Sanskrit-Quelltext als Insight-Motiv

vas वस् – wohnen; verweilen; bleiben

Adjektiv · Verbalwurzel · Suffix · Worttyp nicht bestimmt · Verb

Wörterbuchquellen

AYI Wörterbuch Verbalwurzel · Suffix

Verbalwurzel

wohnen; verweilen; bleiben

Suffix

Perfektpartizipsuffix -vas

Cappeller 1891 Worttyp nicht bestimmt · Verb

Originaltext · Englisch · Worttyp nicht bestimmt

vas1 ·(encl. pron. of 2^nd pers.) you.

Originaltext · Englisch · Verb

vas uccháti ·v pp. uṣṭá2 (--°) shine, light up, dawn; bring or drive away (dūré) by shining. C. vāsayati cause to shine. -- apa = S. + dūré, extinguish. vi shine abroad, light up. C. cause to dawn or grow bright. -- Cf. vyúṣṭa, vyuṣita.

Originaltext · Englisch · Verb

vas váste3 ·v put on, don, enter, assume (an appearance). C. clothe, dress in, cover with (instr.), M. refl. -- adhi put on. anu clothe, cover (M. refl.), surround, protect. abhi cover one's self with (acc.). C. clothe or cover with (instr.). ni put on (over another garment). pari, pra, prati don. vi change clothes, also = C. put on, don. sam dress one's self in (instr.).

Originaltext · Englisch · Verb

vas vásati vása°te ·v pp. uṣita4 q.v. (& uṣṭa) stay in a place, esp. over night (±rātrim), dwell, live, rest on (eye) or in (loc.); w. dūratas keep away; w. sukham be at ease or comfortable. C. vāsáyati, °te cause to stay (over night), lodge; confine in (loc.), stop, detain, keep, support. -- adhi settle upon, occupy, inhabit. anu remove to a place after another person (acc.); dwell, inhabit; pass, spend (time). ā settle or enter upon (acc.), dwell or live in (loc.); cohabit with (acc.); w. gurostalpam commit adultery with the teacher's wife. C. harbour, lodge; take up one's abode in (acc.); stop, stay, esp. over night. adhyā choose as abode, inhabit (acc.), dwell or live in (loc.) enter upon, attend to (acc.). samā stop, stay (esp. over night); settle in, inhabit (acc.). C. make a halt, settle down. ud C. remove from its place (esp. the fire from the altar ±agnim), sever, cut off (a head), root out (trees), ravage, lay waste. upa abide, stay, wait, esp. with eating i.e. fast; enter upon, attend to (acc.). C. cause to stay (over night) or fast. ni dwell (of men & beasts), live in (loc.), inhabit, occupy, keep; incur, undergo; have sexual intercourse with (acc.). C. cause to stay, receive in one's house, lodge; make inhabitable, populate; inhabit. saṃni live with (instr.) in (loc.). nis finish (w. vāsam); C. expel from home, banish, send away, dismiss. pari stay (over night), live with (instr.); C. keep over night. pra set out, go abroad (for a night); depart, disappear, be gone; stay or dwell in (loc.); also = C. banish, exile. vipra go or be abroad. C. banish, remove. prati (stay over night*); have one's dwelling. vi change one's abode, go away from (abl.); pass, spend (time) C. drive away (from home or land), banish, exile, dismiss. sam dwell together, live with (instr. ±saha or acc.), cohabit with (acc.); stay or live in (loc.); pass, spend (acc. of time). C. cause to live together, bring together with (instr. ±saha), give shelter, harbour. -- Cf. adhyuṣita, abhyuṣita, upoṣita, paryuṣita, proṣita, viproṣita, vyuṣita.

Monier-Williams 1872 Worttyp nicht bestimmt · Verb

Originaltext · Englisch · Worttyp nicht bestimmt

vas 1 . vas, a root assumed by some to explain Ṛg-veda VI. 38, 2. dūrāc cid ā vasato asya karṇā, his ears hear even from a great distance, but according to Sāy. fr. rt. 6. vas.

Originaltext · Englisch · Worttyp nicht bestimmt

vas 2 . vas (sometimes written bas), cl. 4. P. vasyati, vavāsa, vasitum, to be straight or unbending, to be fixed or erect; to make firm, fix.

Originaltext · Englisch · Worttyp nicht bestimmt

vas 3 . vas (a Vedic rt. which probably afterwards passed into uṣ, cf. 2. uṣ, vi- vasvat, uṣas), cl. 6. P. ucchati, uvāsa, Leṭ ucchāt, Inf. vastave, Ved. to shine: Caus. vāsa- yati, &c., to cause to shine; [cf. Goth. uhtvo.]

Originaltext · Englisch · Worttyp nicht bestimmt

Vas (at the end of a comp.), wearing.

Originaltext · Englisch · Verb

vas 4 . vas, cl. 10. P. vāsayati, -yitum, Aor. avīvasat, to love; to cut, cut off, divide; to accept, take; to offer; to kill.

Originaltext · Englisch · Verb

vas 5 . vas, cl. 2. A. vaste, vavase, va- siṣyate, avasiṣṭa, vasitum, to wear (as clothes), to put on (clothes &c.), cover with dress, dress: Pass. vasyate: Caus. vāsayati, -te: Desid. vivasiṣate: Intens. vāvasyate, vāvasti; [cf. Zend vanh, vas-tra; Gr. ἕν-νυ-μι (for ϝεσνυμι), εἶ-μα (= Ved. vasman), ἱμάτ-ιο-ν, ἔσ-θ-ος, ἐσ-θ-ή-ς, ἑ-ᾰνό-ς, ἑ-ᾱνό-ς; Lat. ves-ti-s, vesti-o; Goth. ga-vas-jan, vas-ti; Angl. Sax. werian.]

Originaltext · Englisch · Verb

vas 6 . vas, cl. 1. P. vasati (ep. also A. vasate), uvāsa, vatsyati (ep. vasiṣyati), avātsīt (ep. avosīt), vastum, to dwell, live, to inhabit, dwell in, abide in (with loc. or even acc., e. g. vaneṣu vas, to dwell in woods; nadīr vas, to live in rivers); to dwell with, live near (with loc. or with saha governing an inst.); to spend (time), pass (a night); cl. 10. P. vasayati, &c., to dwell: Pass. uṣyate (Part. uṣita, see 2. uṣita, s. v.), to be dwelt: Caus. vāsayati, -yitum, Aor. avīvasat, to cause to dwell, to lodge; to people; to receive hospitably or as a guest; to let abide; to dwell, in- habit: Desid. vivatsati, to wish to dwell: Intens. vāvasyate, vāvasti, to remain, be in, be engaged in; [cf. Gr. ἄστυ, ϝάστυ, ἀστεῖο-ς, ἀστό-ς, ἑστία, ὑπερ-ῷον, (probably also) εὐνή, ἰαύω, αὐλή, αὖλις: Lat. Vesta, vesti-bulum, verna, (perhaps also) vās, vāsum: Goth. visan, vas = Eng. was: Old Germ. wisu, was, ‘I was; he was;’ warumes, ‘we were;’ weren, wonen: Mod. Germ. war, gewesen, Wesen, an-wesend: Angl. Sax. wesan, ed-wist, werig, wunian: Hib. fosaim, ‘I stay, lodge;’ fosra, ‘a dwelling, abode;’ arasaim, ‘I dwell;’ aras, ‘a dwelling-house.’]

Petersburger 1855 Adjektiv · Worttyp nicht bestimmt

Originaltext · Deutsch · Adjektiv

4. vas (= 3. vas) adj. am Ende eines comp. gekleidet in: pretacīvara˚ RAGH. 11,16.

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

1. √vas enklitischer acc., dat. und gen. pl. des Pronomens der 2ten Person VS. PRĀT. 2,5. P. 8,1,21. P. 8,1,24. fgg. ? acc. ṚV. 7,36,9. ṚV. 7,37,1. dat. ṚV. 1,14,4. ṚV. 1,20,5. ṚV. 7,42,3. gen. ṚV. 1,38,5. ṚV. 1,39,4. ṚV. 7,47,2.

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

2. vas , uccháti, aucchat, avasran, uvā́sa, ūṣá 2. pl. ūṣus, avatsyat, inf. vástave ṚV. 1,48,2. hell werden, — sein, leuchten (vom Lichte des anbrechenden Morgens): u̱vāso̱ṣā u̱cchācca̱ nu ṚV. 1,48,3. ṚV. 10,11,3. u̱ṣasò re̱vadū̀ṣuḥ ṚV. 3,7,10. avàsrannu̱ṣasò vibhā̱tīḥ ṚV. 4,2. ṚV. 3,19. ṚV. 6,65,6. auccha̱tsā rātrī̀ illuxit ṚV. 5,30,14. dū̱re a̱mitràmuccha leuchte weg ṚV. 7,77,4. a̱dyā tadùccha gṛṇa̱te bringe durch dein Licht ṚV. 1,113,7. fehlerhaft scheint ucchantu st. ukṣantu zu stehen AV. 3,12,4. uṣita = vyuṣṭa TRIK. 3,3,102. = vyuṣita H. an. 3,253. MED. t. 96. — Vgl. 1. uṣa, uṣas, 2. und 3. uṣā, 2. usra. — caus. aufleuchten machen: pra càkṣaya̱ rodàsī vāsayo̱ṣasàḥ ṚV. 1,134,3. ṚV. 6,17,5. ṚV. 6,32,2. ṚV. 7,91,1. — adhi, adhyuṣite bei Tagesanbruch MBH. 8,1673. — apa 1〉 durch Helle vertreiben ṚV. 1,48,8. u̱ṣā ùccha̱dapa̱ sridhàḥ ṚV. 7,81,6. ṚV. 7,104,23. AV. 2,8,2. ca̱ndramā̱ vo 'pòcchatu AV. 6,83,1. AV. 14,2,48. AV. 16,6,2. — 2〉 erlöschen: a̱pa̱vā̱sa u̱ṣasā̱mapà kṣetri̱yamùcchatu AV. 3,7,7. — Vgl. apavāsa. — vi 1〉 aufleuchten, in oder an das Licht treten ṚV. 1,113,7. yā vyū̱ṣuryāścà nū̱naṃ vyu̱cchān ṚV. 1,113,10. ṚV. 1,113,13. ṚV. 3,55,1. ahā̱ yadìndra su̱dinā̀ vyu̱cchān ṚV. 7,30,3. pra̱tha̱mā ha̱ vyùvāsa AV. 3,10,1. AV. 3,10,4. ŚAT. BR. 6,2,2,17. ŚAT. BR. 6,7,2,4. na vyavatsyat es wäre nicht Tag geworden ŚAT. BR. 4,3,1,10. ŚĀṄKH. ŚR. 15,16,6. infin. loc.: vyúṣi ṚV. 5,3,8. ṚV. 5,45,8. tavedùṣo̱ vyuṣi̱ sūryàsya ca ṚV. 7,81,2. ṚV. 8,46,21. vyuṣṭa hell geworden: vyuṣṭāyāṃ rātrau ŚAT. BR. 12,7,3,3. KĀTY. ŚR. 20,4,33. MBH. 1,1205. MBH. 3,11917. MBH. 4,452 (suvyuṣṭā rajanī mama). MBH. 7,2605. MBH. 12,1548. MBH. 15,355. R. 2,54,37. R. GORR. 1,30,1. BHĀG. P. 9,2,8. BHĀG. P. 10,42,32. PAÑCAT. 130,7. n. = dina, prabhāta H. an. 2,99. TRIK. 1,1,103. = kalya TRIK. 3,3,102. MED. ṭ. 28; vgl. avyuṣṭa. vyuṣite ŚĀṄKH. ŚR. 2,7,3. — 2〉 erhellen: ādityo vivasvānahorātra vivaste (ganz unregelmässig der Etymologie wegen) ŚAT. BR. 10,5,2,4. — caus. hell werden lassen: vyèvāsmaì vāsayati er lässt ihm Tag werden TBR. 1,8,2,3 (nach dem Comm. zu 3. vas). a̱yaṃ vā̀saya̱dvyṛ1̱̀tenà pū̱rvīḥ ṚV. 6,39,4. i̱daṃ no̱ vivā̀sayatam TS. 6,4,8,3. TBR. 1,4,4,5. PAÑCAV. BR. 8,1,13. PAÑCAV. BR. 18,9,8. PAÑCAV. BR. 18,11,11. — abhivi hell werden über d. h. zur Zeit von (acc.): yadi paryāyānabhivyucchet über den p. d. h. ehe diese beendet sind ĀŚV. ŚR. 6,6,1. PAÑCAV. BR. 9,3,3. med. (˚ccheta vielleicht nur Schreibfehler für ˚cchet) ŚĀṄKH. ŚR. 13,10,4. — parivi aufleuchten von — her so v. a. nach: vyu̱cchantī̱ pari̱ svasùḥ ṚV. 4,52,1.

