Sanskrit manuscript in Devanāgarī

hā हा – leave; abandon

Interjection · particle · verbal root · substantive feminine · Word type unspecified · verb

Dictionary sources

AYI dictionary verbal root

leave; abandon

Cappeller 1891 Interjection · verb

Original text · English · verb

hā jíhīte ·v pp. hāna1 (only --°) start up, go forth, move on; run away from, yield (dat.); rush upon (acc.), fly (arrow). -- ati leap or pass over. anu run after, follow, overtake, catch. apa run away. abhi catch, take. ud start up, rise, run away, escape. abhyud ascend with (acc.). prod rise, ascend. pratyud rise towards (acc.). samud rise, appear. ni descend, stoop. pra start up or off. vi burst open, gape. C. (hāpayati) open (tr.). sam arise, stand up.

Original text · English · verb

hā jahāti2 ·v (jahati), pp. hīná & jahíta (q.v.) leave, forsake, abandon; emit, discharge, take off, cast aside, remove; give up, avoid, shun, lose. P.M. hīyáte (hī́yate, °ti) be left etc., remain behind, come short or be deprived of (abl. or instr.); come to harm, be a loser, fail (in a lawsuit etc.); decrease, wane, perish, be lost. C. hāpayati, °te neglect, omit, give up, miss, lose. D. jihāsati wish to leave etc. -- apa leave, abandon; P.M. fall short, decrease. ava leave, relinquish, give up. P.M. remain behind, fall short or be deficient. ni P.M. fall short, fail, be deprived of (instr.). pari leave, desert, forsake, omit, neglect, overlook. P.M. be left etc., be deficient or wanting, decrease, wane, cease, vanish; fall short, fail; desist from, be deprived of (abl.). pra leave, abandon, give up, resign. P.M. be left or omitted, cease, vanish, succumb, lose. vipra leave, quit, resign. prati disregard; P.M. fail, lose. vi leave, desert, forsake, give up, lose, resign; cease, desist. P.M. stay behind, yield to (abl.); be diminished or lost. pravi & prativi give up, abandon. sam leave (together); give up, resign. -- Cf. apahāya, nihīna (add.), parihīṇa, prahīṇa, vihāya, vihīna, hitvā́.

Original text · English · Interjection

hā3 ·excl. of pain, astonishment, or joy, mostly w. vocative; w. acc. woe to! Often repeated or connected w. dhik, hanta etc.

Monier-Williams 1872 particle · substantive feminine · Word type unspecified

Original text · English · particle

hā 1 . hā, ind. an exclamation of pain or grief or weariness (equivalent to ‘ah!’ ‘alas!’ ‘woe!’ hā hato 'smi, ah! I am killed! it is all over with me); an exclamation of joy or surprise (oh! ha! &c.); an interjection of anger or reproach; [cf. 2. hāhā.]

Original text · English · substantive feminine

4. hā, f. abandoning, leaving, relinquishing.

Original text · English · Word type unspecified

hā 2 . hā (connected with rt. 3. hā), cl. 3. A. jihīte (1st sing. jihe, 3rd du. jihāte, 2nd pl. jihīdhve, 3rd pl. jihate), Impf. ajihīta, Pot. jihīta, Impv. jihītām, Perf. jahe, hāsyate, ahāsta, hātum, to go, move, to go to, attain; to give way, yield [cf. Ṛg-veda I. 37, 7]: Pass. hāyate, Aor. ahāyi: Caus. hāpayati, -te, -yitum, Aor. ajīha- pat, -ta, to cause to go: Desid. jihāsate: Intens. jāhāyate, jāhāti, jāheti; [cf. Gr. χα-ίν-ω, χά-σκ-ω, χάσμα, χά-ος, χή-μη, χάσις, χαλάω; Lat. hi-sc-o, hi-o, hia-tus; Old Germ. gî-ê-m, gin-ê-m, gein-o-m; Angl. Sax. ginan, cinan, geonan, gyn- ian, ganian; Slav. zi-ja-ti, ze-ja-ti, zi-nati, ‘to gape;’ Lith. zio-j-u, zio-ti-s, ‘a cleft, hole.’]

Original text · English · Word type unspecified

hā 3 . hā (connected with rt. 2. hā), cl. 3. P. jahāti (1st du. jahīvas or jahivas, 3rd du. jahītas or jahitas, 3rd. pl. jahati, Pāṇ. VI. 4, 116), Impf. ajahāt (1st du. ajahīva or ajahiva, 3rd pl. ajahuḥ), Pot. jahyāt (Pāṇ. VI. 4, 118), Impv. jahātu (2nd sing. jahīhi or jahihi or jahāhi, 3rd pl. jahatu, Pāṇ. VI. 4, 117), Perf. jahau (2nd sing. jahitha or jahātha, 1st du. ja- hiva, 2nd pl. jaha, 3rd pl. jahuḥ), hāsyati, ahāsīt, Prec. heyāt, hātum, to abandon, leave, quit, desert, forsake, relinquish, dismiss; to resign, forego, let go, lose; to let fall; to omit, neglect; to avoid, shun; to remove: Pass. hīyate, Perf. jahe (Kirāt. XII. 12), Aor. ahāyi, to be left or deserted, be forsaken; to be excluded from or deprived or bereft of, to lose (with inst. or abl., e. g. jahe prāṇaiḥ, he was de- prived of breath or lost his life; hīyate pati-lokāt, she is excluded from the heaven of her husband); to be destitute of, be deficient in, be wanting in, fail, decrease; to be lost; to fail (in a lawsuit); to be left out or omitted or neglected; to become weary or enfeebled; to be lessened or lowered: Caus. hāpayati, -yitum, Aor. ajīhapat, to cause to quit or abandon; to drive away, expel; to cause to lose or want; to neglect, omit, decline; to lose: Desid. jihāsati, to wish to leave, &c.: Intens. je- hīyate, jāheti, jāhāti; [cf. Gr. χῆ-ρο-ς, χήρα, χηρεύ-ω, χηρό-ω, χωρίς, χωρίζω, χῆτος, χατέω; Lat. habeo (?); Goth. haba, habais, gaidv, giban; Angl. Sax. gifan, gafol, gœfel, gif; Eng. if.]

Petersburger 1855 particle · Word type unspecified

Original text · German · particle

3. hā interj. gaṇa cādi zu P. 1,4,57. des Schmerzes und des Staunens; viṣādaśugārtiṣu AK. 3,4,32 (28), 18. vismaye pramode ca TRIK. 3,3,465. sukhaduḥkhaviṣādeṣu H. an. 7,17. viṣāde ca śoke ca MED. avy. 85. vor einem voc.: hā kṛṣṇe kiṃ jahāsi mām MBH. 2,2604. MBH. 3,2364. MBH. 3,2384. MBH. 3,2419. R. 2,40,37. fg. R. 2,42,30. R. 2,57,11. fg. R. 2,64,70. fg. R. 2,66,18. R. GORR. 2,10,20. fg. R. GORR. 2,83,42. R. GORR. 3,50,22. fg. R. GORR. 3,51,25. R. GORR. 3,55,35. fg. R. GORR. 3,79,46. R. GORR. 4,5,15. fg. R. GORR. 6,23,2. MṚCCH. 130,22. RAGH. 9,75. MĀLATĪM. 153,21. KATHĀS. 18,170. KATHĀS. 18,244. KATHĀS. 20,211. PRAB. 90,12. nach einem voc.: kaikeyi hā nṛśaṃsāsi R. GORR. 2,10,19. mit acc.: hā kṛṣṇābhaktam SIDDH. K._zu_P. 2,3,2. VOP. 5,7. hā karṇamiti (karṇa iti ed. Bomb.) cākrandan MBH. 7,44. hā janma nṛpayoṣitām Spr. (II) 6826. hā hatāsmi MBH. 3,2364. BHĀG. P. 5,26,15. PAÑCAT. 135,1. HIT. 18,12. hā gatiṃ kāṃ gamiṣyāmi HARIV. 7116. kiṃ śeṣe hā hato bhuvi R. 6,93,11. hānyeṣāṃ tena kā gatiḥ KATHĀS. 52,262. hā na kaścinmāṃ vṛddhamanāthaṃ saṃbhāvayati PRAB. 89,15. hā hanta hanta Spr. (II) 5777. hā dhik Spr. (II) 7383. MĀLATĪM. 82,5. RĀJA-TAR. 1,212. hā kaṣṭam SUŚR. 1,108,17. Spr. (II) 7316. HEM. YOGAŚ. 2,49. hākaṣṭaśabda KATHĀS. 56,123. hā dhikkaṣṭam VIKR. 61,7. huṃ (uṃ die neuere Ausg.) hā HARIV. 9709. hā hā gaṇa cādi zu P. 1,4,57. hā heti rudatī MBH. 3,2107. MBH. 3,2219. R. 2,63,23. Spr. (II) 1989. hā hā tathāpi viṣayānna jahāti cetaḥ Spr. (II) 4584. hā hā naśyati MṚCCH. 130,23. VARĀH. BṚH. S. 19,7. MĀRK. P. 62,8. BHĀG. P. 4,4,28. BHĀG. P. 8,11,2. hā hā kṛtvā Z. d. d. m. G. 27,19. hā heti cakre Z. d. d. m. G. 14,573,25. hāhāśabda ebend. ˚rava KATHĀS. 56,127. vor einem voc. MBH. 3,2380. R. 2,34,19. MṚCCH. 130,21. Spr. (II) 7389. hā hā muṣṭo 'smi PAÑCAT. 35,10. hā hāhaṃ patitāsmi KATHĀS. 12,182. MṚCCH. 84,2. hā hā dhik MBH. 14,2365. hā hā kaṣṭam KATHĀS. 15,33. hī hī (hā hā die neuere Ausg.) hā heti vādinau als Ausdruck des Behagens HARIV. 14578.

