sattva सत्त्व – Klarheit; Klarheit des Citta; psychisches Prinzip; Sattva; Sein; Existenz; Wirklichkeit; Wesen; Wesenskraft
Substantiv Maskulin · Substantiv Neutrum
Wörterbuchquellen
AYI Wörterbuch Substantiv Neutrum
Klarheit; Klarheit des Citta; psychisches Prinzip; Sattva; Sein; Existenz; Wirklichkeit; Wesen; Wesenskraft
Herkunft
Cappeller 1891 Substantiv Neutrum
Originaltext · Englisch · Substantiv Neutrum
sattvá ·n. being, existence, reality, nature, character; firmness, resolution, energy, courage; goodness (ph.); spiritual or intellectual being, spirit or vital. breath; real being, thing, object; (also m.) living or sentient being, esp. animal, beast; phantom, spectre, imp, goblin.
Monier-Williams 1872 Substantiv Neutrum
Originaltext · Englisch · Substantiv Neutrum
—Sat-tva, am, n. being, existence, (īśvara-sattva, the existence of a Supreme Being), entity, essence, nature, true essence, life, the principle of being, breath, spirit, mind, sense, consciousness; an embryo; substance, thing, wealth; elementary substance (as earth, air, fire, &c.); anything of which a property may be predicated; any living or sentient being, animal, beast, evil being, demon, spirit, ghost, goblin, monster, (in these senses also as, m.); a substantive, noun; goodness, virtue, excellence; truth, certainty, reality; strength, energy, vigour, power, courage, self-command, sound sense, good sense, wisdom; the quality of purity or goodness (regarded in philosophy as the highest of the three Guṇas which are supposed to constitute the external world, the other two being rajas and tamas, see guṇa; the quality of sattva renders a person in whom it predominates chaste, true, honest, wise, &c., and a thing pure, clean, &c.); any natural property, quality, characteristic, disposition; (as), m., N. of a son of Dhṛta-rāṣṭra.
Petersburger 1855 Substantiv Maskulin · Substantiv Neutrum
Originaltext · Deutsch · Substantiv Maskulin · Substantiv Neutrum
sattvá (von sant), am Ende eines adj. comp. f. ā. 1〉 n. das Sein, Existenz, Realität HALĀY. 5,82. VAIJ._bei_MALLIN._zu_KIR. 12,40. smo va̱yamityā̀hā̱tmānàme̱va sa̱ttvaṃ gàmayati TS. 2,5,9,5. TS. 5,2,1,6. TS. 5,4,6,5. NṚS. TĀP. UP._in_Ind. St. 9,162. sarvatra WEBER, RĀMAT. UP. 287. Z. d. d. m. G. 7,294. NĪLAK. 12. NĪLAK. 21. NĪLAK. 52. NĪLAK. 121. Comm. zu JAIM. 1,31. zu KAP. 1,4. asti sattve AK. 3,5,18. H. 1541. SARVADARŚANAS. 9,9. fgg. SARVADARŚANAS. 12,21. SARVADARŚANAS. 14,7. fgg. SARVADARŚANAS. 141,15. a˚ SARVADARŚANAS. 12,21. SARVADARŚANAS. 