pat पत् – fall; fly
adjective · verbal root · Word type unspecified · verb
Dictionary sources
AYI dictionary verbal root
fall; fly
Cappeller 1891 verb
Original text · English · verb
pat pátati (páta°te) ·v pp. patitá (q.v.) fly, soar, rush; come down, descend, fall or sink (lit. & fig. ±adhas), lose caste, rank, or position; fall or light upon (loc.); incur or get into (loc.); come to pass, happen. C. pātáyati, pátati (°te), pp. patitá (q.v.) fly, soar, rush; come down, descend, fall or sink (lit. & fig. ±adhas), lose caste, rank, or position; fall or light upon (loc.); incur or get into (loc.); come to pass, happen. C. pātáya°te (& patayati q.v.) cause to fly or fall, pour out or shed (water, tears, etc.); hurl, cast, throw; put, turn, direct to, impose or inflict upon (loc.); throw down, fell, ruin, cut off or asunder, divide (dvedhā́); M. rush on, hasten. D. pipatiṣati & pitsati being about to fly or to fall in. --accha fly towards (acc.). ati fly or fall beyond or past. anu fly to, through, or after; go after, follow, pursue. antar fly into (loc.). abhi fly or hasten near, go towards or against; fall down or upon, come into (acc.). C. throw on (dat. or loc.); throw down, kill. samabhi rush upon (acc.). ava fly, jump, fall down or upon (acc.). ā fly or hasten near, fall into or upon (acc. or loc.); happen, occur, fall to one's (gen) share. C. throw or cut down, let fall, shed (tears). abhyā hasten near, rush upon (acc.). samā fly or hasten near, rush upon (acc.); come to, obtain; have sexual intercourse with (saha). ud fly or spring up, come forth, rise, start, set out, escape. C. cause to fly up, lift, raise. abhyud fly or jump up. C. cause to fly up to (acc.). samud fly or spring up (together) etc. = ud S. upa fly near, hasten towards (acc. or loc.). ni fly down, alight, descend, fall or rush upon (acc. or loc.), get or fall into (loc.), tumble down, throw one's self down (pādayos); happen, occur (w. gen. = come into the mind*), fall to the share of (loc.), fall into ruin, be lost or in vain. C. cause to fall, let fall, drop, throw down; put in, turn upon (loc.); fell, destroy, kill; put down, establish (g.). praṇi throw one's self down, bow to (acc., dat., or loc.). C. cause to fall down or bow. vini fly, fall, rush, descend upon or into (loc.); attack, assail. C. throw down, cut off or split (the head), inflict (punishment); destroy, ruin, kill. saṃni fly, fall, or descend upon (loc.); assemble, meet, encounter; come together with (instr. ±saha). C. throw down, shoot off; collect, unite, bring together. nis & vinis fly or rush out, come forth, depart, retreat, escape. parā fly away or past, fall out or down, depart, escape, retreat, stay away, fail; fly along, hasten; come near, arrive. pari fly or run about, round, or to and fro; leap down from (abl.), rush or fall upon (loc.). C. cause to fall down, shoot off, throw into. pra fly forth or along, hasten to (loc.); fall down, rush upon, come into (loc.). C. cause to flee, pursue. vi fly along or through; split, burst asunder (intr.). C. cause to fly away, shoot off; rend asunder, throw down, destroy, kill. sam fly or rush together; meet, encounter (of friends & foes); hasten on or towards (acc.), come to, arrive at (acc. or loc.); fall down upon, get into (loc.), happen, pass, occur. C. hurl upon, throw down into (loc.).
Monier-Williams 1872 Word type unspecified · verb
Original text · English · Word type unspecified
3. pat, t, t, t, flying, falling; [cf. akṣi-p˚.]
Original text · English · verb
pat 1 . pat, cl. 4. A. patyate, &c., Ved. to share in, partake of (with loc.); to be master of; to rule, control, possess, be in possession of (with acc. or inst.); to be fit for, serve for (with dat.); [cf. Lat. potior.]
Original text · English · verb
pat 2 . pat, cl. 1. P. (ep. also A.) patati, -te, papāta (1st pl. petima, Ved. pap- tima; 3rd pl. petus, Ved. paptus; part. petivas, Ved. paptivas; fem. petuṣī), patitā, patiṣyati, apaptat, patitum, to fly, soar or move rapidly through the air; to go, move, move downwards, alight, sink down, throw one's self down, to throw or cast one's self at (rarely with acc. for loc., e. g. papāta caranau tasyāḥ, he threw himself at her feet); to sink or set (as the sun); to fall, fall down, fall off, fall away; come down, descend (with loc. or acc., e. g. papāta narendrāṇām madhye, he de- scended in the midst of the princes; pata bhūmim avāk-śirāḥ, fall headlong to the earth, Rāmāyaṇa I. 60, 17); to go down into hell (e. g. narake patanty ete juhvataḥ, such sacrificers go down into hell, Manu XI. 37); to fall (in a moral sense), lose one's caste, forfeit rank or position (e. g. para- dharmeṇa jīvan sadyaḥ patati jāti-taḥ, he who lives by the duties of another class immediately loses caste, Manu X. 97); to fall on, be directed to, light upon (e. g. prasāda-saumyāni satāṃ suhṛj-jane patanti cakṣūṃṣi, the eyes of the good soft with kindness are directed on a friendly person, Śakuntalā, verse 161); to fall upon, fall or devolve to one's lot or share; to fall in or into, be in, (see patita); to fall out, happen, occur, come to pass: Caus. P. patayati, &c., Ved. to fly or hasten away; A. patayate, &c., Ved. to put to flight, throw down; P. A. pātayati, -te, &c., to let fly, fling, hurl; to cause to fall, to fell, cause to sink down or alight, let fall, drop, throw or strike down (e. g. daṇḍaṃ daṇḍyeṣu pātayet, let him cause punishment to fall on those who deserve it, i. e. let him inflict punishment on the guilty; vāyuḥ pātayan mahā-drumān, a wind which throws down lofty trees); to overthrow, ruin; to pour out, shed; to dash out, knock out, strike out; to hew down, lay low (e. g. pātayiṣyāmi Rākṣa- sam, I will lay the Rākṣasa low); to throw in, put in or into, cause to enter; to cause to fall (morally), cause to lose caste, cause to sin; (with pāvakam) to set on fire; (with cakṣus, dṛṣṭim, &c.) to cast or direct the eyes, look or glance upon; (with śāpa, a-yaśas, &c.) to lay a curse or reproach upon; (with sthānāt) to cause any one to lose his rank or position, cause to fall, bring into misfortune; (with argha-tas) to depreciate, lower the value of anything; (with or without ātmānam) to throw one's self; (in arithmetic) to subtract; to set in motion, set on foot (? see Rāja-taraṅgiṇī V. 173): Desid. pipatiṣati, pitsati, to wish or expect to fall, be about to fall (e. g. kūlam pipatiṣati, the bank is about to fall in): Intens. panīpatyate, panīpatīti, see Pāṇ. VII. 4, 84; [cf. Gr. πέτ-ο-μαι, ὠκυ-πέτ-ης, ποτά-ο-μαι, πτε-ρό-ν, πτέρυξ, πτ-ίλο-ν, πί-πτ-ω, πιτ-νέ-ω, πτῶ-μα, πτῶ-σι-ς, πότ-μο-ς, πέτα-λον, ποτή, ἵπταμαι: Lat. pet-o, im-pet-u-s, pen- na, acci-pit-er: Old Germ. fedara, fedah or fetah, ‘wing;’ find-an = Goth. finth-an: Slav. put-i-ca, ‘a bird;’ pe-ro, ‘a feather:’ Hib. faoth, faodh, ‘a fall:’ Cambro-Brit. pyd-u, ‘to fall.’]
Petersburger 1855 adjective · Word type unspecified · verb
Original text · German · adjective
1. pat mit ava, anavapatitaśabda adj. wohl dessen Stimme nicht belegt ist CARAKA 3,8. — vipari umhergehen PAT. a. a. O. 3,48,a.
Original text · German · Word type unspecified
1. √pat , pátati NAIGH. 2,14. DHĀTUP. 20,15; papā́ta, paptimá ved., petáthus, paptús ved., petus, paptiváṃs ved., petuṣī; apaptat P. 7,4,19. VOP. 8,125; patiṣyati, patitā; ep. auch med.; patitvā́, patitum; patita P. 7,2,15. VOP. 26,107. 1〉 fliegen, sich in der Luft schnell bewegen, dahin eilen ṚV. 4,27,4. ṚV. 5,59,7. vayò a̱ntarìkṣe̱ patàntaḥ ṚV. 10,80,5. AV. 13,2,36. VS. 18,52. MBH. 1,8375. MBH. 8,1904. patadhvam ebend. patitā MBH. 8,1907. fg. MBH. 8,1912. patatāṃ (vgl. patant) varam MBH. 1,8390. MBH. 4,51. BHĀG. P. 8,6,39. vayasaḥ patamānasya (plavamānasya R. GORR. 2,114,17) R. 2,105,29. pakṣī papāta kham BHAṬṬ. 5,100. ahaṃ patiṣyāmi vihāyasam MBH. 8,1903. teṣu teṣu patanvīro bhavaneṣu mahākapiḥ R. 5,12,16. capalamadhupaḥ puṣpamadhye papāta Spr. 822. yadvā̱ṃ ratho̱ vibhi̱ṣpatā̀t ṚV. 1,46,3. ṚV. 2,16,3. iṣàvaḥ ṚV. 6,75,11. AV. 6,52,2. a̱śanìḥ ṚV. 4,16,17. ṚV. 7,25,1. ṚV. 7,85,2. aràro̱ diva̱ṃ mā pàptaḥ VS. 1,26. patā̀ti dū̱raṃ vāto̱ vanā̱dadhì ṚV. 1,29,6. patànti̱ mihàḥ ṚV. 1,79,8. ŚAT. BR. 3,6,2,6. ŚAT. BR. 4,1,2,26. ji̱hvāyā̱ agra̱ṃ patàt ṚV. 3,39,3. keneṣitaṃ patati preṣitaṃ manaḥ KENOP. 1. patita n. Flug MBH. 8,1910. MBH. 8,1913. — 2〉 sich herablassen, sich niederlassen, sich senken, sich niederwerfen, sich stürzen, sich werfen: patati śalabhasamūha ivāśramadrumeṣu ŚĀK. 31. patatpataṃga die sich senkende, zum Untergang sich neigende Sonne ŚIŚ. 1,12. aparāṃ diśamāsthāya patamāne divākare MBH. 6,4801. candraḥ patati gagaṇādalpaśeṣairmayūkhaiḥ ad ŚĀK. 78. tatpādagrahāvapatatām warfen sich nieder BHĀG. P. 3,15,35. ehi gaccha pattottiṣṭha Spr. 579. kasmāttvaṃ pādayoḥ patito mama R. 5,63,2. ŚĀK. 56,18. ŚĀK. 107,14. VIKR. 33,9. HIT. I, 76. KATHĀS. 10,175. pādapatita KATHĀS. 9,65. MEGH. 103. papāta caraṇau (acc. st. des gebräuchlicheren loc.) R. 2,75,17. ūṣā te patate mūrdhnā wirft sich mit dem Kopfe dir zu Füssen HARIV. 10071. patatyeṣa gajo jalaḥ (lies mit WESTERGAARD jalam) MBH. 1,1366. (sarpāḥ) peturdīpte vibhāvasau MBH. 1,2036. patedrāmo jvalitaṃ vā hutāśanam R. GORR. 2,49,27. papātāṅke muneḥ R. 1,62,4. lakṣamīryatra patanti tatravivṛtadvārā iva vyāpadaḥ Spr. 349. — 3〉 herabfallen, niederfallen, herabstürzen, zusammenstürzen, einstürzen, umfallen, abfallen, ausfallen: nabhaḥ patiṣyantamiva (bei einem subst. neutr. ein adj. in der masc. Form) HARIV. 