Original text · German · Word type unspecified

1. hā , jíhīte DHĀTUP. 25,7 (gatau). P. 7,4,76. P. 6,1,190. VOP. 10,4. VOP. 10,12. jihate 3. pl., ajihata 3. pl. P. 6,4,112. fg. jíhīta, ahāsata 3. pl., hāsate, ahāsta, hāsyate, hā́tum, hātvā P. 7,4,43, Schol.; partic. pass. ˚hāna. 1〉 aufspringen, wegspringen vor, weichen; mit dat.: amā̀ya vo maruto̱ yātàve̱ dyaurjihī̀ta ṚV. 8,20,6. ṚV. 5,32,9. pa̱rā̱ta̱raṃ su nirṛ̀tirjihītām ṚV. 10,59,1. atyo̱ na vājī su̱dhuro̱ jihā̀naḥ den Anlauf nehmend ṚV. 3,38,1. jihāna fliegend von einem Pfeile KIR. 13,23. — 2〉 losspringen auf (acc.): yanmājìhīta va̱yunā̀ cana ṚV. 10,49,5. sich hinbegeben zu: ahāsta tām NALOD. 1,38. — ati überspringen: a̱ti̱hāyà ṚV. 1,162,20. TS. 2,6,6,6. pūrvā̱māhùtim TBR. 2,1,4,4. PAÑCAV. BR. 12,11,19. kauṣītakīnāṃ na kaścanātīva jihīte sich hervorthun PAÑCAV. BR. 17,4,3. — (nadī) giriśikharādririśikharamatihāya von einem Berggipfel auf einem andern stürzend BHĀG. P. 5,17,8. atihāya madvacaḥ übertretend BHĀG. P. 4,3,25. mit Uebergehung von BHĀG. P. 5,24,24. átihāna übersprungen ŚAT. BR. 4,2,3,4. — anu 1〉 nacheilen, erhaschen, einfangen: inʼs Wasser Gefallenes AIT. BR. 5,11. grasitam ŚAT. BR. 3,3,2,8. ein Ross ŚAT. BR. 3,4,1,17. tamanuhāya dāmnāpaumbhan KĀṬH. 11,4. KĀṬH. 23,4. saṃdaṃśena ṢAḌV. BR. 3,10. AV. 5,18,9. TS. 3,2,2,2. TS. 7,1,1,2. PAÑCAV. BR. 6,1,4. — 2〉 Jmd folgen, sich anschliessen, sich fügen ṚV. 3,31,17. anu̱ tatta̱ ojo 'màrtyā jihata indra de̱vāḥ ṚV. 6,18,15. anvāpò ajihata̱ jāyàmānam ṚV. 10,89,13. — apa enteilen, sich davonmachen: apa̱ svasùru̱ṣaso̱ nagjìhīte ṚV. 7,71,1. apà badhi̱rā àhāsata ṚV. 9,73,6. a̱pedù hāsate̱ tamàḥ ṚV. 10,127,3. — abhi erwischen: etyākāle 'bhihāya mukhamapyagṛhṇāt kam, fasste ihn unversehens und hielt ihm den Mund zu AIT. BR. 6,33. pādamagṛhṇāt KĀṬH. 13,2. — ud 1〉 auffahren, sich aufrichten, sich erheben: der Wolf ṚV. 1,105,8. Kräuter nach Regen ṚV. 5,83,4. AV. 8,7,21. VS. 11,38. uda̱gnayò jihatā̱ṃ jyotìṣā bṛ̱hat ṚV. 10,35,6. ṚV. 10,142,6. TBR. 2,5,4,5. auffahren so v. a. sich aufthun: Thüren ṚV. 9,5,5. śirasā yūpamujjihīte hebt sich mit dem Kopfe über den Yūpa hinaus KĀTY. ŚR. 14,5,10. — bhūmerujjihīte oder bhūmita u˚ erhebt sich von der Erde P. 5,4,45, Schol. ujjihīṣe tvaṃ na kiṃ punaḥ BHAṬṬ. 18,27. purastādyato rajaḥ pārthivamujjihīte RAGH. 13,64. ujjihāne sūryamaṇḍale BHĀG. P. 5,7,12. ujjihānamivoḍupam BHĀG. P. 10,51,1. NAIṢ. 22,45. NAIṢ. 22,55. kolāhalo lokasyodajihīta DAŚAK. 66,3. ujjihānajīvitā deren Leben hinausfahren —; entweichen will MĀLATĪM. 163,11. — 2〉 in die Höhe richten: akṣibhruvamujjihānaḥ BHAṬṬ. 3,47. — Vgl. ujjihāna. — atyud sich erheben über: śīrṣṇā yūpam ŚAT. BR. 14,2,1,14. — anūd sich aufmachen nach TBR. 1,7,7,2. — abhyud mit Jmd sich erheben: sarvāṇi ha vā imāni bhūtāni prāṇamevābhisaṃviśanti prāṇamabhyujjihate CHĀND. UP. 1,11,5. — prod hinauffahren, — schlagen (Flammen): ya̱hvā ìva̱ pra va̱yāmu̱jjihā̀nā̱ḥ pra bhā̱navàḥ sisrate ṚV. 5,1,1. — pratyud auffahren zu (acc.): gira̱ḥ prati̱ tvāmudàhāsata ṚV. 1,9,4. — samud sich erheben so v. a. zum Vorschein kommen, erscheinen: ujjihāna BHĀG. P. 4,20,19. BHĀG. P. 8,6,13. — upa hinabfahren —, herabsteigen auf (acc.): upājihīthā na mahītalaṃ yadi ŚIŚ. 1,37. — ni hinunterfahren, sich ducken: ni jìhīta̱ parvàto gi̱riḥ ṚV. 1,37,7. ṚV. 8,7,2. ṚV. 8,7,34. ṚV. 8,18,2. Bäume ṚV. 5,57,3. ṚV. 5,60,2. de̱vī svadhìtiḥ ṚV. 5,32,10. ni vāṃ jāmayo jihatāṃ nyajāmayo ni sapatnāḥ (so zu lesen) ĀŚV. ŚR. 5,7,3. ŚĀṄKH. BR. 28,5. — desid. sich ducken wollen: va̱rṣmā rathàsya̱ ni jìhīṣate di̱vaḥ AV. 20,127,2. — nis herausfahren, emporsteigen: nirjihānaṃ dadarśa saḥ . dhūpadhūmaṃ vanapluṣṭātkālāguruvanāt RĀJA-TAR. 4,171. — anunis dass.: (sattvam) madhyādanunirjihānam BHĀG. P. 7,8,19. — parā ausweichen in (acc.): a̱jā pa̱rṇaṃ parā̀jihīta TS. 5,4,3,3. — pra davon —, wegfahren: ra̱thī̱yantī̀va̱ pra jìhīta̱ oṣàdhiḥ ṚV. 1,166,5. losspringen: tiryakprajihīta ŚAT. BR. 1,7,4,12. = pragacchet Comm., es ist aber vielleicht prayacchet zu lesen, nämlich prāśitram, also darreichen; vgl. atipra. — Vgl. prahā. — atipra hinüberreichen: pratiprasthātre 'tiprajihīte (prāśitram) ŚAT. BR. 2,5,2,40. uttarāṃ vedimatikramayya tadiḍāpātraṃ pragamayet Comm. Die Bedeutung hier wie unter pra fügt sich nicht zur Grundbedeutung unserer Wurzel. — abhipra hinauffahren: abhīva svaḥ prajihīte ŚĀṄKH. ŚR. 12,17,4. — vi auseinanderweichen, sich aufthun, klaffen: parvàtaḥ ṚV. 2,23,18. ṚV. 5,45,3. vi jìhīṣva vanaspate̱ yoni̱ḥ sūṣyàntyā iva ṚV. 5,78,5. AV. 5,25,9. AV. 6,121,4. vi jìhāthā̱ṃ mā mā̱ saṃ tàptam TS. 1,1,12,1. ˚hīthām ŚAT. BR. 14,9,4,20. ŚAT. BR. 14,8,12,1. Vgl. viha und 2. vihāyas. — caus. öffnen, klaffen machen: yonìm AV. 1,11,3. AIT. BR. 5,15. ūrū ŚAT. BR. 14,9,4,20. śīrṣakapālam ŚAT. BR. 7,5,2,25. — sam 1〉 sich aufrichten, — aufraffen, aufstehen: utsa̱ṃhāyā̀sthāt ṚV. 2,38,4. saṃ sahàse purumā̱yo jìhīte ṚV. 3,51,4. tataḥ punarna saṃhāsyante ŚAT. BR. 1,2,4,11. fgg. visrastaiḥ parvabhirna śaśāka saṃhātum ŚAT. BR. 6,3,36. ŚAT. BR. 4,2,2,11. ŚAT. BR. 4,6,4,2. TS. 7,1,19,3. AIT. BR. 7,15. ĀŚV. GṚHY. 2,3,11. ĀŚV. GṚHY. 2,3,13. KAUŚ. 10. KAUŚ. 19. NIR. 3,18. prātaḥ saṃjihānaḥ CHĀND. UP. 1,10,6. CHĀND. UP. 5,11,5. CHĀND. UP. 4,1,5. partic. sáṃhāna VS. 22,7. — 2〉 sich umherbewegen: yathā jale saṃjihate jalaukasaḥ BHĀG. P. 10,40,15. — 3〉 theilhaftig werden (wie alle Verba der Bewegung nach Comm.): samahāsta mudam NALOD. 1,54. — Vgl. saṃhāṭyam. — caus. saṃhāpayati sich aufrichten machen KAUŚ. 80. — parisam auffahren aus (abl.): vi̱dyuto̱ jyoti̱ḥ parì sa̱ṃjihā̀nam ṚV. 7,33,10. — pratisam vor Jmd aufstehen GOP. BR. 1,2,4.

