viparyaya विपर्यय – Irrtum
Adjektiv · Substantiv Maskulin · Worttyp nicht bestimmt
Wörterbuchquellen
AYI Wörterbuch Substantiv Maskulin
Irrtum
Herkunft
Cappeller 1891 Adjektiv
Originaltext · Englisch · Adjektiv
viparyaya ·a. inverted, perverse; m. revolution (of the sun), expiration (of a time); failure (of conception); overthrow, inversion; opposition, the contrary of (gen. or --°); change, barter, alteration, esp. to the bad, reverse of fortune, calamity, ill luck, adversity; error, mistake.
Monier-Williams 1872 Substantiv Maskulin
Originaltext · Englisch · Substantiv Maskulin
Vi-paryaya, as, m. reverse, inversion, contra- riety, (viparyaye, on the contrary; rātrer vipar- yayaḥ, the contrary of night, i. e. day); inverted order or succession, perverseness, obstruction, opposi- tion; change, interchange, exchange, barter, (dra- vya-v˚, exchange of goods, buying and selling, trade); morbid change, reverse of fortune, calamity, mis- fortune, adverse fate; error, transgression, trespass; misapprehension, mistake, failure of conception; per- verseness of disposition; change of purpose or conduct, enmity, hostility; overthrow, destruction, annihilation.
Petersburger 1855 Adjektiv · Substantiv Maskulin · Worttyp nicht bestimmt
Originaltext · Deutsch · Adjektiv · Substantiv Maskulin
viparyaya (von 3. i mit vipari) 1〉 adj. in umgekehrtem Verhältnisse stehend: tadāhorātrāṇi viparyayāṇi BHĀG. P. 5,21,5. im Gegensatz stehend zu (gen.) BHĀG. P. 6,1,55. verkehrt: nṛṇāṃ viparyayehekṣā (niṣphalakriyāṇāmīkṣaṇam Comm.) BHĀG. P. 7,11,9. karman BHĀG. P. 9,1,17. verkehrt zu Werke gehend BHĀG. P. 6,14,53. — 2〉 m. = vyatyāsa, viparyāsa, vyatyaya, vaiparītya AK. 3,3,33. H. 1501. HALĀY. 4,44. a〉 Umlauf: sūryasya WEBER, JYOT. 93. — b〉 Umwälzung R. 7,11,18. Untergang der Welt R. 7,7,4. — c〉 Umstellung, Vertauschung, Wechsel; umgekehrtes Verhältniss, Gegentheil: aharviparyaya, pakṣa˚ ĀŚV. ŚR. 9,3,6. ādi˚ NIR. 2,1. a˚ NIR. 5,26. NIR. 6,1. ādyanta˚ NIR. 2,1. P. 3,1,123, Schol. LĀṬY. 6,5,29. ŚĀṄKH. ŚR. 4,6,3. namo nārāyaṇāyeti viparyayamathāpi vā BHĀG. P. 6,8,5. āliṅgane carau (so die ed. Bomb.) caiva cakratuste viparyayam MBH. 3,11061 (S. 571). viparyayaṃ na kurvīta vāsasaḥ MBH. 13,5040. HARIV. 535 (viparyayaḥ die neuere Ausg.). vāyoḥ Veränderung des Windes VARĀH. BṚH. S. 21,13. gandharasa˚ VARĀH. BṚH. S. 46,50. soma˚ AV. PARIŚ._in_Ind. St. 10,319. varga˚ AV. PRĀT. 2,38. rūpa˚ YĀJÑ. 3,63. priyāpriya˚ YĀJÑ. 64. samudragānūpaviparyaye 'pi KUMĀRAS. 7,42. veṣa˚ PAÑCAT. 37,3 (33,9 ed. orn.). hetu˚ SUŚR. 2,154,16. SUŚR. 2,413,2. liṅga˚ WEBER, RĀMAT. UP. 336. BHĀG. P. 9,1,27. dravya˚ als Bedeutung von krī VOP. 16, Anf. kriyākārakaphalabhedādiviparyayeṇa ŚAṂK._zu_BṚH. ĀR. UP. S. 16. viparyayo na teṣvasti MĀRK. P. 53,37. saṃdhiviparyayau Friede und sein Gegentheil d. i. Krieg M. 7,65. saṃyogaviparyayau Verbindung und Trennung RAGH. 8,88. ṚV. PRĀT. 6,12. ṚV. PRĀT. 11,24. ṚV. PRĀT. 14,25. ṚV. PRĀT. 14,27. MBH. 3,2286. MBH. 5,1646. R. 2,22,20. Spr. 4364. Spr. 4912. Spr. 5152. SUŚR. 1,118,8. SUŚR. 1,236,3. SUŚR. 2,558,12. KĀM. NĪTIS. 