14,11. NṚS. TĀP. UP._in_Ind. St. 9,162. NĪLAK. 164. SĀH. D. 269. Z. d. d. m. G. 7,294. — 2〉 n. Wesen, Charakter: putrasya putraḥ sattvamaśnute PAÑCAV. BR. 15,12,2. sattvānurūpā sarvasya śraddhā bhavati BHAG. 17,3. Spr. (II) 4753. kriyāsiddhiḥ sattve vasati mahatāṃ nopakaraṇe Spr. (II) 5712 = 6145. sarvaḥ kṛcchragato 'pi vāñchati janaḥ sattvānurūpaṃ phalam Spr. (II) 7322. Spr. (II) 7420. KIR. 12,40. VARĀH. BṚH. S. 68,114. nābhiḥ svaraḥ sattvamiti pradiṣṭaṃ gambhīrametattritayaṃ narāṇām VARĀH. BṚH. S. 85. SUŚR. 1,124,12. adīna˚ adj. MBH. 3,11909. MBH. 3,15599. R. 2,72,53. R. 4,29,25. abhinandya˚ adj. RAGH. 5,31. ārya˚, udāra˚ adj. MBH. 2,2366. ucchṛṅkhala, śāstraniyamita Spr. (II) 369. unnata Spr. (II) 6560. ūrjita˚ adj. Spr. (II) 6511. ṛjubuddhi˚ adj. MBH. 15,672. kalyāṇasattvatā R. 2,44,14. krūra˚ adj. PRAB. 115,11. tīvra˚, manda˚ adjj. KATHĀS. 35,75. fg. dṛḍha˚ adj. KATHĀS. 67. KATHĀS. 88,49. dhīra˚ KATHĀS. 35,63. laghu˚ adj. VARĀH. BṚH. 15,13. ˚lāghava R. 4,6,6. viśuddhasattvavijñāna adj. R. 4,22,12. śuddha˚ adj. R. 2,38,29. sthira˚ adj. R. SCHL. 2,83,8. siṃha˚, vyāghra˚, varāhamṛga˚, jala˚ adj. MBH. 13,2155. VARĀH. BṚH. S. 68,108. VARĀH. BṚH. S. 68,111. fgg. PRAB. 113,16. antaḥsattva eines Rubins Spr. (II) 867. sattva = svabhāva H. an. 2,540. MED. v. 28. VAIJ. a. a. O. = ātmabhāva H. an. = ātmatva MED. — 3〉 n. ein fester Charakter, Festigkeit, Entschlossenheit, Energie, Muth BHAG. 10,36. R. 2,21,38. KĀM. NĪTIS. 1,16. fg. KĀM. NĪTIS. 4,6. KĀM. NĪTIS. 4,29. fg. KĀM. NĪTIS. 4,43. KĀM. NĪTIS. 4,68. fg. KĀM. NĪTIS. 5,13. KĀM. NĪTIS. 13,2. fg. KĀM. NĪTIS. 19,62. SUŚR. 1,130,2. tulyasattvānāṃ siṃhānām RAGH. 4,72. Spr. (II) 646. Spr. (II) 2781, v. l. Spr. (II) 3161. Spr. (II) 3502. Spr. (II) 4387. Spr. (II) 4465. Spr. (II) 7504. KATHĀS. 18,196. KATHĀS. 18,283. KATHĀS. 18,389 (doppelsinnig). sattvamanudhāvanti saṃpadaḥ KATHĀS. 27,134. KATHĀS. 27,208. KATHĀS. 35,43. KATHĀS. 53,143. KATHĀS. 66,109. RĀJA-TAR. 3,53. RĀJA-TAR. 4,65. RĀJA-TAR. 5,131. SĀH. D. 197. satataṃ sattvamāsthitaḥ MBH. 12,4257. dhārayansattvam R. 2,22,2. sattvamāśritya kevalam R. 3,40,18. abālasattvo bālaḥ ŚĀK. 101,21. āpadyapi tyājyaṃ na sattvam KATHĀS. 21,100. sattvāvasāda KATHĀS. 18,309. sattvotkarṣa HIT. 100,6. saṃpannaḥ sattvasaṃpadā AK. 3,1,13. ˚saṃpanna YĀJÑ. 1,308. R. 2,78,2. R. 2,101,17. ˚yukta VARĀH. BṚH. S. 5,39. sattvānvita DHŪRTAS. 77,2. sattvodrikta RĀJA-TAR. 3,343. sattvādhika Spr. (II) 1431. KATHĀS. 27,134 (karman). VET. in LA. (II) 29,1. VET. in LA. (II) 29,2. sattvāḍhya KATHĀS. 