sañj सञ्ज् – cling; join
verbal root · Word type unspecified · verb
Dictionary sources
AYI dictionary verbal root
cling; join
Cappeller 1891 verb
Original text · English · verb
sañj saj, sájati, sája°te, pp. saktá ·v (q.v.) A. trans, hang on or together; M. intr. hang on (acc.), cleave or stick to (loc.); P. sajyáte hang on (loc.), sajjate (°ti) be hung on or attached to (loc.); cleave, stick; lag, tarry; be intent upon or devoted to (loc.). C. sañjayati attach, connect with (loc.); sajjayati fix on, attach to (loc.); copulate i.e. prostitute. -- vyati mix or join mutually. anu hang or stick with (instr.), add; P. anuṣajjate hang on, adhere or cling to (acc. or loc.), devote one's self to or occupy one's self with (loc.). abhi utter a curse; lay a claim upon (loc.). ava A. hang or fasten upon, commit or transfer to (loc.). P. avasajyate be hung or fastened; avasajjate cling or attach one's self to. ā hang or suspend on (loc.); impose upon, transfer to (loc.); lean on, cling to (acc.), follow close to a person's (acc.) heels (also āsajjate). C. suspend, cause a pers. (intr.) to hang or put on (loc.); appoint to (loc). vyā get engaged in a quarrel or fight. samā hang on or round; lay (a change) on, commit or transfer to (loc.). ni M. hang round (one's self) on down. pra A. attach (one's self) to (loc.); hang, stick, or furnish with (instr.); approach as an enemy, engage in a quarrel with (loc.); (cause to) happen, occur, or result. P. (in both forms) cling or stick to, be occupied with (loc.). saṃpra (sajyate, °ti), be attached to (loc.). vi A. hang on, suspend; P. (ṣajjate) be devoted or attached to (loc.), esp. to the world or to a beloved person; be followed close by (instr.). sam (sajjate, °ti) stick, adhere, cling to (loc.); get into a quarrel or fight with (instr.), attack, assail (acc.); stop, falter (voice); flow together, join; be engaged, commence (fight). -- Cf. átiṣakta, ánuṣakta, ā́ṣakta, níṣakta, prasakta, víṣakta, vyátiṣakta, vyāsakta (add.), saṃsakta.
Monier-Williams 1872 Word type unspecified
Original text · English · Word type unspecified
sañj 1 . sañj (= rts. sañc, 1. sajj), cl. 1. P. sañjati, &c., to go, move.
Original text · English · Word type unspecified
sañj 2 . sañj (sometimes written sajj, which appears to be a form of the rt. developed out of sajjate, ep. for Pass. sajyate), cl. 1. P. sajati (ep. also sajjati), sasañja (ep. also sasajja), saṅkṣyati, asāṅkṣīt, saṅktum, to cling or adhere to, stick; to fasten: Pass. sajyate (ep. also sajjate), to be attached, become attached or connected, adhere, cling, stick: Caus. sañjayati, yitum, Aor. asasañjat, to cause to stick or cling to; to cause to be connected or have intercourse with: Desid. sisaṅkṣati: Intens. sāsajyate, sā- saṅkti; [cf. Gr. σάττω, σαγή, σάγμα, σακτός, σάκτωρ, (probably) σάκκος, σάκτας.]
Petersburger 1855 verb
Original text · German · verb
√sañj , sájati DHĀTUP. 23,18 (saṅge, pariṣvaṅge). P. 6,4,25. VOP. 8,102. asāṅkṣīt (s. u. pra), sasañja, sasañjatus und sasajatus VOP. asaktaḥ saṅkṣyāmi (vgl. unter ā und Kār. 2 aus SIDDH._zu_P. 7,2,10); partic. saktá. 1〉 anhängen, zusammenhängen ŚĀṄKH. BR. 24,1. yada̱dya du̱gdhaṃ pṛ̀thi̱vīmasàkta sich hängen an TBR. 1,4,3,3. — 2〉 act. hängen bleiben, sich anheften: sasañjuḥ (sasajjuḥ ed. Calc.) — mattebhakaṭeṣu phalareṇavaḥ RAGH. 4,47. — 3〉 pass. sajyáte hängen (intrans.) an ŚAT. BR. 10,2,6,8. ŚAT. BR. 14,6,9,28. ŚAT. BR. 14,6,11,6. gewöhnlich mit Assimilation sajjate (episch auch sajjati, welches DHĀTUP. 7,22 als bes. Wurzel in der Bed. gatau angefuhrt wird; vgl. saṃsasajjatus unter sam) an Etwas (loc.) gehängt —, geheftet werden; hängen —, stecken bleiben: guṇena sajjate (in dieser rein passiven Bed. wäre wohl richtiger sajyate) dehaḥ PAÑCAR. 2,8,31. sāsajjata śicastantyām BHĀG. P. 7,2,52. yathā nabhaḥ sarvagataṃ na sajjate BHĀG. P. 43. MBH. 5,2223. yeṣāṃ nopari nādhaśca na tiryaksajjate gatiḥ R. 5,53,20. R. 5,69,18. R. 4,28,27. sajjamānaḥ pade pade HARIV. 9457. vācā sajjamānayā HARIV. 4856. MBH. 1,7769. R. 2,58,11 (R. 2,58,13 GORR.). R. 60,4. R. 64,10. stecken bleiben so v. a. anstehen, zögern MBH. 1,7176. R. 4,28,23. Spr. (II) 5625. act.: pādapāgreṣu sajjantī R. 3,58,13. sajjatus cakreṣu MBH. 7,8538. HARIV. 4759. nahi bāṇā mayotsṛṣṭāḥ sajjantīha śarīriṇām . kāyeṣu bleiben nicht stecken so v. a. durchbohren, fliegen hindurch MBH. 5,7045. geheftet sein auf, hängen an so v. a. sich hingeben, sich beschäftigen mit, mit den Gedanken, mit dem Herzen bei Jmd oder Etwas (loc.) sein; med.: kasyāstvayi na sajjeta mano dṛṣṭiśca BHĀG. P. 9,14,20. karmasu sajjante MBH. 3,63. MBH. 3,15157. R. 4,61,57. R. 5,47,17. BHĀG. P. 6,2,46. tasminkarmaṇi Spr. (II) 7395. guṇakarmasu BHAG. 3,29. guṇeṣu BHĀG. P. 8,5,44. kāmabhogeṣu R. 4,34,28. akāryeṣu Spr. (II) 6685. fgg. KĀM. NĪTIS. 17,56. vivartmasu KĀM. NĪTIS. 5,52. vyasane KĀM. NĪTIS. 