vidhāna विधान – procedure; method
adjective · substantive masculine · substantive neuter · Word type unspecified
Dictionary sources
AYI dictionary substantive neuter
procedure; method
Cappeller 1891 substantive neuter
Original text · English · substantive neuter
vidhā́na ·n. disposing, arranging (also adj., f. ī); performing, accomplishing, creating, creation (also concr.); ordering, ordinance, rule prescription, method; fate, destiny.
Monier-Williams 1872 substantive neuter
Original text · English · substantive neuter
Vi-dhāna, am, n. the act of arranging, disposing, prescribing, enjoining, ordering, performing, making; arrangement, disposition, creation; act, action, (espe- cially) the performance of prescribed acts or rites; rule, precept, ordinance, injunction, regulation, sacred text; act of worship, rite, ceremony; form, formula, mode, method, manner, (tathā-v˚, following such a mode or method); means, expedient; gaining, obtaining, taking, possessing; wealth; act of hostility; conflict of opposite feelings; an elephant's fodder; (in gram- mar) affixing, prefixing, taking as an affix, &c.; (as, ā, am), acting, performing, possessing, assuming, wearing, having.
Petersburger 1855 adjective · substantive masculine · substantive neuter
Original text · German · adjective · substantive masculine · substantive neuter
vidhā́na (von 1. dhā mit vi) 1〉 adj. (f. ī) regelnd: ahnā̀ṃ vi̱dhānyā̀mekāṣṭa̱kāyā̀m TS. 3,3,8,4. — 2〉 m. N. pr. eines Sādhya HARIV. 11536. vijñāna die neuere Ausg. — 3〉 n. a〉 Ordnung, Maass; Festsetzung, Bestimmung, Vorschrift, Regel, das zu beobachtende Verfahren, Art und Weise des Verfahrens: mā̱sām ṚV. 10,138,6. yayā̀ vi̱dhānā̀ vida̱dhurṛ̀bhū̱ṇām ṚV. 4,51,6. ti̱sro bhūmī̱rupàrā̱ḥ ṣaḍvìdhānāḥ eine Ordnung von Sechsen bildend ṚV. 7,87,5. KĀTY. ŚR. 1,2,19. KĀTY. ŚR. 1,7,8. KĀTY. ŚR. 1,9,5. akṛtakriyā hi vidhānam die Regel verlangt LĀṬY. 10,7,15. stoma˚ LĀṬY. 6,2,1. ṚV. PRĀT. 4,7. ṚV. PRĀT. 6,4. ṚV. PRĀT. 11,12. ṚV. PRĀT. 11,21. tvameko hyasya sarvasya vidhānasya svayaṃbhuvaḥ . acintyasyāprameyasya kāryatattvārthavitprabho .. der von Svayaṃbhu eingesetzten Ordnung M. 1,3. sarvaṃ vidhānaṃ pāñcayajñikam M. 3,286. daivamānuṣa M. 7,205. yajñadānatapaḥkriyāḥ — vidhānoktāḥ BHAG. 17,24. jātakarmāṇi sarvāṇi puṃvadvidhānayuktāni wie sie für ein männliches Individuum festgesetzt sind MBH. 5,7407. MBH. 12,493. MBH. 12,495. MBH. 14,318. dadarśa bhārataṃ sainyaṃ vidhānaṃ viśvakarmaṇaḥ so v. a. nach Viśvakarmanʼs Vorschrift aufgestellt R. 2,91,28. KĀM. NĪTIS. 15,48. KATHĀS. 61,269. BHĀG. P. 5,3,2. ṛkpādayorvidhāne die für — geltenden Bestimmungen Ind. St. 1,102. etadvidhānaṃ vijñeyaṃ vibhāgasyaikayoniṣu M. 9,148. Kār. zu P. 2,1,32. KĀM. NĪTIS. 19,28. VARĀH. BṚH. S. 43,12. PAÑCAR. 1,4,86. mṛtyoḥ so v. a. der gesetzmässige Tod MBH. 1,7639. MBH. 1,7643. sarvaśāstravidhānajña die Bestimmungen aller Lehrbücher MBH. 13,2499. śāstravidhānoktaṃ karma BHAG. 16,24. āmāya˚ BHĀG. P. 8,20,11. ṛtvigādi˚ die für — geltenden Bestimmungen Ind. St. 1,36,17. sākṣipraśna˚ M. 1,115. MBH. 1,49. BHĀG. P. 1,8,20. MĀRK. P. 119,17. bhāvārthe tvatalādīnāṃ vidhānāt weil die Suffixe tva, tal u. s. w. vorgeschrieben sind, als Regel gelten SARVADARŚANAS. 144,20. SARVADARŚANAS. 126,1. asyaivedaṃ svaravidhānam KĀŚ._zu_P. 1,2,35. Schol. zu P. 1,2,54. P. 2,1,13. P. 6,4,93. vidhānamidamācaret eine Regel befolgen M. 7,113. M. 7,226. etadvidhānamātiṣṭhet dass. M. 8,244. vidhānena nach der Regel, — Vorschrift R. 4,56,4. anena vidhānena M. 7,181. M. 8,228. M. 9,69. M. 9,128. VARĀH. BṚH. S. 48,87. rākṣasena vidhānena (upayeme) BHĀG. P. 10,52,18. śāstroktavidhānena PAÑCAT. 