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

3. √vas , váste (ācchādane) DHĀTUP. 24,13. P. 6,1,186. vasiṣva ? 2. imper. ṚV. 1,26,1. vadhvam 2. pl. KAUŚ. 88. ŚĀṄKH. ŚR. 4,5,2. vasata 3. pl. vasiṣṭa; vasāna, ved. vāvasāná; vavase; vatsyanti (vatsyante wäre nicht gegen das Metrum) HARIV. 11206. vasitā und vastā VOP. 9,39. vasitum, vasitvā; anziehen, sich ein Gewand oder eine Hülle umlegen; eine Form der Erscheinung annehmen; sich in Etwas hineinmachen, eindringen in: vastrā̀ṇi ṚV. 1,152,1. vāsàḥ ṚV. 9,89,2. ni̱rṇijàm ṚV. 1,25,13. drā̱pim ṚV. 9,86,14. AV. 13,3,1. atkàm ṚV. 1,122,2. ṚV. 4,18,5. a̱dhī̱vā̱saṃ rodàsī vāvasa̱ni ṚV. 10,5,4. jyotìḥ ṚV. 1,124,3. śo̱ciḥ ṚV. 3,1,5. śriyàm ṚV. 2,10,1. ṚV. 3,38,4. spā̱rhā, śu̱krā ṚV. 1,135,2. a̱paḥ ṚV. 164,47. ṚV. 9,2,3. mihàm ṚV. 2,30,3. vi̱dyutàm ṚV. 2,35,9. u̱srāḥ ṚV. 7,69,5. a̱su̱ryàm ṚV. 3,38,7. vapū̀ṃṣi ṚV. 3,55,14. a̱bhrā vàsata ma̱ruta̱ḥ su mā̱yayā̀ ṚV. 5,63,6. ṚV. 5,52,9. su̱pa̱rṇaṃ vàste hüllt sich in Vogels Gewand ṚV. 6,75,11. vanā̱ vasā̀no̱ varùṇo̱ na sindhū̀n ṚV. 9,90,2. āyùḥ ṚV. 10,16,5. ṚV. 10,53,3. va̱yunā̀ni ṚV. 114,3. ṚV. 136,2. nṛ̱mṇā ṚV. 9,7,4. a̱mṛtàm AV. 9,1,1. AV. 9,3,17. AV. 13,1,16. rūpàm AV. 14,1,56. ūrjàm ṚV. 9,80,3. VS. 10,7. VS. 13,31. VS. 19,89. diśàḥ AV. 19,20,2. di̱vo va̱rṣmāṇàm ṚV. 10,63,4. sa̱mā̱naṃ nī̱ḻam ṚV. 10,5,2. ŚAT. BR. 10,5,2,4. ŚAT. BR. 14,1,4,10. — svameva brāhmaṇo bhuṅkte svaṃ vaste svaṃ dadāti ca M. 1,101 (= BHĀG. P. 4,22,46). vaste vāsaśca śobhanam Spr. 537. KATHĀS. 52,100. valkalam BHĀG. P. 7,13,39. carmāṇi vasīran M. 2,41. M. 6,6. āśāvāso vasīmahi Spr. 270. na vasītādhautavāsaḥ srajaṃ ca vidhṛtāṃ kvacit BHĀG. P. 6,18,47. BHĀG. P. 6,19,3. munivastrāṇyavasta R. 2,37,7. vasanaṃ vavase ŚIŚ. 9,75. vasānaḥ parāṃśukam YĀJÑ. 2,238. MBH. 3,11976. MBH. 9,1794. MBH. 10,219. HARIV. 2903. HARIV. 3595. (mātaṅgāḥ) vasānā vividhāḥ kuthāḥ HARIV. 6926. R. 2,38,1. R. 2,90,2. R. 3,7,8. ṚT. 3,28. RAGH. 12,8. KUMĀRAS. 3,54. KUMĀRAS. 7,9. ŚĀK. 180. Spr. 638. KATHĀS. 71,22. kauśeyavāsasī pīte vasānam — amūlyamaulyābharaṇaṃ sphuranmakarakuṇḍalam BHĀG. P. 10,66,14. BHAṬṬ. 4,10. kuśacīre vasitum R. GORR. 2,37,18. Inschr. in Journ. of the Am. Or. S. 7,8, Śl. 28. vasitvā maithunaṃ vāsaḥ M. 4,116. M. 11,122. BHĀG. P. 10,15,45. BHĀG. P. 10,41,39. BHĀG. P. 10,65,30. BHAṬṬ. 3,45. — caus. anziehen lassen, hüllen in, bekleiden mit; med. sich hüllen in: (nejakaḥ) vāsāṃsi na ca vāsayet soll nicht die Kleider von Andern tragen lassen M. 8,396. vastrèṇeva vāsayā̱ manmànā̱ śucìm ṚV. 1,140,1. ga̱vyā vastrèva vā̱sayànta̱ it ṚV. 8,1,17. ĀŚV. GṚHY. 1,19,11. LĀṬY. 2,6,1. yadgobhìrvāsayi̱ṣyasè wenn du in Milch dich kleiden willst ṚV. 9,2,4. yadī̱ gobhìrvasā̱yatè (aus metrischen Rücksichten) ṚV. 9,14,3. kadā̱ stomàṃ vāsayo 'sya rā̱yā ṚV. 6,35,1. taṃ gī̱rbhirvā̀sayāmasi ṚV. 9,35,5. ṚV. 9,43,1. vāsita = vastracchanna H. an. 3,295. fg. — adhi anziehen: u̱tādhì vaste su̱bhagā̀ madhu̱vṛdhàm ṚV. 10,75,8. — Vgl. 2. adhivāsa und adhīvāsa. — anu bekleiden, umfangen, (schützend) umgeben: somàstvā̱ rājā̱mṛte̱nānù vastām ṚV. 6,75,18. iḍai̱vāsmām̐ anù vastāṃ vra̱tenà AV. 7,27,1. prā̱ṇaḥ pra̱jā anù vaste pi̱tā pu̱tramìva AV. 11,4,10. AV. 13,3,11. sich bekleiden ŚĀṄKH. BR. 25,15. PĀR. GṚHY. 3,4. — abhi sich hüllen in: yathāntarikṣaṃ mātariśvābhivaste KAUŚ. 98. — caus. bekleiden, bedecken: pi̱tā yatsī̀ma̱bhi rū̱pairavā̀sayat ṚV. 1,160,2. ṚV. 9,75,5. gobhìṣṭe̱ varṇàma̱bhi vā̀sayāmasi ṚV. 9,104,4. bhasmanā TS. 2,6,3,4. TBR. 3,2,8,7. ŚAT. BR. 1,2,2,16. fg. KĀTY. ŚR. 2,5,25. — upa s. upavāsana. — ni anziehen über ein anderes Gewand KĀTY. ŚR. 15,5,12. umthun, anlegen: (khaḍgena) ardhaṃ vāsasaśchittvā nivasya (so die ed. Bomb. und N. 10,19) ca MBH. 3,2351. R. GORR. 2,99,2. vāsobhirbahusāhasrairyo vai nivasitaḥ purā gekleidet in R. GORR. 2,108,32. sich kleiden, sich aufputzen: nyavasiṣṭa tato draṣṭuṃ rāvaṇam BHAṬṬ. 15,7. nivaddhvam BHAṬṬ. 3,44. — Vgl. 2. nivasana, 2. nivāsa, 2. nivāsin. — caus. anziehen: vāsaḥ MBH. 3,2631. R. ed. GORR. 2,38,16. pītairnivāsitā vastraiḥ gekleidet in R. ed. GORR. 5,27,22. nānākarma˚ so v. a. beschäftigt mit MBH. 13,1385. Vgl. nivāsa (ācchādane) DHĀTUP. 35,33 und 2. nivāsana. — pratini s. pratinivāsana. — saṃni umthun, anlegen: prāvārān MBH. 5,745. — pari 1〉 anziehen ṚV. 3,1,5. — 2〉 umgeben, um Etwas her sein: a̱ho̱rā̱tre pari̱ sūrya̱ṃ vasā̀ne AV. 13,2,22. — pra anziehen, umnehmen: mṛgājine pravaste R. 2,100,30. — prati dass.: sa ī̀ṃ re̱bho na pratì vasta u̱srāḥ ṚV. 6,3,3. — caus. sich hüllen in (instr.): ajinaiḥ prativāsitaḥ MBH. 2,2469. MBH. 2,2502. MBH. 3,11362. MBH. 5,930. MBH. 5,2147. MBH. 9,1792. — vi 1〉 die Kleider tauschen: vāsàsī iva vi̱vasā̀nau̱ ye carā̀vaḥ TS. 1,5,10,1. ĀŚV. ŚR. 2,5,10. — 2〉 anziehen, umlegen: manorame na vyavasiṣṭa vastre BHAṬṬ. 3,20. — caus. anziehen, umlegen: vivāsyantāṃ rurucarmāṇi MBH. 2,2520. — sam sich kleiden in: sama̱bhreṇà vasata̱ parvàtāsaḥ ṚV. 5,85,4. — abhisam umnehmen: sa̱mā̱naṃ tantùma̱bhisa̱ṃvasā̀nau AV. 12,3,52.

