Sanskrit manuscript in Devanāgarī

vij विज् – tremble; stir

verbal root · substantive · substantive feminine · substantive masculine · Word type unspecified · verb

Dictionary sources

AYI dictionary verbal root

tremble; stir

Cappeller 1891 substantive · verb

Original text · English · verb

vij vijáte1 ·v (°ti & vejate), pp. vigna (vikta) dart up or back (intr.), tremble, flee from (abl.). C. vejayati dart (tr.), frighten, agitate; strengthen, increase. I. vévijyate start up at (dat.), flee from (abl.). -- ud start up, take a fright, be afraid of (abl., gen., or instr.); get tired of or disgusted with, desist from (abl.). C. terrify, frighten, vex, annoy, harass. samud start for fear, take fright. pra rush away. vi C. frighten. sam start up, run away, fall asunder. -- Cf. āvigna, udvigna, právikta, vivigna, saṃvigna, samāvigna, samudvigna.

Original text · English · substantive

víj2 ·s. stake at game.

Monier-Williams 1872 substantive masculine · verb

Original text · English · substantive masculine

2. vij, m., Ved., according to Sāy. on Ṛg-veda 1. 92, 10. vijaḥ = pakṣiṇaḥ, ‘birds,’ but according to modern scholars the meaning is rather ‘dice.’

Original text · English · verb

vij 1 . vij, cl. 7. P. vinakti, viveja, vi- jiṣyati, avijīt, cl. 6. A. (usually with prep. ud) vijate, vivije, vijiṣyate, avijiṣṭa, vi- jitum, to shake, tremble; to be agitated; to tremble with fear; to fear, be afraid; to be distressed or afflicted; cl. 3. P. A. (= rt. vic, with which, as a verb of the 3rd class in the sense ‘to separate, discrimi- nate,’ it may be identified, see rt. vic) vevekti, ve- vikte, &c., to separate, divide; to separate by the reason, distinguish, discriminate, judge; to be sepa- rate, &c.: Pass. vijyate, Aor. aveji: Caus. veja- yati, -yitum, Aor. avīvijat, to terrify, frighten: Desid. vivijiṣati: Intens. vevijyate, vevekti, to shake or tremble violently; [cf. probably Gr. ἀΐσσω; Angl. Sax. wicelian, wince.]

Petersburger 1855 substantive feminine · Word type unspecified

Original text · German · substantive feminine

2. √vij f. nach SĀY. so v. a. flüchtiger Vogel oder erschreckend; es scheint ein Spielausdruck zu sein: śva̱ghnīvà kṛ̱tnurvijà āminā̱nā ṚV. 1,92,10. ṚV. 2,12,5.