8799. bhānurapyapatiṣyatkṣmām BHAṬṬ. 21,6. dīptayāpāti (impers.) colkayā BHAṬṬ. 15,27. patati ca salilaṃ khāt VARĀH. BṚH. S. 9,44. VARĀH. BṚH. S. 25,5. BHAṬṬ. 7,9. mayyeva patito dhūmaketuḥ DHŪRTAS. 76,1. patinenāmbhasā channaḥ patamānena cāsakṛt DAŚ. 1,17. puṣpavṛṣṭiḥ papāta ha MBH. 3,2995. R. 1,19,10. avāṅmukhasyopari puṣpavṛṣṭiḥ papāta RAGH. 2,60. saṃtānakamayī vṛṣṭirbhavane cāsya petuṣī RAGH. 10,78. reṇuḥ patati — āśramadrumeṣu ŚĀK. 31. RAGH. 12,82. MEGH. 105. patamānāṃ saricchreṣṭhāṃ dhārayiṣye triviṣṭapāt MBH. 3,9951. nadāḥ kumudāgrātpatantaḥ BHĀG. P. 5,16. BHĀG. P. 5,25. yatra bhāgīrathī gaṅgā patate diśamuttarām MBH. 13,1702. parvataiḥ patamānaiḥ ARJ. 9. ARJ. 10. nagāgrādiva śīrṇānāṃ śṛṅgāṇāṃ patatām MBH. 3,2540. patitāni parṇāni, phalāni MBH. 3,2816. patante (chinnā bhujāḥ) MBH. 8,2544. MĀRK. P. 17,4. MĀRK. P. 49,30. vastrābharaṇāni patitāni VET. in LA. 14,4. suhṛjjane patanti na dāruṇāḥ śarāḥ ŚĀK. 156. kṣaṇādeva brahmadaṇḍaḥ patenna kim RĀJA-TAR. 4,650. fgg. vipruṣo 'ṅge patanti yāḥ M. 5,141. ŚUK. in LA. 40,14. bhavāṅgapatitaṃ toyam R. 1,44,28. aśru ca kapolapatitam ŚĀK. 142. yathā ca puṣkarasyākṣāḥ patanti vaśavartinaḥ MBH. 3,2286. vṛkṣeṣvāruhya saṃrabdhāḥ patitā viṣameṣu ca MBH. 3,2545. parvatātpatitaḥ P. 1,4,24, Sch. prāsādātpatitaḥ P. 2,1,38, Sch. alakapatitaiḥ — mandārapuṣpaiḥ MEGH. 68. ka̱rtaṃ pàti̱tvā AV. 4,12,7. ŚAT. BR. 14,7,1,20. vanaukasaḥ patatastoye DAŚ. 1,23. evaṃ svakarmapatitaṃ (janaṃ) bhavavaitaraṇyām BHĀG. P. 7,9,41. BHĀG. P. 4,22,13. sa mumoha papāta ca MBH. 3,709. MBH. 3,2375. MBH. 7,3318. fg. DRAUP. 5,24. M. 11,112. R. 1,28,26. RAGH. 9,61. KATHĀS. 35,58. papāta sahasā bhūmau R. 2,72,16. R. 2,34,17. MBH. 3,2400. SUND. 4,19. RAGH. 3,61. amedhye vā patenmattaḥ M. 11,96. tāvattatpatitaṃ gṛham KATHĀS. 28,140. KATHĀS. 28,128. kathametatkucadvaṃdvaṃ patitam patanti girayo 'pi Spr. 590. Spr. 568. aśapatpatatāddeho nimeḥ paṇḍitamāninaḥ BHĀG. P. 9,13,4. BHĀG. P. 9,13,5. sā̱kaṃ ja̱rāyùṇā pata AV. 1,11,6. yathā̱ so a̱sya pàri̱dhiṣpatā̀ti AV. 5,29,2. rathātpapāta ŚAT. BR. 1,7,3,19. ŚAT. BR. 3,8,2,17. karābhyāṃ saśaraṃ cāpam — apatadbhuvi DAŚ. 1,32. Spr. 855. (śalyam) nayanādibhyaḥ patati SUŚR. 1,99,19. āraktā daśanā yasya śyāvā vā syuḥ patanti ca SUŚR. 115,1. patitamūrdhaja MBH. 3,16157. patita = panna. galita, cyuta u. s. w. H. 1490. HALĀY. 4,82. = praskanna wohl gefallen in der Schlacht H. 806. HALĀY. 2,324. — 4〉 vom Himmel zur Erde niederfahren (freiwillig oder gezwungen, von Himmelsbewohnern): sa (nāradaḥ) papāta narendrāṇāṃ madhye pāvakasaṃnibhaḥ HARIV. 6510. sādhvī sā patitā tataḥ . dāsyāstasya gṛhe dvāri KATHĀS. 34,83. patanti pitaro hyeṣāṃ luptapiṇḍodakakriyāḥ BHAG. 1,42. kṣīṇe puṇye patitāsyadya MBH. 1,3566. fgg. MBH. 1,5. fgg. MBH. 1,4055. fgg. pata bhūmimavākśirāḥ R. 1,60,17. fg. pāpa patasva mahīṃ sarpo bhava MBH. 12,13216. divyāḥ patantyeva śāpānmānuṣayoniṣu KATHĀS. 27,76. KATHĀS. 36,119. svargapatitaḥ des Himmels verlustig gegangen P. 2,1,38, Sch. — 5〉 zur Hölle niederfahren: nejjihmā yantyo narakaṃ patāma NIR. 1,11 (vgl. Sch. zu P. 3,4,8. P. 8,1,30). R. GORR. 2,49,27. narakaṃ patitaḥ, narakapatitaḥ P. 2,1,24, Sch. patanti narake 'śucau BHAG. 16,16. M. 11,37. andhatāmisre M. 4,197. pātālamukhe DRAUP. 5,4. adhaḥ M. 11,172. — 6〉 fallen (in moralischem Sinne): prāyaḥ kandukapātenotpatatyāryaḥ patannapi . tathā tvanāryaḥ patati mṛtpiṇḍanaṃ yathā .. BHARTṚ. Suppl. 14. fallen, stürzen s. v. a. seiner Kaste — seiner Stellung verlustig gehen: paradharmeṇa jīvanhi sadyaḥ patati jātitaḥ M. 10,97. steno hiraṇyasya surāṃ pibaṃśca gurostalpamāvasanbrahmahā caite patanti CHĀND. UP. 5,10,9. M. 3,16. M. 4,204. M. 5,19. M. 9,200. M. 10,92. YĀJÑ. 1,38. abhigamya paraṃ nārī patiṣyati (könnte viell. auch bedeuten wird zur Hölle niederfahren) na saṃśayaḥ MBH. 1,4203. puraṃdarāṇāṃ śataṃ śataṃ ca parameṣṭhināṃ patatu vā munīnāṃ śatam PRAB. 24,11. patita KAUŚ. 57. ĀŚV. GṚHY. 4,9. PĀR. GṚHY. 2,11. VS. PRĀT. 8,34. M. 3,92. M. 4,79. M. 5,85. M. 9,58. M. 9,63. M. 9,79. M. 9,118. M. 9,144. YĀJÑ. 1,148. SUŚR. 1,7,13. SUŚR. 1,108,10. KATHĀS. 7,48. VP._bei_MUIR, Sanscrit Texts I, 147, Z. 8 u. 9 in der N. patitavṛtta HARIV. 4847. apatita M. 8,389. sāvitrīpatita der Sāv. verlustig gegangen M. 2,39. YĀJÑ. 1,38; vgl. patitasāvitrīka. — 7〉 fallen auf s. v. a. sich richten auf, treffen: prasādasaumyāni satāṃ suhṛjjane patanti cakṣūṃṣi ŚĀK. 156. tato gātreṣu patitā teṣāṃ dṛṣṭiḥ MBH. 3,2199. arhasyantarbhavanapatitāṃ kartum — vidyudunmeṣadṛṣṭim MEGH. 79. na me hṛṣīkāṇi patantyasatpathe yat BHĀG. P. 2,6,33. vyaktaṃ mayi ca tasyāṃ ca patito hi viparyayaḥ s. v. a. zu Theil geworden R. 2,22,20. prajābhiśāpe patite RĀJA-TAR. 5,209. — 8〉 gerathen in: mahāpaṅke patito 'ham HIT. 41,16. citraṃ yacchvāpado 'pyenāṃ patitāmapi gocare nābadhīt KATHĀS. 9,60. tadāsajjanagoṣṭhīṣu patiṣyasi HIT. I, 197. durjanavāgurāsu patitaḥ Spr. 754. nikṣepe patati (loc.) harmye PAÑCAT. I, 16. viṣamapatitaḥ (so ist wohl zu lesen) PAÑCAT. III, 237. vicārapatita KATHĀS. 33,21. ghorāyāṃ bhrūṇahatyāyāṃ patate so v. a. macht sich dieser Sünde schuldig PARĀŚARA_bei_KULL._zu_M. 3,45(S. 193,1 fg.). avaṃśapatita so v. a. aus niedrigem Geschlecht stammend Spr. 240. madhyapatita so v. a. dazwischen befindlich Schol. zu P. 1,1,71. — 9〉 sich ereignen, eintreten: tatra ca cirakālaṃ durbhikṣaṃ patitam PAÑCAT. 232,25. yadi duḥkhaṃ patati ŚUK. in LA. 43,8. viparīte patite ŚUK. in LA. 45,3. — 1. caus. patáyati fliegen, dahineilen DHĀTUP. 35,9. vayàḥ pa̱tayàntaḥ ṚV. 1,24,6. ṚV. 6,45,11. ṚV. 7,104,14. vi̱dyutàḥ ṚV. 5,83,4. mano̱ javìṣṭhaṃ pa̱tayàtsva̱ntaḥ ṚV. 6,9,5. ṚV. 1,152,5. ṚV. 4,54,5. ṚV. 4,58,7. VS. 22,30. ŚĀṄKH. ŚR. 4,20,1. Nach Einigen in dieser Bed. auch pātayati; s. WEST. — med. patayate in die Flucht treiben oder fällen: ye martyàṃ pṛtanā̱yanta̱mūmaìrṛṇā̱vāna̱ṃ na pa̱tayànta̱ sargaìḥ ṚV. 1,169,7. — 2. caus. pātáyati und ˚te 1〉 fliegen lassen, schleudern, fallen machen, fallen lassen, hinabwerfen, abschlagen, niederwerfen, umwerfen, werfen in, auf: i̱daṃ yatkṛ̱ṣṇaḥ śa̱kunìrabhini̱ṣpata̱nnapī̀patat AV. 7,64,1. śa̱ra̱vyā̀ a̱smadviṣū̀cīrindra pātaya AV. 1,19,1. vi̱dyutàm AV. 11,2,26. mayyeva pātyatāṃ bāṇaḥ MĀRK. P. 66,13. ARJ. 3,52. R. 2,63,22. paraśuḥ (bleibt in der Hand) — pātitaḥ R. GORR. 2,114,32. vidūṣakasyopari daṇḍakāṣṭhaṃ pātayati MĀLAV. 56,7. daṇḍaṃ tasyāhamatulaṃ pātayiṣye MĀRK. P. 51,112. daṇḍaṃ daṇḍyeṣu pātayet Strafe verhängen M. 8,126. YĀJÑ. 1,353. YĀJÑ. 1,367. daṇḍo 'yaṃ kṣetriyo yena mayyapāti BHAṬṬ. 4,32. madāvasannahastapatitena nistriṃśena dvitrāneva hatvā DAŚAK._in_BENF. Chr. 194,12. āśu śastraṃ pātayet so v. a. er führe schnell das Messer SUŚR. 1,45,12. SUŚR. 2,56,5. sūtraṃ vetālapātitam die vom Vet. angelegte Messschnur RĀJA-TAR. 3,349. — salilaṃ nāśu pātayati (die Sonne) VARĀH. BṚH. S. 3,22. pātayākṣān wirf die Würfel HARIV. 6743. HARIV. 6745. pātaya jalam auf die Erde giessen HARIV. 14239. HARIV. 14242. netrābhyāṃ pātayañjalam MBH. 7,4912. tataḥ . prakāśako 'pyasaṃbandhaṃ tamo jagati pātayet KATHĀS. 18,18. — adhaḥ pātayetkaratalasthavastu cet fallen lassen VARĀH. BṚH. S. 50,27. — (tam) khādbhūmimapātayat R. 6,82,93. ta ime śailaśṛṅgāgrātpātyante MĀRK. P. 14,81. MBH. 13,1911. pātayanti sma taṃ svargādaśrupātena HIT. IV, 74. MĀRK. P. 75,8. gajayodhinaḥ . pātayāmāsa nārācairdrumebhya iva varhiṇaḥ DRAUP. 8,11. (dhvajam) etadunmathya pātiṣye bhallena niśitena ca HARIV. 9246. pātito (v. l. für patito) 'pi karāghātairutpatatyeva kandukaḥ BHARTṚ. 2,83. MṚCCH. 79,23. phalāni pātayāmāsa samyakpariṇatānyuta MBH. 12,671. MBH. 14,1710. MBH. 14,1711 (med.). HARIV. 3709. ŚĀK. 81,15. eṣa te pātayiṣyāmi śiraḥ kāyāt HARIV. 15178. HARIV. 15181. RAGH. 12,99. VET. in LA. 33,9. (mayā) pātukāmeṣu vatseṣu mātṝṇāṃ pātitāḥ stanāḥ R. GORR. 2,42,17. pūṣṇaścāpātayaddantān (ausschlagen) BHĀG. P. 4,5,21. — (vāyuḥ) pātayaṃśca mahādrumān R. 1,74,13. RAGH. 11,76. PAÑCAT. I, 407. rathasthaṃ pārthivaṃ rāmaḥ pātayitvārjunaṃ bhuvi HARIV. 2314. athainām — pātayitvā padābadhīt MBH. 4,461. MBH. 4,673. RAGH. 8,38. RAGH. 9,61. MṚCCH. 104,25. ŚAT. BR. 3,6,4,12. ŚAT. BR. 14,4,2,5. ityātmānaṃ pātayati sich niederwerfen MṚCCH. 163,1. pātayiṣyāmi rākṣasam niederhauen MBH. 1,6025. MBH. 2,1811 (med.) MBH. 6,3807 (med.). MBH. 13,558. MBH. 14,31. ARJ. 10,22. PRAB. 35,8. — mṛtakalpaṃ tadā vīraṃ sthalājjalamapātayat MBH. 1,5017. (tān) kūpe — apātayat MBH. 1,5158. KATHĀS. 43,186. BHĀG. P. 5,26,26. RĀJA-TAR. 6,128. VET. in LA. 22,5. (tam) pātayadhvaṃ vibhāvasau MBH. 1,2125. hineinwerfen, hineinthun: kṣāraṃ pātayitvā SUŚR. 1,33,18. sa pātayatyagham VP._bei_MUIR, Sanscrit Texts I, 22, N. 35, Śl. 15. Etwas in Etwas hineingelangen lassen: gūḍhaṃ nūpuraśabdamātramapi me kāntaṃ śrutau pātayet VIKR. 56. pāvakam Feuer anlegen PAÑCAT. III, 166. — śarīre ca pātayitvā śirodharām sinken lassen R. 2,23,4. cakṣuḥ, dṛṣṭim das Auge, den Blick werfen, richten auf: sarvataścakṣurvane lolamapātayat R. 4,7,11. R. 6,108,2. R. GORR. 1,43,16. Spr. 491. kaṭākṣa iva pātitaḥ VIKR. 120. RĀJA-TAR. 5,371. einen Fluch, Schande, Feindschaft u. s. w. auf Jmd schleudern, über Jmd ergehen lassen: (śāpaḥ) bhagavatā mayi pātito 'yam RAGH. 9,80. KATHĀS. 