12,44 (doppelsinnig). KATHĀS. 38,2. rūpasattvaguṇopeta M. 3,40. ˚vīryaguṇopeta R. 1,6,22. ˚buddhyupapanna Spr. (II) 6711. sattvābhijanasaṃpanna Spr. (II) 6712. sattvotsāharahita HIT. 30,2. vihīnāḥ sattvena VARĀH. BṚH. S. 27,8. hīna˚ adj. R. 5,13,69. SUŚR. 2,474,16. KATHĀS. 27,69. KATHĀS. 43,88. vihīna˚ adj. VARĀH. BṚH. S. 16,32. uttama˚, madhyama˚ advv. SUŚR. 2,226,12. fg. KATHĀS. 15,117. alpa˚ adj. KATHĀS. 25,98. sattva = vyavasāya AK. 3,4,27,215. H. an. MED. VAIJ. = sthāman HALĀY. = bala H. an. MED. VAIJ. = parākrama VAIJ. — 4〉 n. das absolut gute Wesen, die erste der drei Qualitäten (guṇa) der Prakṛti AK. 1,1,4,7. H. an. MED. HALĀY. NIR. 14,3. MAITRYUP. 4,3. MAITRYUP. 5,2. M. 12,24. sattvaṃ jñānam 26. tatra yatprītisaṃyuktaṃ kiṃcidātmani lakṣayet . praśāntamiva śuddhābhaṃ sattvaṃ tadupadhārayet .. M. 27. M. 37. sattvasya lakṣaṇaṃ dharmaḥ 38. ˚yukta YĀJÑ. 3,159. SĀṂKHYAK. 13. SĀṂKHYAK. 54. WEBER, RĀMAT. UP. 324. TATTVAS. 25. VEDĀNTAS. (Allah.) No. 25. MADHUS._in_Ind. St. 1,23,17. SARVADARŚANAS. 147,17. SARVADARŚANAS. 151,13. VARĀH. BṚH. S. 69,9. VARĀH. BṚH. S. 69,14. BṚH. 2,7. sattvodreka SĀH. D. 34. BHĀG. P. 1,2,19. BHĀG. P. 1,2,23. BHĀG. P. 1,2,25. BHĀG. P. 1,3,3. BHĀG. P. 4,30,42. MUIR, ST. 1,19. fg. MUIR, ST. 1,23. MUIR, ST. 1,28. fg. MUIR, ST. 1,33. — 5〉 n. geistiges Wesen, Geist; = citta H. an. MED. = antaḥkaraṇa VAIJ. śuddha˚ MUṆḌ. UP. 3,2,6. ˚śuddhi YĀJÑ. 3,159. NĪLAK. 22. ˚puruṣānyatā NĪLAK. 25. fg. ŚIŚ. 4,55 (= prakṛti MALLIN.). Verz. d. Oxf. H. 231,a,8. Verz. d. Oxf. H. 231,b,27. Verz. d. Oxf. H. 232,a,17. fg. SARVADARŚANAS. 167,11. BHĀG. P. 1,10,23. BHĀG. P. 7,15,41. nirvṛtte tvaṅgasattvābhyāṃ dve triṣvāṅgikasāttvike AK. 1,1,7,16. H. 283. SĀH. D. 164. fg. mūḍha˚ adj. MBH. 3,15710. — 6〉 n. Lebensathem; = asu, prāṇa AK. 3,4,27,215. H. an. MED. VAIJ. tena śabdena sahasā samudre parvatopamāḥ . āplavanta gataiḥ sattvairmatsyāḥ śatasahasraśaḥ .. MBH. 3,12098 (= buddhibhiḥ NĪLAK.). udgatānīva sattvāni R. 2,48,1 (R. 2,45,1 GORR.). parikalpitasattvayoga adj. ŚĀK. 42. gata˚ adj. MBH. 3,2683. MBH. 3,15798. R. 2,60,1. R. 4,9,81. — 7〉 n. ein reales Wesen, Gegenstand, Ding; = dravya, vastu AK. TRIK. 3,2,8. TRIK. 3,2,21. H. an. MED. VAIJ. sattvapradhānāni nāmāni NIR. 1,1. NIR. 1,12. NIR. 1,20. NIR. 2,7. NIR. 2,15. NIR. 7,4. NIR. 9,1. ṚV. PRĀT. 12,5. ṚV. PRĀT. 12,8. AV. PRĀT. S. 261. P. 1,4,57. P. II, S. 2,3,33. P. II, S. 2,3,451 unter guṇa. ˚gāmin AK. 1,1,1,63. — 8〉 m.n. ein lebendes Wesen, insbes. ein unvernünftiges AK. 3,4,27,215. H. 1366. H. an. MED. HALĀY. 5,82. HALĀY. 