Original text · German · Word type unspecified

2. hā , jáhāti DHĀTUP. 25,8 (tyāge). VOP. 10,5. jahitas (TBR. 1,4,6,5) und jahītas, jahithas und jahīthas P. 6,4,116. VOP. 9,31. VOP. 10,5. jahimas AV. 6,26,2. jahati VOP. 10,5. partic. jáhat, jáhatī; jahāhi (nicht zu belegen), jahihi und jahīhi P. 6,4,117. VOP. 10,7. jahyāt P. 6,4,118. VOP. 10,6. jahītāt AV. 11,1,13. ajahitām AIT. BR. 3,26. ajahātana ṚV. 8,7,31. ajahus; jahau; jahima BHĀG. P. 10,65,11. jahús; ahāsīt, ahās 2. und 3. sg. AV. PRĀT. 2,46 (die Beispiele des Comm. gehören zu 1. har). hās; ahāt BHĀG. P. 7,5,36. hāsiṣṭa, hāsiṣus; hāsyati, ep. auch jahiṣyati; ahāsyat; heyāt P. 6,4,67. P. 6,4,118. VOP. 8,85. VOP. 10,7. hātum; hitvā P. 7,4,43. VOP. 26,211. auch hītvā. ved. P. 7,4,44. hitvī́ ṚV. 9,69,9. hitvā́ya ṚV. 10,14,8. ˚hāya P. 6,4,69. VOP. 26,212. 1〉 lassen und zwar a〉 verlassen, im Stich lassen, dahinten —; b〉 von sich entfernen, verstossen; c〉 überlassen: die Arbeit ṚV. 2,38,6. vasànā ṚV. 1,95,7. va̱vrim ṚV. 9,69,9. ṚV. 9,71,2. atkàm ṚV. 10,95,8. rūpam AV. 5,29,15. bhojànāni ṚV. 7,5,3. ṚV. 7,18,15. yathā̱ na pūrva̱mapàro̱ jahā̀ti ṚV. 10,18,5. die Götter lassen Indra im Stich ṚV. 8,7,31. ṚV. 8,85,7. ṚV. 4,18,11. AIT. BR. 3,16. AIT. BR. 3,20. a̱yama̱smānvana̱spati̱rmā hā̀ḥ ṚV. 3,53,20. arā̀tīḥ ṚV. 4,27,2. AV. 2,10,7. apràcetasaḥ ṚV. 9,64,20. ṚV. 10,53,8. ṚV. 10,124,2. kṛ̱śam ṚV. 8,64,8. jīrṇāṃ tvacam AIT. BR. 6,1. śaryā̀ṇi ṚV. 9,14,4. ṚV. 10,17,2. se̱dim VS. 12,105. somà ṛjī̱ṣeṇā̀jahānmṛ̱tyum von sich wegbringen VS. 19,72. śarī̀ram AV. 4,11,6. AV. 6,26,2. AV. 6,41,3. AV. 6,47,2. AV. 9,4,24. AV. 10,1,32. AV. 10,2,30. AV. 11,3,28. pu̱rainàṃ ja̱rasàḥ prā̱ṇo jàhāti AV. 4,11,56. AV. 13,1,12. dveṣā̀ṃsi AV. 18,2,47. TS. 3,2,8,4. ŚAT. BR. 6,1,2,12. ŚAT. BR. 6,6,3,2. ŚAT. BR. 9,1,2,12. nainaṃ vāgjahāti ŚAT. BR. 10,3,3,1. bandhanam ŚAT. BR. 13,1,6,2. — (einen Ort) verlassen MBH. 3,12339. R. 1,1,39. R. 2,21,46. RAGH. 15,59. RAGH. 12,24. jahāti na padavīṃ mṛgaste ŚĀK. 89. ŚĀK. 115. tvaṃ dūramapi gacchantī hṛdayaṃ na jahāsi me ŚĀK. CH. 59,6. jalaṃ jahadbhiḥ śiśiraṃ pāṭhīnaiḥ RĀJA-TAR. 5,65. BHĀG. P. 4,28,10. BHĀG. P. 7,5,5. āsanam MBH. 1,7722. R. 7,62,10. śayyām RAGH. 5,72. nāvam R. 2,52,87. yānāni R. 2,92,14. Jmd verlassen, im Stich lassen: patim M. 5,163. MBH. 2,2604. MBH. 3,2364. MBH. 3,16895. MBH. 6,265. MBH. 12,4261. R. 2,40,24. R. 2,52,53. R. 2,66,20. R. GORR. 2,30,35. R. GORR. 2,38,40. MṚCCH. 102,13. RAGH. 8,51. RAGH. 14,61. RAGH. 14,87. ŚĀK. 115. Spr. (II) 178. Spr. (II) 3752. Spr. (II) 4060. KATHĀS. 17,156. BRAHMA-P. in LA. (III) 55,10. RĀJA-TAR. 2,164. BHĀG. P. 10,65,11. BHAṬṬ. 5,91. von einem unpersönlichen Subject: tenāyurna jahāti mām MBH. 2,2605. api tvāṃ vipulā lakṣmīrna jahyāt R. 3,41,7. tasya deham — jahau na lakṣmīrna prāṇo na tejo na parākramaḥ R. 4,16,4. R. ed. Bomb. 6,46,39 (med. hāsyate des Metrums wegen). taṃ prāṇāḥ kāṅkṣitāpagamā jahuḥ (so mit der ed. Calc. zu lesen) RĀJA-TAR. 4,654. kimātmanānena jahāti yo 'ntataḥ BHĀG. P. 8,22,9. sā māṃ smṛtirno jahāti BHĀG. P. 5,12,15. BHĀG. P. 7,7,6. (den Leib) verlassen so v. a. sterben MAITRYUP. 4,1. ŚVETĀŚV. UP. 5,14. Spr. (II) 1167. RĀJA-TAR. 1,317. RĀJA-TAR. 3,430. RĀJA-TAR. 6,49. BHĀG. P. 1,12,28. BHĀG. P. 1,13,24. BHĀG. P. 1,12,54. BHĀG. P. 1,15,35. BHĀG. P. 7,10,36. jīvitam MBH. 4,649. MBH. 14,857. RĀJA-TAR. 4,324. prāṇān MBH. 5,7221 (ajahāt mit der ed. Bomb. zu lesen). MBH. 7,274. R. 2,63,50. asūn SUŚR. 1,255,3. KATHĀS. 33,15. RĀJA-TAR. 6,54. BHĀG. P. 4,4,28. fg. ātmānam BHĀG. P. 4,1,65. Etwas fahren lassen, aufgeben, entsagen: priyāpriye M. 8,173. mā hāsīḥ sāṃparāye tvaṃ buddhiṃ tāmṛṣipūjitām MBH. 2,2576. kāmānsarvān MBH. 4,655. svārthān MBH. 5,4389. nidrāṃ sahajām HARIV. 2857. rājyaṃ ca kośaṃ ca R. 2,61,11. śaśī jyotsnām R. 2,82,5 (lakṣmīṃ śītāṃśumān R. 2,88,5 GORR.). kīrtim R. GORR. 2,30,35. R. GORR. 2,38,40. ādityo dīptim R. GORR. 3,62,13. prakṛtim R. GORR. 2,70,4. hālām MEGH. 50. alpasya hetorbahu RAGH. 2,47. Spr. (II) 1653. dhanāgamatṛṣṇām Spr. (II) 4908. Spr. (II) 5466. kopam Spr. (II) 7102. svabhāvam Spr. (II) 7291. vidyāstṛṇavat KATHĀS. 18,377. viphalamāyāsam KATHĀS. 21,30. nirbandham KATHĀS. 25,246. tapaḥ KATHĀS. 27,67. MĀRK. P. 37,24. RĀJA-TAR. 3,284. BHĀG. P. 5,14,44. BHĀG. P. 6,2,38. BHĀG. P. 7,5,36. BHĀG. P. 8,20,6. SARVADARŚANAS. 8,3. śaṅkām BHAṬṬ. 3,53. śokam BHAṬṬ. 10,71. BHAṬṬ. 20,10. taṃ (arthaṃ) tattvato jñātaṃ hāsyāmi vopādāsye vā Comm. zu NYĀYAS. 1,1,32. NYĀYAS. 5,2,2. Etwas aufgeben so v. a. nicht beobachten, verletzen: vidhim M. 5,90. M. 9,63. nāhāsma samayam MBH. 5,3425. pratijñām R. 1,23,2. svadharmam BHAG. 2,33. MBH. 5,7060. R. 1,23,6. HEM. YOGAŚ. 2,40. piturādeśam R. 2,82,5 (R. 2,88,5 GORR.). gurorvacaḥ R. 2,109,24. hintansetzen, nicht beachten Spr. (II) 4812. hitvā mit Hintansetzung — mit Uebergehung von: ātmanaḥ priyasukhe Spr. (II) 4989. bhartuḥ priyāpriye Spr. (II) 5663. Spr. (II) 5839. kathamātmasutānhitvā trāyase 'nyasutān R. 1,62,14. KATHĀS. 46,212. KATHĀS. 56,283. BHĀG. P. 1,18,20. abgesehen von, mit Ausnahme von VARĀH. BṚH. S. 8,10. VARĀH. BṚH. S. 11,53. BṚH. 7,2. BṚH. 7,7. VOP. 3,145. aufgeben so v. a. vermeiden (Personen und Sachen), sich fernhalten von: bhuktapūrvāṃ srajam HARIV. 2857. Spr. (II) 6608. parastriyam HEM. YOGAŚ. 2,99. sutāmapi raho jahyāt BHĀG. P. 7,12,9. vāstavyānāṃ kṛtāṃ bhūmiṃ na tu niḥśeṣato jahau verzichtete nicht ganz RĀJA-TAR. 4,638. so v. a. nicht anwenden, nicht gebrauchen BHĀG. P. 2,7,48. so v. a. verlieren, um Jmd oder Etwas kommen R. 2,12,84. R. 2,35,2. Spr. (II) 1950. Spr. (II) 5676. so v. a. abnehmen, eine Abnahme erleiden Ind. St. 8,230. Ind. St. 8,441. Etwas los werden, sich befreien von, entgehen: śarīre pāpmanaḥ TAITT. UP. 2,5. harṣaśokau KAṬHOP. 2,12. sukṛtaduṣkṛte BHAG. 2,50. bhrūṇahatyākṛtaṃ pāpam MBH. 1,2301. Verz. d. Oxf. H. 62,a,31 (jahiṣyasi). BHĀG. P. 3,9,15. BHĀG. P. 7,10,38. nidrām, tandrām, pariśramam R. 2,56,3. duḥkham R. 2,56,33. Spr. (II) 7120. BHĀG. P. 7,15,24. Schol. zu KAP. 1,4. vipadam KATHĀS. 26,200. śucaḥ BHĀG. P. 1,13,57. stambham BHĀG. P. 9,6,47. ablegen, abthun: bhujagavalayam MEGH. 61. śikhādāma MEGH. 89. kaupīnam DAŚAK. 68,12. matsyādirūpāṇi yathā naṭaḥ BHĀG. P. 1,15,35. aus der Hand fahren lassen: cāpam BHĀG. P. 11,37. liegen lassen: dantakāṣṭhaṃ śucipradeśe VARĀH. BṚH. S. 85,8. Spr. (II) 7038. — 2〉 entlassen, emittere: Samen ṚV. 10,61,6. aśmavarṣaṃ grāmeṣu RĀJA-TAR. 1,264. puṣpāñjalīn RĀJA-TAR. 373. hṛtāmbhasaḥ svasmādeva kaṇānghanasya jahataḥ Spr. (II) 7017. agniṃ svapṛṣṭhataḥ KATHĀS. 39,146. śardhaṃ jahāti māṣaḥ bewirkt, dass man entlässt, VOP. 26,61. — 3〉 hierher wäre ja̱hā zu stellen: ja̱hā ko a̱smadī̀ṣate ṚV. 8,45,37, wenn es, wie NIR. 4,2 (und darnach SĀY.) annimmt, eine Verbalform wäre (= jaghāna 1. sg. von han). Wir halten es aber für eine Interjection: bah! wer flieht denn vor uns? Nach dem Comm. zu TAITT. ĀR. 1,3,1 soll jáhāka als ein Wort adj. = hānaśīla sein. — 4〉 pass. hī́yate P. 6,4,66. TS., hīyáte ŚAT. BR. ahāyi, ahāsi, hāsta, hāsmahi, jahe, hāsyāmahe. verlassen —, dahintengelassen werden; zurückbleiben hinter (abl.), nicht zum Ziele kommen, zu kurz kommen bei Etwas (abl.): mā hā̀smahi pra̱jayā̀ ṚV. 10,128,5. ŚAT. BR. 1,7,3,1. fgg. jīrṇiḥ kṛtyārūpo jahe kam nicht mit ŚAT. BR. 4,1,5,1. hāsyāmahe wir würden zu kurz kommen ŚAT. BR. 3,5,1,18. mā tè hāsta ta̱nva1̱̀ḥ kiṃ ca̱neha bleibe hier zurück AV. 18,2,24. TS. 2,6,3,3. AV. 10,8,15. TS. 7,1,4,1. TS. 3,1,3,1. yadyàjñavā̱stau hīyàte (hī̱yatè unsere Hdschr.) TS. 9,6. śrā̱ntaḥ TS. 6,2,4,1. TS. 7,3,1,1. dhāvàdbhyaḥ TS. 3,2,9,5. su̱va̱rgāllokāt nicht hingelangen TS. 5,6,8,1. ŚĀṄKH. BR. 8,9. AIT. BR. 2,36. bahūni tathākṣarāṇi hīyeran würden verloren gehen AIT. BR. 6,2. yasya gopanāyāmapaharanti hīyate saḥ so v. a. wird vom Genuss ausgeschlossen ŚAT. BR. 3,6,2,14. PAÑCAV. BR. 12,11,11. sāmnaḥ kommt um das S. PAÑCAV. BR. 6,4,8. PAÑCAV. BR. 16,12,1. bhūtebhyaḥ ŚAT. BR. 11,5,6,9. ahāyi ŚAT. BR. 1,7,1,18. — aufgegeben —, vermieden werden: kopaścetasi hīyatām Spr. (II) 3328, v. l. abnehmen, geringer werden, hinschwinden, vergehen, zu Ende gehen, zu Schanden —, zu Nichte werden CHĀND. UP. 4,16,3. PRAŚNOP. 