17,142. mama cāpyayaśo mūrdhni pātitaṃ lubdhayā tvayā R. GORR. 2,76,7. R. GORR. 2,99,22. rāmamātā sapatnī me kathaṃ na vairaṃ pātayet R. GORR. 2,7,31. pitu rviyogajaṃ duḥkhaṃ sahasā pātitaṃ tvayā R. GORR. 2,76,13. — sthānāt Jmd von seiner Stelle stürzen R. 2,43,5. Jmd stürzen, zu Fall —, inʼs Unglück bringen, in eine schlimme Lage versetzen: (tvayā) vayamātmā ca pātitāḥ R. 6,94,19. atha tānpātayiṣyāmi yathā yāsyanti na kṣayam MBH. 4,35. MBH. 4,610. MBH. 13,4760. yenāyaṃ pātano 'rīṇāṃ vinā śastreṇa pātitaḥ MĀRK. P. 24,40. brāhmaṇakulaṃ tamasi pātitam, atha vā ātmā pātitaḥ MṚCCH. 50,7. MṚCCH. 50,8. MṚCCH. 129,14. ŚĀK. 117. arghatas eine Sache um ihren Preis bringen, den Preis einer Sache verderben: maṇayo yairarghataḥ pātitāḥ BHARTṚ. 2,12. einführen, in Gang bringen (?) RĀJA-TAR. 5,173. — 2〉 subtrahiren Schol. zu JYOT. 27. — 3〉 sich stürzen: tasyāḥ srotasyapātayat MBH. 1,6752. — desid. pipatiṣati und pitsati P. 7,4,54. P. 7,2,49, Vārtt. VOP. 19,8. VOP. 19,9. kūlaṃ pipatiṣati das Ufer ist im Begriff einzustürzen P. 3,1,7, Vārtt. 1, Sch. — Vgl. pitsant, pitsu und pipatiṣant. — intens. panīpatyate, panīpatīti P. 7,4,84. VOP. 20,7. — acchā hinfliegen zu ŚAT. BR. 1,7,1,1. ŚAT. BR. 3,2,4,2. — caus. patayati dass.: ra̱ghuḥ śye̱naḥ pàtaya̱dandho̱ acchā̀ ṚV. 5,45,9. — ati 1〉 vorüberfliegen, vorbeifliegen, überfliegen: atha ha haṃsā niśāyāmatipetuḥ CHĀND. UP. 4,1,2. mā ta 'tipaptan LĀṬY. 3,10,9. ati̱ sūryàṃ pa̱raḥ śàku̱nā ìva paptima ?(Schol. zu P. 6,4,99). ṚV. 9,107,20. Vgl. u. abhi 2. — 2〉 versäumen, vernachlässigen, vgl. atipāta, atipātya. — caus. 1〉 vorbeifliegen lassen: iṣumanatipātayan LĀṬY. 3,10,12. — 2〉 wirkungslos machen: saṃśamanamevaṃ saṃśodhanamatipātayati SUŚR. 1,146,12. — 3〉 hinraffen: viṣaṃ muhūrtamapyupekṣitamāturamatipātayati SUŚR. 2,266,13. — Vgl. atipātita. — anu 1〉 hinfliegen an (acc.) ĀŚV. GṚHY. 3,7. khamevānupatan in der Luft fliegend BHĀG. P. 3,11,5. nachfliegen, hinterher laufen, — gehen, nachfolgen, nachgehen (eig. und übertr.): muhuranupatati (loc.) syandane ŚĀK. 7. KATHĀS. 39,136. dharmamanvapataddrutam KATHĀS. 7,89. KATHĀS. 28,57. MBH. 7,1742. MBH. 12,10449. cittaspanditakalpanāmanupatan PRAB. 16,16. (na jātu) anupatanti vinā te prāṇināṃ śucaḥ BHĀG. P. 1,17,8. BHĀG. P. 5,1,37. anupātam absol.: gṛhānupātam (vgl. u. anupra) von Haus zu Haus gehend, latānupātam bei GOLD. Wörterb. u. anupātam. — Vgl. anupāta, anupātin. — caus. 1〉 hinfliegen an: ji̱na̱to vàjra̱ tvaṃ sī̱mantàma̱nvañca̱manù pātaya (wohl nur metrische Dehnung) AV. 6,134,3. — 2〉 Jmd mit sich hinabstürzen: patantyā niraye kasmādahamapyanupātitaḥ R. GORR. 2,75,4. — antar s. antaḥpāta, antaḥpātya. — abhi 1〉 herbeifliegen, herbeieilen, herbeispringen, zufliegen auf, hinfliegen zu, losstürzen auf (in freundlicher und feindlicher Absicht), losgehen auf: vainateyo yathā pakṣī — tathaivābhipatiṣyāmi MBH. 3,550. MBH. 1,1383. HARIV. 10777. javano 'bhyapatattadā MBH. 3,756. MBH. 4,757. MBH. 4,1102. MBH. 16,145. HARIV. 3654. R. GORR. 2,78,14. R. GORR. 3,32,15. MṚCCH. 67,24. MṚCCH. 143,22. BHĀG. P. 2,7,14. ŚIŚ. 9,1. DAŚAK._in_BENF. Chr. 194,10. ṛtukāle 'bhipatito madayantyā nivāritaḥ MBH. 1,6910. (vihagaḥ) sītāmabhipapāta R. 2,96,43 (R. 2,105,42 GORR.). badhāyābhipapātainān MBH. 1,5981. MBH. 6,2806. RAGH. 7,34. R. 2,34,18. R. 2,77,10. BHĀG. P. 9,10,20. DAŚAK._in_BENF. Chr. 200,2. sarāṣṭro 'bhyapataddivam MBH. 12,8595. (harīṇām) koṭīśatasahasreṇa laṅkāmabhyapatattadā MBH. 3,16347. R. 5,9,44. R. 6,16,76. (kṣiptā) śaktirabhyapatadvegāllakṣmaṇe flog in der Richtung des Lakṣmaṇa R. 6,80,34. herabfallen, herabfallen auf: putrāṇāṃ tava netrebhyo duḥkhādabhyapatajjalam MBH. 7,6287. yadì vṛ̱kṣāda̱bhyapàpta̱tpha̱laṃ tat AV. 6,124,2. di̱vo nu mā̀ sto̱ko a̱bhyàpaptat 1. mahīmabhyapatat — prabhagnaṃ puramāsuram ARJ. 10,30. hineinfallen in, gerathen in, sich begeben in, auf: punarapi tāmeva saṃsāravāgurāmabhipatitaḥ PRAB. 102,4. so 'bhipatya mahābāhurdīrghamadhvānamalpavat HARIV. 6987. MBH. 12,11088. — 2〉 überfliegen, im Fliegen überholen: ekenaiva śatasyaiṣa pātenābhipatiṣyati . haṃsasya patitaṃ kākaḥ MBH. 8,1910. durchlaufen: ekenābhipatatyahnā yojanāni caturdaśa MBH. 5,3051. Es ist wohl an beiden Stellen ati st. abhi zu lesen. — caus. werfen —, schleudern auf: bhūyaścainaṃ (parighaṃ) tadā bhrāmya varuṇāyābhyapātayat HARIV. 13902. MBH. 3,8717 (wo abhipātyatāṃ zu lesen ist). hinwerfen SĀY._zu_ṚV. 1,52,5 und in der Einl. zu ṚV. 1,1,105. hinabwerfen: sārathiṃ cābhyapātayat MBH. 6,1684. MBH. 7,8768. MBH. 7,1153. — samabhi losstürzen auf (acc.) R. 5,41,34. — ava herabfliegen, herabstürzen, herabspringen, herabfallen: a̱va̱patàntīravadandi̱va oṣàdhaya̱sparì ṚV. 10,97,17. KAUŚ. 126. śyenāvapātamavapatya PRAB. 66,14. so 'pi haṃso gadāṃ gṛhya rathāttasmādavāpatat sprang herab HARIV. 15949. śirasyavāpatat fiel herab auf MBH. 13,3715. HARIV. 9455. phalairvṛkṣāvapatitaiḥ R. 2,28,12. keśakīṭāvapatita worauf eine Kopflaus gefallen ist MBH. 13,1577; vgl. u. pad mit ava. Vgl. avapāta. — caus. niederwerfen: laghūnunnamayanbhāvāngurūnapyavapātayan (prabhañjanaḥ) KATHĀS. 25,42. Vgl. avapātana. — abhyava herabfliegen AIT. BR. 3,25. — ā 1〉 herbeifliegen, hinfliegen zu, herbeieilen, heranstürzen: patataḥ (Vögel) — āpatataḥ NALOD. 1,21. ā nà i̱ṣā vayo̱ na pàptata ṚV. 1,88,1. ṚV. 7,59,7. ṚV. 8,58,10. ṚV. 10,66,9. śye̱no bhū̱tvā viśa̱ ā pàte̱māḥ AV. 3,3,3. VS. 3,49. śarùmā̱patàntam AV. 12,2,47. ŚAT. BR. 3,4,2,10. āpatataḥ — bāṇān MBH. 5,7183. MBH. 7,4656. āpatatyeṣa duṣṭātmā saṃkruddhaḥ puruṣādakaḥ MBH. 1,5965. MBH. 1,5964. MBH. 1,5982. MBH. 5,5962. teṣāmāpatatāṃ vegaḥ kariṇām MBH. 3,2540. adarśanādāpatitaḥ punaścādarśanaṃ gataḥ MBH. 12,6473. tripiṣṭapādāpatitaḥ HARIV. 3181. HARIV. 3717. rathenāpatatastava R. 2,72,5. RAGH. 5,50. RAGH. 12,44. RĀJA-TAR. 5,259. BHĀG. P. 3,2,24. BHĀG. P. 6,1,30. DAŚAK._in_BENF. Chr. 187,3. pādaiḥ śanairāpatataḥ zu Fusse langsam herbeikommend BHAṬṬ. 3,48. prabaladvīpinamāpatantamuccaiḥ in der Höhe d. i. mit einem Sprunge heranstürzend Inschr. in Journ. of the Am. Or. S. 7,11, Śl. 40. — 2〉 herabfallen RĀJA-TAR. 3,202. fallen in, auf: mṛtyorāsyamāpāti ŚĀṄKH. BR. 14,2. tatra kāṣṭhaṃ kuṭhāreṇa pāṭyamānaṃ vidhervaśāt . āpatya tasya jaṅghāyāṃ bhittvāntaḥ praviveśa tat .. KATHĀS. 28,157. — 3〉 unerwartet zum Vorschein kommen, — sich einstellen, — sich ereignen, Jmd (gen.) zustossen, unerwartet zu Theil werden, — treffen: dvayoraikyamāpatitam SĀH. D. 24,6. karmamadhye yā iṣṭayo vrātapatīyādyāśca āpatanti tā anuṣṭheyāḥ Schol. zu KĀTY. ŚR. 1067,5. nūnaṃ janmāntarakṛtaṃ pāpamāpatitaṃ mahat MBH. 3,2564. śakya āpatitaḥ soḍhuṃ prahāro ripuhastataḥ . soḍhumāpatitaḥ śokaḥ susūkṣmo 'pi na śakyate R. 2,62,16. daivādāpatito doṣaḥ R. 6,100,5. haṭhāpatitāṃ lakṣmīm RĀJA-TAR. 3,322. aho na śobhanamāpatitam PAÑCAT. 143,23. aho śobhanamāpatitam PAÑCAT. 224,3. āpadāmāpatantīnām Spr. 357. sukham, duḥkhamāpatitam HIT. I, 164. svaśiraśchedana āpatite BHĀG. P. 5,9,21. DHŪRTAS. 89,10. tadidaṃ brāhmaṇasyāsya duḥkhamāpatitaṃ dhruvam MBH. 1,6117. āpatatyātmanaḥ prāyo doṣo 'nyasya cikīrṣitaḥ KATHĀS. 20,213. KATHĀS. 22,239. PRAB. 64,6. aho cirādetadasmākaṃ mahadbhojanamāpatitam PAÑCAT. 21,12. — Vgl. āpatana, āpati fg., āpāta fgg. — 1. caus. (patayati) hinzufliegen zu: venànti ve̱nāḥ pa̱taya̱ntyā diśàḥ ṚV. 10,64,2. — 2. caus. (pātayati) fallen machen, niederwerfen: (tam) ūra āpātya BHĀG. P. 7,8,29. āpātitanarendrā sā rudhirārdrā raṇakṣitiḥ niedergehauen, getödtet HARIV. 5598. nāsramāpātayejjātu Thränen vergiessen M. 3,229. — intens. wiederholt herfliegen: a̱vai̱ra̱ha̱tyāye̱damā pàpatyāt (!) AV. 6,29,3. — abhyā herbeieilen, hinstürzen zu, losstürzen auf: abhyāpatat — śayanāt vom Sitze aufspringend eilte er herbei MBH. 4,807. abhyāpatat — gotamasya rathaṃ prati MBH. 8,2631. anyo'nyamabhyāpatatāṃ nighnatāṃ cetaretaram MBH. 4,1041. (karī) tāmeva badhūmabhyāpatat KATHĀS. 27,169. — upā hinzufliegen zu: ha̱ṃsāvìva patata̱mā su̱tām̐ upà ṚV. 5,78,1. — paryā forteilen, davoneilen: kuravo bhayapīḍitāḥ . vīkṣamāṇā diśaḥ sarvāḥ paryāpetuḥ sahasraśaḥ .. MBH. 8,4964. ādāya śivikāṃ tāraḥ sa tu paryāpatatpuraḥ R. 4,24,21. — samā 1〉 herangeflogen kommen, herbeieilen, losstürzen auf (in Masse, aber auch allein): tataḥ śreṇayaḥ śalabhānāmivogrāḥ samāpeturviśikhānāṃ pradīptāḥ MBH. 5,7213. MBH. 7,7293. tatra mallāḥ samāpeturdigbhyo rājansahasraśaḥ MBH. 4,339. sahasainyāḥ samāpetuḥ MBH. 6,1664. HARIV. 316. samāpeturyatra tiṣṭhati keśavaḥ HARIV. 14573. R. 2,87,6. DAŚAK._in_BENF. Chr. 201,6. sahasainyāḥ samāpetuḥ putrasya tava vāhinīm MBH. 6,1664. tamāttabāṇāsanam — āpatantam R. 5,42,12. ŚATR. 14,218. pavanaḥ pavanābhihato gaganādavanau yadā samāpatati niederfahren VARĀH. BṚH. S. 38 (37), 1. — 2〉 zusammenkommen mit (saha), sich geschlechtlich verbinden: tābhiḥ saha samāpeturbrāhmaṇāḥ . ṛtāvṛtau MBH. 1,2461. — 3〉 gelangen zu (acc.), theilhaftig werden: harṣaṃ samāpetuḥ MBH. 1,7213. — ud 1〉 auffliegen, sich in die Luft erheben; aufspringen, einen Sprung in die Höhe thun, auffahren, sich erheben ṚV. 2,43,3. udapàptanbhā̱navàḥ ṚV. 1,92,2. ṚV. 6,64,2. utte̱ vayàścidvasa̱teràpaptan 6. udàpaptada̱sau sūryàḥ ṚV. 1,191,9. divàmutpati̱ṣyan AV. 18,4,14. AIT. BR. 3,25. AIT. BR. 4,7. TBR. 1,1,2,5. vitatya pakṣau nabha utpapāta MBH. 1,1335. utpatanta ivākāśe vyacaraṃste hayottamāḥ MBH. 3,758. MBH. 3,2311. MBH. 3,2849. SUND. 2,5. HARIV. 2832. R. 2,37,30. R. 3,55,30. R. 5,15,9. R. 5,15,10. RAGH. 9,67. KUMĀRAS. 6,36. MEGH. 14. VARĀH. BṚH. S. 31,3. VARĀH. BṚH. S. 43,27. KATHĀS. 