7,8. na te lokeṣvasajjanta (so ist zu lesen; vgl. MUIR, ST. 4,331) nirapekṣāḥ prajāsu te VP. 1,7,7. gṛhe BHĀG. P. 5,18,13. upadharmeṣu BHĀG. P. 4,19,25. indriyārtheṣu BHĀG. P. 22,52. asacchāstreṣu BHĀG. P. 7,13,7. atra Spr. (II) 5103. BHĀG. P. 1,3,36. BHĀG. P. 1,10,24. BHĀG. P. 11,3,5. mātā pitā ceti rāma sajjeta yo naraḥ Spr. (II) 1501. BHAG. 3,28. BHĀG. P. 3,15,27. act.: yatra vā dṛṣṭirna sajjati MBH. 1,7694. kasyā manaste — striyā na sajjedbhujayoḥ BHĀG. P. 4,25,42. sajjanti puruṣe nāryaḥ MBH. 13,2391. viṣayeṣu M. 6,55 (v. l. med.). Spr. (II) 808. BHĀG. P. 3,23,54. BHĀG. P. 2,1,39. — 4〉 partic. saktá anhängend, anhaftend AV. 5,13,1. tatra tatra hi dṛśyante saktāḥ kanakabindavaḥ R. 2,88,9. kauśeyatantavaḥ 10. kaṅkapattre . saktāṅguliḥ karaḥ RAGH. 2,31. vimocayantī śākhāsu valkalamasaktamapi ŚĀK. 45. anyo'nyasaktāḥ (tisro mātrāḥ) PRAŚNOP. 5,6. asakto bāhuḥ an Nichts geklammert, frei R. 3,75,6. mālayā kaṇṭhasaktayā R. 4,12,47. kasmāddvāri tiṣṭhecca saktaḥ so v. a. wie angenagelt MBH. 5,944. kiṃ bhittisaktastvaṃ tiṣṭhasyālikhito yathā KATHĀS. 72,290. iṣūnasaktāṃstvaritaḥ prāhiṇot nicht hängen bleibend, durchfliegend MBH. 14,2189. asaktaṃ (aśaktaṃ die ältere Ausg.) ca ratho yāti HARIV. 9741. tava bhartṛsakto (so ed. Bomb.) 'pamṛtyuḥ PAÑCAT. 186,24. matsaktā strīhatyā PAÑCAT. 221,14. sunipuṇaparamāptasaktatantra adj. (nṛpa) so v. a. übertragen, anvertraut KĀM. NĪTIS. 5,92. surāḥ saktavairā (v. l. baddha˚) daityaiḥ so v. a. im Streit befindlich ŚĀK. 48, v. l. balavyasana˚ (v. l. ˚yukta) steckend in, behaftet mit Spr. (II) 2872, v. l. mama saktam so v. a. mir gehörig PAÑCAT. 222,13. PAÑCAT. 222,15. asaktam adv. ununterbrochen H. 1471. HALĀY. 4,13. svapa KĀM. NĪTIS. 7,57. geheftet —, gerichtet auf, hingegeben, obliegend, beschäftigt mit, mit den Gedanken oder dem Herzen an Jmd oder Etwas (loc.) hängend: pārthasya cakṣururvaśyām MBH. 3,1800. tatra tatraiva saktābhūddṛṣṭiḥ MBH. 3,2199. vasudhāsaktanayanā R. 3,60,7. RAGH. 2,28. KATHĀS. 18,81. tvayyeva saktāṃ buddhim R. 2,102,9 (R. 2,110,3 GORR.). priyasya bhāveṣu ca saktabhāvāḥ R. 5,11,16. ratyarthaṃ saktamanaso rāvaṇe rāvaṇastriyaḥ R. 5,14,26. saktamanasāṃ kāntāmukhavilokane Spr. (II) 3698. RĀJA-TAR. 6,177 (saktva bei TR. Druckfehler). girīśaṃ prati saktamānasā KUMĀRAS. 5,3. cittaṃ saktaṃ kāsvapi dṛṣṭiṣu Verz. d. Oxf. H. 228,a, N. parajanastrīsaktacitta VARĀH. BṚH. S. 69,20. samyagabhipālanasaktacitta (bhūpa) VARĀH. BṚH. S. 19,9. apsarasi saktaḥ (dānavapuṃgavaḥ) R. 4,51,15. putradārakuṭumbeṣu MAITRYUP. 6,28. suhṛtsu (beide Ausgg. śakta, was = priyaṃvada sein soll) DAŚAK. 140,7. strīṣvagamyāsu VARĀH. BṚH. S. 68,69. arthakāmeṣu M. 2,13 (a˚). viṣayeṣu M. 7,30. karmaṇi BHAG. 3,25. yajñe MBH. 14,2810. grāmyeṣu bhogeṣu Spr. (II) 6657. R. 4,31,3. svakulyāśane Spr. (II) 2575. gṛheṣu BHĀG. P. 1,13,16. krīḍanādiṣu BHĀG. P. 4,8,27. BHĀG. P. 5,19,6. häufig in comp. mit der Ergänzung: dyūtastrīpāna˚ YĀJÑ. 2,267. tapaḥ˚ MBH. 14,2810. Spr. (II) 4432. Spr. (II) 5438. VARĀH. BṚH. S. 5,33. VARĀH. BṚH. S. 5,39. VARĀH. BṚH. S. 5,74. VARĀH. BṚH. S. 12,6. VARĀH. BṚH. S. 15,6. KATHĀS. 19,46. MĀRK. P. 24,22. RĀJA-TAR. 1,308. PAÑCAT. 89,18. ohne Ergänzung BṚH. ĀR. UP. 4,4,6. MAITRYUP. 4,2. Spr. (II) 4515 (Conj. für śakta). a˚ SĀṂKHYAK. 40 (aśakta LASSEN). RAGH. 1,21 (arthe zu ergänzen). BHĀG. P. 1,6,28. BHĀG. P. 3,3,19. fehlerhaft für aśakta KĀM. NĪTIS. 13,25. — 5〉 partic. saktavant so v. a. sasañja heftete an: gajapuṣpīṃ tāṃ tasya kaṇṭhe sa saktavān R. 4,12,46. — Vgl. udakasakta. — caus. 1〉 sañjayati anheften: sañjitavān als Erkl. von asakta ŚAṂK._zu_BṚH. ĀR. UP. 1,3,8 (und SĀY._zu_ŚAT. BR. 14,4,1,9). in Verbindung bringen mit (loc.): sattvaṃ (subj.) sukhe sañjayati rajaḥ karmaṇi, tamaḥ pramāde sañjayatyuta BHAG. 14,9. — 2〉 sajjayati (vgl. pass.) dass.: vṛkṣe pāśamasajjayat KATHĀS. 13,99. sajjita = kācita HALĀY. 4,83. sajjayanti hi te nārīḥ so v. a. verkuppeln M. 8,362. hängen an, heften auf: kāle deśe ca mano na sajjayet BHĀG. P. 2,2,15. asajjitātman BHĀG. P. 5,13,20. — sajjay bereit machen s. bes. — desid. siṣaṅkṣati P. 8,3,64, Schol. — ati, partic. ˚ṣakta zusammenhängend mit (instr.) AV. 12,3,23. ˚sakta heftig hängend an: viṣayātisaktacetas DAŚAK. 65,6. — vyati an entgegengesetzten Orten verbinden, verschränken, verschlingen, mit einander in Verbindung setzen: so̱ma̱gra̱hāṃścà surāgra̱hāṃśca̱ vyatìṣajati . a̱nnādyènai̱vaina̱ṃ vyatìṣajati TBR. 1,3,3,5. vyatiṣajati padārthānāntaraḥ ko 'pi hetuḥ UTTARAR. 108,4 (146,8). Jmd in Etwas hineinziehen, verwickeln (z. B. in ein Spiel): māṃ vyatyaṣajat (so ed. Calc. st. vyatyasajat) DAŚAK. 70,7. vyatiṣakta verschränkt, verschlungen, verflochten, untereinandergemischt: vyatìṣakta̱ṃ vai kṣa̱traṃ vi̱śā TBR. 2,7,18,5. yatrā̱nyā ànyā̱ oṣàdhayo̱ vyatìṣaktā̱ḥ syuḥ TS. 6,2,6,3. TS. 6,6,4,2. TS. 6,2,5,4. TS. 7,4,3,5. AIT. BR. 1,11. chandāṃsi ŚAT. BR. 3,4,4,2. ŚAT. BR. 5,4,2,9. ŚAT. BR. 7,3,1,4. NṚS. TĀP. UP._in_Ind. St. 9,91. Ind. St. 9,94. keśabandhavyatiṣaktamallikā BHĀG. P. 10,6,5. (yuddham) tāvakānāṃ pareṣāṃ ca vyatiṣaktarathadvipam MBH. 6,1865. MBH. 6,2125. MBH. 6,2421 (an den beiden letzten Stellen ed. Calc. fehlerhaft vyatiṣikta). MBH. 6,3506. MBH. 9,531. HARIV. 5028. yuddhaṃ tava teṣāṃ ca — narāśvarathanāgānāṃ vyatiṣaktaṃ parasparam MBH. 6,3886. anyo'nya˚ MBH. 14,991. M. 10,25. HARIV. 3441. sūryaraśmibhiḥ HARIV. 