Original text · German · Word type unspecified

1. √vij , vinakti (bhayacalanayoḥ) DHĀTUP. 29,23. vijáte (auch vijatiḥ s. u. ud), vivijre, avije 1. sg. abhi vikta 3. sg. avijiṣṭa VOP. 13,8. der Wurzelvocal wird vor dem Bindevocal nicht verstärkt nach P. 1,2,2. partic. vikta, später vigna. sich schnellen, losfahren, ἀΐσσειν. a〉 emporschiessen, von der Wasserwoge (vgl. αἶγες): ūrdhvaḥ samudro vijate ŚAT. BR. 7,1,1,14. ŚĀṄKH. BR. 3,1. — b〉 zurückfahren, flüchtig davoneilen AIT. BR. 3,4. āyudhebhyaḥ AIT. BR. 7,19. gau̱ro na kṣe̱ptoràvije̱ jyāyā̀ḥ ṚV. 10,51,6. AV. 8,7,15. yāpà sa̱rpaṃ vi̱jamā̀nā AV. 12,1,37. — partic. vigna in Aufregung gerathen, aufgeregt, gemüthlich erregt, bestürzt RAGH. 14,68. KATHĀS. 22,178. KATHĀS. 24,32. KATHĀS. 30,113. KATHĀS. 33,117. KATHĀS. 42,32. KATHĀS. 45,286. KATHĀS. 46,97. KATHĀS. 46,199. KATHĀS. 48,119. KATHĀS. 52,52. KATHĀS. 53,48. KATHĀS. 59,20. KATHĀS. 61,65. KATHĀS. 66,97. KATHĀS. 106,186. — Vgl. vega. — caus. 1〉 schnellen: apāṃ vegamavejayat PAÑCAV. BR. 14,5,15. vāto 'timātraṃ pravavau samudrānilavejitaḥ so v. a. verstärkt MBH. 12,12388. — 2〉 in Aufregung —, in Unruhe versetzen: kāścitsavatsāḥ patitā gāvaḥ śīkaravejitāḥ (˚vījitāḥ die neuere Ausg., welches NĪLAK. durch calitāḥ oder bhītāḥ erklärt, also auf vij zurückführt) HARIV. 3915. RAGH. 8,39. RAGH. 19,35. — intens. zusammenfahren, entfliehen: tvaṣṭā̀ ci̱ttavà ma̱nyava̱ indrà vevi̱jyatè bhi̱yā ṚV. 1,80,14. bhara̱dyadi̱ virato̱ vevìjānaḥ ṚV. 4,26,5. sa madhva̱ ā yùvate̱ vevìjāna̱ itkṛ̱śāno̱rastu̱rmana̱sāhà vi̱bhyuṣā̀ ṚV. 9,77,2. — Vgl. vevija. — abhi umkippen, umschlagen: mokhā bhrājàntya̱bhi vìkta̱ jaghrìḥ ṚV. 1,162,15. — Vgl. abhivega. — ā, partic. āvigna in Aufregung gerathen, bestürzt MBH. 3,12087. MBH. 7,1406 = MBH. 7,3664. MBH. 7,8541. HARIV. 13572. ˚cetas KATHĀS. 32,18. anāvignamanas (anudvigna˚ die neuere Ausg.) HARIV. 4234. — Vgl. āvega. — caus. in Aufregung versetzen, beunruhigen: sa rāmalakṣmaṇau — śaraiḥ — bhṛśamāvejayāmāsa R. 6,20,8. — samā, partic. ˚vigna in Aufregung gerathen, bestürzt: bhaya˚ R. 5,56,11. — ud 1〉 aufschnellen, heraufschlagen: a̱pāṃ vegā̀sa̱ḥ pṛtha̱gudvìjantām AV. 4,15,3. — 2〉 schaudern, zusammenfahren, zurückschrecken, sich scheuen; die Person oder die Sache, vor der man zurückschrickt u. s. w., im abl. oder gen., selten instr.: śayānasya hi te bhūmau kasmānnodvijate vapuḥ HARIV. 