3,34. VAIJ. asthimant M. 11,140. annādyaja, rasaja M. 143. hiṃsra M. 12,56. YĀJÑ. 3,275. MBH. 1,1135. rātricārin, divācārin MBH. 10,26. fg. sattvaiḥ sattvā hi jīvanti durbalairbalavattarāḥ MBH. 12,443. MBH. 12,4258. strī vā pumānvā yaccānyatsattvaṃ nagararāṣṭrajam R. 1,9,21. R. 1,40,20. R. 2,25,18. audakāni R. 2,33,13 (R. 2,33,15 GORR.). R. 2,55,7. R. GORR. 1,43,2. R. GORR. 3,55,48. R. GORR. 3,64,21. R. GORR. 4,1,15. R. GORR. 5,14,62. R. GORR. 7,4,9. R. GORR. 7,4,10. JAIM. 1,9. SUŚR. 1,114,7. SUŚR. 2,399,18. SUŚR. 2,538,12. SUŚR. 2,399,15. SUŚR. 2,399,18. SUŚR. 2,495,20. KĀM. NĪTIS. 15,9. KUMĀRAS. 5,17. RAGH. 2,8. RAGH. 2,14. RAGH. 2,38. RAGH. 6,46. RAGH. 14,75. RAGH. 15,15. ŚĀK. 38. ŚĀK. 192. ŚĀK. 17,20. ŚĀK. 93,5. Spr. (II) 3755. Spr. (II) 4424. Spr. (II) 4526. Spr. (II) 4929. Spr. (II) 5609. Spr. (II) 6263. VARĀH. BṚH. S. 5,54. VARĀH. BṚH. S. 21,23. VARĀH. BṚH. S. 32,1. VARĀH. BṚH. S. 32,25. VARĀH. BṚH. S. 33,5. VARĀH. BṚH. S. 91,2. ˚yuddha VARĀH. BṚH. S. 43,28. KATHĀS. 12,44. KATHĀS. 18,389 (an beiden Stellen doppelsinnig). KATHĀS. 60,22. KATHĀS. 60,92. RĀJA-TAR. 1,133 (˚hiṃsā mit der ed. Calc. zu lesen). RĀJA-TAR. 3,4. SĀH. D. 38,10. BRAHMA-P. in LA. (III) 48,12. BHĀG. P. 1,15,14. BHĀG. P. 3,13,21. BHĀG. P. 3,26,18. BHĀG. P. 5,9,21. PAÑCAT. 69,5. PAÑCAT. 165,9. HIT. 56,20. BURNOUF, Intr. 593. — 9〉 m.n. ein gespenstisches Wesen, ein böser Geist, Kobold; = piśācādi H. an. MED. VAIJ. = gandharva AK. 3,4,21,135. sattvāstu nārakāḥ AK. 1,2,2,2. rakṣoyakṣādisattvānāṃ darśanam VARĀH. BṚH. S. 46,92. sattvamāviśya R. 2,33,10. sattvenāviṣṭacetanaḥ R. GORR. 2,33,11. fg. KATHĀS. 44,159. — 10〉 m. N. pr. eines der Söhne des Dhṛtarāṣṭra MBH. 1,4543. — ŚKDR. führt noch folgende Bedd. an: rasa, āyus nach DHAR. kubera angeblich nach H. dhana nach ŚABDAR. — Vgl. a˚, antaḥ˚, āpanna˚ (auch SUŚR. 2,491,6), duḥ˚, deva˚, niḥ˚, bodhi˚, bhīru˚, mahā˚, yāvat˚, vajra˚, sa˚, su˚, sāttvika.
Böhtlingk 1879 Substantiv Maskulin · Substantiv Neutrum
Originaltext · Deutsch · Substantiv Maskulin · Substantiv Neutrum
sattvá adj. Comp. f. ā — 1〉 n. — a〉 das Sein, Existenz, Realität. — b〉 Wesen, Charakter. — c〉 ein fester Charakter, Festigkeit, Entschlossenheit, Energie, Muth. — d〉 das absolut gute Wesen, die erste der drei Qualitäten guṇa der Prakṛti. — e〉 geistiges Wesen, Geist. — f〉 Lebensathem. — g〉 ein reales Wesen, Gegenstand, Ding. — 2〉 m. n. — a〉 ein lebendes Wesen, insbes. ein unvernünftiges. — b〉 ein gespenstisches Wesen, ein böser Geist, Kobold. — 3〉 m. N. pr. eines Sohnes des Dhṛtarāṣṭra.