34,11. pākayajñavidhānena nach den für — geltenden Bestimmungen M. 11,118. BHĀG. P. 9,10,29. MĀRK. P. 75,16. deśakālavidhānena so v. a. am rechten Orte und zu rechter Zeit Spr. 4215. deśakālavidhānajña R. 4,40,16. BHĀG. P. 9,20,16. saṃkhyāvidhānāt nach mathematischer Regel, mathematisch VARĀH. BṚH. S. 12,14. vidhānatas der Vorschrift gemäss YĀJÑ. 1,234. R. 1,72,21. R. 2,26,13. R. GORR. 2,56,29. R. GORR. 5,72,6. MĀRK. P. 16,57. MĀRK. P. 69,54. WEBER, KṚṢṆAJ. 296. avidhānatas M. 9,144. M. 12,7. suvidhānatas genau nach der Vorschrift KĀM. NĪTIS. 13,76. vedasmṛtividhānatas M. 6,89. R. GORR. 1,19,29. vidhānais = vidhānena, vidhānatas MBH. 14,291 (nivāpais ed. Bomb.). R. 2,83,26. — b〉 Methode, Verfahren, Recept (in der Medicin) SUŚR. 1,159,17. SUŚR. 2,12,15. SUŚR. 2,51,9. SUŚR. 2,105,7. SUŚR. 2,227,6. ˚jña SUŚR. 299,19. Regime (des Essens) SUŚR. 486,12. — c〉 Bestimmung, Schicksal: arthānarthau sukhaṃ duḥkhaṃ vidhānamanuvartate MBH. 12,850. MBH. 12,852. MBH. 12,6755. Spr. 5186. Spr. 5271. — d〉 das Treffen von Anordnungen, — Verfügungen, Ergreifen von Maassregeln: svayaṃ śādhi yajñe vidhānam MBH. 14,280. ˚jña R. 1,38,4. kṛtvā vidhānaṃ mūle M. 7,184. MBH. 5,6088. kariṣyāmo vidhānaṃ te yena tvaṃ vartayiṣyasi HARIV. 1269. R. 1,11,17. vidhānaṃ dviguṇaṃ kṛtvā R. 6,17,2. PAÑCAR. 1,14,8. tasmādvidhāya nagare vidhānaṃ sacivaiḥ saha MBH. 5,7472. R. 7,21,5. vidhānamanutiṣṭhantaṃ prāṇino yasya yādṛśam R. 7,21,2. vālivadha˚ R. 7,4,12 in der Unterschr. pura˚ R. 7,6,12 in der Unterschr. rakṣāvidhānaṃ manasā sa saṃcintya MBH. 13,2267. anāgatavidhānaṃ ca kartavyam Spr. (II) 270. R. 3,30,11. anāgatavidhānaṃ ca tasyārthe pravidhīyatām R. 4,14,29. aśvastana˚ M. 11,16. — e〉 Mittel: tadasti kiṃcidasya durātmanaḥ pratiṣedhavidhānam PAÑCAT. 258,11. — f〉 das Aufstellen: hiṃsrayantra˚ YĀJÑ. 3,240. — g〉 das Schöpfen, Bilden RAGH. 6,11. RAGH. 7,14 (= KUMĀRAS. 7,66). Spr. 2858. — h〉 das Veranstalten, Ausführen, Ausrichten: yadānumanyase kālaṃ yasmindeśe yathā yathā . tathā tathā vidhānāya svayamājñāpayasva mām .. MBH. 1,5316. mahāyajña˚ M. 1,112. vaivāhike 'gnau kurvīta gṛhyaṃ karma yathāvidhi . pañcayajñavidhānaṃ ca M. 3,67. japayajñavidhāneṣu MĀRK. P. 51,59. cāndrāyaṇavidhānairvā vartayet M. 6,20. abhiṣekavidhānaṃ saṃhṛtya R. 2,22,11. yātrā˚ VARĀH. BṚH. S. 51,7. rātriyuddha˚ R. GORR. 1,4,108. durgakarma˚ R. GORR. 1,4,110. prāyaścittavidhānāni cakruḥ R. GORR. 1,13,4. pratikāra˚ RAGH. 8,40. nepathya˚ RAGH. 14,9. ŚĀK. 3,6. prajākṣema˚ RAGH. 18,8. prastutavidhānāya PRAB. 18,15. jñeyatā˚ Schol. zu KAP. 1,96. vedisthalavidhānāni Herrichtung R. 2,56,29. — i〉 Aufzählung, Einzeldarlegung SUŚR. 2,559,12. — k〉 in der Dramatik Veranlassung sowohl zur Freude als auch zum Leid SĀH. D. 338. SĀH. D. 346. PRATĀPAR. 21,a,5. — Nach den Lexicographen hat vidhāna n. folgende Bedeutungen: vidhi AK. 3,4,18,102. TRIK. 3,2,1. H. an. 3,417. fg. preraṇa, abhyarcana, dhana, cetana, upāya, prakāra H. an. hastikavala oder karikavala (vgl. vidhā) H. an. HĀR. 191. vidhāna mit kṛta u. s. w. componirt gaṇa śreṇyādi zu P. 2,1,59. — tathāvidhāna HIT. 101,12 fehlerhaft für tathāvidha (wie die v. l. hat); devavidhānaṃ MBH. 6,3030 fehlerhaft für devo nidhānaṃ, wie die ed. Bomb. liest. Vgl. ācchadvidhāna, ṛgvidhāna, pāda˚, yathāvidhānam (auch CHĀND. UP. 8,15), rudravidhāna, vāstu˚, sāma˚.