4815. yasmānnodvijate loko lokānnodvijate ca yaḥ BHAG. 12,15. tejasastapasaśca kopasya ca mahātmanaḥ . tvamapyudvijase yasya MBH. 1,2922. MBH. 1,2929. MBH. 1,2933. MBH. 2,2221. udvejate me hṛdayam MBH. 3,2322. MBH. 3,14660. MBH. 4,561. gavāṃ mūtrapurīṣasya nodvijeta kathaṃ ca na MBH. 13,3748. MBH. 13,4815. R. 3,76,8. R. 5,29,32. Spr. 10 (II). 1258 (II). yayāsya vācā para udvijeta Spr. 1554. Spr. 4465. Spr. 5187. tena jīvitādudvijamānena MĀLATĪM. 51,1. PAÑCAT. III, 191. BHĀG. P. 4,11,32. BHĀG. P. 5,9,3. BHĀG. P. 5,24,3. BHĀG. P. 7,9,43. BHĀG. P. 8,22,3. udvivije BHĀG. P. 10,43,18. yasmānnodavijiṣṭhāstvam BHAṬṬ. 6,69. act.: na prahṛṣyetpriyaṃ prāpya nodvijetprāpya cāpriyam BHAG. 5,20. MBH. 1,2922. MBH. 3,560. MBH. 3,2585. svakarmabhirmahāvyālairnodvijanti MBH. 11,170. maraṇāt MBH. 13,5707. MBH. 14,1299. R. 5,35,17. R. 6,3,15. Spr. 2939 udvijantaḥ BHĀG. P. 6,9,20. BHĀG. P. 7,9,13. udvigna P. 7,2,14, Schol. zusammenfahrend, schaudernd, zurückschreckend, erschrocken MBH. 5,7191. tasya duścaritaiḥ MBH. 13,3144. bhayodvigna R. 1,9,12. R. GORR. 1,42,1. R. GORR. 3,50,4. VARĀH. BṚH. S. 5,88. R. 1,6,11 (R. 1,6,19 GORR.). R. 2,74,16. R. 3,1,1. R. 4,9,98. tava R. 6,95,4. SUŚR. 2,384,3. (pakṣiṇaḥ) krośanti bhṛśamudvignā viṣapannagadarśanāt KĀM. NĪTIS. 7,11. RAGH. 16,56. Spr. 853 (II). 1401 (II). 2628. KATHĀS. 28,132. KATHĀS. 32,11. ˚śaṅkitā KATHĀS. 45,262. KATHĀS. 45,281. KATHĀS. 45,292. KATHĀS. 51,206. BHĀG. P. 5,2,13. saṅgāt BHĀG. P. 8,30. BHĀG. P. 9,6,33. MĀRK. P. 23,2. manas R. 3,74,11. ˚mānasa, ˚manas MBH. 5,6040. R. 7,44,21. BHĀG. P. 1,13,30. BHĀG. P. 5,24,29. HIT. 4,13. ˚dhī BHĀG. P. 8,16,8. ˚citta BHĀG. P. 4,5,9. BHĀG. P. 7,4,33. ˚cetas MĀRK. P. 74,4. ˚hṛdaya R. 4,1,3. BHĀG. P. 1,14,24. ˚cañcalakaṭākṣa MṚCCH. 9,20. ˚dṛś BHĀG. P. 4,5,12. BHĀG. P. 4,10,6. ˚locana BHĀG. P. 8,8,43. sparśodvignau pādau SUŚR. 1,253,10. ˚varṇaṃ tāpasam eine Aufregung verrathend DAŚAK. 59,7. anudvigna MBH. 12,5309. MBH. 13,1093. dukheṣvanudvignamanāḥ BHAG. 2,56. — 3〉 zurückschrecken vor so v. a. ablassen, abstehen von: nāyamudvijituṃ kālaḥ svāmikāryādbhavādṛśām BHAṬṬ. 7,92. na punaḥ kaścidudvejiṣyati cāgrahāt ŚATR. 14,234. — 4〉 in Schrecken jagen: kaccinnogreṇa daṇḍena bhṛśamudvijase prajāḥ MBH. 2,178. — Vgl. 1. udvega und nirudvigna. — caus. in Schrecken jagen, schaudern machen, scheu machen: udvejitā vṛṣṭibhiḥ KUMĀRAS. 1,6. ime mārjārakā udvejayanti naḥ MBH. 1,8427. MBH. 13,3047. MBH. 13,3439 (med.). MBH. 14,1299. MBH. 14,2838. HARIV. 8747. R. 3,1,18. R. 5,29,12. R. 5,29,34. MṚCCH. 