Apte 1890 Substantiv Neutrum
Originaltext · Englisch · Substantiv Neutrum
sattvaṃ [sato bhāvaḥ] (Said to be m. also in the first ten senses) 1 Being, existence, entity. 2 Nature, essence 3 Natural character, inborn disposition. 4 Life, spirit, breath, vitality, principle of vitality; Ś. 2. 9. 5 Consciousness, mind, sense. 6 An embryo. 7 Substance, thing, wealth. 8 An elementary substance, such as earth, air, fire &c. 9 A living or sentient being, animal, beast; vanyān vineṣyanniva duṣṭasattvān R. 2. 8; R. 15. 15; kiṃ no'patyanirviśeṣāṇi sattvāni viprakaroṣi Ś. 7; Māl. 9. 10 An evil spirit, a demon, ghost. 11 Goodness, virtue, excellence. 12 Truth, reality, certainty. 13 Strongth, energy, courage, vigour, power, inherent power, the stuff of which a person is made; kriyāsiddhiḥ sattve bhavati mahatāṃ nopakaraṇe Subhāṣ.; R. 5. 31; Mu. 3. 22. 14 Wisdom, good sense. 15 The quality of goodness or purity regarded as the highest of the three Guṇas q. v.; (it is said to predominate most in gods and heavenly beings). 16 A natural property or quality, characteristic. 17 A noun, substantive. Comp. — anurūpa a. 1 according to one's inborn disposition or inherent character; Bh. 2. 30. 2 according to one's means or wealth; R. 7. 32 (Malli.'s interpretation does not appear to suit the context). — utsāhaḥ 1 natural energy. 2 energy and courage. — udrekaḥ 1 excess of the quality of goodness. 2 pre-eminence in strength or courage. — lakṣaṇaṃ signs of pregnancy; Ś 5 — viplavaḥ loss of consciousness. — vihita 1 caused by nature. 2 caused by goodness. 3 ([Page 1084-b]) virtuous, upright. — saṃśuddhiḥ f. purity or uprightness of nature. — saṃpanna a. endowed with goodness, virtuous. 2 equable, even-minded. — saṃplavaḥ 1 loss of strength or vigour. 2 universal destruction. — sāraḥ 1 essence of strength 2 a very powerful person. — stha a. 1 being in the nature of things. 2 inherent in animals. 3 animate. 4 characterized by goodness, good, excellent.
Cappeller 1887 Substantiv Neutrum
Originaltext · Deutsch · Substantiv Neutrum
sattvá n. Sein, Dasein, Wesen, (fester) Charakter, Entschlossenheit, Mut; das absolut gute Wesen (ph.); geistiges Wesen, Geist; reales Wesen, Ding; (auch m.) Lebewesen, Tier, seltener Mensch; böser Geist, Gespenst.
Burnouf 1866 Substantiv Neutrum
Originaltext · Französisch · Substantiv Neutrum
sattva sattva n. (sat; sfx. tva) existence, réalité; essence; vie, principe de la vie; force; possession de soi-même; intelligence, conscience, vérité subjective. Objet réel; être vivant; substance; richesse. La qualité [guṇa] qui fait qu'une personne ou une chose est à la fois réelle et bonne [Page673-2] [par oppos. à rajas et à tamas]. Substantif, tg. sattvatā f. (sfx. tā) qualité de ce qui est bon et réel; réalité; vertu; etc. sattvavat a. animé, vivant. sattvasaṃśuddhi f. purification de la conscience. sattvastha a. (sthā) ferme dans la qualité nommée sattva. sattvābhidhāyaka a. (abhi; dhā) qui énonce l'objet, tg.
Quelltextfundstellen (14)
DYS 2 Fundstellen
GoS 1 Fundstelle
PYS 4 Fundstellen
SiSa 5 Fundstellen
SS 1 Fundstelle
SVU 1 Fundstelle
Mit AYI Free weitermachen
Bildquelle: AYI Archiv.