3,52. KATHĀS. 28,189. VID. 97. VID. 116. VID. 320. HIT. 14,8. PRAB. 67,1. ŚIŚ. 9,15. BHAṬṬ. 5,30. BHAṬṬ. 6,89. (ratnaugham) utpatantamiva R. 5,74,38. tasyāḥ śrutvaiva vacanamutpapāta yudhiṣṭhiraḥ MBH. 1,6019. MBH. 2,1490. MBH. 3,552. MBH. 3,2375 (med.). MBH. 3,15780. HARIV. 8131. R. 1,9,15 (R. 1,9,14 GORR.). R. 1,31,25. āsanāt R. 2,34,16. R. 3,50,19. SUŚR. 2,253,12. VET. in LA. 30,18. (mārjāraḥ) sahasotpapāta PAÑCAT. 122,23. KATHĀS. 35,58. BHĀG. P. 5,8,3. kathaṃ mūṣikaḥ — etāvaddūramutpatati HIT. 27,19. patito 'pi karāghātairuptatatyeva kandukaḥ BHARTṚ. 2,83. utpatito 'pi hi caṇakaḥ śaktaḥ kiṃ bhrāṣṭrakaṃ bhaṅktum PAÑCAT. ed. orn. I, 108. chinne snāyubandhe drutamutpatitena dhanuṣā HIT. 35,13. sich erheben, aufstehen (vom Schlaf): nākīrtayitvā gāḥ supyāttā nāsaṃsmṛtya cotpatet MBH. 13,3747. aufschiessen: śuṅgamutpatitam CHĀND. UP. 6,8,3. sich aufmachen, schleunig einen Ort verlassen AIT. BR. 5,28. utpatetsahajāddeśādvyādhidurbhikṣapīḍitāt MBH. 12,5224. herauseilen, herausspringen, heraussteigen: utpetuḥ sahasā svebhyo gṛhebhyaḥ puruṣarṣabhāḥ HARIV. 10293. utpapāta rathādvīro garutmāniva vīryavān HARIV. 6683. apsu nirmathanādeva rasāttasmādvarastriyaḥ . utpetuḥ R. 1,45,33. aśmaniṣpeṣotpatitānala RAGH. 4,77. utpatatyāśu vṛkṣādbhramati pavanadhūtaḥ sarvato 'gnirvanānte ṚT. 1,26. avidhyatpṛthivīm — utpapāta tato dhārā vāriṇaḥ hervorsprudeln MBH. 6,5785. Blut aus der Wunde ŚAT. BR. 3,1,2,16. ŚAT. BR. 3,8,2,14. garbhādutpatite jantau aus dem Mutterleibe treten HIT. I, 170. entkommen, entrinnen: (mṛgaḥ) vyādhānāṃ śaragocarādatijavenotpatya (v. l. für utplulya) Spr. 923. — 2〉 sich erheben so v. a. entstehen: ārtijaṃ mahāśabdaṃ brāhmaṇasya niveśane . bhṛśamutpatitam MBH. 1,6111. mṛgapaterunnādo lokabhayaṃkara udapatat BHĀG. P. 5,8,1. śokamutpatitam BHĀG. P. 3,4,23. — Vgl. utpata fgg., utpatitar fgg., utpāta. — caus. auffliegen machen: (uṣāḥ) utpā̀tayati pa̱kṣiṇàḥ ṚV. 1,48,5. aufsteigen machen: tva̱co dhū̱maṃ paryutpā̀tayāsi AV. 12,3,53. aufheben: tairdaṇḍako mṛta iva jñātvā saṃskāraṇāyotpātitaḥ Verz. d. Oxf. H. 156,a,26. — desid. auffliegen wollen: udapipatiṣat ŚAT. BR. 10,2,1,1. — anūd nach Jmd (acc.) auffliegen, — sich in die Luft erheben, hernach aufspringen: utpatantamanūtpetuḥ sarve te R. 5,64,24. ŚAT. BR. 11,5,1,4. — abhyud auffliegen zu, aufspringen: so 'bhyudapatatsadyo vidyādharo nabhaḥ KATHĀS. 22,144. kṛṣṇasya nidhanākāṅkṣī tūrṇamabhyutpapāta ha HARIV. 4114. Vgl. abhyutpatana. — caus. auffliegen machen zu (acc.) ŚAT. BR. 1,8,3,14. — prod auffliegen: prodapāti nabhastena BHAṬṬ. 15,106. — samud zusammen auffliegen, — aufsteigen, auffliegen, aufspringen, sich erheben AV. 4,15,1. te tu haṃsāḥ samutpatya vidarbhānagamaṃstataḥ MBH. 3,2093. hayottamāḥ . samutpeturākāśam MBH. 3,2794. khaṃ samutpatitaḥ kratuḥ HARIV. 12235. BHAṬṬ. 7,50. sarve samutpeturudāyudhāste MBH. 1,7005. MBH. 1,7946. āsanebhyaḥ samutpetuḥ MBH. 3,2149. MBH. 5,5959. anyasminpreṣyamāṇe tu purastādyaḥ sasutpatet . ahaṃ kiṃ karavāṇīti sa rājavasatiṃ vaset .. MBH. 4,127. R. 2,26,6. R. 3,24,14. R. 3,33,1. R. 6,98,11. (aśvāḥ) samutpetuḥ kaṣāghātaiḥ BHAṬṬ. 14,10. śailāḥ samutpetuḥ BHĀG. P. 7,8,33. R. 5,5,20. tadūruvegonmathitāḥ śālasyandanacandanāḥ . utpatantaṃ samutpeturhanumantaṃ supuṣpitāḥ .. erhoben sich nach ihm R. 5,5,19. sich zum Kampf erheben, einen Angriff machen Spr. 315, v. l. Spr. 329. KĀM. NĪTIS. 11,32. KĀM. NĪTIS. 13,18. aufgehen, von der Sonne KIRĀT. 2,46. aufsteigen, von Wolken R. 5,74,35. hervorspringen, hervorstürzen: samutpatanti valmīkādyathā kruddhā mahoragāḥ MBH. 7,4656. samutpatya (netrābhyāṃ) jalaṃ tatra patitaṃ vadanāmbujāt HARIV. 7068. sich erheben, hervorbrechen so v. a. entstehen: yaḥ samutpatitaṃ krodhaṃ nigṛhṇāti MBH. 1,3320. fgg. BHĀG. P. 6,4,14. sich herausbegeben so v. a. entfliehen, verschwinden: samutpatitatejas PAÑCAT. I, 212. — upa hinfliegen, hineilen zu: upèda̱haṃ dhàna̱dāṃ śye̱no na vàsa̱tiṃ pàtāmi ṚV. 1,33,2. ṚV. 8,35,7. ṚV. 8,35,9. ṚV. 8,85,11. ṚV. 10,123,6. tatpādayorupāpatan BHĀG. P. 7,2,31. — Vgl. upapāta, upapātin. — ni 1〉 herabfliegen, sich niederlassen, sich herabstürzen, sich herablassen, sich niederwerfen: damayantyāstadantike . nipetuste garutmantaḥ MBH. 1,2094. HIT. I, 32. nyapaptanmuṣale gṛdhrāḥ BHAṬṬ. 15,27. tasminnipatite bhūmau nārade HARIV. 9611. utpatedapi vākāśaṃ nipatecca yathecchakam MBH. 3,11414. R. 5,15,10. R. 6,16,77. mātalistūrṇaṃ nipatya dharaṇītale ARJ. 6,7. tasyaiva dāsyā gehe tvaṃ nipatiṣyasyayonijā KATHĀS. 34,81. nabhonipatitāmiva CAURAP. 45. nipatetyabravīdgaṅgām R. 1,44,5. nipatya (sich niederlassend) mama śṛṅgeṣu R. 5,7,30. nipetatuḥ śarīre 'sya DAŚ. 2,28. pādayostasya nipapāta KATHĀS. 39,236. KUMĀRAS. 7,92. BHARTṚ. 2,26. bhūmau nipatamānāyāḥ śaraṇaṃ bhava me MBH. 13,1501. sich stürzen auf, herfallen über: yaṃ yameṣo 'bhisaṃkruddhaḥ saṃgrāme nipatiṣyati MBH. 4,1572. siṃho śiśurapi nipatati madamalinakapolabhittiṣu gajeṣu BHARTṚ. 2,31. gṛdhradhvāṅkṣavṛkān śuno nipatataḥ krauñcānkathaṃ vārayet PRAB. 95,18. tato niśīthe sahasā nipatyaivodyatāyudhā . caurasenā sumahatī sārthaṃ veṣṭayati sma tam .. KATHĀS. 29,117. hineinstürzen in: iha (saṃsāre) viṣayāmiṣalālasa mānasamārjāra mā nipata Spr. 1170. — 2〉 niederfallen, niederstürzen, umfallen, fallen: himaṃ nipatati ṢAḌV. BR. 5,9. KAUŚ. 65. KAUŚ. 83. VARĀH. BṚH. S. 27,c,8. aśaniḥ — nipatati VARĀH. BṚH. S. 32,4. uparyasyāḥ — kusumavaṣṭayaḥ — nyapatan RĀJA-TAR. 6,144. KATHĀS. 27,45. KATHĀS. 40,92. VID. 295. prāsāśca vipulāstīkṣṇā nyapatanta sahasraśaḥ MBH. 1,1169. kathamasmadvidhe śastraṃ nipatet R. 2,63,24. AV. 6,90,3. AV. 12,5,26. kṣate prahārā nipatantyabhīkṣṇam Spr. 781. nadī merumandaraśikharāt — avanitale nipatantī BHĀG. P. 5,16,20. vikuṇṭhadhiṣaṇāttayornipatamānayoḥ BHĀG. P. 3,16,33. yatra (mahāraurave) nipatitaṃ puruṣam BHĀG. P. 5,26,12. nipeturdharaṇītale MBH. 3,2545. nipeturanalam MBH. 1,8291. paṭe nipatite MBH. 3,2810. jāle punarnipatitaḥ śapharaḥ Spr. 740. nyapataṃśca garbhāḥ (vor der Zeit) BHĀG. P. 6,8,12. saśabdanipataddruma BHAṬṬ. 8,131. mā ni pàpta̱ṃ bhuvàne śiśriyā̱ṇaḥ AV. 12,1,31. R. 2,13,20. R. 2,72,17. R. 2,75,39. SUŚR. 1,120,16. RAGH. 8,38. PAÑCAT. 35,11. etasyāḥ stanamaṇḍalaṃ nipatitam zusammengefallen, eingefallen DHŪRTAS. in LA. 80,15. sich ergiessen in, münden in: bahudhāpyāgamairbhinnāḥ panthānaḥ siddhihetavaḥ . tvayyeva nipatantyoghā jāhnavīyā ivārṇave .. RAGH. 10,27. fallen auf so v. a. sich richten auf: tasyā gātre nipatitā dṛṣṭisteṣām MBH. 1,7708. netravrajāḥ paurajanasya tasmin — nipetuḥ RAGH. 6,7. āloke te nipatite pure MEGH. 83, v. l. nipatanti dṛṣṭiviśikhā yāvannendīvarākṣīṇām PRAB. 7,4. tasmin — nipeturantaḥkaraṇairnarendrā dehaiḥ sthitāḥ kevalamāsaneṣu RAGH. 6,11. — 3〉 gerathen in: (ākhuḥ) nipatito naktaṃ mukhe bhoginaḥ BHARTṚ. 2,82. eko bahūnāṃ mūrkhāṇaṃ madhye nipatito budhaḥ KATHĀS. 32,56. — 4〉 sich einfügen, zu stehen kommen, seinen Platz erhalten: nipātā uccāvaceṣvartheṣu nipatanti NIR. 1,4. NIR. 1,11. sarvata evābhyarhitaṃ pūrvaṃ nipatati zu P. 2,2,34. — 5〉 einfallen, eintreffen, sich einstellen, eintreten SUŚR. 1,5,9. tasminnipatite vyādhau SUŚR. 33,20. anyadbhāgadheyameteṣāṃ rakṣaṇe nipatati ŚĀK. 27,5. maraṇavyādhiśokānāṃ kimadya nipatiṣyati Spr. 452. sakṛdaṃśo nipatati M. 9,47. auf Jmd fallen so v. a. zu Theil werden: kalikaluṣakṛtāni yāni loke mayi nipatantu vimucyatāṃ tu lokaḥ KUMĀRILA_bei_MÜLLER, SL. 80. — 6〉 zu Schanden werden, zu Nichte gehen: mā te svako 'rtho nipateta mohāt MBH. 4,2126. ṛddhiṃ nipatitāmiva R. 5,18,7. (sadma) sadyo nipatitānandam R. 2,65,28. — Vgl. nipatana, nipāta, nipātin. — caus. 1〉 niederfallen machen, herabwerfen, herabschleudern, fällen, umwerfen, werfen in, auf: ni ṣī̀ṃ vṛ̱trasya̱ marmàṇi̱ -vajra̱mindrò apīpatat ṚV. 8,89,7. giriśṛṅgādhirūḍhena śvapākena nipātitaḥ . vegavāhī śaraḥ RĀJA-TAR. 5,217. RĀJA-TAR. 5,407. mayi bāṇo nipātyatām MĀRK. P. 66,18. MĀRK. P. 66,14. parasya daṇḍaṃ nodyacchetkruddho nainaṃ nipātayet fallen lassen auf so v. a. schlagen M. 4,164. VARĀH. BṚH. S. 42 (43), 28. mayyeva — nipātayiṣyati krūraṃ daṇḍaṃ prāṇāpahāriṇam R. 5,1,80. śarairnipātayiṣyāmi sūryam MBH. 13,4618. alaktako yathā rakto niṣpīḍya puruṣastathā . abalābhirbalādraktaḥ pādamūle nipātyate .. Spr. 231. nipātya tuṅgādripuyūthanātham von der Höhe stürzen (bildlich) BHĀG. P. 3,3,1. (dānavāḥ) vaśībhūtāśca me sarve bhūtale ca nipātitāḥ MBH. 3,634. MĀRK. P. 14,62. narake balānnipātyate BHĀG. P. 5,26,8. BHĀG. P. 5,26,9. nipātayannaṣṭadṛśaṃ hi garte BHĀG. P. 5,15. sa no rājā — nyapātayadvyasane inʼs Unglück stürzen MBH. 3,1360. viṣamaviṣayāṅgāreṣu nipātyamānamātmānaṃ nāvabudhyase PRAB. 102,11. na — vṛkṣaḥ phalakāle nipātyate R. 6,38,28. (nadyaḥ) nipātayantyaḥ — taṭadrumān ṚT. 2,7. (tam) ūrau nipātya vidadāra nakhaiḥ BHĀG. P. 2,7,14. uparitalanipātiteṣṭaka (saṃdhi) MṚCCH. 51,18. mallam — nyapātayat KATHĀS. 25,124. nipātayanti nadyo hi kūlāni kulāni nāryaḥ zum Sturz bringen (eig. und übertr.) PAÑCAT. I, 227. raktavindurnipātitaḥ getröpfelt KATHĀS. 2,10. vindavo jātarūpasya śataṃ yasmin (dhanuṣi) nipātitāḥ getröpfelt auf so v. a. erhaben eingelegt MBH. 4,1325. auswerfen so v. a. ausspeien: guḍena vardhitaḥ śleṣmā sukhaṃ vṛddhyā nipātyate Spr. 438. (den Blick) fallen lassen, richten auf: yadyeṣa mayi susnigdhāṃ dṛṣṭimadya nipātayet MĀRK. P. 61,41. — 2〉 niedermachen, tödten, umʼs Leben bringen: vāsavo 'pyasurānsarvānnirjitya nipātya ca MBH. 14,98. dvijaṃ (Vogel) dṛṣṭvā niṣādena nipātitam R. 1,2,16. turagānasya mārgaṇaiḥ nyapātayat R. 3,33,32. yathā sute bhrātari vā nipātite R. GORR. 2,45,32. KATHĀS. 