Sanskrit manuscript in Devanāgarī

śam शम् – become calm

Indeclinable word · particle · verbal root · Word type unspecified · verb

Dictionary sources

AYI dictionary verbal root

become calm

Cappeller 1891 Indeclinable word · Word type unspecified · verb

Original text · English · verb

śam śámati śamyati ·v pp. śamitá1 labour, work; make ready, prepare (r.). -- Cf. śaśamāná.

Original text · English · verb

śam śāmyati śāmya°te2 ·v (śamati), pp. śāntá (q.v.) be quiet, still, or content; be allayed or extinguished; cease, desist, stop. C. śamáyati (śāmayati) quiet, still, pacify, allay, extinguish, subdue, destroy, kill. -- abhi cease, stop. samava C. pacify, still. upa cease, stop, be allayed or extinguished. C. tranquillize, pacify, cool, allay. vyupa & samupa cease, leave off. ni & pari C. appease, allay. pra become calm or tranquil, be extinguished, stop, cease. C. appease, quench, allay, subdue, kill, destroy. (prati C. appease, allay*). sam become thoroughly calm or pacified, make peace with (instr. ±saha), be allayed or extinguished, stop (tr. & intr.). C. mitigate, calm, soothe, allay, extinguish, finish, kill, destroy. Cf. abhyupaśānta, avaśānta, upaśānta, praśānta, saṃśānta.

Original text · English · verb

śam śamayati4 ·v & śāmayati w. ni note, perceive, hear, learn. -- anuni, samanuni, abhini, upani, praṇi, vini, saṃni = S.

Original text · English · Word type unspecified

śam3 ·(śamnīte) harm.

Original text · English · Indeclinable word

śám5 ·indecl. (±yós) blessing, welfare, prosperity, happiness.

Monier-Williams 1872 particle · verb

Original text · English · particle

śam 2 . śam, ind. (perhaps to be connected with rt. 1. śam, but also referrible to 2. śa), happi- ness, welfare, prosperity, blessing, beatitude, health, hail, (according to Pāṇ. II. 3, 73. with dat. or gen., e. g. śaṃ devadattāya or śaṃ devadattasya, hail to Devadatta); happy, auspicious, pleasant, sweet, kind, agreeable; happily, auspiciously, well; (used in the Veda as a subst., adj., and adv.; frequently found in the phrase śaṃ yos or śaṃ ca yoś ca, ‘prosperity and succour,’ or ‘blessing and protection,’ Ṛg-veda I. 114, 2, II. 33, 13, &c., cf. yos; sometimes joined with the verbs bhū, as, kṛ, yā, &c., and sometimes occurring without any verb, e. g. śaṃ no bhavatv Aryamā, may Aryaman be kind or pro- pitious to us; Somaḥ śam astu te hṛde, may the Soma be agreeable to thy heart; śaṃ naḥ karato Aśvinā, may the two Aśvins do us good; śaṃ yāti, he attains happiness or becomes prosperous; śaṃ tad asmai, that is pleasant to him.)

Original text · English · verb

śam 1 . śam, cl. 4. P. śāmyati, śaśāma, śamiṣyati, aśamat, (the form śaśa- mate = śāmyati or stauti, Ṛg-veda VI. 2, 4), śamitum (originally ‘to become tired’), to be ap- peased, grow calm, become pacified, be satisfied, become quiet or tranquil, be undisturbed or quies- cent; to cease, stop, leave off, desist; to pacify, cause to cease, put an end to, destroy, kill, sacrifice, (in these transitive senses also cl. 9. P. śamnāti, according to Naigh. II. 19, and probably in some cases the forms used are referrible to Caus.); cl. 10. A. śāmayate, -yitum, to look at, inspect; to show, display: Pass. śāmyate, śamyate (referrible also to Caus.), Aor. aśami or aśāmi, to be appeased or quieted, &c.: Caus. śamayati or śāmayati, -yi- tum, Aor. asīśamat, to appease, allay, pacify, calm, tranquillize, soothe, settle; to console; to cause to cease, stop, suppress, extinguish, destroy; to remove, avert; to tame, subdue, defeat, conquer; to leave off, desist, (śamayām-babhūvuḥ, they desisted): Desid. śiśamiṣati: Intens. śaṃśamyate, śaṃśanti, to be entirely appeased, become tranquil; to cease; [cf. Gr. κάμνω, αιδηρο-κμής, κημός: Old Germ. chamo.]

Petersburger 1855 particle · Word type unspecified · verb

Original text · German · particle

5. śám indecl. gaṇa svarādi zu P. 1,1,37. cādi zu P. 1,4,57. = sukha, ānanda, kalyāṇa u. s. w. NAIGH. 3,6. AK. 3,5,10. TRIK. 1,1,113. H. 1535. H. an. 7,15. MED. avy. 54. HALĀY. 1,123. wohlthätig, zum Vortheil, — Heil; wohl, gut, bene: hi̱nvanti̱ śaṃ rā̱jyaṃ rodàsyoḥ ṚV. 7,6,2. śaṃ nàḥ śoca ṚV. 3,13,6. śamu̱ patyā̀ ta̱nvaṃ1̱̀ saṃ spṛ̀śasva AV. 14,1,40. śaṃ tàpa mātì tapaḥ AV. 18,2,36. śaṃ no̱ vātò vātu AV. 7,69,1. Substantivisch (mit dat. oder gen. P. 2,3,73, Schol. VOP. 5,17) Heil, Wohl, Glück, Segen; a〉 als subj.: tadu hyeva śamiva yo mṛtyormucyātai das ist gut, wenn Einer u. s. w. ŚAT. BR. 2,6,2,12. śaṃ rā̱ye śaṃ sva̱stayè ṚV. 5,50,5. kastè ya̱jño manàse̱ śaṃ varā̀ya ṚV. 6,21,4. ṚV. 6,34,3. ṚV. 1,165,4. VS. 6,15. śaṃ no mitraḥ śaṃ varuṇaḥ TAITT. UP. 1,12. śaṃ yadā̱paye̱ bhavā̀ti ṚV. 7,8,6. fgg. ṚV. 7,35,1. ṚV. 7,38,7. fgg. ṚV. 7,86,8. AV. 2,3,16. yathā śaṃ suhṛdāṃ bhavet BHĀG. P. 10,48,35. yathā̱ śamasàddvi̱padè ṚV. 1,114,1. ṚV. 5,7,9. ṚV. 5,11,5. VS. 4,1. MĀRK. P. 106,54. BHĀG. P. 3,16,29. — b〉 als obj. (acc.): śaṃ nàḥ kara̱tyarvàte ṚV. 1,43,6. ṚV. 4,1,3. AV. 1,3,1. ŚAT. BR. 2,5,2,12. śaṃ no dyaurabhayaṃ kṛṇotu PĀR. GṚHY. 3,3. trilokyāḥ śaṃ cikīrṣuṇā BHĀG. P. 5,24,28. BHĀG. P. 3,2,25. svapitrościkīrṣayā śam BHĀG. P. 3,1. śaṃ na̱ ā vàkṣaddvi̱padè ṚV. 1,157,3. śaṃ janmasu na vindati MBH. 3,1180. śaṃ vidhātuṃ mitrāṇām MBH. 5,2593. BHĀG. P. 3,13,44. BHĀG. P. 3,15,9. BHĀG. P. 9,4,59. labhate śamanantataḥ MBH. 12,7121. śaṃ puṣṇāti Spr. 3346, v. l. bhaktānāṃ śamabhīpsavaḥ BHĀG. P. 1,6,10. yajatāṃ śaṃ tanoti BHĀG. P. 17,34. BHĀG. P. 5,19,28. vitanoti BHĀG. P. 4,22,19. āśaṃsan BHĀG. P. 10,29. anubhāvayantaḥ BHĀG. P. 5,22,17. nābhyapadyata śam BHĀG. P. 10,76,12. upaimi kadā nu śamanāśam NALOD. 3,46. yā VOP. 25,19. dā VOP. 3,143. VOP. 5,26. ādiśa vartmaśaṃ (d. i. vartmanaḥ śaṃ, bei BURNOUF getrennt) naḥ BHĀG. P. 3,5,4. śaṃ yoḥ s. u. yos. Sammlung von Beispielen bei M. MÜLLER, Transl. 1,180.