12097 (die neuere Ausg. fehlerhaft vyatiṣikta, welches NĪLAK. durch miśrita erklärt). sarvairapi guṇaiḥ MBH. 14,1378. vyatiṣikta fehlerhaft in beiden Ausgg. MBH. 4,1043. MBH. 10,7329. vyatiṣáṅgam absol. ŚAT. BR. 2,6,1,32. ˚ṣajya sich gegenseitig bei der Hand fassend PAÑCAV. BR. 14,8,4. PAÑCAV. BR. 15,2,9. Vgl. vyatiṣaṅga. — anu 1〉 act. a〉 behängen: ātmānaṃ rasena ŚAT. BR. 7,3,1,3. — b〉 hinzufügen PĀR. GṚHY. 1,5. PĀR. GṚHY. 1,8. — 2〉 pass. a〉 ˚sajyate α〉 hängen bleiben —, haften an (loc.): dharmapūte ca manasi nabhasīva na jātu rajo 'nuṣajyate DAŚAK. 64,18. sich anschliessen Comm. zu VS. PRĀT. 4,173. — β〉 sich wieder anschliessen so v. a. aus dem Vorangehenden nachgelten, — zu ergänzen sein: saṃnidhānādevetyanuṣajyate Comm. zu KAP. 1,98. SĀH. D. 238,4. — b〉 ˚ṣajjate α〉 sich Jmd (acc.) anschliessen so v. a. auf dem Fusse folgen: gopāstamanvasajjanta śakaṭaiḥ BHĀG. P. 10,39,33. BHĀG. P. 10,83,34. — β〉 hängen an so v. a. sich hingeben, sich beschäftigen mit, mit den Gedanken, mit dem Herzen bei Etwas (loc.) sein: indriyārtheṣu, karmasu BHAG. 6,4. kuśale karmaṇi BHAG. 18,10. kāye BHĀG. P. 4,20,5. draviṇe BHĀG. P. 11,23,23. — 3〉 partic. ánuṣakta a〉 mit act. Bed. haftend an: mṛtyurjarā ca vyādhiśca duḥkhaṃ cānekakāraṇam . anuṣaktaṃ yadā dehe MBH. 12,6545. hängend an so v. a. auf dem Fusse folgend: rathāṅga BHĀG. P. 9,4,50. parānuṣakta (parāk pṛṣṭhato lagnaḥ Comm.) BHĀG. P. 3,18,9. gekettet an, in naher Verbindung stehend mit (gen.) MAITRYUP. 4,6. — b〉 mit pass. Bed. behaftet mit (instr.): rasena ŚAT. BR. 7,3,1,3. pāpmanā ŚAT. BR. 2,2,3,10. mṛtyunā (so mit der ed. Bomb. zu lesen) MBH. 12,6670. Spr. (II) 2381. nakārānuṣakta SIDDH. K._zu_P. 7,1,59. duḥkhānu˚ SARVADARŚANAS. 116,2. viṣānu˚ SARVADARŚANAS. 118,5. — Vgl. anuṣaṅga fgg. und ānuṣak. — abhi, ˚ṣajati P. 8,3,65, Schol. 1〉 Jmd (acc.) Etwas anhängen so v. a. über Jmd einen Fluch aussprechen: abhiṣakto hyabhiṣajet Spr. (II) 5217. — 2〉 Ansprüche machen oder haben auf (loc.): tadevāsanamanvicchedyatra nābhiṣajet (nābhipatet ed. Bomb.) paraḥ MBH. 4,95. — Vgl. abhiṣaṅga — desid abhiṣiṣaṅkṣati P. 8,3,64, Schol. — ava 1〉 hängen —, befestigen an: anāgasi gurau yo me mṛtasarpamavāsṛjat (wohl avāsajat zu lesen; vgl. P. 1,1692. P. 8,1743) MBH. 1,1973. skandhadeśe 'vasajya pāṇim MBH. 15,436. puṣpadāma kaṇṭhe HARIV. 7690. HARIV. 13135. śilāṃ kaṇṭhe R. 3,53,52. avasajyantāṃ śarīre bhūṣaṇāni R. 5,22,21. svāmivacanaṃ hṛdayeṣvavasajya so v. a. einprägen R. 3,61,12. avasakta a〉 angehängt; anhängend, hängend an: (rājñā) avasaktaḥ pituste 'dya mṛtaḥ skandhe bhujaṃgamaḥ MBH. 1,1692. MBH. 1,1743. mudgara HARIV. 2430. vāsas (so v. a. hängen geblieben, angestreift) MṚCCH. 23,9. khuroddhūtāvasaktena (˚siktena die neuere Ausg., was NĪLAK. durch vyāpta erklärt) HARIV. 4301. pādapaśākhāgreṣu nāryaḥ R. 4,44,103. vāhaneṣu R. 4,728,38. śākhāvasakta R. GORR. 2,103,12 (SCHL. 2,94,12 SCHL.). bhogibhogāvasaktena maṇiratnena HARIV. 2496. aṃsāvasaktaparaśu HARIV. 5292. R. 5,47,36. VARĀH. BṚH. S. 12,6. KUMĀRAS. 7,23. ŚIŚ. 9,7. CAURAP. 4. mahītalāvasaktajānu adj. so v. a. auf den Knieen liegend PAÑCAT. ed. orn. 44,13. tadāśrayāvasaktasutaduhitṛkalatra hängend an so v. a. gehörig zu, bewohnend BHĀG. P. 5,14,28. — b〉 behängt: mālyadāmāvasakta HARIV. 10049. — 2〉 aufbürden, übertragen: taṃ kāryasamāsaṅgamavasajya hanūmati R. 4,42,7. kāryasamādhānamavasaktaṃ hanūmati 8. — 3〉 ˚sajjate sich anhängen, auf den Leib rücken: yathā śvā bhaṣituṃ caiva hantuṃ caivāvasajjate MBH. 13,2198. — Vgl. avasañjana in den Nachträgen. — caus. partic. avasajjita behaftet —, versehen mit: śauryāva˚ Inschr. in Journ. of the Am. Or. S. 6,505, Śl. 17. — ā 1〉 anhängen, aufhängen an (loc.): sūryè vi̱ṣam ṚV. 1,191,10. di̱vi rū̱pam ṚV. 10,124,7. pa̱tsa̱ṅginī̀ḥ AV. 5,21,10. śākhāyām KAUŚ. 75. fg. KAUŚ. 79. ŚAT. BR. 2,6,2,17. KĀTY. ŚR. 7,9,9. KĀTY. ŚR. 8,3,26. KĀTY. ŚR. 19,3,20. mālāṃ kaṇṭha āsajat MBH. 3,16125. skandhe cāsajya paraśum R. 1,74,18. āyudhāni vṛkṣeṣu R. 5,91,18. cāpaṃ kaṇṭhe KUMĀRAS. 2,64. anubandhānāsaṅkṣyāmi PAT._zu_P. 3,1,11 in der ed. Calc. anubandha āsajyate SIDDH. K. 160,b,2. med. sich anhängen, anlegen KĀTY. ŚR. 24,7,3. Jmd (dat.) Etwas anhängen: a̱ya̱smayènā̱ṅkenà dviṣa̱te tvā (pāpīṃ lakṣmīṃ) sàjāmasi AV. 7,115,1. pass. hängen bleiben an (loc.): āsajyata dhvajastambhe KATHĀS. 81,37. sich heften auf: āsajyamānekṣaṇa ŚĀK. 74. — in übertr. Bed. act. aufladen, aufbürden, übertragen: bhuje (sc. svasmin) bhūyaḥ sa bhūmerdhuramāsasañja RAGH. 2,74. asmāsvāsajya sarvāṇi rājyakāryāṇi MBH. 1,1955. svaputre rājyam MBH. 15,544. tasmājjyeṣṭheṣu putreṣu rājyatantrāṇi pārthivāḥ . āsajanti R. GORR. 2,7,19. fg. R. GORR. 2,31,11 (āsajya zu lesen). na tu duryodhane doṣamimamāsaktumarhasi schieben auf, zuschreiben MBH. 6,588. tena vairamāsajya so v. a. Feindschaft beginnen Spr. (II) 4747. āsasañja bhayaṃ teṣām so v. a. er versetzte sie in Angst BHAṬṬ. 14,104. — 2〉 sich lehnen an (acc.): mā sāramajñātvā kadalīskandhamāsajaḥ (āsaja ed. Bomb., kadalīskandhatulye niḥsāre 'smindharme mā sajjo bhavetyarthaḥ NĪLAK.) MBH. 3,10581. sich klammern an: tamāsajya (āsādya ed. Bomb.) R. 2,64,28. sich hängen an so v. a. auf der Ferse folgen: a̱mitrā̱nvajrèṇa AV. 11,10,3. yadi no 'surarakṣasānyāsajeyuḥ ŚAT. BR. 1,5,3,21. ŚAT. BR. 3,6,1,27. in derselben Bed. āsajjata BHĀG. P. 7,8,27. st. āsajja MBH. 7,79 liest die ed. Bomb. āsādya. — 3〉 partic. ā́sakta a〉 angehängt, aufgehängt, hängend —, geheftet an, gelegt an, auf ŚAT. BR. 4,1,3,9. ŚAT. BR. 6,7,1,17. ŚAT. BR. 6,7,1,19. ŚAT. BR. 6,7,1,21. NIR. 9,20. uttarīyamihāsaktaṃ sītayā R. 2,88,10. cakre pradhiḥ MBH. 5,2081. niyogapāśāḥ skandhābhyām HARIV. 