11,60. KATHĀS. 20,199. KATHĀS. 27,45. KATHĀS. 42,127. KATHĀS. 42,166. RĀJA-TAR. 5,431. RĀJA-TAR. 6,332. PAÑCAT. 23,22. HIT. II, 116. BHĀG. P. 1,8,10. MĀRK. P. 74,41. PRAB. 88,7. māṃsaṃ śvacaṇḍālakravyādādinipātitam so v. a. das Fleisch eines Thiers, das getödtet worden ist, YĀJÑ. 1,192 = MĀRK. P. 35,20. — 3〉 karān Tribut erheben von (abl.): na cāsthāne na cākāle karāṃstebhyo nipātayet MBH. 12,3313. — 4〉 in der Gramm. eine Erscheinung, die sich der allgemeinen Regel nicht fügt, fertig hinstellen, als Unregelmässigkeit besonders aufführen, Etwas als unregelmässig betrachten: amāvasorahaṃ ṇyatornipātayāmyavṛddhitām Kār. zu P. 3,1,122. ṇyadāyādeśa ityetāvupacāyye nipātitau Kār. 2. zu P. 3,1,123. nū itthā te dīrghatvaṃ nipātyate Schol. zu ṚV. PRĀT. 2,35. Schol. zu VS. PRĀT. 3,71_in_Ind. St. 4,192. Schol. zu P. 3,1,41. P. 3,1,122. ityete (jyotsnā u. s. w.) matvarthe saṃjñāyāṃ nipātyante Schol. zu P. 5,2,114. P. 2,1,72. UJJVAL._zu_UṆĀDIS. 1,41. UṆĀDIS. 1,42. UṆĀDIS. 1,54. UṆĀDIS. 1,58. UṆĀDIS. 1,66. UṆĀDIS. 1,148. UṆĀDIS. 149,154 u. s. w. VOP. 2,13. — Für nipātya ŚĀṄKH. ŚR. 4,14,2 besser nipādya mit ŚAT. BR. 12,5,2,7. — Vgl. nipātana, nipātanīya, nipātya. — abhini caus. niederwerfen, herunterwerfen: ketavo 'bhinipātyante MBH. 8,3040. cakarṣābhinipātyārtāṃ gale gṛhya R. GORR. 2,77,10. — upani 1〉 niederfliegen zu: taṃ haṃsa upanipatyābhyuvāda CHĀND. UP. 4,7,2. — 2〉 dazu eintreten: tattu saptavidhe vyādhāvupanipatati SUŚR. 1,89,6. gelegentlich zur Erwähnung kommen SUŚR. 14,6. — Vgl. upanipāta fg. — Für das caus. ŚĀṄKH. ŚR. 16,3,33 und ĀŚV. ŚR. 10,8 wird richtiger pad caus. gelesen. — pariṇi P. 8,4,17, Sch. — praṇi P. 8,4,17, Sch. VOP. 8,22. praṇyapaptat 125. sich niederwerfen, sich ehrfurchtsvoll verneigen vor (acc., seltener dat. und loc.): praṇipatya prasādayet M. 11,205. MBH. 1,8122. praṇipatito 'smi hitāya bhāskaram MBH. 3,159. MBH. 4,1421. MBH. 5,49. ARJ. 2,9. ARJ. 4,17. R. 1,38,2. R. 1,55,15. R. GORR. 1,23,13. MṚCCH. 1,10. KUMĀRAS. 2,3. ŚĀK. 109,16. MĀLAV. 75. KATHĀS. 13,42. MĀRK. P. 18,57. MĀRK. P. 70,1. sāṣṭāṅgapātaṃ praṇipatya HIT. 54,19. H. 1. VOP. S. 1. guruṃ ca praṇipatya mūrdhnā MBH. 4,2131. VIKR. 3,12. avaśrūśvaśurayoḥ pādau praṇipatya MĀRK. P. 21,104. śirasā — praṇipatya pādayoḥ RAGH. 8,12. praṇipatya mahātmane MBH. 7,16. MĀRK. P. 19,20. MADHYAM. 1. praṇipatitaśirobhiḥ VARĀH. BṚH. S. 42 (43), 60. — Vgl. praṇipāta. — caus. machen, dass Jmd sich niederwirft: ātmanā sahaināṃ praṇipātayati MĀLAV. 39,16. — vini herabfliegen, sich herabstürzen, sich niederwerfen, herabstürzen, herabfallen, hineinfallen in: vinipatitamanojñakrauñca ṚT. 4,18, v. l. etaṃ kadambamāruhya — vinipatya hrade ghore HARIV. 3650. pādānte vinipatya SĀH. D. 48,7. taskarā vinipatya (überfallend) mām . hṛtasvamanayanbaddhvā svapallīm KATHĀS. 22,62. — vinipatitatuṣāra ṚT. 4,18. HARIV. 12547. yāsāṃ garbhāḥ — vyasavaḥ saṃvatsarānte vinipatanti BHĀG. P. 5,18,15. vinipatya vipannau svastatsthānadrauṇikāntare KATHĀS. 3,33. — Vgl. vinipāta. — caus. niederfallen machen, hinabwerfen, hinabschleudern: tenarkṣaṃ vinipātitam MĀRK. P. 75,57. pateyaṃ (vom Himmel zur Erde) satsviti dhyāyanbhavatsu vinipātitaḥ MBH. 5,4065. śiro 'sya vinipātyatām werde abgehauen MBH. 1,5279. teṣāṃ prāṇāntiko daṇḍodaivena vinipātyate MBH. 1,1201. R. 4,17,32. agādhapaṅke durmedhā viṣame vinipātyate MBH. 5,1481. aho pāpaṃ mahanmūrdhni tvayā me vinipātitam R. GORR. 2,75,14. niedermachen, tödten, umbringen, umʼs Leben bringen M. 11,127. MBH. 4,789. MBH. 13,561. MBH. 13,1950. MBH. 13,4761. HARIV. 3724. HARIV. 9097. R. 1,14,33. R. GORR. 1,28,19. R. GORR. 3,33,2. R. GORR. 6,8,11. R. GORR. 6,72,50. HIT. IV. 60. MĀRK. P. 24,27. MĀRK. P. 66,14. PRAB. 75,7. tvadarthametadvinipātyamānaṃ dehaṃ tvayaiva pratimocitaṃ me MṚCCH. 172,15. zu Fall bringen, zu Grunde richten, zu Schanden machen: kaṭena vinipātito yāmi MṚCCH. 33,10. rākṣasā vayamātmā ca yugapadvinipātitāḥ R. 6,94,23. matkṛtye vinipātite R. 5,65,3. — saṃni 1〉 herabfliegen, sich herablassen, herabfallen: (śakunau) pṛthivyāṃ saṃnipetatuḥ MBH. 5,2462. saṃnipatya mahābāhuḥ sich zur Erde herablassend R. 5,62,10. nirvindhyāyāḥ — rasābhyantaraṃ saṃnipatya (meghaḥ) MEGH. 29. (bāṇāḥ) saṃnipeturakuṇṭhāgrā nāgeṣu ca hayeṣu ca MBH. 6,2126. saṃnyapatanbhuvi MBH. 15,647. HARIV. 5830. HARIV. 6351. — 2〉 zu Grunde gehen, umkommen MBH. 7,434. — 3〉 zusammenkommen, zusammenstossen, zusammentreffen, zusammenfallen: śataśaḥ saṃnipatya MBH. 2,2003. gajāścācalasaṃkāśāḥ saṃnipetuḥ samantataḥ HARIV. 5077. saṃnipatya prakṛtibhirmātṛgupto 'bhyaṣicyata RĀJA-TAR. 3,239. tataḥ saṃnyapatansarve gandharvāḥ kauravaiḥ saha MBH. 3,14899. saṃnipatya gajāviva MBH. 7,609. antarāle saṃnipatya duṣṭasarpeṇa saha saṃgrāmaṃ vidhāya PAÑCAT. 238,21. RĀJA-TAR. 6,344. teṣāmanekaṃ cetsaṃnipatet ṚV. PRĀT. 15,12 (man lese saṃnipateddvitīyam bei REGNIER). ŚĀṄKH. ŚR. 13,30,2. ĀŚV. GṚHY. 1,7. saṃnipatyopakāraka im Gegens. zu ārādupakāraka MADHUS._in_Ind. St. 1,15,6. — 4〉 sich darbieten: na saṃnipatitaṃ dharmyamupabhogaṃ yadṛcchayā . pratyācakṣe na cāpyenamanurundhye sudurlabham .. MBH. 12,6676. — Vgl. saṃnipāta. — caus. 1〉 herabwerfen, herabschleudern, herabschiessen, abschiessen: chattraṃ dhvajaṃ ca samare śarābhyāṃ saṃnyapātayat MBH. 7,7488. taiḥ śarairmūrdhni susaṃnipātitaiḥ R. 5,42,8. Vgl. saṃnipātya. — 2〉 zusammenkommenlassen, versammeln, vereinigen, zusammenbringen: tvatkṛte hi mayā vīra rājānaḥ saṃnipātitāḥ MBH. 3,2162. RAGH. 14,36. RAGH. 15,75. RĀJA-TAR. 2,159. RĀJA-TAR. 4,361 (an den beiden letzten Stellen ist ohne Zweifel saṃnipātya zu lesen). pūrve cārdhapuruṣīye pañcamabhāgīyārdhapuruṣīyayoḥ saṃnipātya KĀTY. ŚR. 16,8,16. — nis hinausfliegen, hinausstürzen, hervorstürzen, hinausgehen, herauskommen, hervorschiessen, herausfallen HARIV. 2832. aravivarebhyaścātakairniṣpatadbhiḥ ŚĀK. 166. Spr. 1234. striyaḥ sarvā niṣpeturnagarādvahiḥ ARJ. 10,62. MBH. 7,807. MBH. 8,2150. bhavanānniṣpatati MBH. 14,1836. M. 8,55. YĀJÑ. 2,16. MBH. 1,1343. HARIV. 4521. HARIV. 5693. HARIV. 13678. HARIV. 13681 (med.) R. 1,46,21. R. 3,16,17. R. 3,31,4. R. 4,8,48. R. 4,9,64. R. 4,12,24. R. 4,13,40. R. 4,8,41. R. 4,14,5. R. 4,8,6. R. 4,50,13. R. 4,8,17. R. 5,15,10. KĀM. NĪTIS. 12,6. DAŚAK._in_BENF. Chr. 188,14. BENF. Chr. 198,11. badhāya niṣpeturudāyudhāste MBH. 6,3378. yuddhāya niṣpatet MBH. 15,232. fg. niṣpatya yudhi yudhyasva R. 6,16,80. uragasaṃghātāḥ — niṣpetuḥ MBH. 1,8254. vṛkānniṣpatitān HARIV. 3506. mahīdharebhyo nāgendrā niṣpetuḥ HARIV. 12819. rakṣāṃsyatho niṣpatantyantarīkṣāt MBH. 5,1911. asaṃkhyā mūrtayastasya niṣpatanti śarīrataḥ M. 12,15. HARIV. 13680. R. GORR. 1,57,18 (SCHL. 1,56,18 SCHL.). KUMĀRAS. 3,71. jihvā mukhānniṣpatantīmulkā prajvalitāmiva R. 3,49,34. (jyotīṃṣi) niṣpatanti punaḥ sūryāt MBH. 5,3816. niṣpatanto rathāt (bāṇāḥ) MBH. 4,2071. gāṇḍī vāt — niṣpatanti mahābāṇāḥ ARJ. 7,23. MBH. 7,2709. HARIV. 5032. vāksāyakā vadanānniṣpatanti MBH. 1,3561 = MBH. 13,4986. jalamucaḥ — jālaiḥ (durch die Fenster) — niṣpatanti MEGH. 70. samudrāt — niṣpatantīva bhūmiḥ RAGH. 13,18. potaiḥ (Schiffe) pavanavikṣiptairniṣpatadbhiriva (aus dem Meere) HARIV. 3530. mālyavacchikharānniṣpatantī (nadī) BHĀG. P. 5,17,7. niṣpatitamastiṣka HARIV. 4740. wegfliegen, davoneilen ṚV. 10,24,5. — Vgl. niṣpatana, niṣpatiṣṇu. — caus. ausfallen machen: akṣi AV. 1,8,3. zu Schanden machen, zu Grunde richten: idaṃ hi tava vistīrṇaṃ dhanadhānyasamācitam . hastyaśvarathasaṃpūrṇaṃ rājyaṃ niṣpātitaṃ tayā .. R. 2,75,15. — abhinis ausfliegen zu: i̱daṃ yatkṛ̱ṣṇaḥ śa̱kunìrabhini̱ṣpata̱nnapī̀patat AV. 7,64,1. hervorspringen, hinausschiessen (intrans.): senāgrādabhiniṣpatya prāyudhyaṃstatra mānavāḥ MBH. 6,2434. ratnabhāso gavākṣajālairabhiniṣpatantyaḥ BHAṬṬ. 1,8. — vinis herausfliegen, hervorfliegen, herausspringen, hervorstürzen, hervorkommen, hervortreten, herausfallen: tasmādvaktrādviniṣpetuḥ kṣipraṃ tasya kapiñjalāḥ MBH. 5,269. vānaryo viniṣpeturguhāmukhāt R. 4,19,4. R. 6,94,1. tatastūrṇaṃ viniṣpatya — śālvamevābhidudrāva R. 6,3,699. HARIV. 6221. R. 6,17,25. KĀM. NĪTIS. 12,21. viniṣpeturbhayakarāḥ sarvaśaḥ śataśo vṛ̱kāḥ HARIV. 3506. viniṣpatitapannaga MBH. 9,2703. gātrāt — viniṣpeturbalāhakāḥ HARIV. 2683. pārthasya śarajālāni viniṣpetuḥ sahasraśaḥ MBH. 4,2001. MBH. 9,2690. sāyakāścāpamaṇḍalāt . viniṣpetuḥ R. 3,31,19. viniṣpatitanetra R. 6,76,18. sich aus dem Staube machen, davonlaufen: śaśavacca (śaravacca MBH. 12,5272) viniṣpatet M. 7,106. — parā 1〉 wegfliehen, entfliehen: parā̱ hi me̱ vimànyava̱ḥ patànti̱ vasyàiṣṭaye ṚV. 1,25,4. AV. 6,105,1. pakṣiṇaḥ parāpātamāsate KĀṬH. 34,8. VS. 3,49. VS. 4,34. bhītaḥ parāpatat BHĀG. P. 3,20,24. avàsṛṣṭā̱ parā̀ pata̱ śaràvye ṚV. 6,75,16. AV. 1,3,9. ŚĀṄKH. GṚHY. 1,22. jaladāḥ parāpatan zogen fort BHĀG. P. 7,8,32. — 2〉 entfallen: tasya̱ reta̱ḥ parā̀patat TBR. 1,1,3,8. TBR. 1,1,5,4. soma̱syaikàṃ hiṃsi̱tasya̱ parā̀patat AV. 5,28,6. ŚAT. BR. 1,5,1,20. ŚAT. BR. 6,2,2,6. PĀR. GṚHY. 2,2. — caus. verjagen: parā̀ śu̱klānì pātaya AV. 1,23,2. — anuparā neben Jmd fliegen, — eilen: indro vāyumanuparāpatat AIT. BR. 2,25. — pari 1〉 herumfliegen, umfliegen, herumlaufen, in die Kreuz und in die Quere laufen, umlaufen ŚAT. BR. 3,4,2,10. CHĀND. UP. 2,9,5. tataḥ śanaiḥ paryapatatpakṣaiḥ śailānprakampayan MBH. 1,1391. MBH. 3,12546. MBH. 5,7240. parì divo antā̱npatàntī ṚV. 10,108,5. uparyupari senāṃ te (gṛdhrāḥ u. s. w.) tadā paryapatan MBH. 7,204. gajā rathāśvāḥ puruṣāḥ saṃghaśaḥ parasparaghnāḥ paripeturāhave MBH. 8,707. MBH. 9,1226. MBH. 16,98. HARIV. 