Original text · German · Word type unspecified

1. śam , śamīṣva, śamīdhvam P. 7,3,95 und die Erkll. śamyatu (s. u. 2), śaśamé, śaśámate 3. sg., aśamiṣṭa, aśamiṣṭhāḥ, partic. śamitá. 1〉 sich mühen, eifrig sein, arbeiten; insbes. von der Thätigkeit beim Cultus. ṚV. 6,1,9. ī̱je ya̱jñebhìḥ śaśa̱me śamī̀bhiḥ ṚV. 6,3,2. ṛdha̱dyastè su̱dānàve dhi̱yā martàḥ śa̱śamàte ṚV. 6,2,4. ṛdhàgi̱tthā sa martyàḥ śaśa̱me de̱vatā̀taye ṚV. 8,90,1. dhru̱vamàyā dhru̱vamu̱tāśàmiṣṭhāḥ ṚV. 3,29,16. ṚV. 5,2,7. suśami śamīdhvam TBR. 3,6,6,4. — 2〉 zurichten, zubereiten: sa i̱daṃ de̱vebhyò ha̱viḥ śàmīṣva VS. 1,15. vī̱taṃ ha̱viḥ śàmi̱tam, śàmi̱tā ya̱jadhyaì VS. 17,57. sū̱cībhìḥ śamyantu tvā VS. 23,33. VS. 23,37. VS. 23,40. kaste̱ gātrā̀ṇi śamyati VS. 39. VS. 42. In den entsprechenden Stellen lesen TS. und KĀṬH. śimyantu, śimyati u. s. w. — 3〉 partic. śaśamāná eifrig bemüht, beschäftigt, fleissig; namentlich in der Arbeit für die Götter NAIGH. 3,14 (arcatikarman). NAIGH. 4,3. NIR. 6,8 (= śaṃsamāna). ṚV. 1,85,12. śa̱śa̱mā̱nasyà vā nara̱ḥ svedàsya . vi̱dā kāmàsya̱ venàtaḥ ṚV. 86,8. ṚV. 113,20. ṚV. 142,2. ṚV. 3,18,4. ṚV. 4,2,9. ṚV. 1,13. śra̱va̱syavàḥ śaśamā̱nāsà u̱kthaiḥ ṚV. 16,15. ṚV. 51,7. ṚV. 4,22,8. yajyu ṚV. 23,2. ṚV. 4,4. sunvant ṚV. 31,8. ṚV. 1,141,10. ṚV. 8,55,2. — ṚV. 4,41,3. gavyàṃ cidū̱rvaṃ naràḥ śaśamā̱nā apà vran ṚV. 5,29,12. yo va̱ḥ śamī̀ṃ śaśamā̱nasya̱ nindā̀t ṚV. 5,42,10. yo vā̀ṃ ya̱jñaiḥ śàśamā̱no ha̱ dāśàti ṚV. 1,151,7. ṚV. 2,12,14. ṚV. 2,20,3. ṚV. 8,55,2. ṚV. 10,11,5. śaṃsàḥ śaśamā̱nasyà ṚV. 64,10. ṚV. 92,7. uttè agne śaśamā̱nasya̱ vājā̀ḥ (jihatām) ṚV. 10,142,6. AV. 12,2,10. ye a̱gravàḥ śaśamā̱nāḥ pàre̱yuḥ AV. 18,2,47. VS. 20,65. — Vgl. ϰάμνω.

Original text · German · Word type unspecified

3. śam , śamnāti = vadhakarman NAIGH. 2,19. NIR. 1,10 (= hinasti D.). Jmd ein Leid zufügen: mā naḥ śamnīthāḥ kathā naḥ śamnīṣa iti KĀṬH. 10,7. — Vgl. 2. śam caus. 1〉b〉.