16,34. VARĀH. BṚH. S. 15,32. VARĀH. BṚH. S. 21,27. VARĀH. BṚH. S. 26,12. VARĀH. BṚH. S. 40,14. VARĀH. BṚH. S. 86,71. VARĀH. BṚH. S. 88,24. BHĀG. P. 1,19,38. tadviparyayaḥ BHĀG. P. 4,5,25. BHĀG. P. 6,1,40. BHĀG. P. 8,21,21. ati˚ KATHĀS. 52,355. viparyayaṃ yā in seinen Gegensatz umschlagen Spr. (II) 1294. viparyaya so v. a. Nichts von alle dem Vorhergehenden M. 3,49. prabhāvasya so v. a. Ohnmacht RĀJA-TAR. 1,160. rātreḥ so v. a. Tag KIR. 11,44. svapna˚ so v. a. Wachen SUŚR. 1,245,7. SUŚR. 2,304,15. saṃjñā˚ R. ed. Bomb. 6,46,38. KUMĀRAS. 6,44. ślāghā˚ RAGH. 1,22. jaya˚ RAGH. 11,86. kīrti˚ RAGH. 14,33. sadācāra˚ RĀJA-TAR. 4,28. satyadharma˚ R. 1,23,2. R. 7,106,13. buddhi˚ eine entgegengesetzte Ansicht BHĀG. P. 7,5,9. viparyaye im umgekehrten Falle ṚV. PRĀT. 1,20. ṚV. PRĀT. 2,3. ṚV. PRĀT. 16,38. M. 4,235. R. GORR. 2,51,20. R. GORR. 3,45,9 (viparyaye na zu schreiben). SUŚR. 1,124,2. Spr. (II) 1006. ŚĀK. 71,13. viparyayeṇa dass. ṚV. PRĀT. 14,16. MBH. 12,1734. MBH. 13,491. viparyayāt dass. VARĀH. BṚH. 4,5. — d〉 ein Umschlagen zum Schlimmern, Verschlimmerung, schlimme Wendung: lakṣmyā viparyaye R. 2,22,20. kāryameti viparyayam nimmt einen schlechten Ausgang Spr. 4771. kāla˚ ungünstige Zeit MBH. 2,2525. rūpa˚ Entstellung der Gestalt M. 11,48. R. 3,75,20. bhāgya˚ ein schlimmes Los, Missgeschick R. 3,72,28. VIKR. 63,19. Spr. 2586. RĀJA-TAR. 1,198. RĀJA-TAR. 4,352. RĀJA-TAR. 4,619. daśābhāgya˚ R. 5,75,17. R. 7,30,31 (hier bhāga st. bhāgya). vidhi˚ ein widerwärtiges Geschick, Unglück VIKR. 69,9. artha˚ eine Verkehrung der Vermögensverhältnisse, Verlust des Vermögens Spr. 1804 (II). 4190. laṅkā˚ der Unfall (= nāśa Comm.) mit Laṅkā R. 7,6,50. pravahaṇa˚ MṚCCH. 106,5. garbha˚ R. 1,47,3. Elend, Unglück R. 6,23,26. BHĀG. P. 4,12,4. BHĀG. P. 7,2,47. — e〉 Verkehrtheit, perversitas: viparyastā matiḥ putre viśvāso vairisaṃśrite . jāyate kṣīṇabhāgyānāṃ ko nāma na viparyayaḥ .. RĀJA-TAR. 8,1259. ayukto 'yaṃ kulasyāsya viparyayaḥ R. ed. Bomb. 1,21,2. BHĀG. P. 4,6,45. BHĀG. P. 7,13,25. kṛtvā viparyayam KATHĀS. 62,203. prajñā˚ R. 5,51,6. buddhi˚ KATHĀS. 61,151. mati˚ RĀJA-TAR. 2,45. karma˚ ein verkehrtes Thun Spr. 1595. — f〉 das Wechseln der Ansicht, das in Widerspruch Gerathen mit sich selbst R. 2,34,48. vicārasyānyathābhāvaḥ saṃdehāttu viparyayaḥ SĀH. D. 456. SĀH. D. 434. Beispiel: matvā lokamadātāraṃ saṃtoṣe yaiḥ kṛtā matiḥ . tvayi rājani te rājanna tathā vyavasāyinaḥ .. SĀH. D. 179,9. SĀH. D. 179,10. — g〉 eine verkehrte Ansicht, — falsche Auffassung, Irrthum: sīmājñāne nṛṇāṃ vīkṣya nityaṃ loke viparyayam M. 8,249. KAP. 1,56. viparyayo mithyājñānamatadrūparpratiṣṭham YOGAS. 1,8. TARKAS. 52. atasmiṃstadbuddhirviparyayaḥ SARVADARŚANAS. 166,16. VEDĀNTAS. (Allah.) No. 142. BHĀG. P. 3,7,10. BHĀG. P. 4,14,29. BHĀG. P. 7,12,10. aviparyayāt ohne Irrthum, ganz sicher, ohne allen Zweifel SĀṂKHYAK. 64. viparyayaḥ saṃśayo 'viparyayādasaṃśayāt Comm. — h〉 das Vermeiden, Entgehen (= parihāra Comm.): śūlasya R. 7,63,31. — i〉 das Währen, Dauern (?): yāvanmohaviparyayāt R. 6,21,35. — k〉 Bez. gewisser Formen des Wechselfiebers WISE 232. SUŚR. 2,404,4.
Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt
viparyaya Sp. 1104, Z. 2. 1 v. u. dhana˚ = artha˚ Spr. (II) 6050.
Böhtlingk 1879 Adjektiv · Substantiv Maskulin
Originaltext · Deutsch · Adjektiv · Substantiv Maskulin
viparyaya — 1〉 Adj. — a〉 in umgekehrtem Verhältniss —, im Gegensatz stehend. — b〉 verkehrt. — c〉 verkehrt zu Werke gehend. — 2〉 m. — a〉 Umlauf. — b〉 Ablauf, das ein Ende Nehmen R. 6,21,35. — c〉 Umwälzung. — d〉 Untergang der Welt. — e〉 Umstellung, Vertauschung, Wechsel, Veränderung. — f〉 umgekehrtes Verhältniss, Gegentheil. saṃdhiviparyayau Friede und sein Gegentheil (d. i. Krieg); prabhāvasya so v. a. Ohnmacht; svapna˚ so v. a. das Wachen; buddhi˚ eine entgegengesetzte Ansicht. viparyaye, ˚yeṇa (R. GORR. 3,45,9 viparyaye na zu trennen) und ˚yāt im umgekehrten Falle. — g〉 ein Umschlagen zum Schlimmen, Verschlimmerung, schlimme Wendung, Entstellung, Unfall. — h〉 Elend, Unglück. — i〉 Verkehrtheit, perversitas. — k〉 das Wechseln der Ansicht, das in Widerspruch Gerathen mit sich selbst. — l〉 eine verkehrte Ansicht, eine falsche Auffassung, Irrthum KAP. 3,24. 37. — m〉 das Vermeiden, Entgehen. — n〉 Bez. gewisser Formen des Wechselfiebers.
Apte 1890 Substantiv Maskulin
Originaltext · Englisch · Substantiv Maskulin
viparyayaḥ 1 Contrariety, reverse, inversion; āhito jayaviparyayopi me ([Page 0981-c]) ślādhya eva parameṣṭhinā tvayā R. 11. 86; svaśarīraśarīriṇāvapi śrutasaṃyogaviparyayau yadā R. 8. 89; nabhasaḥ sphuṭatārasya rātreriva viparyayaḥ (na bhājanaṃ) Ki. 11. 44; viparyaye tu Ś. 5. ‘if it be otherwise’, if contrary be the case; viparyaye tvasyādhipaterullaṃdhitaḥ kṣātradharmaḥ syāt Ve. 5. 2 Change (of purpose, dress &c.); kathametya matirviparyayaṃ kariṇī paṃkamivāvasīdati Ki. 2. 6; so veṣaviparyayaḥ Pt. 1. 3 Absence or non-existence; samudragārūpaviparyaye'pi Ku. 7. 42; tyāge ślāghāviparyayaḥ R. 1. 22. 4 Loss; nidrā saṃjñāviparyayaḥ Ku. 6. 44 ‘loss of consciousness’. 5 Complete destruction, annihilation. 6 Exchange, barter. 7 Error, trespass, mistake, misapprehension. 8 A calamity, misfortune, adverse fate. 9 Hostility, enmity. 10 Perverseness, opposition.
Cappeller 1887 Worttyp nicht bestimmt
Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt
viparyaya verkehrt (zu Werke gehend). m. Umlauf, Ablauf, Wechsel, Veränderung, Gegenteil; Unfall, Elend; Verkehrtheit. Irrtum.
Burnouf 1866 Substantiv Maskulin
Originaltext · Französisch · Substantiv Maskulin
viparyaya viparyaya m. (pari; i; sfx. a) opposition, situation contraire ou inverse. Au fig. revers, adversité; erreur de jugement, le contraire de la vérité. — Au 1. viparyaye, au contraire.
Quelltextfundstellen (2)
Mit AYI Free weitermachen
Bildquelle: AYI Archiv.