3731. godhāṅgulitrairāsaktaiḥ R. 2,100,22 (GORR. 2,108,21). R. 5,13,49. KUMĀRAS. 6,8. āsaktau so v. a. parasparāsaktau MBH. 1,6020. skandhāsaktaṃ hastam MBH. 15,436. vṛkṣāgrāsaktapāda R. 3,10,6. vṛkṣāsaktāni valkalāni R. 3,77,26. savyāṃsāsaktabhāra R. 3,52,9. RAGH. ed. Calc. 1,50. śikharāsaktameghāḥ KUMĀRAS. 6,40. RĀJA-TAR. 2,167. dhātryā mukhāsaktā KATHĀS. 34,98. gṛhāsakta am Hause hängend, von Hausthieren AK. 2,5,43. TRIK. 3,3,22. (mātṝḥ) abhyavādayadāsaktam wohl so v. a. sich an sie schmiegend R. 2,104,18. pādāsakta so v. a. Jmd auf Schritt und Tritt folgend oder zu Füssen liegend Spr. (II) 4039. enthalten in: śvadṛtau kṣīram Spr. (II) 6596. yavāṣṭakamudarāsaktam VARĀH. BṚH. S. 79,8. geheftet —, gerichtet auf: gagaṇāsaktalocana R. GORR. 2,10,18. R. GORR. 2,26,5. PAÑCAT. 46,14. citta, cetas, mati, manas, mānasa, hṛdaya Spr. (II) 993. Spr. (II) 1948. R. GORR. 1,7,12 (vgl. R. GORR. 1,7,9 SCHL.). VARĀH. BṚH. S. 46,76. VARĀH. BṚH. S. KATHAS. 16,105. BHĀG. P. 4,27,12. MĀRK. P. 50,74. BHAG. 7,1. KATHĀS. 45,276. BHĀG. P. 3,32,16. ŚUK. in LA. (III) 32,11. R. 2,21,19. KATHĀS. 15,3. BRAHMA-P. in LA. (III) 54,12. BRAHMA-P. in LA. (III) 54,19. BHĀG. P. 3,30,6. BHĀG. P. 4,25,3. BHĀG. P. 9,22,23. von Personen mit den Gedanken —, mit dem Herzen an Jmd oder Etwas hängend, obliegend, sich beschäftigend mit; = tatpara AK. 3,1,9. parāsakta (= paralokapriya NĪLAK.) MBH. 6,562. kṣetrāpaṇagṛhāsakta Spr. (II) 1868. Spr. (II) 2193. Spr. (II) 2324. Spr. (II) 4432. Spr. (II) 6276. VARĀH. BṚH. S. 15,27. VARĀH. BṚH. S. 16,23. KATHĀS. 18,132. KATHĀS. 42,116. KATHĀS. 50,34. Verz. d. Oxf. H. 128,b,8. PRAB. 101,1. BHĀG. P. 6,1,29. BHĀG. P. 7,10,2. SĀH. D. 34,9. PAÑCAT. 27,9. HIT. 27,16. HIT. 60,2. — b〉 umwunden: āyudhe mālādāmabhirāsakte R. 2,33,2. behängt —, versehen mit: madhukarāsaktapadma PAÑCAR. 1,7,16. kastūrīkuṅkumāsakta 38. — c〉 entsponnen (von einem Kampfe): prabhinnayoryathāsaktaṃ (sc. yuddhaṃ) mattayorvanahastinoḥ MBH. 9,1164. — Vgl. āsakti fgg. und mānāsakta. — caus. 1〉 aufhängen ŚĀṄKH. ŚR. 17,4,2. ŚĀṄKH. ŚR. 17,4,3. — 2〉 anhängen —, aufsetzen lassen: dhātrīkarābhyām — āsañjayāmāsa yathāpradeśaṃ kaṇṭhe guṇam RAGH. 6,83. — 3〉 anstellen an (ein Geschäft): āsañjayitvā tvāṃ kṛtye (so ed. Bomb.) kasmiṃścit MBH. 13,5904. — āsājya R. GORR. 2,31,11 fehlerhaft für āsajya. — desid. āsisaṅkṣati sich an Jmd machen wollen ŚAT. BR. 1,6,1,12. ŚAT. BR. 1,6,1,15. — adhyā aufhängen an: sthā̱ṇau AV. 14,2,48. — abhyā, partic. ˚sakta zusammengehängt, im Ritual der Fall, wo ein folgender Tag mit derselben Form anhebt, die den vorangehenden Tag schloss, ĀŚV. ŚR. 10,3,4. Comm. zu PAÑCAV. BR. 22,3,7 (abhyāsaṅgyaḥ pañcāhaḥ im Text). — upā s. upāsaṅga. — nirā, partic. ˚sakta mit den Gedanken —, mit dem Herzen an Etwas hängend: ekatra MBH. 13,6476. wohl fehlerhaft für samāsakta, wie die ed. Bomb. liest. — pratyā s. pratyāsaṅga. — vyā, partic. ˚sakta 1〉 angeheftet, hängen geblieben, hängend an (loc.) HARIV. 13005. KATHĀS. 18,294. KATHĀS. 74,192. vetravyāsaktahasta MBH. 9,1638. RAGH. 7,43. CHANDOM. 112. hängend an so v. a. im Gefolge seiend HARIV. 13823. abhängig von, in Verbindung stehend mit MÜLLER, SL. 170. geheftet, gerichtet auf: cittaṃ gṛheṣu BHĀG. P. 1,19,14. manas Spr. (II) 2499. hṛdaya R. 3,42,8. mit den Gedanken, mit dem Herzen an Jmd oder Etwas hängend, beschäftigt mit AK. 3,4,25,192. gandhābharaṇamālyeṣu MBH. 4,713. svakārye VIKR. 60,6. līlāśata˚ GĪT. 6,11. Spr. (II) 1436. — 2〉 umschlungen Spr. (II) 1378. — Vgl. vyāsaṅga. — samā 1〉 anhängen, umschlingen: tasya skandhe mṛtaṃ sarpam — samāsajat MBH. 1,1675. MBH. 1,1699 (nach der Lesart der ed. Bomb. st. samāsṛjat der ed. Calc.). srajaṃ rājñaḥ skandhe MBH. 1,4418. tasya skandhe bāhum MBH. 5,3695. kvāyudhāni samāsajya MBH. 4,150. MBH. 4,174. HARIV. 8242 (kaṇṭhe zu lesen). — 2〉 aufbürden, übertragen, übergeben: putre sarvaṃ samāsajya M. 4,257. putre rājyam M. 9,323, v. l. mayi sarvaṃ kuṭumbam MBH. 3,14702. rāme bhāram HARIV. 6625. — 3〉 partic. samāsakta angehängt: grīvāyāṃ kālapāśaḥ R. 3,56,26. bespannt: siṃhaiścaturbhī rathaḥ R. 5,43,15. gebunden an so v. a. abhängig von: tvayi prāṇāḥ R. SCHL. 2,64,9. in Beziehung stehend zu: yudhiṣṭhire bhāratī MBH. 4,914. geheftet —, gerichtet auf: cittaṃ jantorviṣayagocare MAITRYUP. 6,34. mit den Gedanken —, mit dem Herzen hängend an, beschäftigt mit: ekatra MBH. 13,6476 nach der Lesart der ed. Bomb. jalakrīḍā˚ PAÑCAR. 4,1,35. zurückgehalten: dīrghakālasamāsaktaṃ viṣam MBH. 5,2058. übertragen, anvertraut: arthā anārye Spr. (II) 5559. vānareṣu kāryam R. 5,71,10. behaftet mit: saṃtāpa˚ KATHĀS. 117,55. — Vgl. samāsakti fgg. — ud s. utsaṅga, utsañjana. utsajyate (˚tām) MĀLATĪM. 172,13 und Spr. (II) 2033 fehlerhaft für utsṛjyate (˚tām). — upa, ˚sajjate hängen an in übertr. Bed.: strīṣu straiṇeṣu ca BHĀG. P. 11,26,22. partic. upasakta so v. a. an der Sinnenwelt hängend R. 7,23,1,48. — ni, ˚ṣajati VOP. 8,102. med. sich Etwas umhängen: i̱ṣu̱dhīn ṚV. 1,33,3. tasya vālo nyaṣañji an ihm hängt ein Schweif ŚAT. BR. 3,6,2,4. ŚAT. BR. 3,6,2,5. — partic. níṣakta angehängt, geheftet —, hängend an MĀRK. P. 47,13. viṭapaniṣaktajalārdravalkaleṣu drumeṣu ŚĀK. 31, v. l. kaṇṭhe svayaṃgrāhaniṣaktabāhum KUMĀRAS. 