10594. R. 6,19,7. trastāḥ (hayāḥ) paripeturdiśo daśa MBH. 4,1706. MBH. 6,1823. MBH. 6,2870. MBH. 7,844. paripetuḥ patantaṃ taṃ puruṣāḥ paricārakāḥ R. GORR. 2,84,9. paripetuḥ kabandhāṅkāṃ kṣitim R. GORR. 6,94,5. paripatañjhaṃkārajhañjhāmarut viell. so v. a. Wirbelwind oder auch ein hinabfahrender Wind AMAR. 48. — 2〉 herunterspringen: rathāt MBH. 7,557. sich stürzen auf: tataḥ paryapatannugrā nivātakavacā mayi ARJ. 8,30. fallen: paryapatanbhūmau jānubhiste hayottamāḥ MBH. 3,2791. (yuvatiḥ) patitorasi (d. i. patitā u˚) GĪT. 7,19. — Vgl. paripatana. — caus. niederfallen machen, herunterschiessen: dhvajaṃ sāṃyamaneścāpi so 'ṣṭābhiḥ paryapātayat MBH. 6,2687. abschiessen: sapta caiva pṛṣatkāṃśca śvetāśve paryapātayat MBH. 6,1852, stürzen in: īdṛśe vyavahārāgnau mantribhiḥ paripātitāḥ MṚCCH. 155,8. — vipari zurückfliegen: suparṇo viparipatya śrāntaḥ saṃhatya pakṣau ŚAT. BR. 14,7,1,19. — pra 1〉 ausfliegen, davonfliegen, hinfliegen, davoneilen, hineilen, hinabfliegen, hinabstürzen, hinabfallen, stürzen, fallen: pra yadvayo̱ na papta̱nvasmàna̱sparì ṚV. 2,31,1. ṚV. 10,27,22. ṚV. 10,95,15. sā̱kaṃ yàkṣma̱ pra pàta ṚV. 97,13. ṚV. 165,5. AV. 6,83,3. AV. 7,115,1. ŚAT. BR. 3,2,1,9. ŚAT. BR. 5,5,1,2. PAÑCAV. BR. 14,1,12. tatra te pakṣiṇo bhūtvā prapatanti yathādiśam MBH. 5,1753. prapetatuḥ spardhayā ca tatastau haṃsavāyasau MBH. 8,1911. haṃsaiḥ — prapatadbhiritastataḥ HARIV. 8266. R. 4,61,33. so 'ntarīkṣātprapatitaḥ keśavāntaḥpure śiśuḥ HARIV. 9454. giribhiḥ purā vasudhāṃ prapatadbhirutpatadbhiśca VARĀH. BṚH. S. 31,3. BHAṬṬ. 15,53. vaḥ prapatatām — saṃyuge MBH. 7,676. tā etā devatāḥ sṛṣṭā asminmahatyarṇave prāpatan AIT. UP. 2,1. prabhraṃśitaḥ surasiddharṣilokātparicyutaḥ prapatāmyalpapuṇyaḥ MBH. 1,3577. prapateddyauḥ sanakṣatrā MBH. 3,16038 = MBH. 7,475. śāpātprapatitā ye ca gaganādvasudhātalam R. 1,44,29 (R. 1,45,22 GORR.). prapatattuṣāra ṚT. 4,1. prapetururvyāṃ nṛśirāṃsi MBH. 8,670. vajraḥ prapatanniva parvate MBH. 4,1788. tataḥ śatasahasrāṇi śarāṇām — yugapatprāpataṃstatra droṇasya rathamantikāt MBH. 4,1893. hastāt — cāsya pratodaḥ prāpatadbhuvi ARJ. 8,15. ye prapeturmahīṃ tūrṇaṃ śarīrātsvedavindavaḥ R. 3,76,18. netrebhyaḥ prāpatajjalam MBH. 2,2184. mā prapata prapātam MBH. 1,3653. garte mattaḥ prapatate MBH. 2,2159. tamasyandhe — -prapatiṣyanti BHĀG. P. 5,6,12. BHĀG. P. 7,9,28. MBH. 5,4513. PAÑCAT. 142,6. prāpatanbhuvi saṃbhrāntāḥ salajjāḥ R. GORR. 1,35,21. (tam) prapatantamapaśyāma gireḥ śṛṅgamiva cyutam MBH. 6,1978. MBH. 6,4350. HARIV. 13502. R. 1,9,15 (R. 1,9,14 GORR.). R. 3,26,24. PAÑCAT. 120,11. BHĀG. P. 6,14,49. SADDH. P. 4,16,a. unnataḥ prapatati Spr. 568. fallen in so v. a. gerathen in: durjanavāgrase prapatitaḥ Spr. 754, v. l. — 2〉 einer Sache (abl.) verlustig gehen: prapatedyaśaso dīptāt MBH. 14,2737. — Vgl. prapatana, prapāta. — caus. davonfliegen machen AV. 19,50,4. ŚAT. BR. 3,3,4,15. verfolgen, nachsetzen: prapātyamānā vitrastāḥ śūlahastena rakṣasā MBH. 1,7632. prapātyamānaḥ śyenena kapotaḥ — narendraṃ śaraṇaṃ gataḥ MBH. 13,2047. — desid. davoneilen wollen: prevà pipatiṣati̱ manàsā̱ muhu̱rā vàrtate̱ punàḥ AV. 12,2,52. — intens. hervorschiessen: adhà ji̱hvā pā̀patīti̱ pra vṛṣṇò goṣu̱yudho̱ nāśanìḥ sṛjā̱nā ṚV. 6,6,5. — anupra hinfliegen: pra vā̱ṃ vayo̱ vapu̱ṣe 'nù paptan ṚV. 6,63,6. gehānuprapātam, gehaṃ gehamanuprapātam, gehamanuprapātamanuprapātam adv. wohl von Haus zu Haus eilend (anders u. anuprapāta) P. 4,3,56, Sch. — niṣpra s. durniṣprapatana. — prati entgegenfliegen, entgegeneilen: tānyanīkāni nivartamānānyālokya — haṃso yathā meghamivāpatantaṃ dhanaṃjayaḥ pratyapatattarasvī MBH. 4,2110. — vi 1〉 durchschneiden: vyadrìṇā patatha tve̱ṣamàrṇa̱vam ṚV. 1,168,6. — 2〉 abfallen, abfliegen, sich abtrennen: mūrdhā hāsya vipatet ŚAT. BR. 3,6,1,23. ŚAT. BR. 11,4,1,9. ŚAT. BR. 14,6,7,4. ŚAT. BR. 14,6,9,28. CHĀND. UP. 1,10,9. fgg. CHĀND. UP. 1,11,4. fgg. CHĀND. UP. 5,12,2 (wo vyapatiṣyat zu lesen ist). — 1. caus. (patay) sich aufthun, sich öffnen: vi me̱ karṇā̀ patayataḥ ṚV. 6,9,6. — 2〉 caus. (pātay) wegfliegen machen, abschiessen: vi te̱ madàṃ madāvati śa̱ramìva pātayāmasi AV. 4,7,4. vyapātayaccharān MBH. 4,1862. abfliegen machen, abtrennen, abhauen: śirà e̱ṣā vi pā̀taya AV. 19,28,4. ŚAT. BR. 14,4,1,26. niedermachen, tödten: kurupravīrāniṣubhirvyapātayat MBH. 7,6149. tāṃstu daivahatānpūrvaṃ paścāddrauṇirvyapātayat MBH. 10,392. Es ist wohl an beiden Stellen nyapā˚ zu lesen. — anuvi davonfliegen nach (acc.): (vācām) ekā vi pràpā̱tānu̱ ghoṣàm AV. 7,43,1. — sam zusammenfliegen, — eilen; sich zusammenfinden, — vereinigen bei, auf (acc.), zusammenkommen mit (intr.); hinfliegen, hineilen; herbeigeflogen —, herbeigeeilt kommen, herankommen, hinzukommen, hingehen zu, gelangen zu, daherfliegen, daherkommen: yatrà bā̱ṇāḥ sa̱ṃpatànti kumā̱rā vìśi̱khā ìva ṚV. 6,75,17. samaśvàparṇāḥ patantu no̱ naràḥ AV. 6,126,3. AV. 11,10,7. śi̱ti̱pa̱dī saṃ pàtatva̱mitrā̀ṇāma̱mūḥ sicàḥ 20. (pṛthivī) yāṃ dvi̱pādàḥ pa̱kṣiṇàḥ sa̱ṃpatànti AV. 12,1,51. tatra rājarṣayaḥ — saṃpetuḥ śatasaṃghaśaḥ INDR. 1,36 (MBH. 3,1749). INDR. 6,51. INDR. 6,4526. INDR. 7,9032. R. 2,91,48. R. 6,9,24. dīpyamānāśca saṃpeturdivi sapta mahāgrahāḥ MBH. 6,637. saṃpatettena KĀM. NĪTIS. 12,30. rabhasena na saṃpatet (mit dem Feinde zusammenstossen, einen Angriff machen) KĀM. NĪTIS. 10,32 (Spr. 315). tasmātsiṃha ivodagramātmānaṃ vīkṣya saṃpatet KĀM. NĪTIS. 9,57. aśvàsyā̱snaḥ saṃpàtitā zusammengeflossen, zusammengeronnen AV. 5,5,9. — imāṃ lokānapaśyattānsaṃpātaiḥ samapatat hinfliegen zu AIT. BR. 4,30. AIT. BR. 6,18. ŚĀṄKH. BR. 22,1. cakorāḥ u. s. w. saṃpatanti mahādrumān HARIV. 12684. mādrīputrau saṃpatantau diśaśca DRAUP. 5,20. imaṃ lokamamuṃ caiva saṃpateyuryathāsukham HARIV. 12036. saṃpatansa (kākaḥ) imaṃ lokam R. 5,36,43. so 'haṃ viṣṇugatiṃ prepsuriha saṃpatito bhuvi hierher gekommen HARIV. 9673. saṃpatya tatsanīḍe BHAṬṬ. 5,31. saṃpatantyāsurīṃ yonim gelangen in MBH. 12,6736. eṣā mayā saṃpatatā vāruṇī — dṛṣṭapūrvā sabhā hinzukommen MBH. 2,382. saṃpatanniva kāmagaḥ MBH. 3,2766. bahuśaḥ saṃpatantīṃ tvāṃ janaḥ śaṅketa doṣataḥ MBH. 3,2949. MBH. 8,2044. MBH. 15,546. HARIV. 3421. saṃpatadbhiḥ sthitaiścāpi vimānaiḥ dahinfliegen MBH. 4,1776. R. 5,7,60. karṇacāpacyutāścitrāḥ śarāḥ saṃpatantastatastataḥ — vyarājanta haṃsāḥ śreṇīkṛtā iva MBH. 7,5621. MBH. 8,934. MBH. 8,937. R. 6,80,8. HARIV. 11700. HARIV. 12759. R. 1,44,22 (R. 1,45,15 GORR.). khe grahaḥ saṃpatanniva R. 5,52,5. R. 5,52,7. śarajālaiḥ samākīrṇe meghajālairivāmbare . na sma saṃpatate kaścidantarīkṣacarastadā .. MBH. 7,8627. syandanānsaṃpatataḥ R. 2,93,15. nāvaḥ — saṃpeturāśugāḥ R. 2,89,17. taruṇaiścāruveśaiśca narairunnatagāmibhiḥ . saṃpatadbhirayodhyāyāṃ na vibhānti mahāpathāḥ .. lustwandeln R. 2,114,13 (R. 2,125,20 GORR.). ito drakṣyāmi vaidehīm — itaścetaśca duḥkhitāṃ saṃpatantīṃ yadṛcchayā R. 5,16,50. KĀM. NĪTIS. 7,40. hinabfliegen, herabfallen: gṛdhraḥ saṃpatate śīrṣe janayanbhayamuttamam MBH. 6,98. jagāma bhūmiṃ jvalitā maholkā bhraṣṭāmbarādiva saṃpatantī MBH. 6,3789. caityatarau saṃpatitā — ulkā VARĀH. BṚH. S. 32,21. hanyādetānsaṃpatantī śākhā MBH. 1,1387. vor sich gehen, geschehen: vikārairbahubhiḥ prāptaiḥ saṃpatadbhirmahābalaiḥ HARIV. 11739. — Vgl. saṃpāta. — caus. fliegen —, fallen machen, schleudern, hinabwerfen: śilāṃ saṃpātayāmāsa tasyorasi R. 6,18,50. sa vai pretya narake — girimūrdhnaḥ saṃpātyate BHĀG. P. 5,26,28. — abhisam hinfliegen, hineilen zu, stürzen auf: mahītalātkecidudīrṇavegāḥ (kapayaḥ) punardrumāgrānabhisaṃpatanti R. 5,60,16. te 'nyo 'nyamabhisaṃpetuḥ pātayantaḥ parasparam HARIV. 12545. einherfliegen: śastraiśca divyairabhisaṃpatadbhiḥ MBH. 7,7295. — Vgl. abhisaṃpāta.
Original text · German · Word type unspecified
2. pat (= 1. pat) fliegend, fallend; s. akṣi˚.
Original text · German · Word type unspecified
3. √pat , pátyate NAIGH. 2,21. DHĀTUP. 26,50 (v. l. für tap). 1〉 theilhaftig sein, mächtig sein, verfügen über; habhaft werden, innehaben, haben, potiri; mit acc.: u̱graṃ tatpàtyate̱ śavàḥ ṚV. 1,84,9. ṚV. 2,1,8. ṚV. 3,36,4. ṚV. 10,23,2. vasū̀ni ṚV. 6,45,20. yaśàḥ ṚV. 6,2,1. sa ha̱vyā mānùṣāṇami̱ḻā kṛ̱tānì patyate ṚV. 1,128,7. ṚV. 6,25,6. havyò da̱diryo nāma̱ patyàte ṚV. 2,37,2. ṚV. 6,66,1. ādindràḥ satrā tavìṣīrapatyata ṚV. 10,113,5. ṚV. 6,65,3. ni̱yuta̱ḥ patyàmānaḥ ṚV. 6,49,4. bhe̱je pa̱tho vàrta̱niṃ patyàmānaḥ ṚV. 7,18,16. ṚV. 7,18,8. mit instr.: indro̱ viśvaìrvī̱ryai̱3̱̀ḥ patyàmānaḥ ṚV. 3,54,15. dha̱tte dhā̱nyaṃ1̱̀ patyàte vasa̱vyaìḥ ṚV. 6,13,4. yā patyète̱ apràtītā̱ sahòbhiḥ VS. 8,59. VS. 27,16. mit loc. theilnehmen an: trirā di̱vo vi̱dathe̱ patyàmānaḥ ṚV. 3,54,11. indùrde̱veṣù patyate ist ein Genosse der Götter ṚV. 9,45,4. indrò ma̱hnā pū̱rvahū̀tāvapatyata ṚV. 10,113,7. — 2〉 taugen für, dienen zu (dat.): i̱yamā̀su̱tiścāru̱rmadā̀ya patyate ṚV. 8,1,26. a̱yaṃ hi ta̱ amàrtya̱ indu̱ratyo̱ na patyàte ṚV. 10,144,1. vṛ̱cīvànta̱ḥ śaràve̱ patyàmānāḥ ṚV. 6,27,6. ṚV. 10,27,6. — 3〉 sein (taugen als Etwas): trya̱nī̱kaḥ pàtyate̱ mahìnāvān ṚV. 3,56,3. yaḥ patyàte vṛṣa̱bho vṛṣṇyā̀vān ṚV. 6,22,1. — abhi innehaben: a̱yaṃ viśvā̀ a̱bhi śriyo̱ 'gnirde̱veṣù patyate ṚV. 8,91,9. a̱bhi pri̱yaṃ rekṇa̱ḥ patyàmānaḥ ṚV. 10,132,3.