Original text · German · Word type unspecified

4. √śam , śamayati und śāmayati (vgl. DHĀTUP. 19,70. DHĀTUP. 33,22. das med. nicht zu belegen). Mit ni inne —, gewahr werden, vernehmen, hören, erfahren, kennen lernen: niśamya absol. MBH. 1,1237. MBH. 1,4228. taṃ niśamya vṛtaṃ pāṇḍum dass MBH. 1,4419. MBH. 1,6181. MBH. 1,6199. fg. MBH. 2,1740. MBH. 3,2212. fg. MBH. 1,2280. MBH. 1,2927. MBH. 1,10671. MBH. 1,12254. MBH. 4,163. R. 1,2,17. R. 2,21,50. R. 2,40,49. R. 2,44,25. R. 2,52,4. R. 2,21,6. R. 2,21,40. R. 2,66,10. R. GORR. 2,111,9. R. GORR. 4,9,13. R. GORR. 4,29,18 (mit gen., viśamya fehlerhaft für niśamya). RAGH. 2,41. RAGH. 2,52. RAGH. 2,61. RAGH. 3,47. RAGH. 4,2. RAGH. 5,12. Spr. (II) 991. Spr. (II) (I) 4930. UTTARAR. 106,5 (144,3). KATHĀS. 17,170. KATHĀS. 22,171. KATHĀS. 28,83. RĀJA-TAR. 5,81. MĀRK. P. 105,21. DAŚAK. 65,12. LA. (III) 56,18. LA. (III) 89,21. BHĀG. P. 1,18,41. BHĀG. P. 2,3,13. BHĀG. P. 3,13,1. BHĀG. P. 3,13,25. BHĀG. P. 3,20,8. BHĀG. P. 3,33,1. BHĀG. P. 4,4,32. BHAṬṬ. 2,9. niśamyate R. ed. Bomb. 1,8,20. R. GORR. 2,125,19. niśamyamāna KATHĀS. 103,239. niśamyatām KATHĀS. 27,10. KATHĀS. 46,162. KATHĀS. 52,55. KATHĀS. 52,68. KATHĀS. 54,97. KATHĀS. 61,17. KATHĀS. 61,188. KATHĀS. 61,193. RAGH. 11,41. niśāmayant HARIV. 9877. R. 2,57,21. BHĀG. P. 5,3,19. BHĀG. P. 5,4,18. asyantaṃ divyamastraṃ māṃ citramadya niśāmaya MBH. 4,1968. MBH. 5,5406. MBH. 6,41. MBH. 12,9055. MBH. 13,1038. tanme niśāmaya MBH. 14,2281. MBH. 18,145. HARIV. 1009. HARIV. 3147. R. 1,2,6. R. 1,17,11. R. 7,35,18. R. 7,53,3. MĀRK. P. 30,1. MĀRK. P. 51,52. MĀRK. P. 94,27. MĀRK. P. 94,29. MĀRK. P. 99,1. MĀRK. P. 119,21. MĀRK. P. 125,53. BHĀG. P. 4,29,52. PAÑCAR. 1,2,26. PAÑCAR. 1,2,30. PAÑCAR. 2,1,17. PAÑCAR. 2,4,13. niśāmayata R. 6,21,20. nyaśāmayam DAŚAK. 59,6. niśāmya absol. MBH. 3,1137. R. 1,69,18. R. 2,46,18. BHĀG. P. 3,9,26. BHĀG. P. 3,12,16. BHĀG. P. 3,19,7. BHĀG. P. 3,23,35. BHĀG. P. 8,23,5. BHĀG. P. 10,25,25. BHĀG. P. 1,13,56. BHĀG. P. 2,9,42. BHĀG. P. 3,6,1. BHĀG. P. 4,17,14 (an den 4 letzten Stellen niśamya ed. Bomb.). niśāmyate R. 2,114,9. niśāmita MBH. 7,3073. MBH. 8,2075. HARIV. 1012. MĀRK. P. 14,63. — niśamyamāna mit act. Bed. und gen. R. ed. Bomb. 2,66,10. Vgl. niśamana, niśāma, niśāmana. — ni, partic. ˚śānta (s. auch bes.) erprobt, bewährt: yadbheṣajaṃ niśāntaṃ syāttannigadet ĀŚV. ŚR. 10,7,3. ĀŚV. ŚR. 10,7,4. ĀŚV. ŚR. 10,7,6. yathāniśāntam so v. a. nach der angenommenen üblichen Weise ĀŚV. ŚR. 7,12,13. fg. ĀŚV. ŚR. 8,3,22. — anuni = niḥ ruditamanuniśamya BHĀG. P. 10,7,25. idamidamiti tṛṣṇayābhibhūtaṃ janamanavāptadhanaṃ viṣīdamānam . nipuṇamanuniśamya tattvabuddhyā dem Geiste vorführend MBH. 12,6680. — samanuni dass.: svasutavacanamādṛtaḥ priyaṃ tatsamanuniśamya erkennend R. 7,29,37. — abhini dass.: ˚śāmya absol. DAŚAK. 94,16. — upani dass.: tadupaniśamya vacaḥ MBH. 8,1738. — praṇi dass. R. ed. Ser. 1,8,19 (nach WESTERGAARD). — vini dass.: idam — ghoraṃ śuci caritaṃ viniśamya phālgunasya MBH. 3,1878. — saṃni dass.: bhrāturjyeṣṭhasya vacanaṃ saṃniśamya MBH. 2,1658. KATHĀS. 40,115. sarvānrājñaḥ kulataḥ saṃniśāmya MBH. 5,7418. āyavyayau vipulau saṃniśāmya MBH. 12,4389.

Original text · German · Word type unspecified

2. √śam , intens. absol. śaṃśamam und śaṃśāmam PAT. a. a. O. 6 (4),32,b.

Original text · German · Word type unspecified

4. śam mit ni, absol. niśamya und niśamayya VĀMANA 5,2,76. — anuni PAT. a. a. O. 1,16,b.