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

5. √vas , vásati (nivāse) DHĀTUP. 23,36. uvāsa, ūṣatús P. 6,1,15. P. 8,3,60. VOP. 8,141. VOP. 3,34. ūṣívaṃs P. 3,2,108. ūṣuṣām BHAṬṬ. 6,135. avātsīt, avāttām VOP. 8,141. avāstam CHĀND. UP. 8,7,3. vatsyati (vasiṣyati BHAG. 12,8. R. 1,48,30. R. 2,30,39. so ist wohl auch ŚATR. 14,140 zu lesen) P. 7,4,49. vastā Kār. 6. 9 aus SIDDH. K._zu_P. 7,2,10. uṣitvā́ P. 1,2,7. P. 7,2,52. VOP. 26,102. VOP. 26,204. episch uṣṭvā (MBH. 3,4077. MĀRK. P. 44,13) und uṣya; vastum; pass. uṣyate; uṣita P. 7,2,52. P. 8,3,60. VOP. 26,102. aus metrischen Rücksichten in der klassischen Sprache häufig auch med.; in der älteren Sprache vom simpl. med. nur partic. perf.: vā̱va̱sā̱nā vi̱vasvàti̱ somàsya pī̱tyā gi̱rā (ā gatam) verweilend oder verweilt habend ṚV. 1,46,13; und auch an dieser Stelle sind andere Erklärungen möglich. Medialformen in der älteren Sprache s. u. sam. 1〉 an einem Orte bleiben, Halt machen, übernachten; verweilen, sich aufhalten, wohnen; stehen bleiben bei Etwas: kuhā̀bhipi̱tvaṃ kàrata̱ḥ kuhòṣa̱tuḥ wo übernachtet ihr? ṚV. 10,40,2. vasànnaraṇyā̱nyām ṚV. 10,146,4. śirìṇāyāṃ cida̱ktunā̱ mahòbhi̱rapàrīvṛto vasati̱ pracètāḥ ṚV. 2,10,3. mā me 'dyeśāyāṃ vātsīt bleibe keine Nacht länger in meinem Besitz ŚAT. BR. 5,3,1,13. madreṣu ŚAT. BR. 14,6,7,1. gandharveṣu AIT. BR. 1,28. nettvevāsmiṃ loke jyogiva vaseyuḥ sich nicht zu lange aufhalten AIT. BR. 4,21. tadabhyārabhya vasanti inne halten AIT. BR. 5,10. kva bhagavo 'vātsīḥ wo bist du so lange gewesen? AIT. BR. 8,24. kasyāṃ devatāyāṃ vasatha bei welcher Gottheit stehet ihr? ŚAT. BR. 12,1,3,22. iyaṃ vidyā na brāhmaṇa uvāsa nahm nicht Aufenthalt ŚAT. BR. 14,9,1,11. te 'smādūṣivāṃso 'paprayanti gehen weiter, nachdem sie über Nacht geblieben sind ŚAT. BR. 12,4,4,7. candramā nakṣatre vasati ŚAT. BR. 10,5,4,17. rātrim ŚAT. BR. 1,6,4,5. ŚĀṄKH. ŚR. 18,23,21. ĀŚV. GṚHY. 1,7,21. ĀŚV. GṚHY. 3,9,3. mit Auslassung von rātri Nacht: yatra̱ daśòṣi̱tvā pra̱yātì nach zehnmaligem Uebernachten TS. 3,4,10,2. araṇye tisro vasati PAÑCAV. BR. 16,6,3. PAÑCAV. BR. 16,6,7. yāṃ vana̱spatìṣvavasat die Nacht, welche er in den Bäumen zubrachte- TS. 6,2,8,4. — uvāsa sārthaḥ sumahānvelāmāsādya paścimām machte Halt für die Nacht MBH. 3,2536. vasanti tatra mārgasthāḥ suramye nagasattame übernachten MBH. 12,5808. MBH. 13,1409. R. 2,58,4. KATHĀS. 3,54. KATHĀS. 3,56. RĀJA-TAR. 4,219. ihaivādya vasāvahe R. 2,50,12. śvastu gantāsi taṃ deśaṃ vasādya saha mantribhiḥ übernachte R. 2,90,23. nāsyānaśnangṛhe vaset M. 3,105. M. 3,100. M. 4,29. cintaya tāvat kenāpadeśena sakṛdapyāśrame vasāmaḥ ŚĀK. 27,2. Unterschied der Bedeutung von aor. und imperf. P. 3,2,110, Vārtt. tāmavasaṃ prīto rajanīṃ tatra die Nacht zubringen MBH. 3,11991. rātriṃ kathayantau purātanam — ūṣatuḥ MBH. 3,3004. MBH. 5,6011. R. 1,33,1. R. 1,68,18. R. 2,34,34. R. 2,46,10. R. 2,89,6. R. GORR. 1,71,25. fg. KATHĀS. 18,255. KATHĀS. 25,62. KATHĀS. 42,50. iha kāmāśrame rāma sukhaṃ vatsyāmahe niśām R. 1,25,17. R. 1,76,14. R. GORR. 1,48,21. tatra tāmuṣitvaikāṃ rajanīm MBH. 3,11025 (S. 570). R. 1,9,51. R. 1,31,30. R. 2,54,1. BHAṬṬ. 3,45. tāṃ rajanīmuṣya R. 1,29,1. R. 1,48,8. R. 2,15,1. vatsyasyekāṃ niśāṃ sākaṃ mayā cet KATHĀS. 43,81. BHĀG. P. 9,14,39. ekāhaṃ codake vaset M. 11,157. sa tayā bāhyataḥ sārdhaṃ trirātraṃ naiṣadho 'vasat MBH. 3,2303. so 'dya rātrau vasatu tadgṛhe KATHĀS. 18,322. KATHĀS. 42,62. vasasva mayi bleibe bei mir MBH. 3,2596. MBH. 3,2252. MBH. 3,2598. MBH. 3,2638. MBH. 3,2640. MBH. 3,2842. gurau M. 2,164. M. 2,175. M. 4,1. gurukule vasati sma, sa tatra vasamānaḥ MBH. 1,749. ITIH._bei_SĀY._zu_ṚV. 1,125,1. brahmakule BHĀG. P. 1,6,8. mātṛkule BHAṬṬ. 3,24. māsādūrdhvaṃ na vastavyaṃ vasanvadhyo bhavenmama so v. a. ausbleiben, wegbleiben R. 4,41,77. gṛhe sich aufhalten, wohnen, leben M. 3,71. M. 4,60. M. 4,252. M. 5,102. M. 5,169. vane M. 6,1. M. 6,28. fg. M. 11,72. viṣaye M. 7,133. evaṃ saha vaseyurvā pṛthagvā M. 9,111. śaileṣūpavaneṣu ca M. 10,50. dūratare grāmāt M. 11,128. tāvantyabdasahasrāṇi tatkartā narake vaset M. 207. tathā tu teṣāṃ vasatāṃ tasminrāṣṭre MBH. 1,6109. MBH. 3,1790. niṣadheṣu MBH. 3,2255. sukhaṃ vatsyasi no gṛhe MBH. 3,2332. ramyamāvasathaṃ tatra kṛtvā rāmaḥ salakṣmaṇaḥ . uvāsa sītayā sārdham R. 1,1,31. tasyāṃ vasatyāṃ varṣāṇi pañca pañca ca — viśvāmitrāśrame R. 1,63,9. RĀJA-TAR. 1,180. vikhyātāḥ kavayo vasanti viṣaye yasya prabhornirdhanāḥ Spr. 2980. vasanti ye tāmaliptyām so v. a. die Bewohner von Tām. VARĀH. BṚH. S. 10,14. KATHĀS. 30,95. KATHĀS. 31,22. madhye lālitakādīnāṃ durvṛttānāṃ vasannapi — duḥsaṃskārānna sme 'grahīt RĀJA-TAR. 5,228. DAŚAK. 66,17. DAŚAK. 76,6 (lies avātsam st. avāstam). PAÑCAT. 68,24. VET. in LA. (III) 6,20. VET. in LA. (III) 7,6. med. MBH. 1,4583. MBH. 2,609. MBH. 2,2502. MBH. 2,2872. MBH. 3,11658. MBH. 4,13. virādhanagare vatsyase kena karmaṇā MBH. 4,19. MBH. 5,3823. MBH. 13,720. MBH. 4,5219. MBH. 14,457. HARIV. 6017. R. 1,25,8. R. 1,50,4. R. 2,34,43. R. 2,48,21. R. 2,52,27. R. 3,75,12. Verz. d. Oxf. H. 32,b,32. BHĀG. P. 1,17,37. SADDH. P. 4,10,a. pass. impers.: ihoṣyatāṃ vatse yāvatte bharturāgamaḥ BHĀG. P. 7,7,12. BHĀG. P. 9,13,11. BHĀG. P. 9,20,14. PAÑCAT. 30,24. tasminnaṇḍe sa bhagavānuṣitvā parivatsaram M. 1,12. Spr. 1142. uṣṭvā madālasāgarbhe MĀRK. P. 44,13. uṣya tatra yathākāmam MBH. 3,2232. MBH. 3,3030. MBH. 3,8032. R. 2,52,78. gamiṣyāmi vanaṃ vastumahaṃ tvitaḥ R. 2,19,2. āsāṃ sapatnīnāṃ vastuṃ madhye na me kṣamam R. 24,17. R. 35,11. R. 37,18. R. 3,52,37. R. 53,23. ataḥ saṃprati gacchāvo vastumujjayinīṃ purīm KATHĀS. 24,85. KATHĀS. 18,376. divasenaiva tatkuryādyena rātrau sukhaṃ vaset . aṣṭamāsena tatkuryādyena varṣāḥ sukhaṃ vaset .. sich behaglich betten, behaglich leben Spr. 4182. yena vṛddhaḥ sukhaṃ vaset, yenāmutra sukhaṃ vaset Spr. 4570. Spr. 4863. M. 6,95. aṭamāna uvāsa kṛcchram BHĀG. P. 9,10,9. nāhaṃ kamaṇḍalāvasminkṛcchraṃ vastumihotsahe spricht ein herangewachsener Fisch BHĀG. P. 8,24,18. beiwohnen, geschlechtlichen Umgang haben mit (loc.): viyoniṣu ca vatsyanti (cariṣyanti die neuere Ausg.) pramadāsu narāstathā HARIV. 11167. seinen Standort haben, von Thieren: yatrodakaṃ tatra vasanti haṃsāḥ Spr. 4776. mūle vasati cetphaṇī Spr. 2210. Spr. 3198. GĪT. 1,47. KATHĀS. 33,44. catvāraḥ prāṇinastatra vasanti sma mahātarau KATHĀS. 107. HIT. 14,18, v. l. hastino labdhanāmānasturaṃgāstu manojavāḥ . gṛhopakaṇṭhe nṛpatervaseyuḥ svāptarakṣitāḥ .. KĀM. NĪTIS. 16,8. bleiben so v. a. nicht fortgehen Spr. 3673. avaśyaṃ yātāraścirataramuṣitvāpi viṣayāḥ Spr. 243. dṛṣṭvā ca dūrato vyāghramuvāsa sa sarastaṭe PAÑCAR. 1,3,69. dūratas sich fern halten Spr. 2257, v. l. nāvasattatra (nāramattatra ed. Bomb.) tatrāsya dṛṣṭiḥ MBH. 13,1480. sich irgendwo befinden, — sein: sa mṛtyorvasate 'ntike MBH. 12,3515. pārśvatas Spr. 404, v. l. yatra tatrāśrame vasan M. 3,50. M. 12,102. namasye 'haṃ pitṝn śrāddhe ye vasantyadhidevatāḥ MĀRK. P. 96,13. pārijāto vasaṃstatra HARIV. 7706. matayaḥ kṣatravidyāśca māyāścātra vasanti R. GORR. 2,8,44. vasati tatrādharamadhu (mukhāmbuje) Spr. 2379. yasya prasāde padmā śrīrvijayaśca parākrame . mṛtyuśca vasati krodhe Spr. 2438. ete (guṇāḥ) yatra vasanti Spr. 2773. yatrākṛtistatra guṇā vasanti VARĀH. BṚH. S. 70,23. taralatvaṃ nayanayoḥ Spr. 3985. bhūtiḥ śrīrhrīrdhṛtiḥ kīrtirdakṣe vasati nālase Spr. 5246. svargasthitānāmiha jīvaloke catvāri cihnāni vasanti dehe Spr. 5365. yugapatsattvāsattve parasparaviruddhe naikasminvastuni vastuṃ yukte SARVADARŚANAS. 45,2. SARVADARŚANAS. 45,3. sevāyām in Jmdes Diensten stehen HIT. ed. JOHNS. 2700 (sevayā HIT. ed. SCHL. 127,11). sich halten zu (loc.) kuśāsane Verz. d. Oxf. H. 20,a, No. 65. fg. — 2〉 liegen —, stehen bleiben, verbleiben: ti̱srā̀ rātrī̀ḥ krī̱taḥ somò vasati TBR. 1,8,5,5. parimuṣito 'vasat blieb gestohlen TS. 6,1,6,5. ŚAT. BR. 9,2,2,3. channā vasati KĀTY. ŚR. 5,4,1. vasàtu̱ nu nà i̱dam TS. 6,4,2,1. — 3〉 mit einem acc. a〉 in einer Lage u. s. w. sich dauernd befinden, sich widmen, obliegen: nābrāhmaṇe gurau śiṣyo vāsamātyantikaṃ vaset M. 2,242. hṛṣṭo vāsamuvāsa ha MBH. 5,7516. caturdaśa vane vāsaṃ varṣāṇi vasato mama R. 2,37,5. R. GORR. 2,60,7. vanavāsam R. SCHL. 2,75,3. udavāsam MBH. 13,354. ajñātavāsam MBH. 3,3020. sukhavāsam R. 1,17,17. bahuduḥkhavāsam BHĀG. P. 3,31,20. rājavasatim MBH. 4,96. fg. MBH. 4,109. MBH. 4,120. fg. MBH. 4,126. fgg. Spr. 239, v. l. brahmacaryam AIT. BR. 5,14. ŚAT. BR. 12,2,2,13. ŚAT. BR. 14,8,2,2. CHĀND. UP. 4,4,3. CHĀND. UP. 4,10,1. CHĀND. UP. 8,7,3. brahmacaryāśramam MĀRK. P. 28,17. āśramaśreṣṭham d. i. gārhasthyam MBH. 12,2339. vīrāsanam M. 11,110. idaṃ vatsyāmaḥ (z. B. gārhasthyam Comm.) ĀŚV. GṚHY. 3,10,2. — b〉 an einem Orte verbleiben: nadīrvaneṣu coṣitvā VOP. 5,3. vasa tāṃ purīm R. GORR. 2,114,24. — c〉 in der Stelle: brāhmeṇa viprānvasati yuddhenaiva ca kṣatriyān . pradānakarmaṇā vaiśyān śūdrānparicareṇa ca .. HARIV. 11968 ergänzt NĪLAK. zum acc. adhiṣṭhāyaḥ dem Zusammenhange nach muss vas hier so v. a. sich beschäftigen lassen (bekleiden?) bedeuten. — 4〉 partic. uṣita a〉 mit pass. Bed.: dinamekaṃ manye tvayā sārdhamihoṣitam zugebracht, verlebt BRAHMA-P. in LA. (III) 56,13. impers.: yatroṣitaṃ tvayā wo du geweilt hast MBH. 1,3268. kārāgṛhe RAGH. 6,40. Spr. 2445. Spr. 2928. — b〉 mit act. Bed. = sthitavant TRIK. 3,3,150. α〉 Halt gemacht —, übernachtet —, verweilt —, sich aufgehalten —, irgendwo gelebt habend: velātaṭeṣūṣitasainikāśvaḥ RAGH. 18,22. trirātramuṣitaḥ drei Nächte zugebracht habend MBH. 3,2306. ekarātroṣitaḥ kaṃcidapaśyaṃ brāhmaṇaṃ pathi MBH. 3,11945. te trirātroṣitāḥ prāptāḥ karavīraṃ purottamam nachdem sie drei Mal übernachtet hatten HARIV. 5652. pañcarātroṣitau pathi HARIV. 5720. R. 1,68,1 (R. 1,70,1 GORR.). R. GORR. 1,75,8. R. GORR. 2,12,1. R. GORR. 6,106,1. KATHĀS. 22,102. varṣākāloṣita R. 4,29,1. śarvarīm — tavāśrame . uṣitāḥ snehavasatim R. SCHL. 2,54,36. sukhamasmyuṣitaḥ MBH. 1,3269. tvayi MBH. 3,1737. MBH. 3,2711. MBH. 3,3024. uṣito 'haṃ tvayā saha ich habe mit dir gelebt (geschlechtlich) BRAHMA-P. in LA. (III) 57,12. BHĀG. P. 1,10,27. sukhoṣita der die Nacht gut zugebracht hat MBH. 3,3003. R. 2,92,6. sukhoṣito 'smi rajanīm R. 2,92,5. ajñātavāsamuṣitāḥ MBH. 4,1. uṣitāsmi tathā bālye piturveśmani MBH. 5,6034. śambarasya gṛhoṣitaḥ HARIV. 9475. RAGH. 14,32. MĀRK. P. 16,20. dīrghakāloṣitastatra girau R. 2,94,1. suciroṣita der lange bei Jmd gelebt hat R. 2,32,17. ciroṣita lange abwesend gewesen BHĀG. P. 1,11,10. BHĀG. P. 1,14,39. parisaṃvatsaroṣitāḥ ein Jahr lang abwesend gewesen MBH. 4,2359. ein Jahr lang gewartet habend MBH. 1,2260. MBH. 13,4672. abhyantaroṣita seinen Standort habend KĀM. NĪTIS. 17,28. — β〉 gestanden —, gelegen habend (insbes. über Nacht), von Sachen: śvabhroṣitaṃ kusumam VARĀH. BṚH. S. 53,95. kṣāre dinoṣite VARĀH. BṚH. S. 50,26. vadarāṇi saptarātramuṣitāni VARĀH. BṚH. S. 54,114. VARĀH. BṚH. S. 55,18. varṣadvayamuṣitāni VARĀH. BṚH. S. 42,9. SUŚR. 1,158,15. SUŚR. 2,35,19. śataṃ vatsarānuṣitaṃ ghṛtam hundert Jahre alt SUŚR. 1,181,16. SUŚR. 1,199,19. ciroṣitaṃ bhaktaṃ paryuṣitaṃ ca MĀRK. P. 34,57. jaloṣita im Wasser gelegen SUŚR. 2,448,15. — γ〉 gefastet habend (vgl. unter upa): śuciḥ purodhāstryahoṣitaḥ snātaḥ VARĀH. BṚH. S. 46,15. — caus. 1〉 vāsayati, ˚te; a〉 über Nacht behalten, Quartier geben, beherbergen, wohnen lassen; med. P. 1,3,89. yadenānvāsayate yadebhyo 'śanaṃ dadāti wenn er sie beherbergt, wenn er sie speist ŚAT. BR. 1,7,2,5. MBH. 1,5727. MBH. 5,5972. MBH. 13,2114. BHAṬṬ. 8,64. vatsānmātṛbhiḥ saha vāsayeta die Nacht über belassen LĀṬY. 5,1,2. GOBH. 3,8,7. act.: tvayi rātriṃ vāsayāmasi ved. Cit. beim Schol. zu P. 7,1,46. brāhmaṇaṃ me pitā pūrvaṃ vāsayāmāsa beherbergen MBH. 3,1261. atithīn MBH. 12,4057. MBH. 3,982. adhanānnāstikāṃścaurānviṣaye sve na vāsayet MBH. 1,5600. MBH. 4,278. svagṛhe MBH. 5,7071. MBH. 13,7416. HARIV. 8211. rāmaṃ vane vāsayatā wohnen heissen R. GORR. 2,91,13. saṃyatāṃ vāsayedgṛhe er halte sie eingesperrt M. 8,365. paribhūtāmadhaḥ śayyāṃ vāsayedvyabhicāriṇīm YĀJÑ. 1,70. sadānamānasatkārāñśrotriyānvāsayetsadā YĀJÑ. 338. vāsayituṃ gṛhe MBH. 13,7382. R. 2,101,21. vāsitāśca mahāraṇye varṣāṇīha trayodaśa MBH. 5,611. kṛtāvāse vāsitaḥ HIT. 92,19. aṭavyāṃ vāsite sārthe für die Nacht Halt machen lassen KATHĀS. 64,21. ayonau yaḥ samākrāmedbahubhirvā vāsayet so v. a. mit Vielen den Beischlaf vollziehen lassen MATSYAP._in_VIVĀDAC. 