3,11. nākālato vardhate hīyate ca candraḥ samudro 'pi Spr. (II) 3539. rātriḥ R. 6,82,58. āyuḥ Spr. (II) 913. (yajñaḥ) saṃvatsaramatho sāgraṃ vartate na ca hīyate R. 7,92,19. dharmaḥ M. 9,188. bhūtamapyanupanyastaṃ hīyate vyavahārataḥ YĀJÑ. 2,19. pūjā pūjārheṣu MBH. 1,6424. prāṇaḥ MBH. 3,11951. bharturarthaḥ R. 5,9,43. buddhiḥ Spr. (II) 4473. Spr. (II) 6318. Spr. (II) 6856. matiḥ Spr. (II) 7405. ghairyam Spr. (II) 458. ŚĀK. 194, v. l. MĀLAV. 79. KATHĀS. 65,52. MĀRK. P. 16,51. MĀRK. P. 44,20. SARVADARŚANAS. 166,5. abgehen, abgezogen werden: svatribhāgaḥ VARĀH. BṚH. S. 7,2. den Kürzern ziehen, unterliegen, zu Schaden kommen (von Personen) M. 6,42. MBH. 1,6291. MBH. 4,768. hīyanti saṃyuge MBH. 6,2917. R. 2,21,36. Spr. (II) 3133. naro hīyate vardhate ca Spr. (II) 4125. Spr. (II) 5556. Spr. (II) 7517. KATHĀS. 50,44 (beim Kampfe). beim Gottesurtheil mit der Wagschale so v. a. weniger wiegen MIT. 145,12. fg. yo dhāvatā na hātavyastiṣṭhannapi na hīyate so v. a. wird nicht ereilt MBH. 12,8138. hīyamāna, sama, vardhamāna ein Schwächerer Spr. (II) 7406. fg. mit abl. kommen um, verlustig gehen P. 5,4,45. arthāt KAṬHOP. 2,1. brāhmaṇyāt M. 3,17. patilokāt M. 5,161. tasmādarthāt M. 8,56. dharmārthābhyām M. 74. svargāt M. 75. balāt MBH. 4,767. tapasaḥ MBH. 15,997. Spr. (II) 1936. Spr. (II) 1978. Spr. (II) 5088. KATHĀS. 46,118. MĀRK. P. 113,33. mit ˚tas dass. P. 5,4,47 (vgl. jedoch 45). aṃśapradānatas M. 9,211. mit instr. dass. P. 5,4,47. vṛttena Schol. aṅgasarvasvaiḥ, sarveṇa M. 8,374. guṇaiḥ sarvaiḥ VARĀH. BṚH. S. 53,67. jahe prāṇaiḥ BHAṬṬ. 14,35. sich ablösen von, ausfallen: ye 'hīyantāmutaḥ keśāḥ BHĀG. P. 3,20,48. — 5〉 partic. praet. pass. a〉 hāta aufgegeben, fahren gelassen: ˚lajja BHĀG. P. 8,7,33. hātavant gekommen um (acc.): kalatrāṇi KĀM. NĪTIS. 14,49, v. l. — b〉 hīna s. bes. — c〉 jahitá verstossen, verlassen: prātìrataṃ jahi̱tasyāyùḥ ṚV. 1,116,10. anu̱ dvā jàhi̱tā nàyo̱ 'ndhaṃ śro̱ṇaṃ cà ṚV. 4,30,19. tau̱gryaḥ sàmu̱dre jàhi̱taḥ ṚV. 8,5,22. — Vgl. prajahita u. pra. — caus. hāpayati 1〉 versäumen, vernachlässigen: pañcaitānyo mahāyajñānna hāpayati śaktitaḥ M. 3,71. M. 4,21. M. 5,169. YĀJÑ. 1,121. MĀRK. P. 28,21. dharmārthakāmānsve kāle yathāśakti na hāpayet YĀJÑ. 1,115. ahāpayitvā pāṇḍavārtham MBH. 5,856. MBH. 5,3326. ahāpayankālam keine Zeit verlierend, nicht säumend KĀM. NĪTIS. 5,64. lokavādānna hāpayet MĀRK. P. 58,67. — 2〉 es fehlen lassen an: śaktiṃ na hāpayiṣyanti MBH. 3,1463. Spr. (II) 5265. svapauruṣamahāpayan Spr. (II) 1003. — 3〉 fahren lassen, aufgeben: asūnajījahat HARIV. 1138. einbüssen, verlieren: yadupāttaṃ yaśaḥ pitrā dhanaṃ vīryamathāpi vā . tanna hāpayate yastu Spr. (II) 5250. — 4〉 partic. hāpita a〉 beschädigt, mitgenommen: ein Pfand YĀJÑ. 2,59. — b〉 gebracht um (instr.). asubhirindreṇa BHĀG. P. 8,15,3. trapayā BHĀG. P. 10,22,22. — desid. jihāsati verlassen —, aufgeben wollen: deśamimam DAŚAK. 74,8. martyalokam BHĀG. P. 3,4,26. svadeham BHĀG. P. 4,4,26. BHĀG. P. 10,60,57. BHĀG. P. 11,8,28. suhṛdaḥ BHĀG. P. 1,8,37. yaśaḥ BHĀG. P. 8,20,13. verschmähen w.: vrīhīn Spr. (II) 2635. entgehen w.: duḥkham SARVADARŚANAS. 103,16. WILSON, SĀṂKHYAK. S. 10. duḥkhaṃ jihāsitam 8. — Vgl. jihāsā fg. — intens. jehīyate P. 6,4,66. P. 6,4,116. VOP. 20,4. jahāti, jaheti VOP. 20,18. — apa med. zurückbleiben so v. a. das Ziel nicht erreichen AV. 18,3,73. apahāya verlassend: mathurām HARIV. 6403. Jmd MBH. 1,3339. MBH. 3,2961. VIKR. 33,13. BHĀG. P. 5,1,39. BHĀG. P. 5,2,19. meidend Spr. (II) 3612. ablegend: strīrūpam HARIV. 11835. sich befreiend von: ṛṇāni MBH. 12,173. mit Hintansetzung von ŚĀK. 143. Spr. (II) 7279. BHĀG. P. 1,9,37. abgesehen von KUSUM. 16,18. fg. mit Uebergehung —, mit Ausnahme von RAGH. 9,19. — pass. abnehmen: balam SUŚR. 1,19,16. — Vgl. apahāna, apahāni (dieses gehört mit Sicherheit hierher, das erstere vielleicht zu 1. hā). — vyapa verlassen, aufgeben: prajā dharmaṃ ca kāmaṃ ca vyapahāya HARIV. 900 nach der Lesart der neueren Ausg. — ava verlassen, zurücklassen: ra̱yiṃ na kaścìnmamṛ̱vām̐ avā̀hāḥ ṚV. 1,116,3. mā so a̱smām̐ àva̱hāya̱ parā̀gāt TS. 5,7,9,1. aufgeben, fahren lassen: śūdrakarma tu yaḥ kuryādavahāya svakarma ca MBH. 13,6208. — pass. zurückbleiben: agacchansahitāstatra na kaścidavahīyate MBH. 3,11558. nicht zum Ziele kommen: videvaste yajñe 'vahāsyate KĀṬH. 26,9. im Stich gelassen werden von (abl.): avàhīye sakhìbhyaḥ ṚV. 10,34,5. bei Seite gelassen —, so v. a. übertroffen werden: vikramaścaiva vegaśca te na tenāvahīyate . balaṃ buddhiśca tejaśca sattvaṃ ca R. 5,2,11. — caus. zurückbleiben machen: mā yāmā̀da̱smādapà jīhipo naḥ so v. a. lass uns in diesem Lauf nicht dahintenbleiben ṚV. 3,53,19. — vyava verlassen, aufgeben: brāhmaṇaṃ vyavahāya tam MBH. 3,13661. prajā dharmaṃ ca kāmaṃ ca HARIV. 900. — samava verlassen, meiden: samavahāya guroścaraṇam BHĀG. P. 10,87,33. — ā scheinbar RĀJA-TAR. 4,654, da mit der ed. Calc. kāṅkṣatāpagamā jahuḥ zu lesen ist. — apā, absol. ˚hāya Jmd verlassend MBH. 1,4946. mit Hintansetzung von MBH. 3,2963. HARIV. 570. mit Ausnahme von MBH. 3,11982. MBH. 4,1484. MBH. 14,2832. eine durch das Metrum bedingte Verlängerung von apa, nicht apa + ā. — samud, samujjahuḥ MBH. 8,2611 fehlerhaft für samujjahruḥ, wie ed. Bomb. liest. — upa pass. abnehmen, sich verringern: yeṣāṃ trivargaḥ (so ed. Bomb.) kṛtyeṣu vartate (wohl vardhate zu lesen) nopahīyate MBH. 13,2028. — ni pass. den Kürzern ziehen, unterliegen: ni hī̀yatāmatiyā̱jasyà ya̱ṣṭā ṚV. 6,52,1. ni hī̀yatāṃ ta̱nvā̱3̱̀ tanā̀ ca ṚV. 7,104,10. — partic. nihīna s. bes. und füge Spr. (II) 4888 hinzu. MBH. 3,578 liest ed. Bomb. vihīna. — nis, partic. nirhāṇa in anirhāṇarca adj. = saṃpūrṇayājyāpāṭhopeta wobei an der Recitation der (Yājā-) Verse Nichts fehlt AIT. BR. 3,7. — pari 1〉 Jmd verlassen: vaidehīṃ parihāya R. GORR. 2,16,31. taṃ parihātum BHĀG. P. 11,29,46. Etwas aufgeben: parihātukāma (parihāra˚ ed. Bomb.) sc. die Herrschaft MBH. 4,303 (MBH. 4,304). unterlassen: yathoktānyapi karmāṇi parihāya M. 12,92. so v. a. nicht beachten: mā ca śakrasya vacanaṃ paryahāsīḥ (pratihāsīḥ die neuere Ausg.) HARIV. 14317. — 2〉 fehlerhaft oder ungenau für pass. in der Bed. eine Einbusse erleiden, Schaden nehmen, zu Schanden werden: yadi tānyodhayiṣyāmaḥ kiṃ vai naḥ parihāsyati (= naṅkṣyati NĪLAK.) MBH. 2,2460. vyājena sadbhirvihito dharmaste parihāsyati MBH. 12,5436. kommen um (abl.), verlustig gehen: na rāgātparihāsyathaḥ R. 7,93,8. — 3〉 pass. a〉 gemieden —, unterlassen werden: kairajīrṇabhayādbhrātarbhojanaṃ parihīyate Spr. (II) 2984. bhavadbhirna yathā yajñe parihīyeta kiṃ ca na R. 1,12,30. unterbleiben, ausbleiben, mangeln, fehlen: sarvāścaiva kriyāstasya paryahīyanta MBH. 13,4752. parihīyamāṇasatkāra Spr. (II) 762. yatkiṃcidasmadgṛhe parihīyate tadicchāmyahamaparihīyamānaṃ (so beide Ausgg.) bhavatā kriyamāṇam MBH. 1,748. yathā sarvaṃ suvihitaṃ na kiṃcitparihīyate R. 1,12,16. fg. setsyate vīra kāryārtho na kiṃcitparihāsyate HARIV. 3979 = HARIV. 4054 = R. 5,1,91. na kālaḥ kālamatyeti na kālaḥ parihīyate bleibt nicht aus Spr. (II) 3193. — b〉 schwinden, sich legen, nachlassen, aufhören: vardhate snehaḥ krodhaśca parihīyate Spr. (II) 5298. vardhate krodhaḥ snehaśca pa˚ Spr. (II) 5299. utsāhaḥ Spr. (II) 3769. sein Ende erreichen: rājavaṃśastu bharturme parihāsyate R. 7,48,8. Tag, Nacht, Wache (prahara) KATHĀS. 5,80. KATHĀS. 6,123. KATHĀS. 13,31. KATHĀS. 26,25. KATHĀS. 74,107. KATHĀS. 124,185. — c〉 den Kürzern ziehen, unterliegen, Schlimmes erfahren: dharmiṣṭhāḥ parihīyante pāpīyānvardhate janaḥ MBH. 3,12858. MBH. 5,5446. HARIV. 3090. Spr. (II) 678. Spr. (II) 5344. na parihīyate (parājīyate ed. Bomb.) prativādinā gaṇadāsaḥ besiegt werden, nachstehen MĀLAV. 12,14. — d〉 mit abl. ablassen —, abstehen von, untreu werden: svadharmāt MBH. 3,16780. kommen um: svargāt M. 9,254. rājavaṃśāt R. 2,8,22 (R. 2,7,17 GORR.). dharmāt Spr. (II) 1973. śarīradharmakośebhyaḥ Spr. (II) 6290. so v. a. Nichts wissen von: na tarhi prāgavasthāyāḥ parihīyase MĀLATĪM. 