141,13. Spr. (II) 1056. Spr. (II) 1261. fgg. Spr. (II) (I) 1649. Spr. (II) 4239. Spr. (II) 4467. KATHĀS. 74,157. RĀJA-TAR. 1,254. RĀJA-TAR. 4,667. RĀJA-TAR. 6,277. DAŚAK. 63,10. DAŚAK. 68,14. BHĀG. P. 5,18,15. BHĀG. P. 5,26,33. BHĀG. P. 9,8,16. PAÑCAT. 209,23. PAÑCAT. ed. orn. 222,7. PAÑCAT. ed. orn. 64,13. udvejayati jihvāgraṃ kurvaṃścimicimāṃ kaṭuḥ erschrecken, zusammenfahren machen VĀGBH. 10,5 (vgl. SUŚR. 1,155,5). jalena durch kaltes Wasser einen Bewusstlosen beleben (schaudern machen) SUŚR. 2,22,14. udvejayati sūkṣmo 'pi caraṇaṃ kaṇṭakāṅkuraḥ so v. a. belästigen, quälen Spr. 2827. KUMĀRAS. 1,11. Spr. 1526. — Vgl. udvejana fg. — paryud schaudern vor (acc.): duḥkhasyānucitā duḥkhaṃ vane paryudvijiṣyati R. 2,66,9. — prod, partic. prodvigna eine Unruhe an den Tag legend: ˚tārāyatalolalocanā BHĀG. P. 8,12,20. — caus. in Schrecken jagen MBH. 13,6715. BHĀG. P. 10,38,14. — samud zusammenfahren, zurückschrecken: samudvivijire MBH. 6,632. samudvigna = udvigna MBH. 5,7188. R. GORR. 2,67,21. R. GORR. 5,91,10. BRAHMA-P. in LA. (III) 50,2. BHĀG. P. 7,5,5. — pra davon stürzen: si̱ndhava̱ḥ pra vìvijre ja̱venà ṚV. 10,111,9. bhūmā̀ rejante̱ adhvàni̱ pravìkte weichend, Einsturz drohend ṚV. 6,50,5. — caus. 1〉 abschnellen, schleudern: śaraiḥ supravejitaiḥ MBH. 7,8590. — 2〉 verscheuchen MBH. 4,1052. — vi, partic. vivigna sehr erschrocken RAGH. 7,45. RAGH. 18,12. KUMĀRAS. 1,57. KATHĀS. 46,5. KATHĀS. 117,145. RĀJA-TAR. 5,339. BHĀG. P. 8,19,10. MĀRK. P. 136,10. — caus. in Schrecken jagen HARIV. 568. pratoditaḥ st. vivejitaḥ die neuere Ausg., NĪLAK. erwähnt eine Lesart virejitaḥ. — sam zusammenfahren, entfliehen: yathā̀ mṛ̱gāḥ sàṃvi̱jante̱ purùṣā̱dadhì AV. 5,21,4. AV. 5,21,6. AV. 8,7,15. AV. 11,9,12. mā bhe̱rmā saṃ vìkthāḥ VS. 1,23. VS. 6,35. — saṃvigna 1〉 aufgeregt, bestürzt, erschrocken, scheu: śoka˚ BHAG. 1,47. MBH. 3,2777. R. 2,72,18. roṣa˚ R. 5,56,131. anarthaduḥkha˚ R. GORR. 2,10,12. bhaya˚ R. GORR. 3,48,1. R. GORR. 5,38,1. MBH. 3,2561. MBH. 5,7187. HARIV. 1209. HARIV. 10780. R. 2,30,2. BHĀG. P. 3,15,3. BHĀG. P. 3,20,21. BHĀG. P. 4,28,46. BHĀG. P. 6,13,4. BHĀG. P. 7,4,21. BHĀG. P. 10,68,49. BHAṬṬ. 9,1. su˚ MBH. 14,129. R. 7,80,5. bhayasaṃvignayā vācā aufgeregt, unsicher MBH. 1,6763. bāṣpasaṃvignayā girā HARIV. 3666. — 2〉 beweglich, hinundhergehend: pūrakarecakasaṃvignavali˚ BHĀG. P. 4,24,50. — 3〉 gefallen: kūpa˚ BHĀG. P. 9,19,7. saṃlagnā ed. Bomb. — Vgl. saṃvega. — caus. erschrecken: mā nàḥ soma̱ saṃ vī̀vijo̱ mā vi bī̀bhiṣathāḥ ṚV. 8,68,8.