Original text · German · verb

2. √śam , śā́myati DHĀTUP. 26,92 (upaśame). P. 7,3,74. VOP. 11,3. VOP. 11,5. (pra) śamet R. GORR. 1,8,14. śaśāma, aśamat; im Epos aus metrischen Rücksichten auch med.; śamitvā und śāntvā P. 7,2,56. VOP. 26,208. absol. śamam und śāmam (angeblich vom caus.) P. 6,4,93, Schol. pass. impers. śamyate, aśami P. 7,3,34. VOP. 24,6. partic. śānta s. bes. ruhig —, still werden, befriedigt sein; aufhören, sich legen, erlöschen: bhū̱tānyaśā̀myan VS. 14,31. i̱mau lo̱kāvaśā̀myatām TS. 2,5,8,2. no nvevātrāśamat es ist noch nicht zur Ruhe gekommen ŚAT. BR. 1,7,4,7. śāmya mā śucaḥ MBH. 2,1936. MBH. 5,7319. śāmyetpratyapakāreṇa nopakāreṇa durjanaḥ KUMĀRAS. 2,40. samatsaro 'pi śaśāma tena kṣitipālalokaḥ RAGH. 7,3. Spr. (II) 2026. Spr. (II) (I) 2132. KATHĀS. 14,51. PRAB. 5,14. BHĀG. P. 1,6,36. BHAṬṬ. 14,106. brahmarṣī śāmyantau beruhigt MBH. 1,6362. MBH. 4,651. R. 4,44,45. śāmyate MBH. 5,3864. nahi te jātu śāmyerannṛte rājyena MBH. 5,4678. yadā śāmyanti vipruṣaḥ ŚAT. BR. 14,2,2,28. ṢAḌV. BR. 5,10. ŚĀṄKH. GṚHY. 6,6. KAUŚ. 85. KAUŚ. 116. śūlam SUŚR. 2,347,1. ākranditadhvāna RĀJA-TAR. 3,17. na jātu kāmaḥ kāmānāmupabhogena śāmyati Spr. (II) 3241. Spr. (II) (I) 4678. vigrahaḥ KATHĀS. 56,96. vairam MBH. 14,2509 (med.). pittaṃ śarkarayā Spr. 3243. vṛddhaṃ rajaḥ BHAṬṬ. 17,63. śāmyannimeṣa BHAṬṬ. 11,31. astram MĀRK. P. 63,35. himena himaṃ śāmyedduṣkṛteneva duṣkṛtam RĀJA-TAR. 5,400. śemuśca pāpāni narendrasūnoḥ HARIV. 8404. aśeṣāṇi ghorāṇi MĀRK. P. 58,72. PAÑCAR. 4,3,1 (sāmyet geder.). divyam (sc. vaikṛtam) VARĀH. BṚH. S. 46,5. VARĀH. BṚH. S. 48,84. brāhmaṇastvanadhīyānastṛṇāgniriva śāmyati M. 3,168. tejaḥ M. 9,321. tejāṃsi ca tamāṃsi ca MBH. 13,3038. agnimārutau HARIV. 95 (med.). HARIV. 13954 (śāmyamāne tu samare pāvake mit der neueren Ausg. zu lesen). davāgniḥ RAGH. 2,14. kopāgniḥ Spr. (II) 3422 (med.). śaśāma dahano na punaḥ kranditadhvaniḥ KATHĀS. 16,15. dehadāhaḥ GĪT. 7,41. BHĀG. P. 9,5,12. — caus. 1〉 śamayati (hier und da auch med. aus metrischen Rücksichten) DHĀTUP. 19,70. P. 6,4,92. VOP. 18,24. aśīśamat; Bildung des pass. P. 6,4,62. P. 6,4,93. VOP. 24,5. partic. śamita (nach P. 7,2,27. VOP. 26,114 und den Lexicographen angeblich auch śānta). a〉 beruhigen, stillen, beschwichtigen; zurechtbringen überh.; einen Fehler gut machen, placare: rogàm AV. 2,3,4. a̱gnim AV. 3,21,8. ma̱nyum AV. 7,74,3. VS. S. 58. śucàm TS. 5,1,5,1. AIT. BR. 1,13. AIT. BR. 3,36. AIT. BR. 6,21. das Feuer śa̱myā̀śamayat TBR. 1,1,3,11. TBR. 1,1,6,7. he̱tim TBR. 2,1,6. varùṇam TS. 2,1,9,3. TS. 3,4,1,3. lo̱kebhyàḥ (abl.) TS. 5,4,3,4. prā̱ṇebhyà e̱vāsya̱ śucàṃ śamayati TS. 6,3,9,1. — cittaṃ vikṣiptam VEDĀNTAS. (Allah.) No. 41. kruddhaṃ janārdanam . arjunaḥ śamayāmāsa MBH. 3,468. R. GORR. 2,21,1. KĀM. NĪTIS. 12,40. BHĀG. P. 4,30,46. mṛgāśca (boni ominis) śamayantaḥ pakṣiṇaḥ (mali ominis) R. GORR. 1,76,11. atharvā sajate ghoramadbhutaṃ śamayettathā AV. PARIŚ._in_Ind. St. 1,296. pāpakṛtyām MBH. 1,672. brahmāstreṇaiva sarvamaśīśamat MBH. 7,8624. upadravam KATHĀS. 115,112. daivaṃ pratikūlam ŚĀK. 7,16. śāntibhiḥ VARĀH. BṚH. S. 43,61. duritāni VARĀH. BṚH. S. 103,13. VARĀH. BṚH. S. 104,48. tapaḥ KUMĀRAS. 2,56. tadvacaḥ MBH. 1,576. astramastreṇa ebend. und MBH. 4,398. HARIV. 14005. aśmavarṣaṃ vāyuṃ ca MBH. 5,2394. yajñaviplavam RĀJA-TAR. 1,184. vikṛtīḥ PAÑCAR. 3,13,22. pāpam MĀRK. P. 108,29 (med.). kṛcchram BHĀG. P. 4,30,4. kaśmalam BHĀG. P. 3,9,28. bhayam MBH. 5,238 (med.). R. GORR. 1,76,14. R. GORR. 3,10,14. darpam MBH. 14,2257. parājayavyalīkam RAGH. 4,87. ādhim RAGH. 8,27. saṃrambham RAGH. 15,85. prakṛtivairāgyam RAGH. 17,55. tṛṣam Spr. 2956. doṣān MĀRK. P. 100,17. duḥkham MBH. 3,72. KATHĀS. 118,176. śamitāśeṣatadvyatha KATHĀS. 2,75. viṣādam BHĀG. P. 1,11,1. śokam BHĀG. P. 3,4,23. roṣaṃ samuttham BHĀG. P. 17,29. krodham R. 4,6,1. prakopam KĀM. NĪTIS. 15,22. paridevitam BHĀG. P. 4,17,25. vāyum SUŚR. 1,23,10. bhavatāpam GĪT. 1,10. paritāpam ŚĀK. 104. BHĀG. P. 6,9,40. klamam RĀJA-TAR. 1,205. kranditadhvanim RĀJA-TAR. 4,296. durvacaḥ KATHĀS. 32,90. dhvāntam CHANDOM. 53. saṃsāram PRAB. 108,17. buddhiṃ maraṇe 'gnimiva R. 4,61,22. balamudvṛttamagnimivāmbhasā R. 4,9,78. yathā vahniṃ manyum BHĀG. P. 10,89,4. agnim MBH. 1,1136. dāvam MBH. 1,8297. MBH. 4,397 (med.). MBH. 5,1880. R. 5,87,10. ṚT. 1,4. RAGH. 7,45. MEGH. 54. MEGH. ad 18. Spr. (II) 2723. Spr. (II) (I) 2940. RĀJA-TAR. 4,125. BHĀG. P. 7,9,25. Inschr. in Journ. of the Am. Or. S. 7,25, Śl. 3. aśamitanakha so v. a. nicht in Ordnung gehalten, vernachlässigt MEGH. 89, v. l. für aniyamitanakha. — b〉 euphemistisch so v. a. zum Tode bringen; Jmd aus dem Wege räumen, unschädlich machen, vernichten: pra̱jāṃ pa̱śūn TS. 3,1,3,2. vainateyaśamitasya bhoginaḥ RAGH. 11,59. devakaṇṭakam MBH. 3,14620. HARIV. 