69,18. — e〉 partic. parihīṇa (häufig ˚hīna geschrieben) KĀŚ._zu_P. 8,4,29. α〉 unterblieben, fehlend: ˚kriya MBH. 13,4753. geschwunden: vardhamānaparihīnatejasau RAGH. 11,82. ˚bhagavadanugraha BHĀG. P. 5,24,26. — β〉 sich enthaltend, es fehlen lassend an: balikarmataḥ MBH. 13,4784. ermangelnd, ohne — seiend: pramāṇāt MBH. 3,2803. sāhasāt Spr. (II) 706. putrairapatyairdāraiśca R. 3,73,32. arthena Spr. (II) 617, v. l. kiraṇaiḥ VARĀH. BṚH. S. 4,29. in comp. mit der Ergänzung: artha˚ VARĀH. BṚH. S. 16,33. VARĀH. BṚH. S. 54,21. VARĀH. BṚH. S. 54,47. VARĀH. BṚH. S. 54,90. VARĀH. BṚH. S. 68,8. VARĀH. BṚH. S. 68,19. VARĀH. BṚH. S. 68,26. BHĀṢĀP. 14. — Vgl. parihāṇa fg. — caus. 1〉 unterbrechen, nicht zu Ende führen: svakarma M. 8,206. fg. — 2〉 Jmd um Etwas (instr.) bringen: vṛttyā parihāpitaḥ BHĀG. P. 11,22,57. — pra 1〉 verlassen: raṇam MĀRK. P. 124,8. lokam VARĀH. BṚH. S. 69,36. prajahatyagnīn ŚAT. BR. 4,6,8,6. jīvitam MBH. 1,4620. prāṇānprahāsiṣam MBH. 4,432. dhanaṃ puruṣaḥ Spr. (II) 3039. Jmd: mā tvāṃ dīrṇāḥ prahāsiṣuḥ MBH. 2,2846. MBH. 6,2789. MBH. 8,4844. R. 2,42,30. Spr. (II) 1471. mit einem unpersönlichen Subject: mā māyu̱ḥ prahā̀sīt TBR. 1,2,1,27. TS. 7,3,13,1. prāṇā hi prajahanti (des Metrums wegen st. prajahati) mām MBH. 1,6566. (tān) kṣamā lakṣmīśca dharmaśca nacirātprajahustataḥ MBH. 3,8495. puruṣaṃ dhanam (nom.) Spr. (II) 3039. tamātmavantaṃ prajahatyanarthāḥ Spr. (II) 4849. Etwas fahren lassen, aufgeben, entsagen: ayodhyāṃ devalokaṃ vā R. 2,52,49. karmabandham BHAG. 2,39. kāmānsarvān BHAG. 55. pāpmānam BHAG. 3,41. svadharmam SĀV. 5,31. dharmakāmau MBH. 5,752. kāmamanyū Spr. (II) 5002. rāgadveṣau Spr. (II) 6823. bhayam R. 4,4,9. śokam R. 5,69,28. na vidyāṃ prajahet (des Metrums wegen st. prajahyāt) Spr. (II) 5118. pratijñām so v. a. nicht halten MBH. 13,6907. med. des Metrums wegen: mohametau prahāsyete fahren lassen R. 6,21,29. — 2〉 entlassen, schleudern: prajahuḥ śūlapaṭṭiśān BHAṬṬ. 14,23. — 3〉 ungenau für pass. weichen, schwinden: sauhārdaṃ cāpi me tvatto na kadācitprahāsyati (prahāsyate wäre nicht gegen das Metrum) MBH. 3,3054. balaṃ me prajahātīva MBH. 12,1869. — 4〉 pass. a〉 aufgegeben werden, weichen von (instr.): prahīyatāmatra nṛpeṇa mānitā KIR. 14,13. unterbleiben, versäumt werden BHAṬṬ. 6,65. schwinden, zu Nichte werden: dharmācārāḥ MBH. 3,29. prajñā tejo balaṃ cakṣurāyuścaiva M. 4,41. — b〉 den Kürzern ziehen, unterliegen: im Wettfluge MBH. 8,1917. — 5〉 partic. a〉 prahīṇa KĀŚ._zu_P. 8,4,29. α〉 gelassen so v. a. liegen geblieben: dhanamudīcyāṃ diśi BHĀG. P. 1,12,34. — β〉 nicht zu Stande kommend mit Etwas (instr.): sarvakarmabhiḥ Spr. (II) 6622. — γ〉 ermangelnd, ohne — seiend: jyotiḥ˚ MBH. 1,6817. — b〉 prajahitá verlassen, aufgegeben: vanā̀ni ṚV. 8,1,13. Bez. eines Feuers, das aufgegeben ist, weil aus demselben ein anderes entnommen wurde, LĀṬY. 2,2,22. Schol. zu PAÑCAV. BR. 1,4,11. zu ŚĀṄKH. ŚR. 2,2,8. — Vgl. prājahita und prahāṇa fg. — caus. verscheuchen, entfernen: lokabhayam BHĀG. P. 6,8,32. — vipra verlassen, aufgeben, entsagen: dharmam MBH. 5,4157. — partic. ˚hīṇa (gewöhnlich ˚hīna) geschwunden, dahin: ˚ratha MBH. 8,4868. ermangelnd, ohne — seiend: brāhmaṇaiḥ kṣatram MBH. 3,978. bandhubhiḥ MBH. 5,6002. R. 2,31,17. tejasā MBH. 1,8142. ausgeschlossen von: gaganāt MBH. 1,3651. — Vgl. viprahāṇa. — saṃpra verlassen: saṃprahāya śayanam MBH. 4,517. — prati 1〉 verlassen so v. a. unbeachtet lassen: mā ca śakrasya vacanaṃ pratihāsīḥ (so die neuere Ausg.) kathaṃ ca na HARIV. 14317. — 2〉 pass. den Kürzern ziehen, Jmd (abl.) weichen: im Wettfluge MBH. 8,1916. — vi 1〉 zurücklassen, verlassen, aufgeben: atrāhà tva̱ṃ vi jàhurve̱dyābhìḥ hinter sich lassen ṚV. 10,71,8. reto̱ mūtra̱ṃ vi jàhāti VS. 19,76. pāpmānàm TBR. 1,4,6,7. pāpmanaḥ ŚAT. BR. 14,7,1,8. vi̱jaha̱dviśvā̀ bhū̱tānì TBR. 3,10,9,15. (yajñāḥ) yānimānvijahato 'gāma die wir verliessen, — verschmähten ŚAT. BR. 9,5,1,28. dhīrā vyajahustamaḥ ŚAT. BR. 11,5,5,12. dauṣkṛtyam PAÑCAV. BR. 1,1,3. LĀṬY. 1,1,22. nāmarūpe MUṆḌ. UP. 3,2,8. puṇyapāpe MAITRYUP. 6,18 (vidhūya st. vihāya MUṆḌ. UP. 3,1,3). — (einen Ort) verlassen: saṃgrāmaśiraḥ MBH. 4,2086. MEGH. 42. RAGH. 12,102. VIKR. 41. Spr. (II) 1161. Spr. (II) 5009, v. l. ŚĀK. 140. RĀJA-TAR. 1,58. BHĀG. P. 1,5,19. BHĀG. P. 3,14,47. BHĀG. P. 4,24,67. ratham R. 2,52,13. Jmd verlassen MBH. 2,2604 (vihāsye des Metrums wegen). MBH. 3,2328. MBH. 4,268. MBH. 7,301 (kacciccainaṃ mit der ed. Bomb. zu lesen). R. 2,21,22. R. 2,21,51. R. 2,30,29. R. 2,35,30. R. 2,66,4 (R. 2,68,30 GORR.). R. 2,66,18. R. GORR. 2,83,42. R. GORR. 3,64,18. RAGH. 14,51. KATHĀS. 18,289. RĀJA-TAR. 3,126. BHĀG. P. 3,16,7. BHĀG. P. 4,4,3. BHĀG. P. 7,9,44. BHĀG. P. 9,3,20. PAÑCAT. 44,22. Jmd verlassen MĀRK. P. 127,17. (den Leib) verlassen so v. a. sterben BHĀG. P. 6,10,33. BHĀG. P. 7,15,45. prāṇān BHĀG. P. 11,31,19. asūn SUŚR. 1,115,4. Etwas fahren lassen, aufgeben, entsagen: sattvam MBH. 3,12394. kulavaṃśam R. GORR. 2,119,34. śriyaṃ vipulām R. GORR. 3,54,28. R. GORR. 4,21,7. dvaṃdvabhāvam ṚT. 1,27. lajjām RAGH. 2,40. nidrām RAGH. 5,73. RAGH. 14,69. Spr. (II) 562. Spr. (II) 4779. Spr. (II) 5904. Spr. (II) 6823, v. l. VARĀH. BṚH. S. 75,6. KATHĀS. 45,190. KATHĀS. 60,112. MĀRK. P. 16,4. BHĀG. P. 5,26,10. kalpadrumatām RAGH. 14,48. ŚĀK. 167. SĀH. D. 25,11. kommen um, verlieren RAGH. 5,67. SARVADARŚANAS. 99,13. utkaṇṭhāṃ vijahiṣyasi loswerden, sich befreien von MBH. 3,8406. MBH. 14,357. R. 3,76,13. RAGH. 12,75. karma śamalaṃ ca BHĀG. P. 3,9,23. BHĀG. P. 5,10,24. BHĀG. P. 8,24,48. BHĀG. P. 9,10,46. ablegen, abthun: strīrūpam MBH. 1,1167. R. 1,27,12. vāsāṃsi jīrṇāni BHAG. 2,22. R. 2,37,8. R. 2,39,6. ṚT. 6,13. maulimaṇim RAGH. 13,59. dhanuśchinnam MBH. 6,2370. liegen lassen: pathi BHĀG. P. 8,6,34. vihāya so v. a. mit Hintansetzung —, mit Uebergehung von, ohne zu beachten RAGH. 6,7. KUMĀRAS. 3,1. yadratnarāśīnapi vihāyābhinandyam so v. a. mehr als ŚĀK. 27,6. Spr. (II) 2468. Spr. (II) 5546. KATHĀS. 49,138. ŚAṂK._zu_BṚH. ĀR. UP. S. 251. SARVADARŚANAS. 118,12. CAURAP. 27. HIT. 35,11. HIT. 65,5. DHŪRTAS. 76,1. putraśokamapi so v. a. trotz PAÑCAT. 175,25. mit Ausnahme von HARIV. 15473. R. 4,51,14. VARĀH. BṚH. S. 53,32. BṚH. 4,12. BṚH. 12,10. SARVADARŚANAS. 102,5. TRIK. 3,3,1. vihāya hastatrayam so v. a. in einer Entfernung von VARĀH. BṚH. S. 54,18. — 2〉 abstehen von (abl.): krīḍārasātprastutāt Spr. (II) 991. ohne Ergänzung eine Thätigkeit einstellen VARĀH. BṚH. S. 77,3. — 3〉 pass. a〉 eine Einbusse erleiden, verloren gehen: mā te̱ gātrā̱ vi hā̀yi AV. 18,3,9. prema tayoḥ parasparasyopari na vyahīyata RAGH. ed. Calc. 3,24. — b〉 zurückbleiben ŚAT. BR. 2,3,3,16. Jmd (abl.) nachstehen: ācāryaputrāttasmāttu viśeṣopacaye pṛthak . na vyahīyata MBH. 1,5229. — c〉 partic. vihīna α〉 mangelnd, fehlend: ˚tilakeva strī R. 3,22,8. ˚sattva VARĀH. BṚH. S. 16,32. — β〉 niedrig stehend, gemein: Personen MBH. 3,578 (nach der Lesart der ed. Bomb.). MBH. 3,15649. ˚yoni MBH. 3,15674. — γ〉 ermangelnd, ohne — seiend, beraubt —, frei von; die Ergänzung im instr.: darśanena M. 6,74. tvayā MBH. 1,6163. MBH. 1,6192. MBH. 3,2713. śriyā MBH. 3,15634. R. 2,24,8. R. 2,27,20. R. 2,38,15. R. 2,66,18. R. GORR. 1,23,8. anarthairvyasanaiḥ RAGH. 18,13. Spr. (II) 6302. Spr. (II) 6882. VARĀH. BṚH. S. 15,27. VARĀH. BṚH. S. 68,7. VARĀH. BṚH. S. 68,33. im abl.: patilokāt MBH. 5,7373. rājyāt R. 3,68,35. dharmāt R. GORR. 2,111,1 (SCHL. 2,102,1 SCHL.). im comp. vorangehend: rūpadravya˚ M. 4,141. mātāpitṛ˚ M. 9,177. MBH. 1,6151. MBH. 3,2343. R. 2,52,37. ŚRUT. 17. deśakālavihīnāni karmāṇi Spr. (II) 2959. Spr. (II) 6026. Spr. (II) 6089. kleśa˚ Spr. (II) 6320. Spr. (II) 6721, v. l. Spr. (II) 7037. VARĀH. BṚH. S. 48,4. ṣaṣṭiścaturvihīnā weniger vier VARĀH. BṚH. S. 53,6. VARĀH. BṚH. S. 81,16. VARĀH. BṚH. S. 58,15. VARĀH. BṚH. S. 68,30. KATHĀS. 24,25. RĀJA-TAR. 6,328. MĀRK. P. 34,6. BHĀG. P. 3,24,47. SARVADARŚANAS. 90,10. — caus. partic. vihāpita n. Gabe, Geschenk AK. 2,7,28. H. 386. H. an. 5,23. HALĀY. 2,264. PĀRŚVANĀTHAK. 4,1 (nach AUFRECHT). — pravi Jmd verlassen Z. d. d. m. G. 27,79. Etwas fahren lassen, aufgeben: harṣam R. 2,100,39. pravihāya mit Hintansetzung —, mit Uebergehung von Spr. (II) 7610. — prativi Etwas fahren lassen, aufgeben MBH. 12,3818. — sam aufgeben, entsagen: dharmaṃ na saṃjahyāt MBH. 7,3045.