Original text · German · Word type unspecified

3. √vij , vevekti, vevikte (pṛthagbhāve) DHĀTUP. 25,12. P. 7,4,75. VOP. 10,9. erhält keinen Bindevocal Kār. 2. 9 aus SIDDH. K._zu_P. 7,2,10. — Vgl. 1. vic.

Original text · German · Word type unspecified

1. √vij mit samud, mit gen. Spr. (II) 6944 (Conj.).

Böhtlingk 1879 verbal root · Word type unspecified

Original text · German · verbal root

1. √vij , vijáte (˚vijati und ˚vejate metrisch), *vinakti; — 1〉 emporschiessen (von einer Wasserwoge). — 2〉 zurückfahren, flüchtig davonlaufen, — vor (Abl.). — 3〉 vigna in Aufregung gerathen, aufgeregt, gemüthlich erregt, bestürzt. — Caus. vejayati — 1〉 schnellen. — 2〉 verstärken, steigern. — 3〉 in Aufregung —, in Unruhe versetzen. — Intens. (vévijyate, vévijāna) zusammenfahren bei (Dat.). entfliehen, — vor (Abl.). — Mit abhi umkippen, umschlagen. — Mit ā, āvigna in Aufregung, gerathen, bestürzt. — Mit samā, ˚vigna dass. — Mit ud — 1〉 aufschnellen, heraufschlagen AV. PRĀYAŚC. 4,2. — 2〉 schaudern, zusammenfahren, zurückschrecken, in Angst gerathen (udvijya HEM. PAR. 1,4,59), sich scheuen, — vor (Abl., Gen. oder Instr.). — 3〉 zurückschrecken vor, so v. a. ablassen —, abstehen von (Abl.). — 4〉 Etwas überdrüssig werden, müde werden zu (Partic. Praes. im Nomin.) Chr. 123,22. — 5〉 in Schrecken jagen. — 6〉 udvigna — a〉 zusammenfahrend, schaudernd, zurückschreckend, in Angst seiend, erschrocken, — vor (Abl., Gen., Instr. oder im Comp. vorangehend). — b〉 eine Aufregung verrathend. — c〉 ermüdet, überdrüssig (Chr. 139,7; mit Instr. Chr. 132,11), lebensüberdrüssig (Chr. 160,21). — Caus. — 1〉 zucken machen, auch so v. a. einen Bewusstlosen wieder beleben. — 2〉 in Schrecken jagen, schaudern —, scheu machen, erschrecken. — 3〉 ermüden, belästigen, quälen. — Mit paryud schaudern vor (Acc.). — Mit prod, prodvigna eine Unruhe an den Tag legend. — Caus. in Schrecken jagen. — Mit samud — 1〉 zusammenfahren, zurückschrecken, — vor (Gen., Conj.). — 2〉 samudvigna zusammenfahrend, schaudernd, zurückschreckend, erschrocken. — Mit pra — 1〉 davonstürzen. — 2〉 právikta erschüttert ṚV. 7,85,3. — Mit vi, vivigna sehr erschrocken. — Caus. in Schrecken jagen. — Mit sam — 1〉 [Page6-084-c] zusammenfahren, entfliehen. — 2〉 zerfallen. yasya puroḍāśa udvā patetsaṃ vā vijeta ĀPAST. ŚR. 9,16,11. — 3〉 saṃvigna — a〉 aufgeregt, bestürzt, erschrocken, scheu; aufgeregt, unsicher (Stimme, Rede). — b〉 beweglich, hinundher gehend. — c〉 gefallen in (im Comp. vorangehend). saṃlagna v. l. — Caus. erschrecken.