50,15. fgg. über Nacht stehen lassen: tisro vāsayitvā KAUŚ. 7. — b〉 warten lassen, hinhalten: vā̱sayàsīva ve̱dhasa̱stvaṃ nàḥ ka̱dā nà indra̱ vacàso bubodhaḥ ṚV. 7,37,6. aufhalten: riporbalam KĀM. NĪTIS. 18,22. — c〉 bevölkern: svarāṣṭraṃ vāsayedrājā paradeśāpavāhanāt Spr. 5361. — d〉 bestehen lassen, erhalten: te yadidaṃ sarvaṃ vāsayante tasmādvasava iti ŚAT. BR. 11,6,3,6. ŚAT. BR. 14,2,1,20. act. in derselben Verbindung BṚH. ĀR. UP. 3,9,3, v. l._bei_ŚAṂK. (vgl. jedoch BURNOUF, YAŚNA S. 344) und CHĀND. UP. 3,16,1. yaḥ sarvām̐llokānudgṛhṇāti visṛjati vāsayati ATHARVAŚ. UP._bei_MUIR, ST. IV, 299,18. MUIR, ST. IV, 299,27. NṚS. TĀP. UP._in_Ind. St. 9,93. — e〉 stellen, setzen, an einen Ort thun: mūrdhni tvāṃ vāsayeyaṃ vai MBH. 4,265. svamevāṃśamavāsayat (sc. tasya śarīre) HARIV. 1428. jaghane mama — maṇirasanāvasanābharaṇāni — vāsaya GĪT. 12,24. anadhyāyaṃ mukhe vāsayate so v. a. beobachtet Stillschweigen, schweigt NAIṢ. 9,61. — f〉 entstehen lassen, hervorrufen: prakṛtiḥ (wird so genannt) prakṛṣṭakaraṇādvāsanā vāsayedyataḥ SARVADARŚANAS. 66,11. — 2〉 vasayati wohnen (nivāse) DHĀTUP. 35,84,e. — desid. vivatsati P. 7,4,49, Schol. — adhi, adhyūṣivaṃs P. 3,2,108, Schol. (einen Ort) beziehen, zum Aufenthaltsort erwählen, einnehmen (einen Platz), bewohnen; mit acc. P. 1,4,48. girimadhivasestatra viśrāmahetoḥ MEGH. 26. RAGH. 5,63. RAGH. 13,79. KUMĀRAS. 1,55. KATHĀS. 24,92. BHĀG. P. 7,4,8. sa rājā brahmadattastu purīmadhyavasattadā . kāmpilyām R. 1,34,46. R. GORR. 1,27,26. KIR. 5,21. KIR. 5,27. UTTARAR. 42,3 (55,16). KATHĀS. 30,42. BHĀG. P. 3,21,25. daṇḍakāmadhyavāttāṃ yau BHAṬṬ. 5,6. tanum RAGH. 9,17. bhāskaraśca diśamadhyuvāsa yām RAGH. 11,61. sahāsanaṃ gotrabhidādhyavātsīt nahm mit Indra denselben Sitz ein BHAṬṬ. 1,3. kathaṃ parṇavṛtāṃ bhūmimadhivatsyati me snuṣā auf dem Erdboden liegen R. GORR. 2,62,13. BHAṬṬ. 8,79. BHAṬṬ. 15,69. — partic. adhyuṣita 1〉 besetzt, eingenommen, innegehabt (von einem Orte), bewohnt: bharatādhyuṣitaṃ pūrvaṃ so 'dhyatiṣṭhatpurottamam MBH. 1,3736. MBH. 3,2464. MBH. 3,12208. MBH. 13,2666. HARIV. 6413. R. 1,27,13. R. 1,31,21. R. 1,47,11. R. 2,49,9 (R. 2,46,10 GORR.). R. GORR. 2,109,47. R. GORR. 7,23,4. RAGH. 4,46. RAGH. 9,25. RAGH. 14,30. Spr. 807. VARĀH. BṚH. 26,5. ŚAṂK._zu_BṚH. ĀR. UP. S. 96. KATHĀS. 34,254. KATHĀS. 44,187. KATHĀS. 73,318. RĀJA-TAR. 2,169. go'dhyuṣitā mahī Grund, auf dem Kühe sich aufgehalten haben, VARĀH. BṚH. S. 53,98. marutā paritāpakṛtādhyuṣite — yamunāpuline so v. a. wo ein — Wind weht PAÑCAR. 3,12,4. anuttamenādhyuṣitaḥ (bāhuḥ) priyeṇa vīreṇa auf dem der Geliebte lag R. 5,28,14. — 2〉 geweilt —, zugebracht habend: saṃvatsaraṃ cādhyuṣitā rāghavasya niveśane R. 3,53,3. ciram R. SCHL. 2,30,8. bewohnend: dvārakām VOP. 5,2. — 3〉 dem man obliegt: pramadādhyuṣitāṃ vṛttim R. 3,1,7. — 4〉 amlādhyuṣita n. (sc. netra) eine durch Genuss saurer Speise erzeugte Augenentzündung WISE 293. SUŚR. 2,305,8. SUŚR. 2,315,1. — Vgl. 1. adhivāsa, samayādhyuṣita. — caus. 1〉 über Nacht liegen lassen: adhivāsyāparedyuḥ pāṭayitvā SUŚR. 1,32,9. adhivāsita VARĀH. BṚH. S. 26,1. — 2〉 einweihen (ein neues Götterbild): suptāṃ (pratimāṃ) sunṛtyagītairjāgarakaiḥ samyagevamadhivāsya . daivajñasaṃpradiṣṭe kāle saṃsthāpanaṃ kuryāt VARĀH. BṚH. S. 60,15. — 3〉 heimsuchen: vaidhavyenādhivāsitā HARIV. 5398. — 4〉 sich einverstanden erklären mit Jmd (gen.), Jmd willfahren LALIT. ed. Calc. 6,9. Lot. de la b. l. 351. BURN. Intr. 250, N. 1; vgl. adhivāsanā. — anu mit acc. P. 1,4,48. 1〉 Jmd nachziehen, Jmd an einen Ort folgen; mit acc. der Person MBH. 5,664. MBH. 12,6516. MBH. 12,10598. R. 2,37,26. R. 2,88,23. R. 2,37,25 (R. 2,96,27 GORR.). anūṣito guruṃ bhavān, anūṣito gururbhavatā, anūṣitaṃ (impers.) tvayā P. 3,4,72, Schol. — 2〉 an einen Ort ziehen, zum Aufenthaltsort wählen: grāmam P. 1,4,48, Schol. mathurāmanūṣya VOP. 5,2. śūnyaṃ vanam BHAṬṬ. 5,75. anvavātsīttaṃ (aṇḍakośaṃ) īśvaraḥ BHĀG. P. 3,20,15. — 3〉 verweilen, irgendwo zubringen (eine Zeit): śvamāṃsabhojanāḥ sarve vāsiṣṭhā iva jātiṣu . pūrṇavarṣasahasraṃ tu pṛthivyāmanuvatsyatha .. R. 1,62,17. anuvasannapi (längere Zeit stehend, älter werdend) na duṣyati (anuvāsanaḥ) SUŚR. 2,198,8. — 4〉 anuvatsyate MBH. 3,14758 fehlerhaft für anuvartsyate, wie die ed. Bomb. liest. — Vgl. anuvāsin. — caus. (das Kalb bei der Mutter) belassen TBR. 1,6,7,3. — samanu obliegen, befolgen: hīnāddhīnaṃ tathā dharmaṃ prajā samanuvatsyati HARIV. 11210 nach der Lesart der neueren Ausg.; samanupatsyati die ältere Ausg. — antar drinnen stecken ŚIŚ. 3,9. niścitya yaḥ prakramate nāntarvasati karmaṇaḥ der nicht mitten in der Arbeit stecken bleibt MBH. 5,994. — Vgl. antaruṣya. — abhi verweilen, zubringen (eine Nacht): sukhamabhyuṣito niśām R. 3,17,2. — Vgl. abhivāsa. — ā 1〉 verweilen, sich aufhalten, wohnen: a̱pāmu̱pasthe̱ vibhṛ̀to̱ yadāvàsat ṚV. 1,144,2. āvasankṛṣṇayā sārdhaṃ kāmyake MBH. 3,2014. gṛhe BHĀG. P. 3,32,1. BHĀG. P. 7,10,47 (= BHĀG. P. 7,15,75). nahe oder gegenwärtig sein: dū̱rācci̱dāvàsato asya̱ karṇā̀ ṚV. 6,38,2. — 2〉 beziehen (einen Ort), zum Aufenthaltsort erwählen, bewohnen; mit acc. P. 1,4,48. svājīvyaṃ deśam M. 7,69. YĀJÑ. 1,320. lokānāvasate śubhān MBH. 3,8032. kathaṃvidhaṃ puraṃ rājā svayamāvastumarhati MBH. 12,3228. MBH. 13,5074. ṣaṣṭiṃ varṣasahasrāṇi divamāvasate sa ca MBH. 3,5180. purīṃ tāṃ sukhamāvasat HARIV. 4904. HARIV. 6548. HARIV. 8160. HARIV. 8977 (med.). HARIV. 9167. R. 1,47,17. daivatāni ca yāni tvāṃ (puri) pālayantyāvasanti ca R. 2,50,2. R. 2,54,42. R. 2,105,36. VARĀH. BṚH. S. 24,7. BHĀG. P. 6,13,15. naite gṛhān — āvasan so v. a. wurden keine Haushalter, gründeten kein Haus BHĀG. P. 4,8,1. āvasatātsa hṛnnaḥ VOP. 5,2. gurostalpam das Ehebett des Lehrers beziehen so v. a. mit der Frau des Lehrers Ehebruch treiben CHĀND. UP. 5,10,9. — 3〉 zubringen (eine Nacht): niśāṃ tāṃ sukhamāvasat MĀRK. P. 125,24. — 4〉 sich begeben in, antreten: gṛhasthāśramam M. 3,2. MĀRK. P. 28,15. gārhasthyam MBH. 12,2472. fg. rājyam die Regierung antreten R. 2,12,57. R. 2,42,21. — 5〉 fleischlich beiwohnen: śūdro guptamaguptaṃ vā dvaijātaṃ varṇamāvasan M. 8,374. — 6〉 statt māmā vàsanti AV. 7,79,2 vermuthen wir a̱mā vàsantiḥ āvasita KATHĀS. 54,124 fehlerhaft für āvāsita. — Vgl. āvasati, āvāsa. — caus. 1〉 beherbergen, bei sich wohnen lassen: vināśakāmāmahitāmamitrāmāvāsayaṃ mṛtyumivātmanastvām R. 2,12,101. RĀJA-TAR. 3,161. — 2〉 beziehen, zum Aufenthaltsort erwählen: idamevaṃvidhaṃ (nagaraṃ) kasmāddevā nāvāsayantyuta MBH. 3,12188. R. GORR. 1,35,4. R. GORR. 1,35,5. yathā hi śūnyāṃ pathikaḥ sabhāmadhyāvaset (so die ed. Bomb.) pathi . tathādyāvāsayiṣyāmi gurupatnyāḥ kalevaram MBH. 13,2298. premāvāsitā in der die Zuneigung ihre Wohnung aufgeschlagen hat Spr. 3270. — 3〉 Halt machen, sich lagern (für die Nacht): iha kvāvāsyate pānthaiḥ KATHĀS. 124,133. fg. (rājānaḥ) āvāsitā nātidūre ṣaṭpurasya machten Halt HARIV. 8021. R. GORR. 2,107,18. KATHĀS. 47,2. KATHĀS. 47,3. KATHĀS. 54,124 (fälschlich āvasita gedr.). KATHĀS. 123,268. — adhyā 1〉 beziehen, zum Aufenthaltsort wählen, bewohnen; mit acc. MBH. 1,5512. MBH. 3,11215. MBH. 4,2278. MBH. 12,11986. yathā hi śūnyāṃ pathikaḥ sabhāmadhyāvaset (so die ed. Bomb.) pathi MBH. 13,2298. MBH. 13,5320. R. 1,70,2. R. GORR. 1,35,44. tvaddhṛdayamadhyāvasantaṃ māṃ mā rautsīḥ BHAṬṬ. 8,80. seinen Aufenthalt haben in, wohnen in; mit loc. MBH. 13,5279. — 2〉 sich begeben in, antreten, obliegen: gārhasthyamadhyāvasate MBH. 12,2339. — udā hinausziehen in, zu: vanavāsam MBH. 13,205. upāvasat st. udāvasat ed. Bomb. — caus. hinausbringen, hinausschaffen: sarpaṃ tamudāvāsayat BHĀG. P. 10,16,1. — upā (aus metr. Rücksichten statt upa) fasten WEBER, KṚṢṆAJ. 228. — samā 1〉 Halt machen, sich lagern (für die Nacht): tarostale KATHĀS. 25,87. sāyam KATHĀS. 28,120. KATHĀS. 56,390. KATHĀS. 57,73. KATHĀS. 109,82. — 2〉 beziehen, zum Aufenthaltsort erwählen, bewohnen: āśramam R. 2,54,41. puram KĀM. NĪTIS. 4,57 (Text und Comm. samāvaśet). BHĀG. P. 3,22,32. brahmakulam BHĀG. P. 5,14,30. — caus. Halt machen, sich lagern: malayādhityakāyāṃ samāvāsito vartate citravarṇo nāma rājā HIT. ed. JOHNS. 2147. Journ. of the Am. Or. S. 7,32,8. malayaparvatopatyakāyāṃ samāvāsitakaṭako (v. l. samāvāsito) vartate HIT. 97,15. HIT. 39,5 (hier dieselbe v. l.). — ud caus. 1〉 act. und med. aus seiner Stelle entfernen; z. B. das Havis, das Feuer vom Altar (mit oder ohne agnim) TS. 1,5,2,1. TS. 2,2,5,5. TS. 2,6,3,5. TBR. 2,1,3,4. TBR. 2,1,7,1. TBR. 2,1,8,2. ŚAT. BR. 1,2,2,6. ŚAT. BR. 1,2,3,8. ŚAT. BR. 2,3,3,4. ŚAT. BR. 11,5,3,2. KĀTY. ŚR. 25,2,3. AIT. BR. 5,26. KĀTY. ŚR. 3,4,22. KĀTY. ŚR. 4,2,33. ĀŚV. GṚHY. 1,10,12. KAUŚ. 2. KAUŚ. 61. KAUŚ. 87. KULL._zu_M. 11,41. saṃyāvamanudvāsya BHĀG. P. 10,29,5. devam BHĀG. P. 8,16,43. (ahīndram) hradātprasahyodvāsya BHĀG. P. 10,26,12. PAÑCAR. 3,13,8. WEBER, KṚṢṆAJ. 307. fg. mit loc. des Ortes wohin: pṛ̱thi̱vyāṃ hṛ̀dayaśū̱lam TS. 6,4,1,5. sthālyāmājyam ŚAT. BR. 2,5,3,11. devaṃ sve dhāmni BHĀG. P. 6,19,19. BHĀG. P. 11,3,54. BHĀG. P. 11,27,47. PAÑCAR. 3,9,3. PAÑCAR. 3,11,27. PAÑCAR. 3,15,45. śiraḥ abtrennen ŚAT. BR. 12,7,3,3. ausroden, Bäume ĀŚV. GṚHY. 2,7,5. fortgehen heissen: pitṝn SAṂSK. K. 236,b,4. — 2〉 verwüsten: rakṣasodvāsitāṃ nagarīm HARIV. 6266. sadaivatagaṇām̐llokānudvāsayati darpitaḥ HARIV. 3065. sarvaṃ deśamudvāsya PAÑCAT. 47,6. — Vgl. udvāsana, udvāsya. — paryud caus. = ud 1〉 AV. 12,3,35. — samud caus. dass. ŚAT. BR. 2,6,2,7. — upa 1〉 verweilen bei (acc), warten, abwarten: devāsurā yajñamupāvasannasmabhyamanuvakṣyatyasmabhyamiti AIT. BR. 2,15. āgnīdhre AIT. BR. 2,36. gṛheṣu ŚAT. BR. 1,1,1,7. āśìtā e̱vādyopàvasāma . kasya̱ vāhe̱dam . kasyà vā̱ śvo bhàvi̱tetì wir wollen abwarten, wem es heute oder morgen gehören wird, TBR. 1,6,6,4. upā̀smi̱ṃ chvo ya̱kṣyamā̀ṇe de̱vatā̀ vasanti TS. 1,6,7,3. ya̱jñame̱vārabhyà gṛhī̱tvopàvasati TS. 6,4,2,1. ŚAT. BR. 3,6,1,26. yatte vayaṃ paśyanta upavasāva dessen Erscheinen sehend wir bei dir bleiben wollen ŚAT. BR. 8,1,1,3. — 2〉 (mit Essen zuwarten) sich enthalten, fasten P. 1,4,48, Vārtt. mit acc. der Speise oder der Zeitdauer: yadgrā̱myānùpa̱vasàti TS. 1,6,7,3. paurṇamāsena ŚAT. BR. 1,6,3,31. fgg. tadahaḥ ŚAT. BR. 11,1,1,4. trirātram ŚĀṄKH. GṚHY. 5,1. ŚĀṄKH. GṚHY. 5,10. paurṇamāsīm KĀTY. ŚR. 2,1,1. ĀŚV. GṚHY. 1,9,3. ĀŚV. GṚHY. 1,13,2. trirātropoṣita GOBH. 4,8,13. KAUŚ. 94. KAUŚ. 140. upavatsyadbhukta KAUŚ. 1. KAUŚ. 8. med. ŚĀṄKH. GṚHY. 2,12. — upavaseddinam M. 2,220. M. 5,20. M. 11,157. M. 11,213. M. 11,259. YĀJÑ. 3,292. MBH. 15,126. R. GORR. 1,45,1. VARĀH. BṚH. S. 105,8. BHĀG. P. 7,12,5. WEBER, KṚṢṆAJ. 226. trirātramupoṣya YĀJÑ. 3,264. MBH. 3,4060. MBH. 3,5092. Spr. 4494. VARĀH. BṚH. S. 26,11. KATHĀS. 93,82. BHĀG. P. 4,8,71. BHĀG. P. 8,9,14. upoṣita gefastet habend, nüchtern YĀJÑ. 2,97. MBH. 13,3259. MBH. 13,3264. MBH. 13,3267. MBH. 13,3276. HARIV. 7602. RAGH. 16,39. KATHĀS. 33,156. KATHĀS. 42,173. PAÑCAT. 199,12. tattīropoṣita KATHĀS. 46,107. taṃ dvādaśāhamupoṣitam KATHĀS. 114,48. KATHĀS. 115,141. trirātropoṣita YĀJÑ. 3,302. MBH. 3,4086. KATHĀS. 19,6. KATHĀS. 21,143. RĀJA-TAR. 4,100. upoṣitābhyāmiva locanābhyām RAGH. 2,19. mit pass. Bed. in Fasten zugebracht: tithi WEBER, KṚṢṆAJ. 222. n. das Fasten Spr. 4455. MĀRK. P. 16,61. upoṣya in Fasten zuzubringen WEBER, KṚṢṆAJ. 227. fg. — 3〉 beziehen, zum Aufenthaltsort erwählen; mit acc. P. 1,4,48. grāmam Schol. vikuṇṭham VOP. 5,2. — 4〉 sich zu Jmd (acc.) in die Lehre begeben MBH. 5,2177. — 5〉 antreten, sich widmen, obliegen: tapaḥśraddhe ye hyupavasanti MUṆḌ. UP. 1,2,11. vanavāsamupāvasat MBH. 13,205 nach der Lesart der ed. Bomb. udāvasat ed. Calc. kimicchakamupoṣitā MĀRK. P. 126,17. MĀRK. P. 126,19. — 6〉 upavasita ĀŚV. GṚHY. 1,14,7_bei_ST. fehlerhaft für upāvasita (von sā mit upā), wie eine von uns verglichene Hdschr. liest; vgl. ŚAT. BR. 3,9,2,8. Andere schreiben ganz falsch upavasathā, die Ausg. der Bibl. ind. upavasithā. — Vgl. upavasatha, upavastar, upavāsa, upavāsin, upoṣaṇa fg. — caus. 1〉 warten —, eine Zeit zubringen lassen TS. 6,3,2,3. — 2〉 fasten lassen PĀR. GṚHY. 1,14. R. 2,5,4 (R. 2,4,4 GORR.). atithiṃ nopavāsayet MBH. 12,7046 = MBH. 13,7576. — samupa 1〉 fasten: samupoṣita gefastet habend MBH. 13,3273. VARĀH. BṚH. S. 105,16. BHĀG. P. 9,4,30. — 2〉 antreten, obliegen: tadvrataṃ samupoṣitā MĀRK. P. 126,9. — ni 1〉 verweilen, sich aufhalten, seinen Standort haben (von Menschen und Thieren und bisweilen auch von Sachen), wohnen NIR. 10,12. NIR. 10,21 (ruhen im Gegens. zur Bewegung). ekarātraṃ tu nivasannatithirbrāhmaṇaḥ smṛtaḥ M. 3,102. MBH. 3,1454. MBH. 4,276. aparatra — māsānaṣṭau nyavasatsukham R. 3,15,26. kenāpadeśena sakṛdapyāśrame nivasāmaḥ ŚĀK. 27,2, v. l. śūdrastu yasminkasminvā (deśe) nivaset M. 2,24. M. 4,61. M. 5,43. M. 6,4. M. 11,78. YĀJÑ. 2,184. BHAG. 12,8. MBH. 1,5567. fg. MBH. 3,2622. MBH. 3,2641. fg. MBH. 3,13848. MBH. 3,16917. fg. MBH. 4,148. MBH. 5,7539. fg. MBH. 12,6316. HARIV. 