Böhtlingk 1879 particle · verbal root

Original text · German · particle

3. hā Interj. des Schmerzes, des Staunens und des Behagens. Vor und nach einem Voc.; mit folgendem Acc. wehe über! Chr. 227,7. hā hā, hā dhik, hā hanta hanta, hā kaṣṭam, hā dhikkaṣṭam, hā hā dhik, hā hā kaṣṭam, hākaṣṭaśabda m. KĀD. 2,122,1 (149,18)

Original text · German · verbal root

1. √hā , jíhīte — 1〉 aufspringen, wegspringen vor, weichen; mit Dat. — 2〉 losspringen auf (Acc.). — 3〉 fliegen. Nur jihāna von einem Pfeile. — 4〉 sich hinbegeben zu (Acc.) NALOD. — 5〉 in einen Zustand (Acc.) gerathen ŚIŚ. 17,57. — Mit ati — 1〉 überspringen. átihāna übersprungen. — 2〉 stürzen von (Abl.) auf (Acc.). — 3〉 sich hervorthun. — 4〉 übertreten (ein Gebot). — 5〉 übergehen. — Mit anu — 1〉 nacheilen, erhaschen, einfangen. — 2〉 Jmd folgen, sich anschliessen, sich fügen; mit Acc. — Mit apa enteilen, sich davon machen. — Mit abhi erwischen. — Mit ud — 1〉 auffahren, sich aufrichten, sich erheben (NAIṢ. 7,37), über Etwas (Acc.) hinaus. — 2〉 sich öffnen (von Thüren). — 3〉 hinausfahren, entweichen. — 4〉 in die Höhe richten. — Mit atyud sich erheben über (Acc.). — Mit anūd sich aufmachen nach (Acc.). — Mit abhyud mit Jmd (Acc.) sich erheben. — Mit prod hinauffahren, — schlagen (von der Flamme). — Mit pratyud auffahren zu (Acc.). — Mit samud sich erheben, so v. a. zum Vorschein kommen, erschallen PRASANNAR. 133,5. — Mit upa hinabfahren —, herabsteigen auf (Acc.). — Mit ni hinunterfahren, sich ducken. — Desid. (˚jihīṣate) sich ducken wollen. — Mit nis und anunis herausfahren, emporsteigen. — Mit parā ausweichen in (Acc.). — Mit pra — 1〉 davon-, wegfahren. — 2〉 losspringen. — Mit atipra hinüberreichen. — Mit abhipra hinauffahren. — Mit vi auseinanderweichen, sich aufthun, klaffen. — Caus. (˚hāpayati) öffnen, klaffen machen. — Mit sam — 1〉 sich aufrichten, sich aufraffen, aufstehen. Partic. sáṃhāna. — 2〉 sich umherbewegen BHĀG. P. — 3〉 theilhaftig werden NALOD. — Mit parisam auffahren aus (Abl.). — Mit pratisam vor Jmd aufstehen.