Original text · German · verbal root

3. *√vij , vevekti, vevikte (pṛthagbhāve).

Original text · German · Word type unspecified

2. víj nach SĀY. ein flüchtiger Vogel oder erschreckend. Etwa Spieleinsatz.

Whitney Roots 1885 verbal root
Apte 1890 verbal root · substantive masculine

Original text · English · verbal root

vij I. 3 U. (vevekti, vevikte, vikta) 1 To separate, divide. 2 To distinguish, discern, discriminate (usually with vi and allied to vic with vi q. v.) II. 6 A., 7 P. (vijate, vinākti, vigna) 1 To shake, tremble. 2 To be agitated, tremble with fear. 3 To fear, be afraid; cakraṃda vignā kurarīva bhūyaḥ R. 14. 68. 4 To be distressed or afflicted. — Caus. (vejayati-te) To terrify, frighten.

Original text · English · substantive masculine

vij m. A bird; a die (?).

Cappeller 1887 Word type unspecified · verb

Original text · German · Word type unspecified

2. víj Spieleinsatz.

Original text · German · verb

1. vij, vijáte (˚ti u. vejate auf- o. zurückfahren., wanken, weichen vor (Abl.). p. p. vigna aufgeregt, bestürzt. Caus. vejayati schnellen, aufregen. ā u. samā, p. p. āvigna u. samāvigna = vigna. ud außchnellen, schaudern, sich scheuen vor (Abl., Gen. 0. Instr.), [Page403-2] abstehen von (Abl.) müde werden zu (Partic.). p. p. udvigna bestürzt, erschroken vor (Abl., Gen., Instr. o. —˚); ermüdet, überdrüssig (Instr.), blasiert. Caus. erschrecken, quälen; p. p. überdrüssig an (Instr. o. —˚).* pra, p. p. právikta erschüttert, zitterend. sam erschrecken, entfliehen; p. p. saṃvigna aufgeregt, bestürzt.

Burnouf 1866 verbal root

Original text · French · verbal root

*vij vij. vinajmi 7, vije 6; p. viveja; etc. pp. vigna. Trembler; avoir peur.

Original text · French · verbal root

*vij vij. vevejmi, vevije 3, mms. que vic.

Derived words

  • saṃvega संवेग substantive masculine urgency; ardour; intensity
  • vega वेग substantive masculine speed; force; momentum

Occurrences in source texts (16)

DYS 1 occurrence
DYS 60–66: Prāṇāyāma 1 occurrence

Occurrences through derived words

GoS 4 occurrences
GoS 42–49: Breath as Bellows 2 occurrences

Occurrences through derived words

GoS 74–80: Through the Three Knots 1 occurrence

Occurrences through derived words

GoS 81–88: Moon, Fluid and Union 1 occurrence

Occurrences through derived words

HP 5 occurrences
HP 2.7-2.10: Nāḍīśodhana 1 occurrence

Occurrences through derived words

HP 2.34-2.36: Naulī and Kapālabhātī 1 occurrence

Occurrences through derived words

HP 2.60-2.68: Bhastrikā 2 occurrences

Occurrences through derived words

HP 2.69-2.71: Three Kumbhakas 1 occurrence

Occurrences through derived words

HTK 2 occurrences
HTK 10.11*2–14*1: Bhastrikā: Breath like a bellows 1 occurrence

Occurrences through derived words

HTK 10.17*2–18: Bhrāmarī: The sound of bees 1 occurrence

Occurrences through derived words

PYS 1 occurrence
PYS 1.19–22: Two Approaches 1 occurrence

Occurrences through derived words

SiSa 2 occurrences
SiSa 3.21-3.31: Nāḍī-Reinigung 2 occurrences

Occurrences through derived words

SVU 1 occurrence
SVU 1.4-1.6: Wheel, River and Soul 1 occurrence

Occurrences through derived words

Continue with AYI Free

Image source: AYI archive.