, — vor (Abl.) bewahren. — Desid. rirakṣiṣati zu beschützen beabsichtigen vor (Abl.). — Intens. rārakṣāṇá fleissig hütend. — Mit adhi bewachen, behüten. v. l. hi rakṣati st. 'dhirakṣati. — Mit anu hütend nachgehen; behüten, beschützen. — Mit abhi bewachen, behüten, beschützen, — vor (Abl.), hegen, pflegen, bewahre, beobachten (Gesetze u. s. w.) Ein Heer hüten, so v. a. befehligen. — Mit samabhi bewahre, behüten, beschützen. — Mit ava MBH. 8,45,43 fehlerhaft. Unter kṣar ist avakṣarantaḥ st. avarakṣantaḥ vermuthet worden, MBH. ed. Vardh. liest atitakṣantaḥ (!) — Mit ā behüten, beschützen, bewahren, bewachen, — vor (Abl.) — Mit upa in uparakṣaṇa. — Mit prani. — Mit pari — 1〉 bewachen, bewahren, beschützen, hüten, behüten, in Acht nehmen, erhalten, erretten, servare, — vor (Abl.) schonen, vor Berührung bewahren, aufbewahren, beobachten (ein Gesetz u. s. w.), bedacht sein auf. Eine Stadt u. s. w. hüten, so v. a. beherrschen. — 2〉 vermeiden; Med. mit Gen. Jmd vermeiden, machen, dass man mit Jmd nicht zusammenkommt. — Mit saṃpari beschützen. — Mit pra bewahren, schützen vor (Abl.), erretten von (Abl.). — Mit prati — 1〉 behüten, beschützen, treu halten (ein Versprechen). — 2〉 sich abwehrend verhalten gegen, fürchten. — Mit vi behüten, beschützen, bewahren. — Mit sam bewachen, bewahren, beschützen, hüten, behüten, erhalten, verschonen, erretten, servare, — vor (Abl.). sichern, verwahren, aufbewahren.

Original text · German · verbal root

2. √˚rakṣ bewahrend, hütend in gorakṣ.

Original text · German · verbal root

3. √rakṣ (nur rakṣīs) beschädigen, verletzen AV.

Original text · German · verbal root

1. √rakṣ mit samanu in Acht nehmen, hüten DIVYĀVAD. 104,13. DIVYĀVAD. 105,18. [Nachtrag, Band 7]

Whitney Roots 1885 verbal root

Original text · English · verbal root

rakṣ — protect

Apte 1890 verbal root

Original text · English · verbal root

rakṣ 1 P. (rakṣati, rakṣita) 1 To protect, guard, take care of, watch, tend (as cattle); rule, govern (as earth); bhavānimāṃ pratikṛtiṃ rakṣatu Ś. 6; jñāsyasi kiyadbhu jo me rakṣati maurvīkiṇāṃka iti Ś. 1. 13. 2 To keep, not to divulge; rahasyaṃ rakṣati. 3 To preserve, save, keep away from, spare (often with abl.); sakhījanādupahasanīyatāṃ rakṣāmi Mk. 4; darśanapatha drakṣyate Ratn. 1; alabdhaṃ caiva lipseta labdhaṃ rakṣedavakṣayāt H. 2. 8; āpadarthe dhanaṃ rakṣet H. 1. 42; R. 2. 50, R. 11. 87. 4 To avoid; rakṣaṃtī bāṣpamokṣaṃ K.; Mu. 1. 2.

Cappeller 1887 verb

Original text · German · verb

rakṣ, rákṣati, ˚te bewachen, hüten, schützen vor (Abl.); in Acht nehmen, schonen, beobachten, halten (Gesetz); wehren, [Page355-2a] abhalten; Med. wachsam sein, sich hüten. Caus. rakṣayati, ˚te schützen, bewahren. abhi wachen, beschützen, hegen, pflegen, beobachten. pari dass., hüten, in Acht nehmen, erretten, erhalten. prati behüten, beschützen. sam dass., halten, beobachten, bewahren, erretten.

Burnouf 1866 verbal root

Original text · French · verbal root

*rakṣ rakṣ. rakṣāmi, rakṣe 1; p. rarakṣa; f2. rakṣiṣyāmi; a1. arakṣiṣam. Protéger, défendre. Conserver, sauver: dhanam ses richesses, dhārān sa femme. Garder, être gardien: paśūn de troupeaux. Gouverner: vasudhām une contrée. Cf. lakṣ.

Occurrences in source texts (13)

DYS 7 occurrences
DYS 87–88: Oṃ 1 occurrence

Direct occurrences

DYS 150–153*3: Vajrolī: Secret Teaching 1 occurrence

Direct occurrences

DYS 154–167: Vajrolī for the Male Yogi 3 occurrences

Direct occurrences

DYS 168–179*1: Vajrolī for the Yoginī 2 occurrences

Direct occurrences

HP 6 occurrences
HP 3.79-3.86*1: Vajrolī 4 occurrences

Direct occurrences

HP 3.87-3.93*7: Sahajolī and Amarolī 2 occurrences

Direct occurrences

Continue with AYI Free

Image source: AYI archive.