Böhtlingk 1879 adjective · substantive masculine · substantive neuter · Word type unspecified
Original text · German · adjective · substantive masculine · substantive neuter
vidhā́na — 1〉 Adj. (f. ī) regelnd VAITĀN. — 2〉 m. N. pr. eines Sādhya. — 3〉 n. — a〉 Ordnung, Maass; Festsetzung, Bestimmung, das Vorschreiben, Vorgeschriebensein, Vorschrift, Regel, das zu beobachtende Verfahren, Art und Weise des Verfahrens mṛtyorvidhānam so v. a. der gesetzmässige Tod. vidhānena, vidhānatas und vidhānais nach der Vorschrift, — Regel. anena vidhānena nach dieser Regel, auf diese Weise. saṃkhyāvidhānāt nach mathematischer Regel, mathematisch. deśakālavidhānena so v. a. am rechten Ort und zu rechter Zeit. — b〉 Methode, Verfahren, Recept (in der Medicin), Regime (des Essens). — c〉 Bestimmung, Schicksal. — d〉 das Treffen von Anordnungen, — Verfügungen, Ergreifen von Maassregeln; das Wozu im Comp. vorangehend. — e〉 Mittel. — f〉 das Aufstellen (von Maschinen). — g〉 das Schöpfen, Bilden; concret Werk (Bild-, Bau-) ṚV. 4,51,6. — h〉 das Veranstalten, Ausführen, Ausrichten. — i〉 Aufzählung, Einzeldarlegung. — k〉 in der Dramatik Veranlassung sowohl zur Freude als auch zum Leid. — l〉 Elephantenfutter ŚIŚ. 5,51. — devavidhānaṃ MBH. 6,3030 fehlerhaft für devonidhānaṃ.
Original text · German · Word type unspecified
vidhāna VI. 3〉l〉 ˚piṇḍa HARAVIJAYA 8. HARAVIJAYA 3. [Nachtrag, Band 7]
Apte 1890 substantive neuter
Original text · English · substantive neuter
vidhānaṃ 1 Arranging, disposing. 2 Performing, making, doing, executing; nepathyavidhānaṃ Ś. 1; ājñā˚, yajña˚ &c. 3 Creation, creating; R. 6. 11, R. 7. 14; Ku. 7. 66. 4 Employment, use, application; pratikāravidhānaṃ R. 8. 40. 5 Prescribing, enjoining, ordering. 6 A rule, precept, ordinance, sacred rule or precept, sacred ([Page 0977-a]) injunction; Ms. 9. 148; Bg. 16. 24, Bg. 17. 24. 7 Mode, manner. 8 A means or expedient. 9 Performance of prescribed acts or rites. 10 A rite, ceremony. 11 Gaining, obtaining. 12 Affixing, prefixing (as terminations, suffixes &c.). 13 The food given to elephants (to make them intoxicated); vidhānasaṃpāditadānaśobhitaiḥ K. (where vidhāna means ‘rule’ also); utkṣiptahastataladattavidhānapiṃḍasnehasrutisnapitabāhuribhādhirājaṃ Śi. 5. 51. 14 Wealth. 15 Pain, agony, torment, distress. 16 An act of hostility. Comp. — gaḥ, -jñaḥ a wise or learned man. — yukta a. in accordance with or conformable to sacred precept.
Cappeller 1887 Word type unspecified
Original text · German · Word type unspecified
vidhā́na, f. ī regelnd, bestimmend. n. Ord- nung, Vorschrift, Regel, Bestimmung, Art und Weise, Verfahren, Ausführung; Bildung, Schöpfung (auch concr.).
Burnouf 1866 substantive neuter
Original text · French · substantive neuter
vidhāna vidhāna n. (dhā; sfx. ana) règle établie, précepte, commandement. Accomplissement d'une règle; action en gén. manière, mode déterminé; moyen établi, expédient Addition [d'un pfx., d'un sfx., etc.] à un dhātu ou racine, tg. (dhana) gain, acquisition; richesse. Fourrage, aliments des animaux.
Occurrences in source texts (10)
HP 2 occurrences
HTK 1 occurrence
SiSa 7 occurrences
SiSa 4.9-4.20: Yonimudrā-Geheimnis 2 occurrences
Direct occurrences
Continue with AYI Free
Image source: AYI archive.