Original text · German · Word type unspecified
1. pat [vgl. [4:393]] Z. 7. Das Beispiel R. 2,105,29 ist nach KENOP. 1. anʼs Ende von 1. zu stellen; vgl. Spr. 2723. (revision)
Original text · German · Word type unspecified
1. pat [vgl. [4:397]] mit ā Z. 12 RĀJA-TAR. 3,202 hat das Wort die Bed. 3; vgl. Spr. 3490. (revision)
Original text · German · Word type unspecified
1. pat [vgl. [4:404]] mit pari Z. 13. 14. Lies: ˚patitorasi und ˚patitā u˚. (revision)
Original text · German · verb
1. pat 1〉 fliegen, wehen von Fahnen (patākā) BHĀG. P. 10,69,6. BHĀG. P. 11,30,15. dahineilen, entfliehen: ahorātrāḥ patantīme MBH. 12,9936. fgg. MBH. 12,6528. MBH. 12,9934. fg. MBH. 12,12061. Hierher gehört auch die Z. 4 stehende Stelle aus R.; vgl. Spr. 2723. — 2〉 Z. 6 lies patottiṣṭha. — 7〉 lakṣmīryatra patanti tatra vivṛtadvārā iva vyāpadaḥ da stürzt das Unglück herein Spr. 349. — 8〉 so 'yaṃ vanyakarī nareṣu patitaḥ gerathen unter Spr. 2506. Sp. 394, Z. 4 v. u. vicārapatita auch KATHĀS. 82,35. — 2. caus. 1〉 werfen (die Würfel) KATHĀS. 121,81. schleudern: doṣaṃ śirasi KATHĀS. 106,57. niedersetzen auf: adharmaḥ pādamekaṃ tu pātayatpṛthivītale R. 7,74,15. — 4〉 med. dahinfliegen, dahineilen ṚV. 8,46,18. — ati 3〉 hinausgehen über, nicht fallen unter (einen Begriff, eine Kategorie): yadi śiṃśapā vṛkṣatvamatipatet svātmānameva jahyāt SARVADARŚANAS. 8,2. SARVADARŚANAS. 8,3. — abhi caus. TBR. 3,2,8,10. zubringen (die Zeit) PRAB. 83,7, v. l. — Vgl. abhipātin. — ā 2〉 RĀJA-TAR. 3,202 stände besser bei 3〉; vgl. Spr. 3490. — 3〉 SARVADARŚANAS. 11,11. SARVADARŚANAS. 12,1. — abhyā losstürzen auf KATHĀS. 52,120. KATHĀS. 58,8. — ud 2〉 BHĀG. P. 11,5,42. — Vgl. utpitsu. udapātayat KATHĀS. 72,86 fehlerhaft für udapāṭayat. — abhyud losstürzen auf KATHĀS. 55,203. — ni caus. 1〉 śucerapi hi yuktasya doṣa eva nipātyate wird eine Schuld angehängt MBH. 12,4142. — 2〉 KATHĀS. 73,230. fgg. — pratini vgl. pratinipāta; — nis vgl. niṣpāta. — parā 1〉 vorbei fliegen KATHĀS. 108,43. — 3〉 ausbleiben, ermangeln zu kommen UTTARARĀMAC. 91,5 (117,8). — pari 1〉 sich tummeln Spr. 3371. — 2〉 Z. 3. fg. lies paripatitorasi (d. i. paripatitā u˚). — pra caus. abwerfen MBH. 7,1571, wo mit der ed. Bomb. prapātito˚ zu lesen ist. — vi 2〉 lies sich spalten, zerspringen. — caus. Z. 3 lies spalten, zersprengen st. abfliegen machen u. s. w. — sam, janaṃ saṃpatitamasminbile gerathen in BHĀG. P. 11,19,10.
Böhtlingk 1879 verbal root · Word type unspecified
Original text · German · verbal root
1. √pat , pátati (episch auch Med.) — 1〉 fliegen, sich in der Luft schnell bewegen (von Belebtem und Unbelebtem), wehen (von Fahnen), dahineilen, fliehen (von der Zeit). — 2〉 sich herablassen, sich niederlassen, sich senken (von der Sonne), sich niederwerfen, sich stürzen, sich werfen auf oder in (Loc. oder Acc.), — zu Jmdes Füssen (Loc., ausnahmsweise Acc.) mūrdhnā mit dem Kopfe sich Jmd (Gen.) zu Füssen werfen. pādayoḥ patitaḥ und pādapatita sich Jmd zu Füssen geworfen habend. — 3〉 herabfallen, fallen in (Acc.) oder auf (Loc. oder upari mit Gen.), herabstürzen, zusammenstürzen, einstürzen, umfallen, abfallen, ausfallen. patita herabgefallen u. s. w. Am Ende eines Comp. gefallen auf und ausnahmsweise auf (Chr. 149,20). — 4〉 vom Himmel niederfahren (freiwillig oder gezwungen, von Himmelsbewohnern); das Wohin im Loc. oder Acc. *svargapatita des Himmels verlustig gegangen. — 5〉 zu einer Hölle (Loc.) niederfahren; auch mit adhas. — 6〉 fallen in moralischem Sinne. — 7〉 fallen, stürzen in gesellschaftlicher Beziehung, seiner Stellung —, seiner Kaste verlustig gehen. patita aus der Kaste gestossen. — 8〉 fallen auf, so v. a. sich richten auf, treffen, zu Theil werden, hereinbrechen (von einem Unglück); mit Loc. — 9〉 gerathen in (Loc.). patita gerathen in (Loc. oder im Comp. vorangehend) Chr. 121,4. Chr. 135,10. Chr. 186,15. madhya˚ so v. a. dazwischen befindlich. — Caus. pātáyati, ˚te (metrisch; patay s. bes.) — 1〉 fliegen lassen, schleudern, — auf (Loc.). — 2〉 fallen machen, — lassen, eine Axt, ein Messer u. s. w. fallen lassen, so v. a. damit einen Schlag —, einen Schnitt verursachen. Das Worauf im Loc., Gen. oder Gen. mit upari. ātmānam sich niederwerfen. yattayā — vaktre 'syāḥ svāṅgulyo daśa pātitāḥ so v. a. dass sie mit allen zehn Fingern auf ihr Gesicht schlug Chr. 114,32. daṇḍam auch so v. a. Strafe verhängen über (Loc.), jalam so v. a. Wasser auf die Erde giessen, jalaṃ netrāmbhyām so v. a. Thränen vergiessen, aśrūṇi so v. a. Thränen hervorrufen Spr. 7786. sathānāt Jmd von seiner Stelle stürzen. — 3〉 hinabwerfen, abschlagen (den Kopf), ausschlagen (Zähne), niederwerfen, niederhauen, [Page4-013-c] umwerfen, werfen in (Acc. oder Loc.). — 4〉 zerfallen lassen. dvedhā́ so v. a. in zwei Theile theilen (in einer Etymologie) Chr. 31,14. — 5〉 hineinwerfen, so v. a. hineinthun, hineingelangen lassen in (Loc.). — 6〉 auflegen, anlegen, niedersetzen —, legen auf (Loc.). sūtram die Messschnur anlegen. — 7〉 das Auge, den Blick werfen —, richten auf (Loc.). — 8〉 einen Fluch, eine Beschuldigung, Schande, Feindschaft u. s. w. schleudern auf, ergehen lassen über (Loc.). — 9〉 Jmd stürzen, zu Fall —, inʼs Unglück bringen, in eine schlimme Lage versetzen, zur Hölle (Loc.) fahren lassen MṚCCH. 50,7,8. — 10〉 arghatas eine Sache um ihren Preis bringen, den Preis einer S. verderben. — 11〉 Jmd zu Etwas (Loc.) verleiten Chr. 124,21. — 12〉 einführen, in Gang bringen. — 13〉 subtrahiren. — 14〉 sich stürzen in (Loc.). — 15〉 Med. dahinfliegen, -eilen. — Desid. pipatiṣati und pitsati im Begriff stehen. — 1〉 zu fliegen. dívam MAITR. S. 4,1,10. — 2〉 einzustürzen. — 3〉 *pitsant = pratipanna. — *Intens. panīpatyate und panīpatīti. — Mit accha hinfliegen zu (Acc.). — Mit ati — 1〉 vorüber-, vorbei-, überfliegen. — 2〉 hinausgehen über, nicht fallen unter (einen Begriff, eine Kategorie); mit Acc. sarvakarmaṇāṃ viṣayamatipatitaḥ so v. a. auf keine Weise zu behandeln, — zu heilen CARAKA. 6,11. — Caus. — 1〉 hinüber schiessen in anatipātayant (Nachtr. 3). — 2〉 wirkungslos machen. — 3〉 umkommen lassen ĀPAST. 2,28,5. hinraffen. — 4〉 atipātita ganz gebrochen SUŚR. 1,301,10. 13. — Mit anu — 1〉 heranfliegen an (Acc.) — 2〉 durchfliegen. — 3〉 nachfliegen, hinterher laufen, -gehen, nachfolgen, nachgehen (eig. und übertr.). — Caus. — 1〉 hinfliegen an (Acc.). — 2〉 Jmd mit sich (in die Hölle) hinabstürzen. — Mit prá = ánu hinfliegen ṚV. 6,63,6. — Mit ví = ánu davonfliegen nach (Acc.) AV. 7,43,1. — Mit antar hineinfliegen in (Loc.) ṚV. 4,16,17. — Mit abhi — 1〉 herbeifliegen, -eilen, -springen, zufliegen auf, hinfliegen zu, losstürzen —, losgehen auf (in freundlicher oder feindlicher Absicht). — 2〉 überfliegen, im Fliegen überholen. — 3〉 durchlaufen, zurücklegen. — 4〉 herabfallen, — auf (Acc.). — 5〉 hineinfallen —, gerathen in, sich begeben in oder auf (Acc.). — Caus. — 1〉 mit Etwas (Instr.) nach Etwas werfen TBR. 3,2,8,10. — 2〉 werfen —, schleudern auf (Dat. oder Loc.) MBH. 3,101,4. — 3〉 hinwerfen, hinabwerfen. — 4〉 zubringen (die Zeit). — Mit samabhi losstürzen auf (Acc.). — Mit ava heranfliegen, -stürzen, -springen, -fallen, — auf (Loc.). avapatita am Ende eines Comp. herabgefallen von und worauf Etwas gefallen [Page4-014-a] ist. Vgl. anavapatita (Nachtr. 3). — Caus. niederwerfen. — Mit abhyava herbeifliegen. — Mit ā — 1〉 herbeifliegen, hinfliegen zu (Acc.), herbeieilen, heraustürzen, -kommen. ā́ papatyāt Opt. Perf. AV. 6,29,3. — 2〉 fallen in oder auf (Acc. oder Loc.). — 3〉 unerwartet zum Vorschein kommen, — sich einstellen, — sich ereigenen, Jmd (Gen.) zustossen, unerwartet zu Theil werden, — treffen. — 4〉 Jmd (Gen.) erscheinen dünken; mit doppeltem Nomin. KĀD. 265,23. — Caus. — 1〉 fallen machen, niederwerfen auf (Loc.); niederhauen. — 2〉 asram Thränen vergiessen. — Mit abhyā herbeieilen, hinstürzen zu, losstürzen auf (Acc. oder Acc. mit prati). — Caus. hindehnen —, hinziehen (einen Strick) zu (Acc.) ŚULBAS. 1,58. — Mit paryā forteilen, davoneilen. — Mit samā — 1〉 herangeflogen kommen, herbeieilen, losstürzen auf (Acc.). — 2〉 niederfahren. — 3〉 sich geschlechtlich verbinden mit (saha) einem Weibe. — 4〉 gelangen zu, theilhaftig werden; mit Acc. — Mit ud — 1〉 auffliegen, sich in die Luft erheben, aufspringen, einen Sprung in die Höhe thun, aufschnellen, auffahren, sich erheben. — 2〉 sich erheben, so v. a. vom Schlafe aufstehen. — 3〉 aufschiessen. — 4〉 sich aufmachen, schleunig einen Ort verlassen. — 5〉 herauseilen, -springen, -steigen, -treten, hervorsprudeln. — 6〉 entkommen, entrinnen. — 7〉 sich erheben, so v. a. entstehen. — Caus. — 1〉 auffliegen —, aufsteigen machen. — 2〉 aufheben. — 3〉 udapātayat KATHĀS. 72,86 fehlerhaft für ˚pāṭayat. — Desid. auffliegen wollen. — Mit anūd nach Jmd (Acc.) auffliegen, — sich in die Luft erheben, hernach aufspringen. — Mit abhyud auffliegen zu (Acc.), aufspringen, losstürzen auf (Acc.). — Mit prod auffliegen BHAṬṬ. — Mit samud — 1〉 zusammen auffliegen, — aufsteigen, auffliegen, aufspringen, sich erheben. — 2〉 sich nach Jmd (Acc.) erheben. — 3〉 sich zum Kampf erheben, einen Angriff machen. — 4〉 aufgehen (von der Sonne), aufsteigen (von Wolken). — 5〉 hervorspringen, -stürzen. — 6〉 sich erheben, hervorbrechen, entstehen. — 7〉 entfliehen, verschwinden. — Mit upa hinfliegen —, hineilen zu (Acc. oder Loc.). — Mit ā́ — úpa hinzufliegen zu (Acc.) ṚV. 5,78,1. — Mit ni — 1〉 herabfliegen, sich niederlassen, sich herabstürzen, sich herablassen, — auf (Loc.). pādayoḥ sich Jmd (Gen.) zu Füssen werfen. nabhonipatita vom Himmel herabgeflogen. — 2〉 sich stürzen auf, herfallen über (Acc. oder Loc.) Chr. 133,11. Chr. 321,4. — 3〉 sich hineinbegeben in (Loc.) Chr. 176,18. — 4〉 sich ergiessen —, münden in (Loc.). — 5〉 gerathen in (Loc.). — 6〉 [Page4-014-b] sich einfügen, zu stehen kommen, seinen Platz erhalten. — 7〉 niederfallen, stürzen auf (Loc. oder Gen. mit upari) oder in (Acc. oder Loc.), umfallen, fallen. nipatita vom Busen so v. a. eingefallen. — 8〉 fallen auf, so v. a. sich richten auf (Loc.). — 9〉 herausfallen, so v. a. abgehen (von einer Leibesfrucht). — 10〉 einfallen, eintreffen, sich einstellen, eintreten, auf Jmd fallen, so v. a. Jmd zu Theil werden, treffen; mit Loc. Chr. 179,22. — 11〉 zu Schanden werden, zu Nichte gehen. — Caus. — 1〉 herabschleudern —, fallen lassen auf (Loc.), herabstürzen, stürzen, — werfen, — in oder auf (Loc.), niederwerfen, umwerfen, fällen, werfen auf (Loc.). vyasane inʼs Unglück stürzen. — 2〉 hineindrängen, infigere. daśanānaṅge die Zähne in den Leib Chr. 47,24. — 3〉 auswerfen, so v. a. ausspeien. — 4〉 herabfallen lassen, so v. a. tröpfeln. — 5〉 den Blick fallen lassen —, richten auf (Loc.). — 6〉 Jmd (Gen.) Etwas anhängen (uneig.). — 7〉 niedermachen, tödten, umʼs Leben bringen. māṃsaṃ śva˚nipātitam Fleisch von einem Thiere, das ein Hund u. s. w. getödtet hat. — 8〉 karān Tribut erheben von (Abl.). — 9〉 in der Gramm. eine Erscheinung, die sich einer allgemeinen Regel nicht fügt, fertig hinstellen, als Unregelmässigkeit besonders aufführen, Etwas als unregelmässig betrachten. — 10〉 niederlegen. Besser v. l. pad mit ni Caus. — Mit abhini Caus. nieder-, hinunterwerfen. — Mit upani — 1〉 niederfliegen zu (Acc.). — 2〉 dazu eintreten, sich einstellen, zur Hand kommen ŚAṂK. zu BĀDAR. 