3948. R. 1,9,70. R. 1,17,41. R. 1,48,30. R. 1,9,32. R. 2,27,12. R. 2,27,16. R. 2,27,21. R. 2,98,30. R. 3,42,5. Spr. 1461. Spr. 3868. ŚĀK. 26. VARĀH. BṚH. S. 53,84. KATHĀS. 12,194. KATHĀS. 16,5. KATHĀS. 18,62. KATHĀS. 22,151. KATHĀS. 23,43. KATHĀS. 26,62. RĀJA-TAR. 5,393. PRAB. 25,12. PRAB. 107,13. DAŚAK. 69,8. BHĀG. P. 4,8,43. BHĀG. P. 5,18,29. BHĀG. P. 10,20,22. śaśakaścandramaṇḍale PAÑCAT. 160,23. tatra rātrau nivasanti pakṣiṇaḥ HIT. 9,4. HIT. 14,16. HIT. 14,18. HIT. 17,14. HIT. 17,22. HIT. 38,8. tvayi ye ca nivatsyanti devagandharvadānavāḥ R. 4,43,45. itthaṃ kriyāsu nivasantyapi yāsu tāsu puṃsāṃ śriyaḥ KATHĀS. 27,208. nivasannantardāruṇi laṅghyo vahniḥ Spr. 169. ilvalāstacchirodeśe tārakā nivasanti yāḥ AK. 1,1,2,25. dūre mārgānnivasasi (śālmale) Spr. 1223. tatrasthasyāpi me nityaṃ hṛdaye tvaṃ nivatsyasi R. GORR. 2,28,32. — med. MBH. 1,6435. MBH. 3,1453. MBH. 3,11430. MBH. 3,13703. MBH. 4,287. MBH. 4,324. MBH. 7,2400. R. 2,44,12. BHĀG. P. 8,24,18. Hierher könnte man ziehen (mit metrischer Dehnung, die jedoch vom Padapāṭha padap. nicht angenommen wird): na te̱ adèvaḥ pra̱divo̱ ni vā̀sate verweilt, hält aus ṚV. 10,37,3. — 2〉 bewohnen, innehaben: sa gataḥ svarnivāsaṃ taṃ nivasanmuditaḥ sukhī MBH. 1,3537. amūni pañca sthānāni kaliḥ — nyavasat BHĀG. P. 1,17,40. — 3〉 beiwohnen (geschlechtlich): rohiṇīṃ nivasati (somaḥ) MBH. 9,2023. — 4〉 sich dauernd in einer Lage befinden, sich unterziehen: ajñātavāsaṃ nyavasadrājñastasya niveśane MBH. 3,2653. kathaṃ tvanarhā vanavāsamāśrame nivatsyate (v. l. sahiṣyate) kleśamimam MBH. 3,16699. — 5〉 na me vairo nivasate HARIV. 6049 fehlerhaft für na me vairaṃ pravasati, wie die neuere Ausg. hat. — Vgl. nivasati fgg., nivastavya, 1. nivāsa, nivāsin. — caus. 1〉 verweilen lassen, beherbergen, aufnehmen (in seinem Hause): (tān) nyavāsayatsvageheṣu BHĀG. P. 10,45,16. BHĀG. P. 10,71,44. BHĀG. P. 10,75,28. paryaṅke setzen auf BHĀG. P. 81,17. — 2〉 bewohnt machen, bevölkern: saṃnivāsān MBH. 12,4366. — 3〉 zur Wohnstatt wählen, bewohnen: nivāsayāmāsa tadā laṅkām R. 7,3,31. — Vgl. 1. nivāsana. — adhini zur Wohnstatt wählen: suranadīm Spr. 1001. — saṃni zusammen wohnen, — leben: yādṛśaiḥ saṃnivasati Spr. 4874. tataḥ satāṃ saṃnivasetsamāgame Spr. 5116. wohnen: yasminsaṃnivasetpure MBH. 14,564. R._in_LA. (III) 64,18 (in den drei Ausgg., die uns zu Gebote stehen, sa nyavasat, nicht saṃnyavasat). — nis ausleben, zu Ende leben: vāsamimaṃ niruṣya MBH. 3,915. vane vāsamimaṃ niruṣya (nirudhya ed. Calc.) MBH. 3,962 (nach der Lesart der ed. Bomb.). kṛcchraṃ vāsam MBH. 5,646. durgavāsam MBH. 14,749. tasmingurau guruvāsaṃ niruṣya MBH. 14,749. — nirvatsyāmi MBH. 4,24 fehlerhaft für nirvartsyāmi, wie die ed. Bomb. liest. — Vgl. nirvāsa. — caus. 1〉 aus seinem Wohnorte entfernen, vertreiben, verbannen: purāt M. 9,225. rāṣṭrāt MBH. 2,2644. R. 1,39,22 (R. 1,40,20 GORR.). rāṣṭrādvanavāsāya R. 2,21,4. vanam R. 1,39,11. R. GORR. 2,3,25. R. GORR. 2,18,6. R. GORR. 2,81,18. R. GORR. 3,79,47. Spr. 2186. RAGH. 14,67. UTTARAR. 87,10 (112,6). KATHĀS. 4,68. fg. KATHĀS. 10,41. KATHĀS. 23,25. fg. KATHĀS. 24,76. KATHĀS. 39,56. fg. KATHĀS. 39,232. KATHĀS. 51,73. fg. KATHĀS. 57,118. RĀJA-TAR. 1,115. RĀJA-TAR. 1,344. RĀJA-TAR. 3,288. RĀJA-TAR. 3,330. RĀJA-TAR. 6,342 (nirvāsitā deśāt zu schreiben). DAŚAK. 82,14. BHĀG. P. 3,1,15. BHĀG. P. 4,8,65. entlassen: mukhanirvāsito vāyuḥ BHĀG. P. 5,16,25. dehī nirvāsyate kadā nu BHĀG. P. 3,31,17. — 2〉 sich vertreiben, zubringen, verleben: mṛgayāvihāranirvāsitasakaladivasa Z. d. d. m. G. 14,574,16. — Vgl. 1. nirvāsana, nirvāsanīya (auch DAŚAK. 82,12), nirvāsya. — pari verweilen: dvādaśarātraṃ parivasatyukhāvadabhriṃ bibhrat KĀTY. ŚR. 22,1,21. caturdaśa hi varṣāṇi paryuṣya vijane vane R. GORR. 2,52,18. R. GORR. 3,15,25. tathā parivasaṃścaiva rāghavaḥ saha sītayā lebend R. GORR. 2,52,29. etānyathāvatkṛtaprāyaścittānapi saṃsargitayā na parivaset so v. a. er verkehre nicht mit diesen KULL._zu_M. 11,190. bhartā rājakule kāryavaśātparyuṣitaḥ übernachtete PAÑCAT. 40,13 (PAÑCAT. ed. orn. 36,13). gaṅgāparyuṣita an der Gaṅgā die Nacht zubringend MĀRK. P. 9,2. paryuṣita über Nacht gelegen, — gestanden, gestrig, überh. abgestanden, alt, verdorben; von Speisen und anderen Stoffen GOBH. 3,5,4. M. 4,211. M. 5,24. YĀJÑ. 1,167. YĀJÑ. 1,169. BHAG. 17,10. MBH. 12,1323. MBH. 13,5048. SUŚR. 1,65,8. SUŚR. 1,81,6. SUŚR. 1,174,8. SUŚR. 1,191,9. SUŚR. 2,247,13. Verz. d. Oxf. H. 281,b,43. Spr. 2883. MĀRK. P. 34,57. MĀRK. P. 35,1. paryuṣṭā vanamālā BHĀG. P. 11,6,12. daśarātraparyuṣita zehn Tage gestanden, — alt SUŚR. 1,174,19. niśā˚ SUŚR. 2,414,14. SUŚR. 2,437,1. rātri˚ SUŚR. 1,158,18. rātrau gomūtraparyuṣitam über Nacht in Kuhharn gelegen SUŚR. 2,72,9. paryuṣitaṃ vākyam ein alt gewordenes so v. a. nicht zur Zeit gelöstes Wort (= pratijñātakālātilaṅghin NĪLAK.) MBH. 3,2865. aparyuṣitapāpa dessen Sünden nicht über Nacht bestehen d. i. alsbald gesühnt sind (= niḥśeṣita NĪLAK.) MBH. 1,6456. — Vgl. parivasatha, parivāsa. — caus. über Nacht stehen lassen ĀŚV. GṚHY. 2,8,4. — pra 1〉 (für die Nacht seine Wohnung verlassen) verreisen, sich entfernen: pra pràvā̱sevà vasataḥ ṚV. 8,29,8. dī̱kṣi̱ta̱vi̱mi̱tāt TS. 6,2,5,5. TBR. 3,11,8,2. gṛhebhyaḥ ŚAT. BR. 11,3,1,5. MBH. 4,129. saṃvatsaraṃ proṣya ŚAT. BR. 14,9,2,8. pitaraṃ proṣuṣamāgatam ŚAT. BR. 12,5,2,8. ŚAT. BR. 2,4,1,6. VS. 3,42. AIT. BR. 7,2. AIT. BR. 7,12. vrātyāṃ pravasanti PAÑCAV. BR. 17,1,2. pravatsyant ĀŚV. ŚR. 2,5,1. varṣagaṇaṃ provāsa CHĀND. UP. 4,4,5. pravāsāṃ cakre CHĀND. UP. 10,2. aproṣivāngṛhapatiḥ ŚĀṄKH. ŚR. 8,24,3. proṣyāgacchatām ved. Cit. bei MALLIN._zu_RAGH. 1,49. M. 9,74. MBH. 3,13084. MBH. 3,16811. HARIV. 8931. R. 7,72,12. Spr. 4816. RAGH. 11,4. BHĀG. P. 1,11,32. proṣita von Hause abwesend, in der Fremde weilend, verreist: proṣitaścetpreyāt KĀTY. ŚR. 25,8,9. KĀTY. ŚR. 3,4,29 (a˚). M. 9,75. fg. YĀJÑ. 1,84. MBH. 1,750. R. 2,72,2. R. 2,72,49. R. 2,76,6. R. 2,103,38 (R. 2,111,43 GORR.). R. 2,106,7. R. GORR. 2,17,32. MṚCCH. 84,2. ṚT. 6,9. MEGH. 97. VARĀH. BṚH. S. 78,6. VARĀH. BṚH. S. 90,14. KATHĀS. 16,105. KAUṢ. UP. Einl. 2,6. DAŚAK. 59,9. BHĀG. P. 8,16,8. pataṅge pravasati wenn die Sonne vom Himmel verschwindet, nicht mehr scheint VARĀH. BṚH. S. 27,2. proṣita untergegangen (heliakisch): induja VARĀH. BṚH. S. 7,17. ne me vairaṃ pravasati (so die neuere Ausg.) ekāhamapi verschwinden, aufhören HARIV. 6059. proṣitapattralekha verschwunden, verwischt RAGH. 6,72. — 2〉 verweilen, sich aufhalten: pravatsyati sukhaṃ vane R. 2,36,8. yatra nityaṃ pravasati (prabhavati ed. Bomb.) svayaṃ devaḥ prajāpatiḥ MBH. 6,466. atra vaṭe yakṣiṇī pravasati GAUḌAP._zu_SĀṂKHYAK. 4. — 3〉 = caus. verbannen: rāmaṃ vanavāse pravatsyati R. 2,41,6. — Vgl. pravasatha fg., ˚vastavya, ˚vāsa, ˚vāsin, aproṣivaṃs. — caus. etwa entfernen ṚV. 3,7,3. Jmd aus seinem Wohnort vertreiben, verbannen M. 8,123. M. 8,284. M. 8,352. M. 9,289. M. 10,96. YĀJÑ. 2,294. MBH. 1,5694. MBH. 6,4089. HARIV. 10311. R. 1,70,28. R. 2,49,6. KATHĀS. 39,203. KATHĀS. 56,306. KATHĀS. 60,22. RĀJA-TAR. 6,41. — tīrthayātrāpravāsitaḥ KATHĀS. 73,222 fehlerhaft für ˚pravāsataḥ. — Vgl. pravāsana 1〉. — apapra s. apaproṣita. — vipra verreisen, in die Fremde ziehen, in der Fremde weilen: viproṣya nach einer Reise GOBH. 2,8,21. ŚĀṄKH. GṚHY. 2,16. M. 2,132. M. 2,217. sa tatra (janapadapradeśe) bahūni varṣāṇi vipravaset SADDH. P. 4,8,a. vanaṃ viproṣite mayi R. GORR. 2,26,37. R. GORR. 2,32,28. ciraviproṣita lange in der Fremde weilend, — geweilt habend R. GORR. 2,111,43 (SCHL. 2,103,38 SCHL.). MBH. 3,2712. HARIV. 4779. KATHĀS. 64,114. rājyaviproṣita so v. a. ausserhalb des Reichs in der Verbannung lebend MBH. 4,7. viproṣitakumāraṃ rājyam RAGH. 12,11. bhikṣubhirvipravasite nachdem die Bettler fortgezogen waren BHĀG. P. 1,6,2. BHĀG. P. 1,6,5. — caus. verbannen: rāṣṭrāt M. 8,219. YĀJÑ. 2,187. YĀJÑ. 2,270. MBH. 3,1404. MBH. 3,8892. verscheuchen, entfernen: vipravāsitakalmaṣa R. 2,74,30. — prati seinen Wohnsitz haben: samudrakukṣimāśritya prativasantyuta MBH. 3,12063. devānāmupariṣṭācca gāvaḥ prativasanti vai MBH. 13,3805. MṚCCH. 121,1. PRAB. 83,11. PAÑCAT. 26,12. PAÑCAT. 32,23. PAÑCAT. 43,1. PAÑCAT. 53,18. PAÑCAT. 62,21. PAÑCAT. 77,9. HIT. 17,22, v. l. HIT. 18,8. HIT. 26,13. HIT. 27,11. HIT. 59,14. HIT. 79,7. HIT. 110,2. Z. d. d. m. G. 14,573,3. Z. d. d. m. G. 14,573,19. fg. Verz. d. Oxf. H. 153,a,7. VET. 8,17. fg. DHŪRTAS. 77,11. VEDĀNTAS. (Allah.) No. 102. yatremāḥ śaradaḥ sarvāḥ sukhaṃ prativasemahi MBH. 3,921. R. 3,53,23. — Vgl. prativasatha, ˚vāsin. — caus. beherbergen: etāngṛhe na prativāsayeta Spr. (II) 5. ansässig machen: prati̱ martā̀m̐ avāsayo̱ damū̀nāḥ ṚV. 3,1,17. — vi 1〉 sich ausquartieren, sich fortbegeben: svayaṃ purādvyavātsīdyat BHĀG. P. 3,2,16. (dehī) icchannito vivasitum BHĀG. P. 31,17. brahmacaryam in die Lehre gehen CHĀND. UP. 4,4,1. vyuṣita verreist, abwesend BHĀG. P. 4,28,20. BHĀG. P. 6,11,26. — 2〉 zubringen, verleben: araṇye te vivatsyanti caturdaśa samāḥ R. 2,23,23. R. 2,89,1. R. 2,92,1. tapatyā sahitaṃ vyuṣitaṃ śāśvatīḥ samāḥ MBH. 1,6628. tāṃ vyuṣito rātrim MBH. 3,3009. anyathā vyuṣitāḥ (hyuṣitāḥ ed. Bomb.) pūrvam MBH. 12,4124. sā vyuṣṭā rajanīṃ tatra piturveśmani MBH. 3,2721. — 3〉 bewohnen: ikṣvākuvyuṣitā R. 6,112,50. — vyuṣita = uṣita H. an. 3,253. MED. t. 96. vyuṣṭa = uṣita TRIK. 3,3,102. MED. ṭ. 28. = paryuṣita H. an. 2,99. — 4〉 ĀŚV. ŚR. 11,5,1 ist st. vatsyantaḥ zu lesen vartsyantaḥ gegen die Ausg. und die Hdschrr. — Vgl. vivāsa. — caus. 1〉 zum Hause —, zum Lande hinausjagen, verbannen M. 8,123. YĀJÑ. 1,338. YĀJÑ. 2,82. MBH. 1,5675 (med.). MBH. 1,5917. putrānvivāsyataḥ pass. MBH. 2,2610. MBH. 3,8895. MBH. 5,3440. R. 1,1,23. R. 2,13,6. R. 2,24,4. R. 2,33,10. R. 2,36,28. R. 2,43,3. R. 2,13,8. R. 2,48,28. R. 2,58,22. R. 2,61,23. R. 2,84,4. R. GORR. 1,1,26. R. GORR. 2,20,27. R. GORR. 2,33,11. DAŚAR. 2,21. KATHĀS. 4,84. BHĀG. P. 9,11,15. BHAṬṬ. 4,35. fortsenden, entsenden MBH. 3,8277. — 2〉 (eine Zeit) mit Erzählungen —, mit Gesprächen zubringen: rātrim P. 3,1,26, Vārtt. 5, Schol. — Vgl. vivāsana, vivāsya. — nirvi zubringen, verleben: dvādaśemāni varṣāṇi vane nirvyuṣitāni naḥ MBH. 5,3424. — sam 1〉 act. und med. sich beisammen aufhalten, zusammen wohnen, mit Jmd verkehren: de̱vā amā̀vāsye sa̱ṃvasàntaḥ AV. 7,79,1. AV. 7,80,1. sa̱ṃvasā̀nā̱ḥ svasā̀raḥ ṚV. 4,6,8. ṚV. 9,26,4. ā̱bhiḥ pra̱jābhìri̱ha saṃvàseya TBR. 1,2,1,21. ŚAT. BR. 10,2,6,16. ŚAT. BR. 13,8,1,3. LĀṬY. 4,4,22. NIR. 4,27. saṃvatsaraṃ saṃvatsyatha PRAŚNOP. 1,2. M. 9,77. tattvaṃ saṃvastumarhasi so v. a. zusammenkommen R. 5,7,27. tānvaśīkṛtya saṃvaset KĀM. NĪTIS. 12,40. BHĀG. P. 3,2,8. BHĀG. P. 6,4,24. na saṃvasetpatitaiḥ M. 4,79. M. 4,246. YĀJÑ. 3,210. MBH. 12,470. R. 5,88,2. BHĀG. P. 9,14,40. na ca taiḥ saha saṃvaset YĀJÑ. 3,15. YĀJÑ. 3,227. MBH. 4,109. R. 3,30,13. Spr. 1037, v. l. mit acc. der Person M. 11,190. YĀJÑ. 3,299. — 2〉 sich aufhalten, seinen Wohnsitz haben, leben: kṣitau ca ye cādhastātsaṃvasante MBH. 12,11809. tathā saṃvasatastasya munīnāmāśrame sukham R. 3,15,28. svabhūmau naiva saṃvaset Verz. d. Oxf. H. 269,a,38. — 3〉 zubringen (eine Zeit): tāṃ samuṣya niśāṃ kṛtsnāṃ prabhāte pratyabudhyata R. 3,12,1. vārṣikyaṃ samuvāsa R. 7,51,2. kṣaṇamiva puline yamasvasustāṃ samuṣitaḥ — niśām BHĀG. P. 3,4,27. — Vgl. saṃvasatha u. s. w. — caus. 1〉 zusammen wohnen lassen, zusammenbringen: (somam) saṃ gobhìrvāsayāmasi ṚV. 9,8,5. pra̱jā àgne̱ saṃvā̀saya . āśā̀śca pa̱śubhìḥ sa̱ha TBR. 1,2,1,13. LĀṬY. 3,6,1. — 2〉 beherbergen MBH. 13,7418. — adhisam sich beisammen aufhalten, zusammen wohnen: tasyā̀ṃ de̱vā a̱dhi sa̱ṃvasànta utta̱me nākà i̱ha mā̀dayantām TS. 3,5,1,1 = TBR. 3,1,1,12. — abhisam sich vereinigen um: a̱gniṃ gṛ̱hapàtima̱bhi sa̱ṃvasā̀nāḥ TBR. 3,7,4,4. sa kṛttìkābhira̱bhisa̱ṃvasā̀naḥ TBR. 1,1,1. LĀṬY. 2,9,1.