Original text · German · verbal root

2. √hā — 1〉 jáhāti (metrisch ˚jahanti 3. Pl., ˚jahet und auch Med.) — a〉 verlassen, im Stich lassen, dahintenlassen. śarīram u. s. w. prāṇān (asun), jī [Page7-269-a] vitam so v. a. sterben. — b〉 entlassen, emittere. — c〉 *bewirken, dass man Etwas (Acc.) entlässt. — d〉 von sich entfernen, — wegbringen, wegstossen. — e〉 aus der Hand fahren lassen. — f〉 liegen lassen. — g〉 ablegen, abthun. — h〉 Etwas fahren lassen, aufgeben, entsagen, vermeiden, sich fernhalten von. — i〉 Etwas aufgeben, so v. a. nicht beachten, verletzen, hintansetzen. hitvā mit Hintansetzung, mit Uebergehung von; abgesehen —, mit Ausnahme von. — k〉 nicht anwenden, nicht gebrauchen. — l〉 verlieren, um Etwas oder Jmd kommen, einbüssen. — m〉 Etwas los werden, sich befreien von, entgehen. — n〉 überlassen. — 2〉 hī́yate und hīyáte (ŚAT. BR.). — a〉 dahintengelassen werden, zurückbleiben, — hinter (Abl.), nicht hingelangen zu (Abl.), nicht zu Ziele kommen, ereilt —, eingeholt werden von (Instr.). — b〉 kommen um, verlustig gehen; mit Abl., ˚tas oder Instr. — c〉 dem Kürzeren ziehen, zu kurz kommen, unterliegen, zu Schaden kommen. Beim Gottesurtheil mit der Wage so v. a. weniger wiegen. hīyamāna so v. a. der Schwächere. — d〉 abnehmen, geringer werden, hinschwinden, verloren gehen, vergehen, zu Ende gehen, zu Schanden —, zu Nichte werden. — e〉 aufgegeben —, vermieden werden. — f〉 abgezogen —, subtrahirt werden. — g〉 sich ablösen von (˚tas), ausfallen (von Haaren). — 3〉 hāta aufgegeben, fahren gelassen. — 4〉 hātavant gekommen um (Acc.). — 5〉 hīná — a〉 verlassen. — b〉 *abgekommen von (Abl.) Chr. 221,15. — c〉 herabgekommen, in eine schlimme Lage gerathen. — d〉 zurückbleibend hinter Anderen, zurückgesetzt, untergeordnet, niedriger stehend, — als (Abl.), nachstehend (dem Range oder der Bildung nach); überh. unter dem normalen Maasse u. s. w. zurückbleibend, klein, gering, schwach, wenig, schlecht u. s. w.; schwächer, geringer —, kleiner als (Abl.). hīnatara schlechter. — e〉 unterlegen, unterliegend (im Process) Chr. 214,16. — f〉 unvollständig, mangelhaft, — in Bezug auf (˚tas), ungenügend, fehlend, mangelnd, unterblieben. hīnasvara Adj. so v. a. lautlos. hīna˚ Adv. ungenügend, nicht ganz. — g〉 ermangelnd, ohne — seiend, beraubt —, frei von (Instr., Abl. Loc., Acc. oder im Comp. vorangehend). śāktihīnatara R. ed. Bomb. 3,30,2. — 6〉 jahitá verstossen, verlassen ĀPAST. ŚR. 9,16,7. — Caus. hāpayati, ˚te (metrisch) — 1〉 versäumen, vernachlässigen. na hāpayiṣyate vidhātumuttaram es wird nicht versäumt werden eine Antwort zu geben ŚIŚ. 16,33. — 2〉 es fehlen lassen an (Acc.). — 3〉 fahren lassen, aufgeben (die Lebensgeister). pratijñām [Page7-269-b] eine Thesis fallen lassen JĀTAKAM. 23,27. — 4〉 einbüssen, verlieren. — 5〉 hāpita — a〉 beschädigt, mitgenommen. — b〉 gebracht um (Instr.). — Desid. jihāsati — 1〉 verlassen —, aufgeben wollen HEM. PAR. 2,26. — 2〉 verschmähen wollen. — 3〉 entgehen wollen, mit Acc. — *Intens. jehīyate, jahāti (!), jaheti (!). — Mit apa — 1〉 verlassen. Nur apahātum (ŚIŚ. 14,64) und apahāya. — 2〉 Med. aus der Hand geben ĀPAST. 2,19,9. 10. (mit der v. l. apajahīta zu lesen). — 3〉 apahāya — a〉 entfernt haltend ĀPAST. ŚR. 15,2,11. — b〉 meidend. — c〉 ablegend. — d〉 sich befreiend von (Abl.). — e〉 nicht beachtend, mit Hintansetzung von (Acc.). ŚIŚ. 15,21. 16,44. 69. — f〉 abgesehen von (Acc.). — g〉 mit Uebergehung —, mit Ausnahme von (Acc.). — 4〉 Pass. Med. — a〉 zurückbleiben, so v. a. das Ziel nicht erreichen. — b〉 abnehmen, geringer werden. tejaśca na te tenāpahīyate und dein Machtglanz wird durch ihn nicht geringer, so v. a. dein M. kann sich mit dem seinigen messen R. ed. Bomb. 4,66,6. — Mit vyapa verlassen, aufgeben (nur ˚hāya) HARIV. 1,17,17. — Mit api, ápihīna (?) MAITR. S. 4,2,11 (34,18). — Mit ava — 1〉 verlassen, zurücklassen. — 2〉 aufgeben, fahren lassen. — 3〉 Pass. — a〉 zurückbleiben. — b〉 nicht zum Ziele kommen. — c〉 im Stich gelassen werden von (Abl.). — 4〉 bei Seite gelassen —, so v. a. übertroffen worden von (Instr.). — Caus. zurückbleiben machen, dahintenbleiben lassen. — Mit vyava (nur ˚hāya) verlassen, aufgeben. — Mit samava (nur ˚hāya) verlassen, meiden. — Mit ā scheinbar RĀJAT. 4,654, da kāṅkṣitāpagamā jahuḥ die richtige Lesart ist. — Mit apā (metrisch für apa), ˚hāya — 1〉 Jmd verlassend. — 2〉 mit Hintansetzung von. — 3〉 mit Ausnahme von. — Mit samud scheinbar MBH. 8,2611, da hier samujjahruḥ die richtige Lesart ist. — Mit upa Pass. abnehmen, sich verringern. — Mit ni — 1〉 Pass. — a〉 den Kürzeren ziehen, unterliegen. — b〉 kommen um (Instr.) JĀTAKAM. 21,30. — 2〉 nihīna niedrigen Standes, gemeiner Herkunft, gemein MBH. 5,133,27. MBH. 5,134,1. ˚tara geringer, schlechter ĀPAST. 2,5,5. — Mit nis in anirhāṇarca Nachtr. 3. — Mit pari — 1〉 Jmd verlassen. — 2〉 Etwas aufgeben. — 3〉 Etwas unterlassen. — 4〉 Etwas nicht beachten. — 5〉 ungenau für pass. — a〉 eine Einbusse erleiden, Schaden nehmen, zu Schanden werden. — b〉 kommen um, verlustig gehen; mit Abl. — 6〉 Pass. — a〉 gemieden —, unterlassen werden. — b〉 unterbleiben, ausbleiben, mangeln, fehlen. — c〉 schwinden, sich legen, nachlassen, aufhören, sein Ende erreichen. — d〉 den Kürzeren ziehen, unterliegen, [Page7-269-c] Schlimmes erfahren. — e〉 besiegt werden von (Instr.), Jmd nachstehen. — f〉 ablassen —, abstehen von, untreu werden; mit Abl. — g〉 kommen um (Abl.) — h〉 Nichts wissen von (Abl.). — 7〉 parihīṇa (häufig ˚hīna geschrieben) — a〉 unterblieben, fehlend, geschwunden. — b〉 sich enthaltend, es fehlen lassend an (˚tas). — c〉 ermangelnd, ohne — seiend (die Ergänzung im Abl., Instr. oder im Comp. vorangehend). — Caus. — 1〉 veranlassen zu verlassen, — aufzugeben NAIṢ. 6,105. — 2〉 unterbrechen, nicht zu Ende führen. — 3〉 Jmd um Etwas (Instr.) bringen. — 4〉 parihāpya mit Ausnahme von (Acc.) ĀPAST. 1,13,9. 17,15. 25,11. 30,14. 2,10,6. 14,1. 15,5. ĀPAST. ŚR. 12,4,5. 8. — Mit pra — 1〉 verlassen. — 2〉 Etwas fahren lassen, aufgeben, entsagen, verletzen (dharmam Chr. 60,13), nicht halten (ein Versprechen). — 3〉 entlassen, schleudern. — 4〉 ungenau für Pass. weichen, schwinden. — 5〉 Pass. — a〉 aufgegeben werden —, weichen von Jmd (Instr.). — b〉 unterbleiben, versäumt werden. — c〉 schwinden, zu Nichte werden. — d〉 den Kürzeren ziehen, unterliegen (im Wettkampfe). — 6〉 prahīṇa — a〉 verlassen, so v. a. allein stehend, keine Angehörigen habend VASIṢṬHA 16,19. — b〉 verlassen, so v. a. liegen geblieben. — c〉 abgelegt, abgetragen (Kleid) GAUT. 3,19. — d〉 nicht zu Stande kommend mit Etwas (Instr.). — e〉 geschwunden Chr. 256,31. JĀTAKAM. 22. — f〉 am Ende eines Comp. ermangelnd, ohne — seiend. — 7〉 prajahitá s. bes. — Mit vipra — 1〉 verlassen, aufgeben, entsagen. — 2〉 viprahīṇa (gewöhnlich ˚hīna) — a〉 ausgeschlossen von (Abl.). — b〉 geschwunden, dahin seiend. — c〉 ermangelnd, ohne — seiend; die Ergänzung im Instr. — Mit saṃpra verlassen R. ed. Bomb. 4,22,16. — Mit prati — 1〉 verlassen, so v. a. unbeachtet lassen. — 2〉 Pass. den Kürzeren ziehen, hinter Jmd (Abl.) zurückbleiben (im Wettfluge). — Mit vi — 1〉 zurücklassen, verlassen (GAUT.), im Stich lassen. śarīram u. s. w., prāṇān, asūn so v. a. sterben. — 2〉 Etwas fahren lassen, aufgeben, entsagen. — 3〉 Etwas loswerden, verlieren, kommen um, sich befreien von; mit Acc. — 4〉 liegen lassen. — 5〉 ablegen, abthun. — 6〉 verschmähen. — 7〉 abstehen von (Abl.). — 8〉 ein Thätigkeit einstellen. — 9〉 vihāya mit Acc. — a〉 hinter sich lassend, so v. a. in einer Entfernung von. — b〉 ohne zu beachten, mit Hintansetzung —, mit Umgehung von zu Spr. 1225. — c〉 trotz. — d〉 mit Ausnahme von. — e〉 bei Seite lassend, so v. a. mehr als. — 10〉 Pass. — a〉 zurückbleiben. — b〉 Jmd (Abl.) nachstehen. — c〉 eine Einbusse erleiden, verloren, gehen. [Page7-270-a] — 11〉 vihīna — a〉 niedrig stehend, gemein. ˚varṇa GAUT. 23,14. — b〉 mangelnd, fühlend. — c〉 ermangelnd, ohne — seiend, beraubt —, getrennt —, frei von (Instr., Abl. oder im Comp. vorangehend). — Caus. s. vihāpita Nachtr. 6. — Desid. Jmd verlassen wollen HEM. PAR. 1,441. — Mit pravi. — 1〉 Jmd verlassen. — 2〉 Etwas fahren lassen, aufgeben. — 3〉 pravihāya mit Hintansetzung —, mit Uebergehung von. — Mit prativi Etwas fahren lassen, aufgeben. — Mit sam — 1〉 zusammen verlassen ĀPAST. GṚHY. 19,11. — 2〉 aufgeben, entsagen. — Desid. verlassen wollen CARAKA. 424,19 (kāntaṃ vā saṃjihāsatām zu lesen).