3,7. kaṇṭhaniṣaktaśarāsana RAGH. 9,50. kārmukaniṣaktamuṣṭi RAGH. 11,70. payodharaniṣaktacandana RAGH. 19,45. DAŚAK. 91,5. ātmānaṃ khaḍge niṣaktapratimaṃ dadarśa KUMĀRAS. 7,36. darīgṛhotsaṅganiṣaktabhāsaḥ (oṣadhayaḥ) KUMĀRAS. 1,10. geheftet —, gerichtet auf: mano yatra niṣaktamasya ŚAT. BR. 14,7,2,8. fest sitzend in: niṣaktamiva (so zu lesen) hṛdaye śāstram VARĀH. BṚH. S. 2,5. — Vgl. niṣaṅga fgg. — pari, ˚ṣajati, paryaṣajat P. 8,3,63, Schol. ˚sajjate hängen an (mit den Gedanken, mit dem Herzen): viharansarvato mukto na kvacitparisajjase MBH. 12,8320. — desid. pariṣiṣaṅkṣati P. 8,3,64, Schol. — pra 1〉 anhängen an (loc.) LĀṬY. 10,4,3. — 2〉 behängen, behaften, versehen mit (instr.): rudriyeṇa paśūn ŚAT. BR. 1,7,3,21. ŚAT. BR. 1,7,4,12. ayajñiyānyajñena ŚAT. BR. 5,3,2,2. ŚAT. BR. 3,8,2,20. — 3〉 sich hängen an (loc.): tasyāmasau prāsajat DAŚAK. 65,13. fg. med. mit acc.: kāmā manuṣyaṃ prasajanta ete MBH. 5,770. tanmā prasāṅkṣīḥ so v. a. mit Jmd anbinden, sich an Jmd reiben CHĀND. UP. 4,1,2. prasajya an der Welt hängend BHĀG. P. 3,25,34. — 4〉 eintreten, stattfinden, die Folge von Etwas sein: tathā mā prasāṅkṣīt SARVADARŚANAS. 135,12. SARVADARŚANAS. 137,13. SĀH. D. 103,6. prasajet (wenn nicht prasajyeta zu lesen ist) SARVADARŚANAS. 117,16. SARVADARŚANAS. 137,5. — 5〉 pass. ˚sajyate, ˚ti, ˚sajjate und ˚ti a〉 sich heften, sich klammern an; mit den Gedanken —, mit dem Herzen an Jmd oder Etwas hängen, sich beschäftigen mit: āsanaṃ tu padākṛṣya na prasajyet (prasajjet ed. Bomb.) tathā naraḥ MBH. 13,5005. karṇāntike prasajjantaḥ khalāśca gaṇikākaṭākṣāśca Spr. (II) 5900. na prasajjeta (prasajyeta v. l.) vistare M. 3,125. M. 6,55. indriyārtheṣu sarveṣu na prasajyeta (v. l. prasajjeta) Spr. (II) 1121. eteṣu sarveṣu (Personen) na prasajjeta Spr. (II) 2725. Spr. (II) 7288. rūparasādiviṣayeṣu prasajjantyaḥ KULL._zu_M. 9,2. prasajjati so v. a. hängt an der Welt BHĀG. P. 5,13,16. prasajjantī eine Neigung empfindend, verliebt HARIV. 4621. HARIV. 9225. — b〉 = 4〉: vaiṣamyanairghṛṇye neśvarasya prasajyete NĪLAK. 38. itītaretarāśrayaḥ prasajyeta NĪLAK. 41. MUIR, ST. 4,219,1. PAT._zu_P. 6,2,191. Schol. zu P. 5,3,84, Vārtt. 3. Comm. zu TS. PRĀT. 2,9. TS. PRĀT. 2,20. TS. PRĀT. 3,1. TS. PRĀT. 19,3. BHĀṢĀP. 61. KUSUM. 30,16. SARVADARŚANAS. 11,6. SARVADARŚANAS. 15,17. SARVADARŚANAS. 45,12. SARVADARŚANAS. 70,12. SARVADARŚANAS. 162,12. ekapiṇḍaśabdau vṛthā prasajyeyātām so v. a. angewandt werden, stehen SARVADARŚANAS. 70,7. — 6〉 partic. prasakta a〉 anhaftend, anhängend: prasaktāśrumukhī R. 2,29,1. R. 5,26,19. phullābhyāmiva padmābhyāṃ prasaktāstoyabindavaḥ R. 5,33,13. geheftet, gerichtet auf: cittamasatāṃ pathi BHĀG. P. 3,27,5. dvijadevayajñayogaprasaktadhī VARĀH. BṚH. S. 69,38. pānaprasaktahṛdayā VARĀH. BṚH. S. 103,12. mit den Gedanken —, mit dem Herzen an Jmd oder Etwas hängend, obliegend, beschäftigt mit HALĀY. 2,209. vyasaneṣu M. 7,46. indriyārtheṣu M. 11,44. MBH. 7,1127 nach der Lesart der ed. Bomb. 8,1144. R. 4,37,12. Spr. (II) 4105. KATHĀS. 36,92. RĀJA-TAR. 6,317. BHĀG. P. 4,31,6. rāghavasya R. 5,26,21. dyūtapāna˚ M. 12,45. bhogaiśvarya˚ BHAG. 2,44. jihvālaulya˚ Spr. (II) 2421. UTTARAR. 91,13 (118,5). KATHĀS. 46,217. KATHĀS. 52,79. kuharaprasaktapārāvata DAŚAK. 87,14. PAÑCAT. 197,25. DHŪRTAS. 76,6. ohne Ergänzung an der Welt hängend BHĀG. P. 1,19,4. BHĀG. P. 1,19,14. verliebt MBH. 4,266. Spr. (II) 1815. Spr. (II) 3556 (ati˚). — b〉 behaftet —, versehen mit: vācā svarasaṃpatprasaktayā (st. dessen ˚prayuktayā 11) R. 4,63,7. — c〉 als Folge sich herausstellend, aus etwas Vorangehendem folgend, zur Geltung gelangt P. 1,1,60, Vārtt. iti dvitīyāḥ prasaktāḥ KĀŚ._zu_P. 1,1,50. KATHĀS. 19,53. SARVADARŚANAS. 61,1. Comm. zu TS. PRĀT. 1,4. TS. PRĀT. 2,29. TS. PRĀT. 5,3. TS. PRĀT. 5,37. TS. PRĀT. 9,13. TS. PRĀT. 14,5. TS. PRĀT. 21,1. — d〉 anhaltend, fortwährend, dauernd (adj. und adv.); = nitya JAṬĀDH._im_ŚKDR. yuddha MBH. 5,280. pariśrama R. 2,56,3. praṇaya MṚCCH. 145,7. ghoṣa RAGH. 13,40. nirvāṇa Spr. (II) 6423. yatna MĀLATĪM. 70,20. SUŚR. 1,256,4. SUŚR. 1,308,14. SUŚR. 2,304,16. SUŚR. 2,502,19. VARĀH. BṚH. S. 86,9. — Vgl. prasakti, prasaṅga, prasaṅgin, prasajya. — caus. 1〉 eintreten lassen: varṣāsu ṛtau prasañjite NAIṢ. 9,96. — 2〉 stecken bleiben. na śarottamā nageṣu u. s. w. prasajjayeran so v. a. würden hindurchfliegen R. 5,80,32. — anupra anhängen, anfügen an (instr.) ŚAT. BR. 9,3,4,12. partic. ˚sakta geheftet —, gerichtet auf: tadanuprasaktahṛdayā ŚIŚ. 9,63. — Vgl. anuprasakti. — saṃpra pass. geheftet sein auf, hängen an: na paradāreṣu mano me saṃprasa jjati MBH. 13,1496. prasajjante kubjāndhajaḍavāmanaiḥ Spr. (II) 5498. — ˚sakta 1〉 an Etwas hängend, beschäftigt mit: ˚manas MBH. 12,840. MBH. 12,6579. atra Spr. (II) 4933. MBH. 6,3775. — 2〉 anhaltend, fortwährend, dauernd: saṃprasaktasya vairasya kṛto 'ntaḥ R. 4,22,26. — prati Jmd (loc.) Etwas anhängen: avàrtima̱nyasmìn TS. 7,2,1,4. med. sich Etwas umhängen: kṛṣṇājinam LĀṬY. 10,20,2. — Vgl. pratisaṅgin. — vi 1〉 aufhängen: pra̱vā̱te TS. 6,4,7,2. KĀṬH. 27,3. ātape ĀPAST. im Comm. zu TS. 2,109,6. — 2〉 pass. a〉 geheftet —, gerichtet sein auf, mit den Gedanken —, mit dem Herzen an Etwas