8178 (med.). rākṣasān MBH. 9,2255. MBH. 4,1521. saṃharantaṃ prajāḥ kālaṃ kālaḥ śamayate punaḥ Spr. (II) 1696. Jmd bezwingen, überwinden: śamayati gajānanyāngandhadvipaḥ kalabho 'pi san Spr. (I) 5063. pakṣabalam RAGH. 9,12. saṃgrāme lalāṭaṃtapaṃ ravim BHAṬṬ. 6,99. prācīm sich unterwerfen KATHĀS. 19,89. — c〉 sich beruhigen so v. a. abstehen von Etwas MBH. 1,7023. — 2〉 śāmayati (VOP. 18,24) aus metrischen Rücksichten: droṇāstram — aśāmayat (am Ende eines Śloka) MBH. 7,4000. tasmiṃstamasi śāmite (nāśite ed. Bomb.) MBH. 9,633. pass. śāmyatām R. 5,41,4. MĀRK. P. 114,33 in der Bed. werde aus dem Wege geräumt, — unschädlich gemacht vielleicht fehlerhaft für śamyatām. — intens. śaṃśanti, śaṃśāntas P. 6,4,15, Schol. vollständig erlöschen: tejāṃsi śaṃśamāṃ cakruḥ BHAṬṬ. 14,67. — anu hinterher ruhig werden, — aufhören, — sich legen: ˚śāmyata med. BHĀG. P. 10,86,11. vādastamanu (so nach dem Comm.) śāmyati BHĀG. P. 11,22,6. — abhi aufhören, sich legen: kutsā saṃjāyate, abhiśāmyati MBH. 12,6020. — ava partic. ˚śānta erloschen AIT. BR. 3,34. — samava caus. placare: citiṃ samavaśamayanti ŚAT. BR. 7,3,2,1. ŚAT. BR. 7,3,2,2. — upa ruhig —, still werden; aufhören, sich legen, erlöschen: khalaḥ kenopaśāmyati Spr. 3197, v. l. MBH. 3,1405. BHĀG. P. 11,20,16. KULL._zu_M. 8,129. nopaśāmyati me manaḥ MBH. 3,1008. upaśāmyatu te buddhiḥ BHAṬṬ. 20,5. duḥkhaṃ śārīram MBH. 3,72. śabdaḥ MBH. 16,38. rajo bhaumam MBH. 4,1051 (upā˚ ed. Bomb.) MBH. 4,1775. MBH. 6,78. agniḥ ĀŚV. GṚHY. 1,9,3. AIT. BR. 7,5. NIR. 4,14. KAUŚ. 73. CHĀND. UP. 2,12,1. Spr. 2975. kopāgniḥ MBH. 13,7178. med.: tyaktvā manyumupaśāmyasva (vyupa˚ ed. Bomb.) MBH. 6,5812. upaśāmyeran (agnayaḥ) AIT. BR. 7,8. yathā nirindhano vahniḥ svayonā upaśāmyate . tathā vṛttikṣayāccittaṃ svayonā upaśāmyate .. MAITRYUP. 6,34. upaśānta beruhigt, von Personen KATHĀS. 72,100. BHĀG. P. 3,22,27. BHĀG. P. 5,4,13. BHĀG. P. 7,14,3. upaśāntātman adj. BHĀG. P. 1,13,50. BHĀG. P. 4,13,7. aufgehört, sich gelegt habend: ˚vaira adj. VARĀH. BṚH. S. 8,30. erloschen PRAŚNOP. 3,9. R. 4,17,2. Vgl. upaśama fg. und upaśānti. — caus. beruhigen, stillen, beschwichtigen, aufhören machen, placare VARĀH. BṚH. S. 97,17. DAŚAK. 67,18. Verz. d. Oxf. H. 145,b, No. 306, Z. 13. mit verlängertem Wurzelvocal (aus metrischen Rücksichten): puṣpāyudham — upaśāmaya MBH. 1,6577. agastyenāpi vātāpiḥ kiṃmarthamupaśāmitaḥ so v. a. zur ewigen Ruhe gebracht MBH. 3,8541. MBH. 3,8645. mukhavātopaśāmita durch Blasen abgekühlt (Speise) MĀRK. P. 50,45. — Vgl. upaśamana fg. — abhyupa, partic. ˚śānta gestillt, abgekühlt: ˚manmatha ṚT. 1,1. — vyupa sich beruhigen, aufhören, sich legen: tyaktvā manyuṃ vyupaśāmyasva (so ed. Bomb.) MBH. 6,5812. iyaṃ cintā me śaśvanna vyupaśāmyati MBH. 5,2363. tattamo vyupaśaśāma MBH. 7,9427. na cāpi vairaṃ vaireṇa vyupaśāmyati Spr. (II) 3233. Vgl. vyupaśama. — samupa dass.: śabdaḥ samupaśāmyati MBH. 12,10583. — ni caus. zur Ruhe —, zurecht bringen AV. 6,52,3. mana̱ udyùtam AV. 6,111,2. — praṇi P. 8,4,17. VOP. 8,22. VOP. 11,5. sich beruhigen: praṇiśāmya daśagrīva BHAṬṬ. 9,100. — pari caus. beschwichtigen, aufhören machen: kalikaluṣaṃ janayatu pariśamitam GĪT. 7,20. — pra sich beruhigen; zur Ruhe kommen, aufhören, sich legen, erlöschen: praśāmya beruhige dich MBH. 2,1944. MBH. 5,7063. Spr. 3730, v. l. yathā ca praśamediyam (anāvṛṣṭiḥ) R. GORR. 1,8,14. praśaśāma mahīrajaḥ R. SCHL. 2,40,33. ītayaste (so zu lesen) praśāmyantu SUŚR. 1,17,19. kṣāraḥ SUŚR. 34,8. garvaḥ Spr. 5335. saṃbhramaḥ KATHĀS. 106,185. vahnidāvadoṣaḥ PAÑCAT. 253,23. viṣam Spr. 2706. vahniḥ Spr. (II) 770. brāhmaṃ tejaḥ M. 4,186. BHĀG. P. 8,19,26. praśānta ruhig geworden, beruhigt, ruhig: kṣatraroṣāt R. 1,75,6. andhavatpaśya rūpāṇi śabdaṃ badhiravacchṛṇu . kāṣṭhavatpaśya te dehaṃ praśāntasyeti lakṣaṇam .. AMṚTAN. UP._in_Ind. St. 9,28. Ind. St. 2,11. M. 12,27. MBH. 14,196. R. GORR. 1,77,8. R. GORR. 2,50,7. R. GORR. 3,70,12. Spr. (II) 1916. Spr. (II) 4479. dhīra˚ SĀH. D. 65. SĀH. D. 69. BHĀG. P. 1,19,31. BHĀG. P. 2,7,47. BHĀG. P. 3,1,25. BHĀG. P. 3,15,32. BHĀG. P. 3,32,5. BHĀG. P. 5,5,2. BHĀG. P. 6,9,21. ˚citta VEDĀNTAS. (Allah.) No. 14. praśāntātman BHAG. 6,14. BHĀG. P. 6,14,5. ˚dhī BHĀG. P. 3,24,44. KATHĀS. 