3,3,41. — 3〉 gelegentlich zur Erwähnung kommen. — Caus. sich niederlegen heissen. Richtig pad mit upani Caus. — Mit *pariṇi. — Mit praṇi sich niederwerfen, sich ehrfurchtsvoll verneigen vor (Acc., Dat. oder Loc.). — Caus. machen, dass Jmd sich niederwirft. — Mit pratini in ˚pāta. — Mit vini — 1〉 herabfliegen, sich herabstürzen, sich hinablassen auf (Loc.), sich niederwerfen zu (Loc.), herabstürzen, -fallen, hineinfallen in (Loc.). — 2〉 überfallen. — Caus. — 1〉 hinabschleudern, -werfen, niederfallen machen, abhauen (den Kopf). — 2〉 niedermachen, tödten, umbringen, umʼs Leben bringen. — 3〉 zu Fall bringen, zu Grunde richten, zu Schanden machen. Vgl. avinipātita (Nachtr. 2). — Mit saṃni — 1〉 herabfliegen, sich herablassen, — auf (Loc.), herabfallen auf (Loc.). — 2〉 zusammenkommen, -stossen, -treffen, -fallen ĀPAST. 1,11,27. MEGH. 29. — Mit (Instr. oder Instr. mit saha), sich in einer Versammlung (Loc.) einstellen VAJRACCH. 19,14. saṃnipatita Pl. zusammengetroffen, versammelt KĀRAṆḌ. 2,7. 15. 15,5. [Page4-014-c] — 3〉 sich darbieten. — 4〉 zu Grunde gehen, umkommen. v. l. sa nyapatat st. saṃnyapatat. — Caus. — 1〉 herabwerfen, -schleudern, -schiessen, abschiessen. — 2〉 zusammenkommenlassen, versammeln KĀRAṆḌ. 20,21. vereinigen, zusammenbringen MĀN. GṚHY. 1,14. — Mit (Loc.) — 3〉 hinziehen (einen Strick) zu (Loc.) ŚULBAS. 1,56. 57. — Mit nis — 1〉 hinausfliegen, -stürzen, hervorstürzen, hinausgehen, herauskommen, hervorschiessen, herausfallen. — 2〉 wegfliegen, davoneilen. — Caus. — 1〉 ausfallen machen. — 2〉 niṣpātita R. 2,75,15 fehlerhaft für niṣpādita; niryātita ed. Bomb. — Mit abhinis — 1〉 ausfliegen zu (Acc.). — 2〉 hervorspringen, hinausschiessen. — Mit vinis — 1〉 herausfliegen, hervorfliegen, herausspringen, hervorstürzen, -kommen, -treten, herausfallen. — 2〉 sich aus dem Staube machen, davonlaufen. — Mit parā — 1〉 wegfliehen, entfliehen, fortziehen (von Wolken). — 2〉 vorbeifliegen. — 3〉 hinfliegen, hineilen HARṢAC. 117,18. KĀD. 2,62,13. 64,6. 67,9. — 4〉 herbeieilen, ankommen KĀD. 2,25,16. 27,15. 31,16. 51,5. 114,22. 128,22. — 5〉 entfallen. — 6〉 ausbleiben, ermangeln zu kommen. — Caus. verjagen. — Mit anuparā neben Jmd (Acc.) fliegen, — eilen. — Mit pari — 1〉 herumfliegen, umfliegen, herumlaufen, in die Kreuz und in die Quere laufen, sich tummeln, umlaufen, hinundherspringen (vom Winde); als Trans. mit Acc. — 2〉 herunterspringen von (Abl.). — 3〉 sich stürzen auf (Loc.). — 4〉 fallen auf (Loc.). — Caus. — 1〉 niederfallen machen, herunter —, abschiessen. — 2〉 stürzen (trans.) in (Loc.). — Mit vipari umherfliegen ŚAṂK. zu BĀDAR. 2,3,40. — Mit pra — 1〉 aus-, davonfliegen, hinfliegen, davon-, hineilen, — zu (Loc.). — 2〉 hinabfliegen, -stürzen, fallen, — auf (Loc. oder Acc.) Stürzen, fallen. — 3〉 gerathen in (Loc.). — 4〉 einer Sache (Abl.) verlustig gehen. — Caus. — 1〉 davonfliegen machen. — 2〉 verfolgen, nachsetzen. — 3〉 abwerfen MBH. 7,36,33. — Desid. (prá — pipatiṣati) davoneilen wollen. — Intens. (pāpatīti prá) hervorschiessen. — Mit anupra in *gehānuprapātam. — Mit niṣpra in durniṣpra˚ (n. durniṣprapatara). — Mit prati entgegenfliegen, -eilen; mit Acc. — Mit vi — 1〉 dahinfliegen ṚV. 10,96,9. durchfliegen. — 2〉 sich spalten, zerspringen, bersten (vom Kopfe). — Caus. — 1〉 wegfliegen machen, abschiessen. — 2〉 spalten, zersprengen (den Kopf). — 3〉 niederschiessen, -machen, tödten. — Mit sam — 1〉 zusammenfliegen, -eilen, sich zusammenfinden, sich vereinigen bei oder auf (Acc.), zusammenkommen [Page4-015-a] mit (Instr.), feindlich zusammenstossen sáṃpatitāḥ zusammengeflossen, -geronnen. — 2〉 hinfliegen, hineilen zu (Acc.), herbeigeflogen —, herbeigeeilt kommen, herankommen, hinzukommen, hingehen —, sich begeben —, kommen —, gelangen in oder zu (Acc. oder Loc.), daherfliegen, -kommen. — 3〉 lustwandeln. — 4〉 hinabfliegen, herabfallen, — auf (Loc.). — 5〉 gerathen in (Loc.). — 6〉 vor sich gehen, geschehen. — Caus. schleudern auf, hinabwerfen in (Loc.).
Original text · German · verbal root
3. √pat , pátyate s. !√paty.
Original text · German · verbal root
1. √pat mit abhyud Caus. auffliegen machen zu (Acc.) ŚAT. BR. 1,8,2,14. — Mit abhisam 1〉 hinfliegen, hineilen zu, stürzen auf (Acc.) — 2〉 einherfliegen. [Nachtrag, Band 5]
Original text · German · verbal root
1. √pat mit ati IV. ˚patya Absol. mit Acc. so v. a. sich nicht kümmernd um JĀTAKAM. 2,26. JĀTAKAM. 28,13. — Mit samā IV. ˚patita unerwartet zum Vorschein gekommen, — sich eingestellt habend JĀTAKAM. 26. — Mit abhyud Caus. 5. — Mit abhini herabfallen auf (Acc.) ĀPAST. GṚHY. 23,8. — Caus. fallenlassen, schleudern (Worte) JĀTAKAM. 21,18. — Mit abhisam 5. [Nachtrag, Band 7]
Original text · German · verbal root
1. √pat mit vyati über Etwas hinauskommen HARAVIJAYA 6,30. [Nachtrag, Band 7]
Original text · German · Word type unspecified
2. pat in akṣipát.
Whitney Roots 1885 verbal root
Original text · English · verbal root
pat [1] — fly, fall
Original text · English · verbal root
pat [2] — rule
Apte 1890 verbal root
Original text · English · verbal root
pat I. 1 P. (patati, patita) 1 To fall, fall down, come down, descend, drop down, alight; avāṅmukhasyopari puṣpavṛṣṭiḥ papāta vidyādharahastamuktā R. 2. 60; vṛṣṭirbhavane cāsya petuṣī R. 10. 77; (reṇuḥ) patati pariṇatāruṇaprakāśaḥ śalabhasamūha ivāśramadrumeṣu Ś. 1. 32; Me. 105; Bk. 7. 9, Pt. 21. 6. 2 To fly, move through the air, soar; haṃtuṃ kalahakāro'sau śabdakāraḥ papāta khaṃ Bk. 5. 100; see patat below. 3 To set, sink (below the horizon); soyaṃ caṃdraḥ patati gaganādalpaśeṣairmayūkhai Ś. 4 v. l.; patatpataṃgapratimastaponidhiḥ Śi. 1. 12. 4 To cast oneself at, throw oneself down; mayi te pādapati-te kiṃkaratvamupāgate Pt. 4. 7; so caraṇapatitaṃ Me. 105. 5 To fall (in a moral sense), lose one's caste, ([Page 0660-c]) forfeit one's rank or position, fall off: paradharmeṇa jīvan hi sadyaḥ patati jātita; Ms. 10. 97, Ms. 3. 16, Ms. 5. 19, Ms. 9. 200; Y. 1. 38. 6 To come down (as from heaven); pataṃti pitaro hyeṣāṃ luptapiṃḍodakakriyāḥ Bg. 1. 42. 7 To fall, be reduced to wretchedness or misery; prāyaḥ kaṃdukapātenotpatatyāryaḥ patannapi Bh. 2. 123. 8 To go down into hell, go to perdition; Ms. 11. 37; Bg. 16. 16. 9 To fall, occur, come to pass, take place; lakṣmīryatra pataṃti tatra vivṛtadvārā iva vyāpadaḥ Subhāṣ. 10 To be directed to, light or fall upon (with loc.); prasādasaumyāni satāṃ suhṛjjane pataṃti cakṣūṃṣi na dāruṇāḥ śarāḥ Ś. 6. 28. 11 To fall to one's lot or share. 12 To be in, fall in or into. — Caus. (pātayati-te, patayati rarely). 1 To cause to fall down, descend or sink &c.; nipataṃtī patimapyapātayat R. 8. 38. R. 9. 61, R. 11. 76. 2 To let fall, throw or drop down, fell down (as trees &c.). 3 To ruin, overthrow; Ś. 5. 21. 4 To shed (as tears). 5 To cast, direct (as the sight). 6 To dash or strike out. 7 To throw or put in, cause to enter. 8 To bring to ruin or misfortune. 9 To depreciate, lower the value of anything; arghataḥ pātitāḥ Bh. 2. 15. 10 (In Arith.) To subtract, deduct. 11 To set in motion, set on foot. — Desid. (pipatiṣati or pitsati) To wish to fall. II. 4 A. (patyate) Ved. 1 To be master of. 2 To rule, control. 3 To possess. 4 To be fit for, serve for (with dat.) III. 10 U. (patayati-te) 1 To go, move. 2 To be master of (intransitive).
Cappeller 1887 verb
Original text · German · verb
pat pátati (˚te) fliegen, fallen, sich werfen o. legen, geraten in (Loc.); sich ereignen, eintreffen; sinken (auch übertr.), seine Kaste o. Stellung verlieren. p.p. patita gefallen (pāda˚ o. pādayoḥ˚ zu Füßen), gefallen auf o. aus (—˚); gesunken, aus der Kaste gestoßen (Abstr. ˚tva n.); geraten in (Loc. o. —˚). Caus. pā́tayati (˚te) fliegen o. fallen lassen, vergießen (Wasser o. Thränen), schleudern, werfen, richten, legen, bringen auf o. in Loc. verhängen (Strafe); hinabwerfen, ab-, ausschlagen, niederwerfen, fällen, stüzen, verleiten zu (Loc.); zerfallen lassen, teilen (dvedhā in zwei Teile). Med. dahinfliegen o. eilen. ati vorüber fliegen, hinausgehen über (Acc.). anu heran-, nachfliegen, nachlaufen, verfolgen. ava herabfliegen o. fallen. ā herbeifliegen o. eilen, fallen in o. auf (Loc.), zum Vorschein kommen, sich ereignen, eintreffen. Caus. fällen, niedermachen, vergießen (Thränen). ud auffliegen, springen, schnellen; sich erheben, entstehen; sich aufmachen, davoneilen, entkommen. Caus. auffliegen machen, erheben. samud=vor. ni herabfliegen, [Page232-1] niederfallen, losbrechen, sich stürzen in o. auf (Acc. u. Loc.), hineinfallen, sich hineinbegeben, geraten in (Loc.); eintreffen, einfallen (=in den Sinn kommen mit Gen.*), zu teil werden, zufallen, treffen (Loc.). Caus. fallen lassen, senken, fällen, stürzen, töten; fertig hinstellen, statuieren (g.). praṇi niederfallen (pādayos zu Füßen), sich verneigen vor (Acc.). Caus. zum Niederfallen veranlassen. vini herabfliegen o. fallen. Caus. fällen, verhängen (Strafe) saṃni = vor.; zusammenstoßen o. treffen (Instr. mit u. ohne saha). Caus herabwerfen, versammeln, vereinigen. nis u. vinis hinausfliegen, fallen, hervorbrechen, kommen, enteilen. pari herumfliegen, laufen, sich tummeln; fallen o. sich stürzen auf (Loc.). pra davon-, hinfliegen, hineilen; fallen, stürzen auf, geraten in (Loc.). sam zusammenfliegen, eilen (freundl. u. feindl.); hinfliegen, herankommnn, sich begeben, gelangen, zu, geraten in (Acc. o. Loc.).
Burnouf 1866 verbal root
Original text · French · verbal root
*pat pat. patāmi et qqf. pate 1; p. papāta; f2. patiṣyāmi; pqp. apaplam; pp. palita. Aller d'un mouvement rapide ou continu. Tomber: bhuvi à terre, narake dans l'enfer, jalam dans l'eau; déchoir, faire une chute morale; pécher. Voler: kām dans l'air. Gr. πίπτω, ἵπταμαι, πτερόν, etc.; lat. peto [impetus], penna, etc.
Original text · French · verbal root
*pat pat. patye 4; etc. Etre maître: pṛthivim de la terre, Vd. Cf. pati.
Derived words
Occurrences in source texts (10)
DYS 2 occurrences
GoS 1 occurrence
HP 3 occurrences
PYS 2 occurrences
SiSa 1 occurrence
VBT 1 occurrence
Continue with AYI Free
Image source: AYI archive.