Sanskrit manuscript in Devanāgarī

viveka विवेक – discrimination

substantive masculine

Dictionary sources

AYI dictionary substantive masculine

discrimination

Derived from

  1. vi वि previx — apart; asunder; distinguishing
  2. vic विच् verbal root — separate; discern
  3. a अ suffix — nominal-forming suffix -a
Cappeller 1891 substantive masculine

Original text · English · substantive masculine

viveka ·m. separation, discrimination, discernment, examination, consideration, judgment insight, penetration; poss. viveka°vant & vive°kin.

Monier-Williams 1872 substantive masculine

Original text · English · substantive masculine

Vi-veka, as, m. discrimination, judgment, the faculty of distinguishing and classifying things ac- cording to their real properties; (in the Vedānta system) the power of separating the invisible Spirit from the visible world, (or spirit from matter, truth from untruth, reality from mere semblance or illu- sion); true knowledge; discretion; discussion, in- vestigation; a receptacle for water, reservoir, basin (= jala-droṇī).

Petersburger 1855 substantive masculine

Original text · German · substantive masculine

viveka (von 1. vic mit vi) m. 1〉 Scheidung, Sonderung, Trennung; Unterscheidung; = pṛthagātmatā AK. 2,7,37. H. 79. = pṛthagbhāva MED. k. 158. = ekānta H. an. 3,99. — SUŚR. 1,48,4. SUŚR. 2,176,13. karmaṇāṃ ca vivekārthaṃ dharmādharmau vyavecayat M. 1,26. karmavivekārtham M. 102. vivekaṃ kartum R. 5,13,64. varṇadoṣavivekārtham VS. PRĀT. 1,26. sthānaprayatna˚ P. 1,1,9, Schol. parātmīya˚ BHAṬṬ. 17,60. kāryākārya˚ SARVADARŚANAS. 78,13. prakṛtipuruṣa˚ SARVADARŚANAS. 104,16. yuktāyukta˚ Spr. 5146. NĪLAK. 12. NĪLAK. 61. SARVADARŚANAS. 81,12. a˚ KAP. 1,55. ˚rahita nicht gesondert, aneinanderstossend: payodharayuga Spr. (II) 1446. — 2〉 Untersuchung, Kritik, Prüfung; = vicāra H. an. MED. śṛṅgāravivekatattva GĪT. 12,28. śāstrasaṃbhāravivekakṛtaniścaya MĀRK. P. 20,4. dānapratigrahadharma˚ SARVADARŚANAS. 104,16. SARVADARŚANAS. 59,10. fgg. vīṇādibhidām Verz. d. Oxf. H. 200,b,11. melānām Verz. d. Oxf. H. 200,b,13. rāga˚ Verz. d. Oxf. H. 200,b,14. ˚pañcaka d. i. tattva˚, bhūta˚, kośa˚, dvaita˚, vākyārtha˚ oder mahāvākya˚ Verz. d. Oxf. H. 222, No. 540. 3〉 richtige Unterscheidung, — Einsicht; Verstand, Urtheilskraft: na vivekaṃ labhante 'muṣyāhaṃ vṛkṣasya raso 'smīti CHĀND. UP. 6,9,2. KAP. 3,47. KAP. 3,75. SARVADARŚANAS. 33,21. viveko duḥkhanāśāya Spr. (II) 257. vivekodaya Spr. (II) 1443. Spr. (II) 1466. Spr. (II) 2391. nirmalavivekadīpaka Spr. (I) 1026. ˚viraha Spr. (I) 2641. Spr. (I) 2844. fg. ghana˚ (Conj.) Spr. (I) 2971. viveko nāsti mūrkhāṇām Spr. (I) 3146. Spr. (I) 4561. īrṣyā hi ˚paripanthinī KATHĀS. 5,15. ˚padravīṃ prāpya KATHĀS. 33,81. RĀJA-TAR. 4,27. PRAB. 5,16. hṛto vivekaḥ BRAHMA-P. in LA. (III) 56,22. a˚ Spr. 3226. BHĀG. P. 5,13,22. BHĀG. P. 6,17,30. vivekāśraya Verz. d. Oxf. H. 209,a,20. ˚tīrtha Verz. d. Oxf. H. 263,b, No. 636. fg. ˚viśada RĀJA-TAR. 2,113. ˚viguṇa RĀJA-TAR. 5,352. ˚viśrānta (˚śūnya v. l.) MĀLAV. 4,1. ˚rahita Spr. (II) 1446. PAÑCAT. 3,14. ˚bhraṣṭa Spr. 2982. prāpta˚ adj. KAP. 1,83. vigalita˚ adj. Spr. (II) 526. yāta˚ adj. SARVADARŚANAS. 101,4. a˚ adj. Spr. 2730. KATHĀS. 49,223. sa˚ adj. KATHĀS. 15,62. — 4〉 abgekürzter Titel eines Werkes Verz. d. Oxf. H. 279,a,50. Verz. d. Oxf. H. 292,b,13. — 5〉 Wassertrog (jaladroṇī) H. an. MED. — Vgl. a˚, kāla˚, jāti˚, tattva˚, tithi˚ (unter tithi), dharma˚, nirviveka, pratyaktattva˚, prāyaścitta˚ (unter 1. prāyaścitta), bhāvanā˚, bhāvasāra˚, varṇa˚, vidhi˚, vyakti˚, śuddhi˚, śrāddha˚, saṃbandha˚.