12,123. praśāntātmendriyāśaya BHĀG. P. 2,6,40. BHĀG. P. 2,7,10. praśāntāruṇalocana BHĀG. P. 3,4,7. ˚mūrti VARĀH. BṚH. S. 58,45. svānta Spr. (II) 1956. ˚vāhitā cetasaḥ Verz. d. Oxf. H. 229,b,10. pura MBH. 3,3063. rāṣṭra R. 1,7,15. ruhig so v. a. gleichgiltig, fahrlässig Spr. (II) 2831, v. l. Spr. (II) 4507. aufgehört, sich gelegt habend, verschwunden: praśāntādhyāyasatkathā R. 2,48,27. ˚gītotsavanṛtyavādanā R. 2,48,29. roṣa R. GORR. 1,77,7. paruṣo vāyuḥ R. GORR. 6,70,51. bhaya R. GORR. 7,71,8. ˚svara ŚĀK. 27,10. cāpala Spr. (II) 4279. vaira Spr. (II) 3451. śoka KATHĀS. 14,18. sā daśā mama KATHĀS. 25,279. bhṛṅgasaṃpāta RĀJA-TAR. 3,409. śokāveśa PRAB. 96,11. ˚kāma BHĀG. P. 7,4,33. BHĀG. P. 9,8,24. rajanīcarāḥ so v. a. sich nicht mehr sehen lassend R. 3,17,21. rātri zu Ende gegangen LALIT. ed. Calc. 4,14. praśāntabhūmipālābhūtkaticiddivasāni bhūḥ so v. a. ohne Fürsten RĀJA-TAR. 2,81. praśāntolmuka erloschen VARĀH. BṚH. S. 89,1. anala MĀRK. P. 99,17. kopajvalana PRAB. 5,13. praśāntārcirivānalaḥ BHĀG. P. 4,13,10. ˚kalikāpalāśakusuma zu Schanden geworden BHAṬṬ. 8,131. astra so v. a. beseitigt, entfernt UTTARAR. 110,1 (148,16). zur ewigen Ruhe eingegangen, gestorben, todt MBH. 7,56. RĀJA-TAR. 1,95. RĀJA-TAR. 5,127. praśāntārāti PRAB. 117,11. in der Auguralkunde = śānta nichts Schlimmes bedeutend, boni ominis: diś YOGAYĀTRĀ 2,22_in_Ind. St. 10,170. VARĀH. BṚH. S. 85,9. von Thieren VARĀH. BṚH. S. 86,16. R. 2,34,50. R. 3,12,13. R. 3,17,18. R. 3,18,21. BRAHMA-P. in LA. (III) 52,17. ˚rutaceṣṭita VARĀH. BṚH. S. 86,52. Vgl. praśama fg. und praśān fgg.; zu praśā́m hinzuzufügen die Stelle: arurvai puruṣasyākṣi praśānmameti wund ist des Mannes Auge, heil (schmerzlos) das meinige ŚAT. BR. 3,1,3,10. — caus. beruhigen, beschwichtigen; stillen, aufhören machen, löschen: sāntvena M. 8,391. MBH. 2,2309. MBH. 3,12978. MBH. 8,3355 (wohl praśamaya mādya zu lesen st. me 'dya der ed. Calc. und praśamayasedya der ed. Bomb.). nijatanayaṃ praśamayya taṃ prakopāt KATHĀS. 109,150. te tatpāpaṃ praśamayantyuta MBH. 13,7592. upasthitaṃ bhayaṃ ghoraṃ mṛgāḥ (boni ominis) praśamayantyete R. 1,74,12. vanopaplavam MEGH. 17. apacāram RAGH. 15,47. vivādam ŚĀK. 105. bādhām CHANDOM. 64. SUŚR. 1,61,14. manyum BHĀG. P. 6,4,6. śucaḥ BHĀG. P. 1,6,21. saptakṛtvaḥ praśamitaḥ khāṇḍave havyavāhanaḥ MBH. 1,8156. HARIV. 11939. praśamita zur Ruhe gebracht so v. a. unschädlich gemacht, vernichtet MBH. 3,2031. praśamitaripu MṚCCH. 178,12. RAGH. 1,61. Mit Dehnung des Wurzelvocals: praśāmita (rajaḥ śoṇitena) MBH. 9,633. hier aus metrischer Rücksicht, ohne alle Veranlassung dagegen in den folgenden Stellen: praśāmyamāna beschwichtigt werdend MBH. 7,9185. prakṛtivyasanaṃ yasmāttatpraśāmya KĀM. NĪTIS. 13,18. tejaḥ paraṃ tejasaiva tapasā ca tapastathā . praśāmyate MĀRK. P. 16,47. praśāmya (= prakarṣeṇa ālocya NĪLAK., also zu 4. śam gezogen) nagaram sich unterwerfen, wiedererobern MBH. 3,12196. praśāmita HARIV. 11939. Vgl. praśamana. — anupra caus. s. anupraśamana. — saṃpra, partic. ˚śānta aufgehört, gewichen, geschwunden: ˚rajastamas MBH. 1,8249. — prati, partic. ˚śānta dass.: ˚śoka MBH. 12,891. absol. ˚śāmya erloschen seiend MBH. 12,454. Vgl. pratiśama. — sam 1〉 vollständig zur Ruhe gelangen: saṃśāmya mā śucaḥ R. GORR. 2,23,6. R. GORR. 1,76,26. R. GORR. 2,18,47. saṃśāmya tena (auch saha tena) so v. a. schliesse Frieden mit MBH. 5,3087. fgg. MBH. 6,5810. MBH. 7,2031. fgg. MBH. 7,4881. MBH. 8,275. fgg. MBH. 13,7747. erlöschen CHĀND. UP. 2,12,1. ŚAT. BR. 2,3,2,12. ŚAT. BR. 4,1,2,4. sattvaṃ saṃśāmyatīva me BHAṬṬ. 18,28. astram so v. a. wirkungslos werden BHĀG. P. 1,8,15. saṃśāmyatāṃ tāvanmamāpi balavāñchramaḥ aufhören, sich legen MBH. 15,262. saṃśānta vollständig beruhigt MBH. 1,3299. MBH. 3,17064. MBH. 5,2873. BHĀG. P. 4,6,34. vollständig sich gelegt habend, — aufgehört: jalasaṃśāntareṇu R. GORR. 1,5,4. R. GORR. 1,76,18. vollkommen erloschen: agni R. GORR. 2,68,1 (SCHL. 2,66,1 SCHL.). R. SCHL. 2,69,13. so v. a. todt MBH. 9,1789. — 2〉 beruhigen, stillen, beschwichtigen ŚAT. BR. 1,7,3,11. ŚAT. BR. 3,4,3,1. — Vgl. saṃśama. — caus. dass. ŚĀṄKH. ŚR. 14,29,3. ŚĀṄKH. ŚR. 14,29,5. MBH. 1,992. R. 2,98,1 (R. 2,107,1 GORR.). astramastreṇa MBH. 10,706. ratim R. GORR. 2,106,11. prakopam KĀM. NĪTIS. 15,22. reṇum HARIV. 13757. kāryāṇi zu Ende bringen, vollbringen, beilegen Spr. (II) 1682. agnim auslöschen R. 2,97,15. tvāmapi kālaḥ saṃśamayiṣyati so v. a. zur ewigen Ruhe bringen MBH. 12,8143. bhāratayuddhapṛṣṭham den Garaus machen MBH. 5,5780. Vgl. saṃśamana fg.