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

6. vas (wohl = 5. vas) etwa Wohnplatz oder Ansässiger: va̱sāṃ (= vasatāṃ prāṇinām SĀY.) rājā̀naṃ vasa̱tiṃ janā̀nām der Häuser (Angesessenen) Herrscher, der Leute Heimath ṚV. 5,2,6. Es könnte auch vasá angenommen werden.

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

7. √vas (vaste), vasiṣva, vāvase (vavase Padapāṭha padap.), vastos; den Angriff oder Lauf richten gegen, losstürmen auf: madhyè vasiṣva tuvinṛmṇo̱rvoḥ (nämlich dāsasya) ziele mitten zwischen seine Schenkel ṚV. 8,59,10. ā̱jāvadrìṃ vāvasā̱nasyà na̱rtayàn indem er den Schleuderstein des Angreifenden oder Zielenden schnellte ṚV. 1,51,3. rā̱yaḥ sū̀no sahaso vāvasā̱nā atì srasema vṛ̱jana̱ṃ nāṃhàḥ dem Erwerb nachjagend ṚV. 6,11,6. rakṣò a̱gnima̱śuṣa̱ṃ tūrvàyāṇaṃ si̱ṃho na dame̱ apā̀ṃsi̱ vastòḥ wehre dem gefrässigen Feuer, dass es nicht wie ein Löwe auf die Werke (d. h. Geräthe, Besitzthümer) im Hause sich stürze ṚV. 1,174,3. — anu den Lauf richten nach: sa̱vyāmanù sphi̱gyàṃ vāvāse̱ vṛṣā̱ na dā̱no àsya roṣati er eilt nach der linken Seite (wo der Anrufende sich denkt): unsern Schmaus verschmäht er nicht ṚV. 8,4,8.