Böhtlingk 1879 substantive masculine

Original text · German · substantive masculine

viveka m. — 1〉 Scheidung, Sonderung, Trennung, Unterscheidung. — 2〉 Untersuchung, Kritik, Prüfung. — 3〉 richtige Unterscheidung, — Einsicht; Verstand, Urtheilskraft. — 4〉 abgekürzter Titel eines Werkes. — 5〉 *Wassertrog.

Apte 1890 substantive masculine

Original text · English · substantive masculine

vivekaḥ 1 Discrimination, judgment, discernment, discretion; ([Page 0994-a]) kāśyapi yātastavāpi ca vivekaḥ Bv. 1. 68, Bv. 1. 66; jñātoyaṃ jaladhara tāvako vivekaḥ Bv. 1. 96; vivekabhraṣṭānāṃ bhavati vinitaḥ śatamukhaḥ Bh. 2. 10. 2 Consideration, discussion, investigation; yacchṛgāravivekatattvamapi yatkāvyeṣu līlāyita Gīt. 12, so dvaita,˚ dharma˚ 3 Distinction, difference, discriminating (between two things); nīrakṣīraviveke haṃsālasyaṃ tvameva tanuṣe cet Bv. 1. 13; Bk. 17. 60. 4 (In Vedānta phil.) The power of distinguishing between the visible world and the invisible spirit, or of separating reality from mere semblance or illusion. 5 True knowledge. 6 A receptacle for water, basin, reservoir. Comp. — jña a. judicious, discriminative; Pt. 1. 262, Pt. 1. 387. — jñānaṃ the faculty of discrimination. — dṛśān m. a discerning man. — padavī reflection, consideration.

Cappeller 1887 substantive masculine

Original text · German · substantive masculine

viveka m. Scheidung, Trennung, Unterscheidung, Untersuchung, Prüfung; Einsicht, Verstand.

Burnouf 1866 substantive masculine

Original text · French · substantive masculine

viveka viveka m. (vic) distinction; faculté d'analyse et de comparaison. Réservoir d'eau, bain. vivekitā f. (sfx. tā) qualité de pouvoir être distingué, analysé et comparé. vivekin a. (sfx. in) qui sait faire les distinctions, les analyses. vivecana n. (sfx. ana) distinction, analyse. vivecanīya a. (sfx. īya) discernable, analysable. vivecayāmi (c. de vic) distinguer dharmādharmau le juste et l'injuste.

Derived words

  • aviveka अविवेक substantive masculine non-discrimination
  • vivekaja विवेकज adjective born of discrimination
  • vivekakhyāti विवेकख्याति substantive feminine discriminative knowledge
  • vivekin विवेकिन् adjective discerning; discriminating

Occurrences in source texts (9)

PYS 7 occurrences
PYS 2.15–17: Everything Is Suffering 1 occurrence

Occurrences through derived words

PYS 2.23–26: From Avidyā to Kaivalya 1 occurrence

Direct occurrences

PYS 2.27–29: Aṣṭāṅga as a Path to Liberation 1 occurrence

Direct occurrences

PYS 3.52–55: Viveka and Kaivalya 2 occurrences

Occurrences through derived words

PYS 4.25–26: Citta Flows toward Kaivalya 1 occurrence

Direct occurrences

PYS 4.29–32: Dharmamegha-Samādhi 1 occurrence

Occurrences through derived words

SS 2 occurrences
SS 1.7–1.11: Turya in Three States 1 occurrence

Occurrences through derived words

  • SS 1.10 Segment 1

    Through: aviveka Attested form: avivekaḥ Grammar of the segment: nominative singular

SS 3.2–3.3: Bondage and Māyā 1 occurrence

Occurrences through derived words

  • SS 3.3 Segment 4

    Through: aviveka Attested form: avivekaḥ Grammar of the segment: nominative singular

Continue with AYI Free

Image source: AYI archive.