Böhtlingk 1879 particle · verbal root

Original text · German · particle

5. śám Indecl. — 1〉 wohlthätig, zum Vortheil, — Heil. — 2〉 substantivisch Heil, Wohl, Glück, Segen, mit Dat. oder Gen.

Original text · German · verbal root

1. √śam (śamīśva, śamīdhvam, śamyati, śaśamé, śaśámate, Partic. śámant [SV. 1,4,2,3,6] und śamitá) — 1〉 sich mühen, eifrig sein, arbeiten; insbes. von der Thätigkeit beim Cultus. — 2〉 zurichten, zubereiten. v. l. śim. — 3〉 śaśamāná eifrig bemüht, beschäftigt, fleissig; namentlich in der Arbeit für die Götter.

Original text · German · verbal root

2. √śam , śā́myati (metrisch auch Med. und śamet; *Pass. impers. śamyate, aśami) — 1〉 ruhig —, still werden, befriedigt sein. — 2〉 aufhören, nachlassen, sich legen, erlöschen. — 3〉 śāntá — a〉 beruhigt, zur innern Ruhe gelangt, frei von aller Leidenschaft. — b〉 ruhig, still, sanft, mild. Superl. śāntátama. — c〉 weich, schmiegsam. — d〉 im Ritual und in der Auguralkunde zahm, mild, freundlich (im Gegensatz zu wild, der Ordnung widerstrebend), faustus. — e〉 erloschen. — f〉 nachgelassen, aufgehört, gewichen. — g〉 von Geschossen so v. a. unwirksam —, unschädlich geworden, — gemacht. — h〉 zur Ruhe gekommen, so v. a. zum Tode befördert, gestorben, ausgestorben. — i〉 śāntaṃ pāpam (auch wiederholt) abgewehrt sei das Uebel, ein Ausruf, mit den man ein Unheil, das ein ausgesprochenes Wort bewirken könnte, abwehren will. dhik śāntam so v. a. behüte Gott! bei Leibe nicht! śāntam allein = śāntaṃ pāpam und auch so v. a. so wahr mir Gott helfen möge! — Caus. śamáyati (metrisch auch śāmayati; Pass. śāmyate [auch VAITĀN. 10,18 und zu Spr. 6899] u. s. w. wohl nur fehlerhaft) — 1〉 beruhigen, stillen, beschwichtigen. — 2〉 zurechtbringen, einen Fehler —, ein Uebel gut machen, placare. — 3〉 auslöschen (trans.) PRASANNAR. 136,5. — 4〉 Jmd bezwingen, überwinden, sich (sibi) unterwerfen. — 5〉 euphemistisch so v. a. zum Tode bringen, schlachten (VAITĀN. 10,18), Jmd aus dem Wege räumen, unschädlich machen, vernichten PRASANNAR. 136,5. — 6〉 sich beruhigen, so v. a. von Etwas abstehen. — Intens. śaṃśamīti, *śaṃśanti vollständig erlöschen BĀLAR. 136,8. śaṃśamāṃ cakruḥ BHAṬṬ. — Mit anu hinterher ruhig werden, — aufhören, — sich legen. — Mit abhi aufhören, sich legen. — Mit ava, avaśānta erlöschen. — Mit vyava, vyávaśānta dass. MAITR. S. 1,8,6 (123,12) = ĀPAST. ŚR. 6,9,2. — Mit samava Caus. placare. — Mit upa (Med. hier und da auch in ungebundener Rede) [Page6-206-c] — 1〉 ruhig —, still werden. — 2〉 erlöschen Spr. 7848. — 3〉 aufhören, sich legen. — 4〉 upaśānta — a〉 beruhigt. — b〉 erloschen. — c〉 aufgehört, sich gelegt habend. — Caus. — 1〉 beruhigen, stillen, beschwichtigen, placare. — 2〉 auslöschen (trans.) Chr. 290,9. — 3〉 abkühlen. — 4〉 aufhören machen. — 5〉 zur ewigen Ruhe bringen. — Mit abhyupa, ˚śānta gestillt, abgekühlt. — Mit vyupa — 1〉 sich beruhigen MBH. 6,121,52. — 2〉 aufhören, sich legen. duḥkhaṃ vyupaśāntam KĀRAṆḌ. 48,9. — Mit samupa aufhören, sich legen CARAKA. 6,10. — Mit ni, niśānta — 1〉 *beruhigt, ruhig H. an. 3,271. MED. t. 119. — 2〉 hergebracht, üblich. — Caus. — 1〉 zur Ruhe —, zurecht bringen. — 2〉 abkühlen SĀY. zu ṚV. 10,39,9. Vgl. 4. śam mit ni. — Mit praṇi sich beruhigen BHAṬṬ. — Mit pari Caus. aufhören machen. — Mit pra — 1〉 sich beruhigen, zur Ruhe kommen. — 2〉 erlöschen. — 3〉 aufhören, sich legen. — 4〉 praśānta — a〉 ruhig geworden, beruhigt, ruhig. — b〉 ruhig, so v. a. gleichgültig, fahrlässig. — c〉 in der Auguralkunde nichts Schlimmes bedeutend, boni ominis. — d〉 erloschen. — e〉 beseitigt, entfernt. — f〉 aufgehört —, sich gelegt habend, verschwunden, zu Ende gegangen, nicht da seiend, sich nicht sehen lassend. — g〉 zu Schanden geworden. — h〉 zur ewigen Ruhe eingegangen, gestorben, todt. — Caus. (hier und da mit Dehnung des Wurzelvocals auch ohne metrische Veranlassung) — 1〉 beruhigen, beschwichtigen. — 2〉 auslöschen (trans.). — 3〉 stillen, aufhören machen. praśamita ŚIŚ. 17,38. VĀSAV. 281,2. — 4〉 unschädlich machen, vernichten. — 5〉 sich (silbi) unterwerfen, wiedererobern. — Mit anupra in anupraśaman. — Mit saṃpra, saṃpraśānta aufgehört, gewichen, geschwunden. — Mit prati — 1〉 erlöschen. — 2〉 pratiśānta aufgehört, gewichen, geschwunden. — Caus. pratiśāmya (VAJRACCH. 19,9) und ˚śāmayitvā (MAHĀVASTU 56,2) wieder an seinen Platz bringen. Vgl. 1. śram mit pravi Caus. — Mit sam — 1〉 vollständig zur Ruhe gelangen. — 2〉 mit Instr. der Person (mit und ohne saha) Frieden schliessen mit. — 3〉 erlöschen. — 4〉 aufhören, sich legen. — 5〉 wirkungslos werden (von einem Geschosse). — 6〉 beruhigen, stillen, beschwichtigen. — 7〉 saṃśānta — a〉 vollständig beruhigt. — b〉 vollkommen erloschen. — c〉 vollständig sich gelegt habend, — aufgehört. — d〉 gestorben, todt. — Caus. — 1〉 beruhigen, beschwichtigen. — 2〉 auslöchen (trans.). — 3〉 beseitigen, aufhören machen. — 4〉 zu Ende bringen, vollbringen, beilegen. — 5〉 zur ewiger Ruhe bringen, den Garaus machen.

Original text · German · verbal root

3. √śam , *śamnā́ti (vadhakarman) Jmd ein Leid zufügen. Nur śamnīṣe und śamnīthās zu belegen.

Original text · German · verbal root

4. √śam , śamayati und śāmayati. — Mit ni inne —, gewahr werden, vernehmen, hören, erfahren, kennen lernen, — dass ist oder war (mit prädicativem Acc.). Einmal auch mit Gen. st. Acc. Absol. niśamya, niśāmya und niśamayya (ŚIŚ. 16,38). niśamyamāna mit act. (!) Bed. und Gen. (v. l. aber niśamya). — Mit anuni — 1〉 vernehmen CARAKA. 6,10. — 2〉 dem Geiste vorführen. — Mit samanuni erkennen. — Mit abhini gewahr werden. — Mit upani vernehmen, hören. — Mit praṇi dass. — Mit vini dass. — Mit saṃni vernehmen, kennen lernen.

Original text · German · verbal root

1. √śam mit ni VI. erlöschen DHARMAŚARM. 13,41. [Nachtrag, Band 7]

Whitney Roots 1885 verbal root

Original text · English · verbal root

śam [1], śim — labor

Original text · English · verbal root

śam [2] — be quiet

Original text · English · verbal root

śam [3] — note

Apte 1890 particle · verbal root

Original text · English · particle

śam ind. A particle meaning welfare, happiness, prosperity, health, and generally used to express a blessing or pious wish, (with dat. or gen.); śaṃ devadattāya or devadattasya (often used in modern letters as an auspicious conclusion; iti śam). Comp. — kara see s. v. — tāti a. conferring happiness, propitious, auspicious. — pākaḥ 1 lac, red dye. 2 cooking, maturing. — bhu see s. v.