hängen: yadā na ceto māyāsu siddhasya viṣajjate BHĀG. P. 3,27,30. neha viṣajjate BHĀG. P. 2,2,31. viṣayeṣu BHĀG. P. 4,23,28. BHĀG. P. 4,29,26. BHĀG. P. 8,1,15. BHĀG. P. 11,7,40. viṣajjant an der Welt hängend BHĀG. P. 10,81,36. viṣajjantī an einem Manne hängend BHĀG. P. 8,12,24. — b〉 auf dem Fusse verfolgt werden: ditijādhamena viṣajjamānaḥ BHĀG. P. 3,19,6. — 3〉 partic. víṣakta aufgehängt, angehängt AV. 12,3,13. viṭapaviṣaktajalārdravalkaleṣu drumeṣu ŚĀK. 31. ˚tūṇa R. 3,19,27. stecken geblieben: kāye śarāḥ (mit der ed. Bomb. viṣakta st. vivikta zu lesen) MBH. 5,7152. MBH. 7,739. pathiṣu ca tatra tatra viṣaktaḥ hängen —, stehen geblieben BHĀG. P. 5,8,10. hängend an, in: sabhā khe viṣakteva MBH. 2,385. R. 6,14,19. tasminnanīkapramukhe viṣaktā dodhūyamānā mahāpātākāḥ MBH. 6,2654. sarassu nalinījālaṃ viṣaktam MBH. 6,3160. in übertr. Bed.: aviṣaktacetas Spr. (II) 5108. kṛṣṇaviṣaktamānasa BHĀG. P. 10,39,31. yasyāṃ viṣaktahṛdayaḥ BHĀG. P. 10,75,32. an der Welt hängend BHĀG. P. 8,12,39. hängend an so v. a. abhängig von: svaśaktiviṣaktaṃ rāgam DAŚAK. 66,15. so v. a. eingepflanzt, eingeprägt (= janita Comm.): (manyuḥ) viṣaktastīvreṇa vraṇitahṛdayena UTTARAR. 73,12 (94,12). — b〉 suspensus so v. a. unterbrochen: von einer Kuh, welche aufhört Milch zu geben, ṚV. 1,117,20. — Vgl. viṣaṅga fg. — caus. partic. viṣajjita hängend —, haftend an BHĀG. P. 10,90,11. — adhivi stehen auf (loc.): yasmindevā adhi viśve viṣaktāḥ MBH. 1,727. — abhivi pass. mit den Gedanken —, mit dem Herzen hängen an: guṇeṣvabhiviṣajjate BHĀG. P. 3,27,2. — sam pass. 1〉 hängen bleiben: na saṃsajjatyasau (so ed. Bomb.) MBH. 5,2223. viṣāṇe samasajjata MBH. 3,17228. sich anhängen, zusammengerathen im Kampfe, handgemein werden mit: bāhubhiḥ (bāhubhyāṃ) samasajjetām MBH. 2,917. MBH. 3,11506. MBH. 4,358. bhīṣmaḥ samasajjatkirīṭinā MBH. 6,3137. med. MBH. 6,3139. MBH. 6,3141. BHĀG. P. 8,10,8. rājānaḥ samasajjanta samāsādyetaretaram wurden handgemein MBH. 12,7563. auch mit acc. so v. a. angreifen: (kuntibhojam) saṃsasajjaturāhave (nach der Lesart der ed. Bomb. st. samasajjatus der ed. Calc.; also sajj als selbständige Wurzel behandelt) MBH. 6,1741. stocken von einer Rede: vaco hi paruṣākṣaraṃ na ca padeṣu saṃsajjate ad ŚĀK. 69,2. vācā saṃsajjamānayā MBH. 1,4225. R. 2,25,37. R. 2,90,14. R. 2,112,9 (R. 2,122,9 GORR.). — 2〉 zusammenfliessen, sich vereinigen: narasyāśvasya nāgasya samasajjata (= ghanatāmagamat NĪLAK.) śoṇitam MBH. 7,1397. — 3〉 sich entspinnen, sich bilden: samasajjanta yuddhāni MBH. 6,3142. — 4〉 partic. saṃsakta a〉 hängen geblieben so v. a. stockend: asaṃsaktākṣarapada HARIV. 16160. feindlich zusammengerathen —, handgemein geworden mit (instr.) MBH. 3,668. MBH. 3,680. MBH. 6,2363. MBH. 7,1257. MBH. 14,2416. HARIV. 2737. HARIV. 4116. HARIV. 4303. HARIV. 5060. HARIV. 5069. HARIV. 10464. R. 6,18,17. divākaro dhūmaketunā R. 6,86,42. in unmittelbarer Berührung stehend, verbunden, vereinigt: parasparam PAÑCAR. 4,6,7. sūkṣmāṇi parasparam VĀYU-P._in_Verz. d. Oxf. H. 51,a,7 = MĀRK. P. 40,24. anyo'nya˚ RAGH. 7,21. kāntasaṃsaktahastāḥ ṚT. 3,23. kalindakanyā gaṅgormisaṃsaktajalā RAGH. 6,48. cakravākamithunāni MṚCCH. 76,18. ˚cittayoritaretaram (so mit BENFEY zu lesen) RĀJA-TAR. 5,366. dīpasya saṃsaktā raśmayaḥ so v. a. abhängig, bedingt R. 2,64,68. verbunden mit so v. a. versehen mit: mahendrāyudhasaṃsaktau (so ist zu lesen, v. l. ˚saṃyuktau) - ambudau HARIV. 3732. mūtraśleṣmādi˚ Spr. (II) 4909 (Conj.). PAÑCAR. 1,7,52 (wohl saṃsaktaṃ zu lesen). sahasracakra˚ PAÑCAR. 11,17. PAÑCAR. 2,2,90. dicht anliegend, anstossend, sich berührend AK. 3,2,17. H. 1451. paśyemānpārthanirmuktānsaṃsaktāniva gacchataḥ (śarān) MBH. 4,2074. dīrghāsaṃsaktābhirbhrūbhiḥ VARĀH. BṚH. S. 68,69. vāmāṅgasaṃsaktasurāṅgana RAGH. 7,48. dicht: ˚viṭapaskandhaiḥ R. 3,79,7. R. 5,13,61. KUMĀRAS. 3,43. ˚dhārājalade meghe KĀM. NĪTIS. 7,38. ununterbrochen, beständig sich wiederholend H. 1471. ˚vadanāśvāsā MBH. 3,2552. kekā MĀLATĪM. 145,11. pāna KATHĀS. 17,1. kalaha KATHĀS. 18,108. — b〉 geheftet, gerichtet auf: tasyāṃ ˚manasaḥ MBH. 1,6331. ˚cetas Verz. d. Oxf. H. 256,a,16. mit den Gedanken —, mit dem Herzen an Jmd oder Etwas hängend, ergeben, obliegend, beschäftigt mit: ghṛtācyām R. 4,35,7. parapuruṣasaṃsaktā Spr. (II) 1827, v. l. sarvabhogeṣvasaṃsaktaḥ R. 7,3,2. Verz. d. Oxf. H. 51,a,9. karmasu BHĀG. P. 4,25,56. Verz. d. Oxf. H. 56,b,18 (wohl śaktyāṃ zu lesen). brahma˚ MBH. 13,210. yuddha˚ R. 4,15,31. gṛhavyāpāra˚ Spr. (II) 2190. svādhyāya˚ RĀJA-TAR. 6,9. ohne Ergänzung ergeben, treu anhängend HARIV. 7591 (nach der Lesart der neueren Ausg. st. saṃbhakta der älteren). verliebt MĀRK. P. 18,42. an der Welt hängend BHĀG. P. 4,20,6. — Vgl. saṃsakti fgg.
Original text · German · verb
sañj mit vyati Sp. 558, Z. 2 lies 13,7329. — ud, utsakta MBH. 1,5545 Lesart der ed. Bomb. st. utsikta der Calc. = utkarṣeṇa sarvatra vyāptaḥ NĪLAK. vielleicht sich in alle Angelegenheiten mischend. — pra 3〉 yo 'nāgasi prasajati (so ed. Bomb.) anbinden mit, sich reiben an MBH. 2,856. — 4〉 mit act. Bed. eintreten —, stattfinden lassen. na jñāyate kenābhiprāyeṇa prasajati kena nivṛttiṃ karotīti PAT. a. a. O. 1,239,a. 2,352,a. — sam, saṃsajjantu rathe anschirren MBH. 9,819 nach der Lesart der ed. Bomb.