Original text · German · verbal root

2. √hā mit viprati, ˚hīna frei von — (im Comp. vorangehend) DIVYĀVAD. 95,18. — Mit abhivi verlassen KIR. 10,1. [Nachtrag, Band 7]

Whitney Roots 1885 verbal root

Original text · English · verbal root

hā [1] — leave

Original text · English · verbal root

hā [2] — go forth

Apte 1890 particle · verbal root

Original text · English · particle

hā ind. A particle expressing 1 Grief, dejection, pain, as expressed by ‘ah’, ‘alas!,’ ‘woe me’, in English; hā priye jānaki U. 3; hā hā devi sphuṭati hṛdayaṃ U. 3. 38; hā pitaḥ kvāsi he subhru Bk. 6. 11; hā vatse mālati kvāsi Māl. 10. &c.; (in this sense hā is often used with the acc. of person; hā kṛṣṇābhaktaṃ Sk.). 2 Surprise; hā kathaṃ mahārājadaśarathasya dharmadārāḥ priyasakhī me kausalyā U. 4. 3 Anger or reproach.

Original text · English · verbal root

hā I. 3 A. (jihīte, hāna; pass. hāyate; desid. jihāsate) 1 To go, move; jihīthā vikhyātāṃ sphuṭamiha bhavadbāṃdhavarathaṃ H. D. 28; Ki. 13. 23; Nalod. 1. 38. 2 To get, attain. II. 3 P. (jahāti, hīna) 1 To leave, abandon, quit, give up, forsake, relinquish, dismiss; mūḍha jahīhi dhanāgamatṛṣṇāṃ kuru tanubuddhe manasi vitṛṣṇāṃ Moha M. 1; sā strīsvabhāvādasahā bharasya tayordvayorekataraṃ jahāti Mu. 4. 13, R. 5. 72, R. 8. 52, R. 12. 24, R. 14. 61, R. 14. 87, R. 15. 59; Ś. 4. 13, Bg. 2. 50; Bk. 3. 53, Bk. 5. 91, Bk. 10. 71, Bk. 20. 10; Me. 49, Me. 60; Bv. 2. 129; Rs. 1. 38. 2 To resign, forego. 3 To let fall. 4 To omit, disregard, neglect. 5 To remove. 6 To avoid, shun. — Pass. (hīyate) 1 To be left or forsaken; Ki. 12. 12. 2 To be excluded from, be deprived of, lose (with instr. or abl.); virūpākṣo jahe prāṇaiḥ Bk. 14. 35; janayitvā sutaṃ tasyāṃ brāhmaṇyādeva hīyate Ms. 3. 17, Ms. 5. 161, Ms. 9. 211. 3 To be deficient or wanting in; usually with pari q. v.; dhairyaṃ yasya na hīyate Pt. 1. 103. 4 To diminish, decrease, decay, decline, wane (fig. also); ([Page 1169-c]) pravṛddho hīyate caṃdraḥ samudro'pi tathāvidhaḥ R. 17. 71; H. Pr. 42. 5 To fail (as in a law-suit); bhūtamapyanupanyastaṃ hīyate vyavahārataḥ Y. 2. 19. 6 To be left out or omitted. 7 To be weakened. — Caus. (hāpayati-te) 1 To cause to leave, abandon &c. 2 To drive away, expel. 3 To lose. 4 To neglect, omit, delay the performance of; Śi. 16. 33, Ms. 3. 71; Ms. 4. 21; Y. 1. 121. — Desid. (jihāsati) To wish to leave &c.

Cappeller 1887 Interjection · verb

Original text · German · Interjection

3. hā (Interj. des Staunens u. Schmerzes) ha, ei; ach, wehe über —! Mit Voc. o. Acc.; oft verdoppelt, auch in Verb. mit dhik, w. s.

Original text · German · verb

1. hā, jíhīte auffahren, eilen, schreiten, weichen (Dat.), losspringen auf (Acc.). [Page531-1] p. p. hāna. ati überspringen. anu nacheilen, erwischen. p. p. apa enteilen, entweichen. ud sich aufrichten, außteigen. ni sich ducken. pra davoneilen,sich fortmachen. vi sich aufthun, klaffen. sam sich aufraffen, sich erheben, aufstehen.

Original text · German · verb

2. hā, jáhāti (jahati) verlassen, im Stich lassen, jemd. (Dat.) etw. (Acc.) überlassen, aufgeben, vermeiden, hintansetzen, ablegen, abthun, verlieren. Pass. hīyáte (hī́yate, ˚ti) verlassen u. s. w. werden, zurückbleben, zu Schaden kommen, unterliegen, abnehmen, hinschwinden; verlustig gehen, zu kurz kommen um (Abl.). p. p. (hāta, hāna); hīná u. jahitá (s. diese bes.). Caus. hāpayati fahren lassen, aufgeben, verlieren, versäumen, vernachlässigen. p. p. hāpita beschädigt, gebracht um (Instr.). Desid. jihāsati verlassen, aufgeben, verschmähen wollen. apa verlassen, übergehen, hintansetzen. ava verlassen, aufgeben. Pass. verlassen werden, verlustig gehen (Abl.), nicht mitkommen, zurückbleiben; p. p. avahīna. — pari verlassen, unterlassen, aufgeben. Pass. gemieden o. unterlassen werden, ausbleiben, verloren gehen, mangeln, schwinden, schwächer werden an (Instr.), nachlassen, aufhören; unterliegen. nachstehen (Instr.); abstehen von, kommen um, verlustig gehen (Abl.). p. p. parihīṇa unterblieben, geschwunden; verlustig, ermangelnd (Abl. o. —˚). Caus. fallen lassen, unterbrechen; jemd. (Acc.) um etw. (Instr.) bringen. pra verlassen, aufgeben, meiden. Pass. verlassen u. s. w. werden, weichen, schwinden, unterbleiben, zu kurz kommen, unterliegen. p. p. prahīṇa verlassen, ge. schwunden; ermangelnd, ohne (—˚); prahitá verlassen, aufgegeben. vi zurücklassen, aufgeben, vermeiden; loswerden, verlieren. Ger. vihāya mit Übergehung von, lieber als, ungeachtet, trotz (Acc.). Pass. verloren gehen, zu kurz kommen, [Page531-2] zurückbleiben, nachstehend. p. p. vihīna mangelnd, fehlend; ermangelnd, verlustig, frei von (Instr. o. —˚).

Burnouf 1866 Interjection · verbal root

Original text · French · Interjection

hā hā interj. exprimant peine, douleur, chagrin, blâme, reproche.

Original text · French · verbal root

*hā hā. jahāmi 3; imp. 2p. jahīhi, jāhihi et jahāhi; o. jahyām; p. jahau; f2. hāsyāmi; a1. ahāsam. Ps. hīye; pp. hīna. Quitter, nivāsam un séjour. Abandonner: kiṃ jahāsi mām pourquoi me délaisses-tu? Se débarrasser: śokam d'un chagrin, nidrām du sommeil. Eviter. Perdre, putram un fils, prāṇān la vie. — Au ps. être quitté, être perdu; être privé, ab. Etre abattu, épuisé de fatigue. — Au moy. jihe; p. jahe; f2. hāsye; a1. ahāsi. S'en aller, se retirer.

Derived words

  • hāna हान substantive neuter cessation; removal
  • heya हेय adjective to be abandoned; to be avoided

Occurrences in source texts (25)

DYS 4 occurrences
DYS 43–49: False Yogis 2 occurrences

Direct occurrences

DYS 103–105: Students as Obstacle 1 occurrence

Direct occurrences

DYS 168–179*1: Vajrolī for the Yoginī 1 occurrence

Direct occurrences

GoS 1 occurrence
GoS 20–28: Setting Sarasvatī in Motion 1 occurrence

Direct occurrences

HP 5 occurrences
HP 1.12-1.14: Place of Practice 1 occurrence

Direct occurrences

HP 3.87-3.93*7: Sahajolī and Amarolī 1 occurrence

Direct occurrences

HP 3.94-3.102*1: Śakti Cālana 2 occurrences

Direct occurrences

HP 4.35*1-4.36: Signs of Samādhi 1 occurrence

Direct occurrences

PYS 7 occurrences
PYS 2.10–11: Eliminating the Kleśas 2 occurrences

Occurrences through derived words

PYS 2.15–17: Everything Is Suffering 2 occurrences

Occurrences through derived words

PYS 2.23–26: From Avidyā to Kaivalya 2 occurrences

Occurrences through derived words

PYS 4.27–28: The Return of Old Saṃskāras 1 occurrence

Occurrences through derived words

SiSa 3 occurrences
SiSa 1.65-1.70: Māyā-Aufhebung 1 occurrence

Direct occurrences

SiSa 3.17-3.20: Praxisbeginn 1 occurrence

Direct occurrences

SiSa 4.105-4.111: Śakticālana 1 occurrence

Direct occurrences

SVU 2 occurrences
SVU 4.1-4.5: The One in Every Form 1 occurrence

Direct occurrences

SVU 5.12–5.14: Knowledge and Freedom 1 occurrence

Direct occurrences

VBT 3 occurrences
VBT 93–100: Pain and Desire 1 occurrence

Direct occurrences

VBT 101–109: Śiva-Identity 1 occurrence

Direct occurrences

VBT 121–129: Devotion and Release 1 occurrence

Direct occurrences

Continue with AYI Free

Image source: AYI archive.