Original text · English · verbal root

śam I. 4 P. (śāmyati, śāṃta) 1 To be calm, quiet or tranquil, be appeased or pacified; (as a person); śāmyetpratyapakāreṇa nopakāreṇa durjanaḥ Ku. 2. 40; kākutsthamuddiśya samatsaro'pi śaśāma teta kṣitipālalokaḥ R. 7. 3; śāṃto lavaḥ U. 6. 7. 2 To cease, stop, come to an end; ciṃtā śaśāma sakalā'pi saroruhāṇāṃ Bv. 3. 7; na jātu kāmaḥ kāmānāmupabhogena śāmyati Ms. 2. 94 ‘is not satisfied’. 3 To be quelled, be extinguished or quenched; śaśāma vṛṣṭryāpi vinā davāgniḥ R. 2. 14, U. 5. 7. 4 To desist, leave off (speaking &c.). 5 To put an end to, destroy, kill (also 9 P. in this sense). — Caus. (śamayati-te, but śāmayati-te in the sense of ‘seeing’, see śam II). 1 To appease, allay, calm, tranquillize, pacify, soothe; kaḥ śītalaiḥ śamayitā vacanaistavādhiṃ Bv. 3. 1; saṃraṃbhaṃ śamayāmāsa R. 15. 85, R. 17. 55; Ś. 5. 7. 2 To put an end, to stop; Ku. 2. 56. 3 To remove, avert; pratikūlaṃ daivaṃ śamayituṃ Ś. 1. 4 To subdue, tame, defeat, conquer, vanquish; śamayati gajānanyān gaṃdhadvipaḥ kalabho'pi san V. 5. 18; R. 9. 12, R. 11. 59. 5 To kill, destroy, slay; Ve. 5. 5. 6 To quench, extinguish; sutaptamapi pānīyaṃ śamayatyeva pāvakaṃ H. 1. 88, Me. 53. 7 To leave off, desist, cease. II. 10 U. śāmayati-te 1 To see, look at, inspect. 2 To show, display.

Cappeller 1887 Word type unspecified · verb

Original text · German · Word type unspecified

5. śám Indecl. wohlthätig, heilsam, lieb, Heil, Wohl. śáṃ yós o. śáṃ ca yóśca Glück und Segen.

Original text · German · verb

1. śam, śámati, śamyati (Imperat.) śamīṣva) sich mühen; zurichten, bereiten (r.). [Page436-2] Partic. śaśamāná geschäftig, eifrig; p. p. śamitá.

Original text · German · verb

2. śam, śamyati, ˚te (śamati)) ruhig werden, auf hören, erlöschen, sich legen. p. p. śāntá ruhig, still, sanft, mild, faustus (r.). verloschen, aufgehört, gestorben. n. śāntam allein= ˚pāpam (s. d.). Caus. śamáyati, ˚te (śāmayati) beruhigen, be- schwichtigen, gut machen, sühnen, auslöschen, vernichten, töten, bezwingen, überwinden. upa = Simpl. p. p. upaśānta beruhigt, erloschen, aufgehört, Caus. beruhigen, stillen, beschwichtigen, auslöschen. pra = Simpl. p.p. praśānta beruhigt, zufrieden, gleichgültig; er- loschen, aufgehört, gestorben, tot. Caus. beruhigen, stillen, schlichten. sam vollständig zur Ruhe kommen, erlöschen, aufhören, p. p. saṃśānta auch gestorben, tot. Caus. beruhigen, beschwichtigen, auslöschen, zu Ende bringen, vernichten, beilegen.

Original text · German · verb

3. śam (śamnīte) ein Leid thun.

Original text · German · verb

4. śam, śamayati u. śāmayati, mit ni gewahr werden, hören, erfahren.

Burnouf 1866 verbal root

Original text · French · verbal root

*śam śam. śāmyāmi 4; p. śaśāma; f2. śamiṣyāmi; a2. aśamam; pp. śānta; gér. śamitvā et śāntvā. I. S'apaiser, devenir immobile; śāmyati rajas la poussière s'abat; se calmer, cesser: śānte varṣe la pluie ayant cessé; śaśāma davāgnis l'incendie de la forêt s'apaisa. Au fig. se calmer moralement; śāmya mā śucas calme-toi, ne gémis pas; être en paix, être exempt de trouble. II. Faire déposer, clarifier; havis le beurre sacré. Mettre au repos, rendre immobile: arjunena astram astreṇa śāntam par son arme Arjuna rendit l'arme inutile. Tuer. = śamnāmi 9. Tuer.

Original text · French · verbal root

*śam śam. śāmyāmi, śāmye 10. Regarder, voir. Qqf. montrer.

Derived words

  • śānta शान्त adjective gone; extinguished; past; calmed down; quiescent
  • śama शम substantive masculine peace of mind; tranquillity
  • upaśama उपशम substantive masculine cessation; subsiding; coming to rest
Further derivatives (1)
  • praśānta प्रशान्त adjective calm; calmed

Occurrences in source texts (25)

HP 1 occurrence
HP 4.12-4.19: Path of Nāda 1 occurrence

Direct occurrences

MandUp 3 occurrences
MandUp 3-7: Four modes of awareness 2 occurrences

Occurrences through derived words

MandUp 12: The soundless Fourth 1 occurrence

Occurrences through derived words

PYS 3 occurrences
PYS 3.9–12: Three Transformations of Citta 2 occurrences

Occurrences through derived words

PYS 3.13–14: Three Kinds of Transformation 1 occurrence

Occurrences through derived words

SiSa 6 occurrences
SiSa 1.4-1.9: Begrenzte Wege 1 occurrence

Occurrences through derived words

SiSa 3.61-3.67: Paricaya und Niṣpatti 1 occurrence

Occurrences through derived words

SiSa 5.10-5.14: Subtile Hindernisse 1 occurrence

Direct occurrences

SiSa 5.38-5.47: Nāda-Laya 1 occurrence

Direct occurrences

SiSa 5.182-5.190: Sahasrāra-Mond 1 occurrence

Occurrences through derived words

SiSa 5.234-5.252: Tripurā-Mantra 1 occurrence

Direct occurrences

SVU 2 occurrences
SVU 6.18–6.23: Refuge and Transmission 2 occurrences

Direct occurrences

VBT 10 occurrences
VBT 24–31: Breath and Śakti 3 occurrences

Direct occurrences

Occurrences through derived words

VBT 49–56: Heart and Dissolution 1 occurrence

Occurrences through derived words

VBT 75–85: Thresholds and Sky 3 occurrences

Direct occurrences

Occurrences through derived words

VBT 93–100: Pain and Desire 1 occurrence

Occurrences through derived words

VBT 121–129: Devotion and Release 1 occurrence

Direct occurrences

VBT 130–138: Name and Fourfoldness 1 occurrence

Occurrences through derived words

Continue with AYI Free

Image source: AYI archive.