Böhtlingk 1879 verbal root
Original text · German · verbal root
√sañj, √saj , sájati (Perf. sasañca) — 1〉 Act. — a〉 anhängen, zusammenhängen; Med. sich hängen an (Acc.) — b〉 hängen bleiben, sich anheften an (Loc.). — c〉 hängen an, so v. a. beschäftigt sein mit (Loc.) NAIṢ. 3,30. — 2〉 pass. sajyate hängen (intrans.). an (Loc.). — 3〉 Pass. mit Assimilation sajjate (metrisch auch Act.) — a〉 an Etwas (Loc.) gehängt —, geheftet werden, hängen —, stecken bleiben. Von Pfeilen mit na nicht stecken bleiben an, so v. a. durchbohrend, hindurchfliegen. — b〉 stecken bleiben, so v. a. anstehen, zögern. — c〉 geheftet sein auf, hängen an, so v. a. sich hingeben, sich beschäftigen mit, mit den Gedanken —, mit dem Herzen bei Jmd oder Etwas (Loc.) sein. — 4〉 saktá — a〉 anhängend, anhaftend, — an, steckend in, auch so v. a. behaftet mit; die Ergänzung im Loc. oder im Comp. vorangehend. saktaḥ und bhittisaktaḥ sthā so v. a. wie angenagelt dastehen; saktavaira Adj. so v. a. im Streit befindlich mit (Instr.). Mit Gen. so v. a. Jmd gehörig. PAÑCAD. 41,3 (ete sc. chagaṇās). Chr. 53,1. — b〉 geheftet an (im Comp. vorangehend), so v. a. übertragen, anvertraut. — c〉 geheftet auf, so v. a. gerichtet auf, hingegeben, abliegend, beschäftigt [Page7-024-b] mit, mit den Gedanken oder dem Herzen an Jmd oder Etwas (Loc., Acc. mit prati oder im Comp. vorangehend) hängend. — 5〉 saktvān so v. a. sasañja heftete an (Loc.). — Caus. — 1〉 sañjayati anheften, in Verbindung bringen mit (Loc.). — 2〉 sajjayati — a〉 anheften. — b〉 den Sinn u. s. w. hängen an, heften auf (Loc.). — c〉 verkuppeln. — Vgl. auch sajjay, — Desid. sisaṅghati Simplex nicht zu belegen. — Mit ati, átiṣakta — 1〉 zusammenhängend mit (Instr.). — 2〉 heftig hängend an (im Comp. vorangehend). — Mit vyati (˚ṣajati) — 1〉 an entgegengesetzten Orten verbinden, verschränken, verschlingen, mit einander in Verbindung setzen. vyatiṣajya sich gegenseitig bei der Hand fassend. — 2〉 Jmd in Etwas hineinziehen, verwickeln. — 3〉 vyátiṣakta in entgegengesetzter Weise verbunden, verschränkt, verschlungen, verflochten, untereinandergemischt ŚULBAS. 3,93. 101. 167. MBH. 6,52,5. MBH. 6,56,19. — Caus. vyatiṣañjita = vyatiṣakta Comm. zu ŚIŚ. 7,16. — Mit anu — 1〉 Act. — a〉 behängen —, beheften mit (Instr.). — b〉 hinzufügen ĀPAST. ŚR. 14,20,7. — 2〉 Pass. anuṣajyate — a〉 hängen bleiben —, haften an (Loc.). — b〉 sich anschliessen. — c〉 sich wieder anschliessen, so v. a. aus dem Vorangenden nachgelten, — zu ergänzen sein. — 3〉 anuṣajjete — a〉 sich Jmd (Acc.) anschliessen, so v. a. auf dem Fusse folgen. — b〉 hängen an, so v. a. sich hingeben, sich beschäftigen mit, mit den Gedanken —, mit dem Herzen bei Etwas (Loc.) sein. — 4〉 ánuṣakta — a〉 haftend an (Loc.). — b〉 hängend an, so v. a. auf dem Fusse folgend. — c〉 gekettet an, in naher Verbindung stehend mit (Gen.). — d〉 behaftet mit (Instr. oder im Comp. vorangehend). MBH. 12,179,18. — Mit abhi, ˚ṣajati — 1〉 behaften. abhiṣakta behaftet mit, heimgesucht von (Instr.) CARAKA. 6,2. — 2〉 Jmd Etwa anhängen, so v. a. über Jmd einen Fluch aussprechen. abhiṣakta mit passiver Bed. — 3〉 Ansprüche machen oder haben auf (Loc.). — Mit ava — 1〉 Act. — a〉 hängen —, befestigen an (Loc.). hṛdaye so v. a. dem Herzen einprägen. — b〉 Jmd (Loc.) aufbürden, übertragen. — 2〉 Pass. avasajyate gehängt, befestigt werden an (Loc.). — 3〉 avasajjate sich anhängen, auf den Leib rücken. — 4〉 acasakta — a〉 angehängt (MĀN. GṚHY. 2,6); anhängend, hängend an, hängen geblieben (auch so v. a. angestreift), ruhend auf; die Ergänzung im Loc. oder im Comp. vorangehend. — b〉 hängend an (im Comp. vorangehend), so v. a. gehörig zu, bewohnend. — c〉 behängt mit (im Comp. vorangehend). — d〉 Jmd (Loc.) aufgebürdet, übertragen. — Caus. [Page7-024-c] avasajjita behaftet —, versehen mit (im Comp. vorangehend). — Mit ā — 1〉 Act. — a〉 anhängen, aufhängen an (Loc.); Med. sich (sibi) anhängen, anlegen. — b〉 Jmd (Dat.) Etwas anhängen; Jmd (Loc.) Etwas zuschieben, zuschreiben. — c〉 Jmd (Loc.) Etwas aufladen, aufbürden, übertragen. — d〉 vairam so v. a. Feindschaft beginnen mit (Instr.). bhayam Jmd (Gen.) Angst einjagen (BHAṬṬ.). — e〉 sich lehnen —, sich klammern an (Acc.). — f〉 sich hängen an, so v. a. Jmd (Acc.) auf der Ferse folgen. — 2〉 Pass. āsajyate angehängt werden, hängen bleiben an, sich heften auf (Loc.). — 3〉 pass. āsajjate Jmd (Acc.). auf der Ferse folgen. āsajja MBH. 7,79 fehlerhaft für āsajya sich (sibi) anhängend, anlegend; MBH.ed.Vardh. 7,228 āsajjya. — 4〉 ā́sakta — a〉 angehängt, aufgehängt, hängend —, geheftet an, gelegt an oder auf, geheftet —, gerichtet auf (Loc., [ausnahmsweise Instr.] oder im Comp. vorangehend). pādāsakta Jmd auf Schritt und Tritt folgend oder zu Füssen liegend. āsaktau so v. a. parasparāsakau; āsaktam Adv. wohl so v. a. sich anschmiegend. — b〉 hängend an, so v. a. gewöhnt an. gṛhāsakta von Hausthieren gesagt. — c〉 am Ende eines Comp. enthalten in. — d〉 mit den Gedanken —, mit dem Herzen an Jmd oder Etwa hängend, obliegend, sich beschäftigend mit, bedacht auf (im Comp. vorangehend) zu Spr. 455. — e〉 umwunden mit (Instr.), behängt —, versehen mit (im Comp. vorangehend). — f〉 entsponnen (ein Kampf). — Caus. āsañjayati — 1〉 aufhängen. — 2〉 von Jmd (Instr.) anhängen, — aufsetzen lassen auf (Loc.). — 3〉 anstellen an ein Geschäft (Loc.) MBH. 13,124,25. — āsājya R. GORR. 2,31,1 fehlerhaft für āsajya. — Desid. āsisaṅghati sich an Jmd (Acc.) machen wollen. — Mit adhyā aufhängen an (Loc.). — Mit abhyā einen Tag mit einem vorangehenden verketten ĀPAST. ŚR. 14,34,3. 4. ˚sakta mit einem v. Tage verkettet. — Mit upā in upāsaṅgha. — Mit nirā, ˚skta mit den Gedanken —, mit dem Herzen hängend an (Loc.). Wohl fehlerhaft für samāskta, wie v. l. hat. — Mit pratyā in pratyāsaṅga. — Mit vyā — 1〉 Med. mit einander handgemein werden ŚIŚ. 18,12. — 2〉 vyāsakta — a〉 angeheftet, hängen geblieben, hängend an, geheftet —, gerichtet auf (Loc. oder im Comp. vorangehend). — b〉 hängend an, so v. a. im Gefolge seiend. — c〉 abhängig von, in Verbindung stehend mit (im Comp. vorangehend). — d〉 mit den Gedanken —, mit dem Herzen hängend an, beschäftigt mit (Loc. oder im Comp. vorangehend). — e〉 umschlungen. [Page7-025-a] — Mit samā — 1〉 anhängen, umschlingen Chr. 57,14. Chr. 48,25. Chr. 59,2 (Conj.). — 2〉 Jmd (Loc.) aufbürden, übertragen, übergeben. — 3〉 samāsakta — a〉 angehängt, geheftet, gerichtet auf (Loc.). — b〉 bespannt mit (Instr.). — c〉 gebunden an, so v. a. abhängig von (Loc.). — d〉 in Beziehung stehend zu (Loc.). — e〉 mit den Gedanken —, mit dem Herzen hängend an, beschäftigt mit (Loc. oder im Comp. vorangehend). MBH. 13,141,87. — f〉 zurückgehalten. — g〉 Jmd (Loc.) übertragen, anvertraut. — h〉 behaftet mit (im Comp. vorangehend). — Mit ud — 1〉 Pass. in utsajyate und ˚tām fehlerhaft für utsṛjyate, ˚tām. — 2〉 utsakta vielleicht so v. a. sich in alle Angelegenheiten mischend MBH. 1,140,3. Vgl. utsaṅga fgg. — Mit upa, ˚sajjate mit dem Herzen hängen an (Loc.). upasakta so v. a. an der Sinnenwelt hängend. — Mit ni — 1〉 Med. — a〉 sich (sibi) Etwas anhängen. — b〉 hängen, herabhängen. — 2〉 níṣakta — a〉 angehängt, geheftet —, hängend an, geheftet —, gerichtet auf (Loc. oder im Comp. vorangehend). — b〉 fest sitzen in (Loc.). — Mit pari — 1〉 *pariṣajati, paryaṣajat. — 2〉 parisajjate mit den Gedanken-, mit dem Herzen hängen an (Loc.). — *Desid. pariṣiṣaṅghati. — Mit pra — 1〉 Act. — a〉 anhängen an (Loc.). — b〉 behängen —, behaften —, versehen mit (Instr.). — c〉 sich hängen an (Loc.). — d〉 Jmd zu nahe treten, anbinden mit, sich reiben an Jmd (Loc.) MBH. 2,22,3. — e〉 an der Welt hängen. Nur prasajya. — f〉 eintreten, stattfinden, die Folge von Etwas sein. — g〉 eintreten —, stattfinden lassen. — 2〉 Med. sich heften an (Acc.). — 3〉 Pass. prasajyate, ˚ti und prasajjate, ˚ti — a〉 sich heften, sich klammern an (Loc.). — b〉 mit den Gedanken —, mit dem Herzen hängen an, sich beschäftigen mit (Loc.). Ohne Ergänzung an der Welt hängen und eine Neigung empfinden, verliebt sein. — 4〉 prasajjate — a〉 eintreten, stattfinden, die Folge von Etwas sein Comm. zu ĀPAST. ŚR. 5,29,13. — b〉 angewandt werden, stehen. — 5〉 prasakta — a〉 anhaftend, anhängend, geheftet —, gerichtet auf (Loc. oder im Comp. vorangehend). — b〉 mit den Gedanken —, mit dem Herzen hängend an, obliegend, beschäftigt mit (Loc. oder im Comp. vorangehend) Chr. 50,18. MBH. 7,25,64. Ohne Ergänzung an der Welt hängend und verliebt. — c〉 behaftet —, versehen mit (im Comp. vorangehend). — d〉 als Folge sich herausstellend, aus etwas Vorhergehendem folgend, zur Geltung gelangt. — e〉 anhaltend, fortwährend, dauernd. prasaktam und prasakta˚ Adv. — f〉 prasaktá AV. 7,40,3 fehlerhaft für prasattá des ṚV. — Caus. — 1〉 prasañjayati [Page7-025-b] eintreten lassen. — 2〉 prassajjayate stecken bleiben an (Loc.), mit na nicht stecken bleiben, so v. a. hindurchfliegen (von Pfeilen). — Mit anupra anhängen —, anfügen an (Instr.). anuprasakta geheftet —, gerichtet auf (im Comp. vorangehend). — Mit saṃpra — 1〉 ˚sajjate, ˚sajjati geheftet sein auf, hängen an (Loc.). — 2〉 saṃprasakta — a〉 an Etwas hängend, beschäftigt mit (Loc.). — b〉 anhaltend, fortwährend, dauernd. — Mit prati Jmd (Loc.) Etwas anhängen. Med. sich (sibi) Etwas umhängen. — Mit vi — 1〉 Act. aufhängen. — 2〉 viṣajjate — a〉 geheftet —, gerichtet sein auf, mit den Gedanken —, mit dem Herzen hängen an (Loc.). Ohne Ergänzung an der Welt hängen und it Liebe an Jmd hängen. — b〉 auf dem Fusse verfolgt werden von (Instr.). — 3〉 víṣakta — a〉 aufgehängt, angehängt, hängend an oder in (Loc. Chr. 76,17), stecken geblieben in (Loc. MBH. 5,179,29), hängen —, stehen geblieben; geheftet —, gerichtet auf (Loc. oder im Comp. vorangehend); ausgebreitet über (Loc.) JĀTAKAM. 13. — b〉 hängend an, so v. a. abhängig von (im Comp. vorangehend). — c〉 eingepflanzt, eingeprägt. — d〉 suspensus, so v. a. unterbrochen, von einer Kuh, welche aufhört Milch zu geben. — Caus. viṣajjita hängend —, haftend an (im Comp. vorangehend) — Mit adhivi, adhi — viṣakta stehend auf (Loc.). — Mit abhivi, ˚ṣajjate mit den Gedanken —, mit dem Herzen hängen an (Loc.). — Mit sam — 1〉 saṃsajjate, ˚ti — a〉 hängen bleiben, — an (Loc.). MBH. 5,56,10. — b〉 sich anhängen an, zusammengerathen im Kampfe, handgemein werden mit (Instr.) — c〉 Jmd (Acc.) angreifen. Perf. saṃsajjatus MBH. 6,45,72. — d〉 stocken von einer Rede. — e〉 zusammenfliessen, sich vereinigen. — f〉 sich entspinnen, sich bilden (von einem Kampfe). — g〉 Act. anschirren MBH. 9,16,24. — 2〉 saṃsakta — a〉 geheftet, gerichtet auf (Loc.) — b〉 mit den Gedanken —, mit dem Herzen hängend an, ergeben, obliegend, beschäftigt mit (Loc. oder im Comp. vorangehend). Ohne Ergänzung an der Welt hängend, treu ergeben und verliebt (HARIV. 2,74,30). — c〉 hängen geblieben, so v. a. stockend. — d〉 feindlich zusammengerathen, handgemein geworden ist (Instr.) — e〉 in unmittelbare Berührung gekommen, — mit, verbunden, vereinigt —, versehen mit (im Comp. vorangehend) HEM. PAR. 2,4. — f〉 dicht anliegend, anstossend, sich berührend. — g〉 dicht. — h〉 anhaltend, während Chr. 86,22. — i〉 ununterbrochen, beständig sich widerholend. — k〉 abhängig, bedingt.
Original text · German · verbal root
√sañj VII. 3〉 sajjase = sajjayasi (von 2. sajjay) R. ed. Bomb. 4,66,7. — Mit abhi, ˚ṣakta VII. *grimmig MAHĀVY. 146. — Mit vi, ˚ṣakta VII. Am Ende eines Comp. zusammenhängend —, verbunden mit JĀTAKAM. 10,33. — Mit sam 1〉c〉 lies saṃsasajjatuḥ. [Nachtrag, Band 7]
Whitney Roots 1885 verbal root
Original text · English · verbal root
saj, sañj — hang
Cappeller 1887 Word type unspecified
Original text · German · Word type unspecified
sañj o. saj, sájati, ˚te hängen, haften; Med. sich hängen an (Acc.), hängen bleiben an, beschäftigt sein mit (Loc.). Pass. sajyáte hängen an (Loc.); sajjate (˚ti) dass., sich hingeben an, sich beschäftigen mit (Loc.). anstehen, zögern. p. p. saktá bängend, haftend an, steckend in, gerichtet auf, hinge- geben an, beschäftigt mit (Loc. o. —˚). Caus. sañjayati u. sajjayati anheften. vyati verschränken, verschlingen, ver- flechten, durchmischen, p. p. vyátiṣakta. anu behängen, behaften mit. Pass. anuṣajyate u. ˚ṣajjate hängen bleiben, sich anschließen; p. p. anuṣakta hängend o. haftend an (Loc.), behaftet mit (Instr. o. —˚). ava an- o. umhängen (Loc.). p. p. avasakta angehängt; hängend an o. behängt mit (—˚).ā an- o. aufhängen an; jemd. (Loc.) etw. aufbürden. Med. Pass. sich anhängen; p. p. ā́sakta angehängt, hängend an, gerichtet o. bedacht auf, beschäftigt mit (Loc. o. —˚). vyā, p. p. vyāsakta = vor. p. p. — samā an- o. umhängen, übertragen auf (Loc.); p. p. samāsakta = vor. p. p. — ni, p. p. níṣakta angehängt; geheftet an, sitzend in, gerichtet auf (Loc. o. —˚). pra (sich) anhängen an (Loc.), auf etw. folgen; eintreten, stattfinden. Med. Pass. sich heften an, sich beschäftigen mit (Loc.). p. p. prasakta angehängt, anhaftend, ge- richtet auf, beschäftigt mit (Loc. o. —˚); behaftet, versehen mit (—˚); sich herausstellend o. ergebend, vorliegend, geltend, herrschend. vi aufhängen; p. p. víṣakta aufgehängt, hängend an o. in (Loc.), geheftet o. gerichtet auf (Loc. o. —˚), abhängig von (—˚). sam, Pass. saṃsajjate (˚ti) hängen bleiben an (Loc.), zusammenhängen, sich verbinden. p. p. saṃsakta geheftet o. gerichtet auf, beschäftigt mit, obliegend, ergeben (Loc. o. —˚); verbunden, vereinigt, versehen [Page467-2] mit (—˚); zusammeehängend, anhaltend, ununterbrochen.
Burnouf 1866 verbal root
Original text · French · verbal root
*sañj sañj. sajāmi 1; p. sasañja; f1. saṅktāsmi; f2. sakṣyāmi; a1. asaṅkṣam. Ps. sajye; pp. sakta. Etre adhérent; au fig. avoir de l'attachement, viṣayeṣu pour les objets des sens; tenir à, karmaphale au profit de ce que l'on fait.
Derived words
-
saṅga सङ्ग substantive masculine clinging; attachment; contact; association; company; sexual intercourse
Further derivatives (2)
Occurrences in source texts (19)
DYS 5 occurrences
DYS 84–86: Preserving Bindu 2 occurrences
Occurrences through derived words
HP 4 occurrences
HTK 1 occurrence
HTK 10.21*2–23*1: Utkarṣa and Apakarṣa 1 occurrence
Occurrences through derived words
-
HTK 10.21*3 Segment 2
PYS 4 occurrences
PYS 3.49–51: Omniscience or Kaivalya 2 occurrences
Occurrences through derived words
SiSa 3 occurrences
Continue with AYI Free
Image source: AYI archive.