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

8. vas , vāsáyati (snehacchedāpaharaṇeṣu, snehana v. l. st. sneha; avaharaṇa und upaharaṇa v. l. st. apaharaṇa; vadhe VOP.) DHĀTUP. 33,70. — ud vgl. udvāsana 2〉. — ni, nivāsita umʼs Leben gebracht Spr. 2440, v. l. — nis vgl. 1. nirvāsana 2〉. — pari rings abschneiden, ausschneiden: yāvadalohitaṃ tāvatparivāsaya AIT. BR. 2,14. audumbarīm ŚAT. BR. 3,6,1,6. yūpam ŚAT. BR. 3,6,4,17. vapām ŚAT. BR. 3,8,2,18. KĀTY. ŚR. 6,1,23. KĀTY. ŚR. 6,6,13. mūlataḥ śākhām MAHĪDH._zu_VS. 1,17. Schol. zu KĀTY. ŚR. 1,3,23. — Vgl. parivāsana. — pra vgl. pravāsana 2〉.

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

9. √vas , vásyati (stambhe) DHĀTUP. 26,105.

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

3. vas [vgl. [6:826]] Z. 2 füge bei vasiṣṭa ṚV. 2,36,1. (revision)

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

5. vas [vgl. [6:831]] mit adhi caus. Die zweite Bedeutung ist zu streichen; vgl. vāsay mit adhi 2〉. (revision)

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

2. vas mit adhi vgl. 5. vas mit adhi und u. samayā. — apa 1〉 auch ṚV. 8,47,18. — vi caus. vgl. unten u. ṚV. 8,47,5. vas mit vi caus. 2〉.

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

3. √vas Z. 2 füge vasiṣṭa ṚV. 2,36,1 hinzu.

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

5. vas 1〉 kriyāsiddhiḥ sattve vasati mahatāṃ nopakaraṇe beruht auf Spr. (II) 5712 = Spr. (II) 6145. — adhi caus. 2〉 zu streichen; vgl. vāsay mit adhi. — ni 1〉 tadapi surāṇāṃ cetasi nivasitamiva pārijātena hat seinen Sitz aufgeschlagen Z. d. d. m. G. 27,82. — vi caus. 2〉 gehört zu 2. vas: die Nacht hell werden lassen so v. a. bis Tagesanbruch erzählen.

Böhtlingk 1879 Verbalwurzel · Worttyp nicht bestimmt

Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel

1. √vas enklitischer Acc., Dat., Gen. und Instr. Pl. (HARIV. 2233. BHĀG. P. 6,4,13) des Pronomens der 2ten Person.

Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel

2. √vas uccháti — 1〉 illucescere, hell werden, — sein, leuchten (vom Lichte des anbrechenden Morgens, vom Hellwerden der Nacht u. s. w.). — 2〉 durch Leuchten Etwas bringen ṚV. 1,113,17. — 3〉 mit dūré wegleuchten. — 4〉 ucchántu AV. 3,12,4 vielleicht fehlerhaft für ukṣántu. — 5〉 *uṣita hell geworden. — Caus. vāsayati aufleuchten machen. — Mit adhi, adhyuṣite bei Tagesanbruch. — Mit apa — 1〉 durch Helle vertreiben. — 2〉 erlöschen. — Mit vi — 1〉 aufleuchten, in oder an das Licht treten, Tag werden. — 2〉 erhellen in der Form viváste (wegen vívasvant). — 3〉 vyùṣṭa hell geworden, dem Tage gewichen (Nacht). — 4〉 vyuṣite bei Tagesanbruch. — Caus. hell —, Tag werden lassen. — Mit abhivi hell werden über (Acc.), so v. a. vor Beendigung von — Tag werden. Med. vyuccheta vielleicht fehlerhaft für vyucchet. — *Caus. die Nacht (Acc.) hell werden lassen, so v. a. bis Tagesanbruch erzählen PAT. zu P. 3,1,26, Vārtt. 9. — Mit parivi aufleuchten von — her (Abl.), so v. a. nach.

Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel

3. √vas , váste (einmal vatsyanti st. ˚nte) anziehen, sich ein Gewand (ĀŚV. GṚHY. 1,19,11) oder Hülle (Acc.) umlegen, eine Form der Erscheinung annehmen, sich hineinmachen —, eindringen in (Acc.). — Caus. vāsayati — 1〉 ein Gewand anziehen —, tragen lassen. — 2〉 bekleiden mit (Instr.), einhüllen in (Instr.); Med. sich hüllen in (Instr.) ˚vāsita bekleidet mit HEMĀDRI 1,434,12. — Mit adhi anziehen. — Mit anu — 1〉 bekleiden, umfangen, (schützend) umgeben mit (Instr.). — 2〉 sich bekleiden, sich hüllen in (Acc.). — Mit abhi sich hüllen in (Acc.). — Caus. bekleiden, bedecken mit (Instr.). — Mit upa Caus. in upavā́sana. — Mit ni — 1〉 darüber anziehen, — umlegen. — 2〉 umthun, anlegen. — 3〉 sich kleiden, sich aufputzen BHAṬṬ. — 4〉 nivasita gekleidet in (Instr.). — Caus. — 1〉 anziehen. — 2〉 nivāsita — a〉 gekleidet in (Instr.). — b〉 am Ende eines Comp. beschäftigt mit. — Mit pratini Caus. in *pratinivāsana. — Mit saṃni umthun, anlegen. — Mit pari — 1〉 anziehen. — 2〉 umgeben, um Etwas (Acc.) her sein. — Mit pra anziehen, umnehmen. — Mit prati dass. — Caus. prativāsita gehüllt in [Page6-043-a] (Instr.). — Mit vi — 1〉 die Kleider (Acc.) tauschen. — 2〉 anziehen, umlegen. — Caus. anziehen, umlegen. — Mit sam sich kleiden in (Instr.). — Mit abhisam umnehmen.

Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel

5. √vas vásati (metrisch auch Med.; in der älteren Sprache Med. nur vāvasāná und mit sam), Pass. uṣyate; — 1〉 an einem Orte bleiben, Halt machen, übernachten (mit und ohne rātrim; nicht selten ist zu einem Zahlwort oder Pronomen im Acc. rātrīs oder rātrim zu ergänzen), verweilen (auch so v. a. ausbleiben, wegbleiben), sich aufhalten, seinen Standort haben (auch von Thieren), seinen Aufenthalt nehmen, wohnen, leben in oder bei, verbleiben (mit einem prädicativen Partic. praet. pass. in diesem Zustande —, in dieser Lage verbleiben, — liegen —, — stehen bleiben), stehen bleiben bei, inne halten, sich irgendwo befinden oder sein. Das Wo, Worin oder Wobei im Loc. dūratas sich fern halten, sukham auch so v. a. behaglich leben, sich behaglich fühlen. — 2〉 beiwohnen, geschlechtlichen Umgang haben mit (Loc.). — 3〉 ruhen auf (vom Auge), beruhen auf, sich halten zu; mit Loc. — 4〉 mit Acc. eines Nom. abstr. (insbesondere mit vāsam und vasatim) in einer Lage u. s. w. sich dauernd befinden, sich widmen, obliegen. — 5〉 an einem Orte (Acc.) verbleiben. — 6〉 Jmd (Acc.) betrauen —, sich beschäftigen lassen mit (Instr.). — 7〉 uṣita — a〉 zugebracht, verlebt (ein Tag); n. impers. geweilt —, die Zeit zugebracht worden (das Wo im Loc.). — b〉 wohin man sich zurückgezogen hat Spr. 7686. — c〉 Halt gemacht —, übernachtet —, verweilt —, sich aufgehalten —, irgendwo gelebt habend, abwesend gewesen, seinen Standort habend, gewartet habend (HEMĀDRI 1,416,13); der Ort im Loc. oder im Comp. vorangehend, die Zeit im Acc. oder im Comp. vorangehend. Auch mit Hinzufügung von ˚vāsam und ˚vasatim. — d〉 mit (saha) Jmd geschlechtlich gelebt habend. — e〉 gestanden —, gelegen habend (insbes. über Nacht) von Sachen; das Wo im Loc. oder im Comp. vorangehend, das Wielange im Acc. oder im Comp. vorangehend. — f〉 gefastet habend. — Caus. — 1〉 vāsáyati, ˚te (älter) — a〉 über Nacht Halt machen lassen, — behalten, Quartier geben, beherbergen, wohnen lassen, — heissen. — b〉 mit Jmd (Instr.) den Beischlaf vollziehen lassen. — c〉 über Nacht Etwas stehen lassen. tisras sc. rātrīs. — d〉 warten lassen, hinhalten, aufhalten. — e〉 bestehen lassen, [Page6-043-b] erhalten. — f〉 bevölkern. — g〉 stellen, setzen, an einen Ort (Loc.) thun. anadhyāyaṃ mukhe so v. a. Stillschweigen beobachten, schweigen. — h〉 entstehen lassen, hervorrufen. — 2〉 *vasayati wohnen. — Mit adhi — 1〉 einen Ort beziehen, zum Aufenthaltsort nehmen, einen Platz einnehmen (PRASANNAR. 74,12), bewohnen; liegen auf; mit Acc. — 2〉 sich halten an, so v. a. leben von, geniessen; mit Acc. MBH. 3,120,32. — 3〉 adhyuṣita — a〉 besetzt, eingenommen, innegehabt (von einem Orte). bewohnt, wo sich Jmd aufgehalten hat, worauf Jmd gelegen hat. marutā so v. a. vom Winde bestrichen. — b〉 gewohnt —, zugebracht habend, — in (Loc.), *bewohnend (mit Acc.). acirādhyuṣita der nur kurze Zeit bei einem Lehrer zugebracht hat VARĀH. YOGAY. 14,3. — c〉 dem man obliegt. — Caus. — 1〉 über Nacht liegen lassen. — 2〉 heimsuchen. — 3〉 sich einverstanden erklären mit Jmd (Gen.), zustimmen. — 4〉 ertragen, erdulden LALIT. 452,5. vāsay — Mit adhi. — Mit anu — 1〉 Jmd nachziehen, Jmd an einen Ort folgen; mit Acc. der Person Chr. 240,13. *anūṣita mit passiver, neutraler und activer Bed. — 2〉 an einen Ort ziehen, zum Aufenthaltsort wählen. — 3〉 verweilen, irgendwo zubringen (eine Zeit, Acc.). — 4〉 längere Zeit stehen, älter werden (von Sachen). — 5〉 sich einem Gefühl (Acc.) hingeben CARAKA. 1,8 (anuvaset zu lesen). — 6〉 anuvatsyate MBH. 3,1475 fehlerhaft für anuvartsyate. — Caus. das Kalb (Acc.) bei der Mutter belassen ĀPAST. ŚR. 8,11,14. — Mit samanu obliegen, befolgen; mit Acc. HARIV. 3,3,39. — Mit antar — 1〉 drinnen stecken. — 2〉 mitten in Etwas (Gen.) stecken bleiben. — Mit abhi, abhyuṣita verweilt —, zugebracht habend; mit Acc. der Zeit. — Mit ā — 1〉 verweilen, sich aufhalten, wohnen, — in (Loc.). — 2〉 nahe oder gegenwärtig sein. — 3〉 beziehen (einen Ort), zum Aufenthaltsort wählen, bewohnen; mit Acc. GAUT. gṛhān so v. a. einen Haushalt gründen, gurostalpam so v. a. mit der Frau des Lehrers Ehebruch treiben. — 4〉 zubringen (eine Nacht, Acc.). — 5〉 sich begeben in, antreten (einen Stand). — 6〉 fleischlich beiwohnen (einer Frau, Acc.). — 7〉 statt mā́mā́ vasanti AV. 7,79,2 ist wohl amā́ va˚ zu lesen; āvasita KATHĀS. 54,12 fehlerhaft für āvāsita. — Caus. — 1〉 beherbergen, bei sich wohnen lassen. — 2〉 beziehen, zum Aufenthaltsort erwählen. premāvāsita in dem die Zuneigung ihre Wohnung aufgeschlagen hat. — 3〉 Halt machen, sich lagern (für die Nacht). āvāsita mit act. Bed. HARṢAC. (ed. Bomb.) 470,4. — Mit adhyā — 1〉 beziehen, [Page6-043-c] zum Aufenthaltsort wählen, bewohnen MBH. 3,70,23. — 2〉 seinen Aufenthalt haben —, wohnen in (Loc.). — 3〉 sich begeben in, antreten, obliegen. — Mit udā hinausziehen in oder zu (˚vāsam). v. l. upa. — Caus. hinausbringen, — schaffen. — Mit upā (metrisch st. upa) fasten. — Mit samā — 1〉 Halt machen, sich lagern (für die Nacht). — 2〉 beziehen, zum Aufenthaltsort erwählen, bewohnen; mit Acc. — Caus. Halt machen, sich lagern, sich niederlassen Chr. 320,28. samāvāsita mit act. Bed. VĀSAV. 172,1. — Mit ud, uduṣita (Conj.) der das Haus verlassen hat, Asket geworden HEM. PAR. 5,51. — Caus. Act. Med. — 1〉 aus seiner Stelle entfernen (z. B. das Havis, das Feuer vom Altar MAITR. S. 1,8,4; auch mit Ergänzung von agnim), abtrennen (den Kopf), fortschaffen (VAITĀN. 7,3), fortgehen heissen (VAITĀN. 12,1). — 2〉 verwüsten. — Mit anūd Caus. in der Richtung von (Acc.) wegrücken TBR. 2,1,2,5. — Mit abhyud Caus. dass. MAITR. S. 1,8,4 (119,16). — Mit paryud Caus. und mit samud Caus. = ud Caus. 1〉. — Mit upa — 1〉 verweilen bei Etwas (Acc.), bei Jmd (Gen.), in (Loc.), warten, abwarten. — 2〉 fasten, mit Acc. der Speise oder der Zeitdauer (GAUT. 27,4; mit Loc. GAUT. 27,13). upavatsyadbhakta n. VAITĀN. 1,11. 6,12. Ausnahmsweise Med. in der Prosa. upoṣita — a〉 gefastet habend, nüchtern. — b〉 in Fasten zugebracht. — 3〉 *beziehen, zum Aufenthaltsort erwählen. — 4〉 sich zu Jmd (Acc.) in die Lehre begeben. — 5〉 antreten, sich widmen, obliegen; mit Acc. — 6〉 upavasita ĀŚV. GṚHY. 1,14,7 fehlerhaft für upāvasita (von sā mit upāva). — Caus. — 1〉 über Nacht behalten, — liegen lassen, aufbewahren SĀMAV. BR. 3,4,4. fgg. TS. 6,3,2,3. — 2〉 fasten lassen. — Mit samupa — 1〉 fasten HEMĀDRI 1,401,20. samupoṣita gefastet habend. — 2〉 samupoṣita angetreten habend, obliegend; mit Acc. — Mit ni — 1〉 verweilen, sich aufhalten, seinen Standort haben, (von Menschen und Thieren, bisweilen auch von Sachen), wohnen, — in (Loc.). nivasita n. impers. — 2〉 bewohnen, innehaben. — 3〉 geschlechtlich beiwohnen, mit Acc. — 4〉 sich dauernd in einer Lage befinden, sich unterziehen; mit Acc. — 5〉 na me vairo nivasate HARIV. 6049 fehlerhaft für na me vairaṃ pravasati. — Caus. — 1〉 verweilen lassen, beherbergen, aufnehmen (in seinem Hause). — 2〉 bewohnt machen, bevölkern. — 3〉 zur Wohnstatt wählen, bewohnen. — 4〉 setzen auf (Loc.). — Mit adhini zur Wohnstatt wählen. — Mit saṃni — 1〉 zusammen wohnen, — leben mit (Instr.). samāgame in Verein mit (Gen.) leben. — 2〉 wohnen in (Loc.). [Page6-044-a] — Mit nis ausleben, zu Ende leben; mit dem Acc. vāsam oder ˚vāsam MBH. 3,25,18. — Caus. — 1〉 aus seinem Wohnorte vertreiben, vertreiben, verbannen, — aus (Abl.), in (Acc.), zu (Dat. eines Nom. act.). — 2〉 entlassen. — 3〉 sich vertreiben, zubringen, verleben. — Mit pari — 1〉 verweilen, leben mit (Instr.). saṃsargitayā verkehren mit (Acc.). — 2〉 paryuṣita — a〉 übernachtet habend. — b〉 über Nacht gelegen, — gestanden, gestrig (GAUT.), überh. abgestanden, alt, verdorben (von Speisen und andern Stoffen); auch in Comp. mit der Zeitdauer oder mit dem Stoffe, in dem Etwas gelegen hat. — c〉 von einem Worte so v. a. nicht zur Zeit gelöst. — Caus. über Nacht stehen lassen. — Mit pra — 1〉 (für die Nacht seine Wohnung verlassen) verreisen, sich entfernen. — 2〉 verschwinden, aufhören, nicht mehr vorhanden sein HARIV. 2,50,84. 3,2,30. Von der Sonne so v. a. nicht mehr scheinen. — 3〉 verweilten, sich aufhalten. — 4〉 verbannen. vanavāse zum Aufenthalt im Walde. — 5〉 proṣita — a〉 vom Hause abwesend, in der Fremde weilend, abwesend. — b〉 verschwunden, verwischt; heliakisch untergegangen. — c〉 heimgegangen, gestorben HARṢAC. 153,9. — Caus. entfernen, Jmd aus seinem Wohnort vertreiben, verbannen. — ˚pravāsitaḥ KATHĀS. 73,22 fehlerhaft für ˚pravāsataḥ. — Desid. pravivatsati zu verreisen beabsichtigen ŚIŚ. 15,120 (86), im Begriff stehen sich wegzubegeben aus (Abl.) CARAKA. 5,12 (pravivatsatām zu lesen). — Mit atipra über eine best. Zeit (Acc.) hinaus abwesend sein ĀPAST. ŚR. 6,26,7 und BAUDH. im Comm. dazu. — Mit apapra in ánapaproṣita. — Mit vipra — 1〉 verreisen, in die Fremde ziehen, in der Fr. weilen. viproṣya nach einer Reise GAUT. ĀPAST. 1,11,11. — 2〉 viproṣita verreist, — weggezogen in (Acc.); verbannt (auch rājya˚). — 3〉 vipravasita n. impers. Loc. nachdem der und der (Instr.) fortgegangen war. — Caus. — 1〉 verbannen, — aus (Abl.). — 2〉 verscheuchen, entfernen, verschwinden machen. — Mit saṃpra, saṃproṣita verschwunden, untergegangen (Sonne) DHŪRTAN. 37. — Mit prati seinen Wohnsitz —, seinen Standort haben. — Caus. — 1〉 beherbergen. — 2〉 ansässig machen. — Mit vi — 1〉 sich ausquartieren sich fortbegeben von (Abl.). — 2〉 brahmacaryam so v. a. in die Lehre gehen. — 3〉 zubringen, verleben; mit Acc. der Zeit. — 4〉 vi-vatsyantaḥ ĀŚV. ŚR. 11,5,1 fehlerhaft für vi-vartsyantaḥ. — 5〉 vyuṣita — a〉 verreist, abwesend. — b〉 zugebracht —, verlebt habend; mit Acc. der Zeit. — c〉 am Ende eines Comp. bewohnt [Page6-044-b] von. — 6〉 vyuṣṭa — a〉 = 4〉b〉. — b〉 *= paryuṣita. — Caus. — 1〉 zum Hause —, zum Lande hinausjagen, verbannen. — 2〉 fortsenden, entsenden. — Mit nirvi, nirvyuṣita zugebracht, verlebt. — Mit sam — 1〉 Act. Med. sich beisammen aufhalten, zusammen wohnen, mit Jmd verkehren; die Person im Instr. im Instr. — Mit saha oder im Acc. — 2〉 mit Jmd zusammenkommen. — 3〉 sich aufhalten, seinen Wohnsitz haben, leben an einem Orte (Loc.) Spr. 7843. — 4〉 zubringen, mit Acc. der Zeit. — 5〉 samuṣita zugebracht habend, mit Acc. der Nacht. — Caus. — 1〉 zusammen wohnen lassen, zusammenbringen, — mit (Instr. oder Instr. mit saha). — 2〉 beherbergen. — Mit adhisam sich beisammen aufhalten, zusammen wohnen. — Mit abhisam, abhisaṃvasāna sich vereinigend um (Acc.) ĀPAST. ŚR. 7,17,1.

Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel

7. √vas (nur vasiṣva, ˚vāvase und vāvasāná) den Angriff oder Lauf richten gegen, losstürmen auf. rāyás so v. a. dem Erwerb nachjagen. — Mit anu den Lauf richten nach (Acc.). Nach GELDNER (KUHNʼS Z. 27,216. fg.) verzehren.

Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel

8. √vas , vāsayati (snehacchedāpaharaṇeṣu, vadhe; st. apaharaṇa auch upaharaṇa und avaharaṇa). Simplex nicht zu belegen. — Mit ud (?) in udvāsana* 2〉. — Mit ni, nivāsita umʼs Leben gebracht. v. l. nipātita. — Mit nis in nirvāsana 3〉. — Mit pari rings abschneiden, ausschneiden, abschneiden ĀPAST. 1,25,1. — Mit pra in pravāsana* 2〉.

Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel

9. *√vas , vasayati (stambhe).

Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel

2. √vas mit abhivi ĀPAST. ŚR. 14,23,12. [Nachtrag, Band 6]

Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel

5. √vas mit vi 6〉a〉 lies = 5〉b〉 und füge VASIṢṬHA 27,17 hinzu. [Nachtrag, Band 6]

Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel

2. √vas mit vi VI. Aor. vyavāṭ MAITR. S. 3,4,9 (57,5). Vgl. AV. 8,1,21. — Mit abhivi VI. 6. [Nachtrag, Band 7]

Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel

5. √vas VI. Aor. avāksam (so alle [Page7-373-b] Hdschrr. nach AUFRECHT) AIT. BR. 1,28,16 im Wortspiel mit vāk st. avātsam (so HAUG). 2〉 mit Acc. des Weibes MBH. 13,4,10. — Mit vi VI. 6. [Nachtrag, Band 7]

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

4. ˚vas gekleidet in.

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

6. vás etwa Wohnsitz oder Ansässiger. Nur Gen. Pl. vasā́m.

Whitney Roots 1885 Verbalwurzel

Originaltext · Englisch · Verbalwurzel

vas [1], uṣ, uch — shine

Originaltext · Englisch · Verbalwurzel

vas [2] — clothe

Originaltext · Englisch · Verbalwurzel

vas [3] — dwell

Apte 1890 Verbalwurzel

Originaltext · Englisch · Verbalwurzel

vas I. 1 P. (vasati, sometimes vasate, uvāsa, avātsati, vatsyati, vastuṃ, uṣita) 1 To dwell, inhabit, live, stay, abide, reside (usually with loc.; but sometimes acc.); dhīrasamīre yamunātīre vasati vane vanamālī Gīt. 5. 2 To be, exist, be found in; vasaṃti hi premṇi guṇā na vastuni Ki. 8. 37; yatrākṛtistatra guṇā vasaṃtiḥ bhūtiḥ śrīrhrīrdhṛtiḥ kīrtirdakṣe vasati nālase Subhāṣ. 3 To spend, pass (as time) (with acc.). — Caus. 1 To cause to dwell to dwell, lodge, people. 2 To receive hospitably. 3 To dwell, inhabit. — Desid. (vivatsati) To wish to dwell. II. 2 A. (vaste) To wear, put on; vasane paridhūsare vasānā Ś. 7. 21, Śi. 9. 75; R. 12. 8; Ku. 3. 54, Ku. 7. 9; Bk. 4. 10. — Caus. (vāsayati-te) To cause to put on. III. 4 P. (va syati) 1 To be straight. 2 To be firm. 3 To fix. IV. 10 U. (vāsayati-te) 1 To cut, divide, cut off. 2 To love. 3 To take, accept. 4 To hurt, kill. 5 To offer. V. 10 U. (vasayati-te) To scent, perfume.

Cappeller 1887 Worttyp nicht bestimmt · Verb

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

1. vas (encl.) euer, euch (Acc., Gen. u. Dat. Pl. des Pron. der 1. Pers.).

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

vas, sam cohabitare auch mit Acc.

Originaltext · Deutsch · Verb

2. vas, uccháti hell werden, erstrahlen, aufgehen, leuchten; zustrahlen (trans.). Caus. vāsayati leuchten machen, erhellen. ava hinwegstrahlen (trans.). vi aufleuchten, erstrahlen. p. p. vyuṣṭa angebrochen, hell geworden (Nacht). vyuzita bei Tagesanbruch.

Originaltext · Deutsch · Verb

3. vas, váste anziehen, sich kleiden in (Acc.). Caus. vāsayati bekleiden; Med. sich bekleiden o. hüllen in (Instr.); p. p. vāsita bekleidet mit (—˚). adhi anziehen. anu bekleiden. umgeben. abhi sich hüllen in (Acc.). ni (sich) anziehen; umthun. pari u. pra anziehen. vi die Kleider tauschen sam sich kleiden in (Instr.).

Originaltext · Deutsch · Verb

4. vas, vásati, ˚te wohnen, übernachten (mit u. ohne sātrim), weilen, sich be- finden (sukham) sich widmen (Acc.). Pass. uṣyate. p. p. uṣita zugebracht, verweilt (n. impers.); act. gewohnt, übernachtet, verweilt habend; jemd. (saha) beigwohnt habend; gefastet habend. Caus. vāsáyati, ˚te wohnen lassen, beherbergen; warten lassen, hin- halten. adhi bewohnen, beziehen (Acc.). anu jemd. (Acc) nachziehen, folgen (Partic. anūṣivaṃs); wohnen, verweilen (Loc.). ā beziehen, zum Aufenthalt wählen, antreten, zubringen (Acc.), verweilen, wohnen (Loc.). Caus. beherbergen, Halt machen, sich lagern. samā Halt machen, sich lagern o. niederlassen. Caus. dass. upa verweilen, warten; antreten,beziehen, sich widmen, obliegen (Acc.); fasten. p. p. upoṣita gefastet habend, nüchtern. ni verweilen, sich aufhalten, wohnen, inne haben (Acc.). Caus. beherbergen, aufnehmen; bewohnt machen, bevölkern. nis ausleben, vollenden; Caus. vertreiben, verbannen, entlassen. pari verweilen, übernachten; p. p. paryuṣita s. bes. pra aufbrechen, fortziehen, verreisen, sich entfernen, ver- schwinden, heimgegangen. Caus. entfernen, verbannen. vipra verreisen, weg- ziehen; p. p. viproṣita verreist, weggezogen; verbannt aus (—˚). Caus. verbannen. prati verweilen, ansässig sein. Caus. ansässig machen, beher- bergen. vi sich fortbegeben von (Abl.), zubringen, verleben (Acc.). Caus. ver- jagen, verbannen. sam zusammen wohnen, verkehren mit (Instr. mit u. ohne saha), sich aufhalten, leben in (Loc.). Caus. zusammenbringen; beherbergen.

Burnouf 1866 Verbalwurzel

Originaltext · Französisch · Verbalwurzel

*vas vas. vasāmi, vase 1; p. uvāsa [3p. pl. ūṣus]; f2. vatsyāmi; a1. avātsam; inf. vastum; ger. uṣitvā et uṣṭvā; pp. uṣita; ppf. ūṣivas. Ps. uṣye. Habiter, demeurer, 1. pure dans la ville, nale chez Nala; qqf. ac. gurau vāsam dans la maison d'un instituteur: qqf. i. avec saha, vasa mayā saha habite avec moi. Passer, séjourner, rātrim une nuit. — vasayāmi 10, mms.

Originaltext · Französisch · Verbalwurzel

*vas vas. vase 2; p. vavase; f2. vasiṣye; a1. avasiṣi; gér. vasitvā. Ps. vasye; pp. vasita. Se revêtir, vastram ou vastre d'un habit. Gr. ἕννυμι [pour ἕσνμι] ἑσθής; lat. vestire; goth. vasja.

Originaltext · Französisch · Verbalwurzel

*vas vas. vasyāmi 4; p. vavāsa; etc. Etayer, consolider, fixer, cf. bas.

Originaltext · Französisch · Verbalwurzel

*vas vas. vāsayāmi 10. Aimer, accepter. Fendre, couper; frapper, tuer. ? offrir.

Abgeleitete Wörter

  • vidvas विद्वस् Adjektiv wissend; gelehrt

Quelltextfundstellen (6)

DYS 1 Fundstelle
DYS 125–130: Jīvanmukti 1 Fundstelle

Über Ableitungen belegt

HP 1 Fundstelle
HP 1.17-1.32: Āsana 1 Fundstelle

Direkt belegt

IVU 1 Fundstelle
IVU 1-3: Verhaftungslosigkeit 1 Fundstelle

Direkt belegt

PYS 1 Fundstelle
PYS 2.3–9: Fünf Kleśa 1 Fundstelle

Über Ableitungen belegt

SiSa 2 Fundstellen
SiSa 2.35-2.40: Jīva und Karma 1 Fundstelle

Direkt belegt

SiSa 3.1-3.10: Herzlotus und Prāṇa 1 Fundstelle

Direkt belegt

Mit AYI Free weitermachen

Bildquelle: AYI Archiv.