khyā ख्या – appear; be known; declare
verbal root · Word type unspecified · verb
Dictionary sources
AYI dictionary verbal root
appear; be known; declare
Cappeller 1891 Word type unspecified
Original text · English · Word type unspecified
khyā ·(khyāti), pp. khyāta (q.v.) see, appear; P. khyāyate be called or known; C. {KyApayati, pp. khyāta (q.v.) see, appear; P. khyāyate be called or known; C. khyāpaya°te make known, proclaim; show, betray; praise, celebrate. -- ati survey, overlook, neglect, abandon. anu behold, view. antar descry, find out. abhi behold, look at; favour, protect. C. make known. ava look down, behold. ā behold, view; count, enumerate; show, declare, announce, tell, narrate; name, designate as (2 acc.). C. make known, tell; M. have told to one's self. pratyā name singly; turn away, repulse, reject, refute, deny, forbid; outvie, excel, surpass. vyā explain, illustrate; announce, proclaim, tell, call, name. samā enumerate, communicate, declare as (iti). pari look around, behold, consider; overlook, neglect. pra behold, see; announce, tell; P. be visible or known. prati behold, see. vi look about, look at, see, perceive; shine forth, beam; illuminate, make visible, show. C. make visible or known, proclaim, tell, confess. abhivi look at, behold. sam appear together with, belong to (instr.); count together, reckon up, estimate. parisam reckon up completely, enumerate, calculate. -- Cf. abhikhyāta, abhivikhyāta, prakhyāta, pravikhyāta, vikhyāta.
Monier-Williams 1872 verb
Original text · English · verb
khyā khyā, cl. 2. P. and in the non-con- jugational tenses P. A. khyāti, cakhyau, cakhye, khyāsyati, -te, akhyat, akhyata, khyā- tum, (the original meaning of this root seems to have been ‘to perceive, look, view, see,’ and it has this sense in the Veda when combined with prepositions; the simple verb occurs only in Pass. and Caus.): Pass. khyāyate, to be known, be named: Caus. khyāpayati, -yitum, to make known, promulgate, proclaim; to relate, tell, say, declare, betray, de- nounce; to make well known or renowned, to praise: Desid. cikhyāsati, -te: Intens. cākhyāyate, cākh- yāti and cākhyeti; [cf. Lat. in-quam, &c.]
Petersburger 1855 Word type unspecified · verb
Original text · German · Word type unspecified
khyā mit ā Sp. 622 am Ende des Art. lies ākhyā st. akhyā. — anvā PAÑCAV. BR. 18,9,4. — pratyā 2〉 ŚĀṄKH. BR. 17,1. — pratyākhyāta = nirākṛta u. s. w. HALĀY. 4,18. — vyā 1〉 ṚV. PRĀT. 14,1. VS. PRĀT. 8,1. — 2〉 erzählen: kathām KATHĀS. 97,42. KATHĀS. 101,385. KATHĀS. 103,241. — anuvyā ṢAḌV. BR. 4,6. — samā 3〉 Jmd erklären für: prathamaṃ yaḥ samākhyātaḥ śīlavāniti saṃsadi Spr. 1854. — pari 3〉 Z. 2 lies parikhyāta st. samākhyāta — 5〉 aufzählen, beschreiben TATTVAS. 8. — pra 1〉 KĀṬH. 9,15. — 3〉 Z. 2 mandaṃ prakhyāyamānena rūpeṇa so v. a. mit wenig hervortretender Schönheit. prakhyāta bekannt PRATĀPAR. 20,a,3. berühmt HALĀY. 2,240. — caus. bhuñjānāḥ pavanaṃ sarīsṛpagaṇāḥ prakhyāpitā bhoginaḥ so v. a. genannt Spr. 2053. — prati AIT. BR. 5,27. ŚĀṄKH. BR. 12,1. — Vgl. apratikhyāta. — vi caus. 2〉 BHĀG. P. 10,64,7. — pravi vgl. pravikhyāti. — sam 2〉 Ind. St. 8,114. — parisam 1〉 auf die Zahl beschränken Schol. zu KĀTY. ŚR. 8,2,21. — 2〉 MBH. 5,1357.
Original text · German · Word type unspecified
khyā mit anvā aufzählen, herzählen PAT. a. a. O. 1,10,a. 154,b. — sam 2〉 abschätzen: na hāyanaiḥ u. s. w. mahārathatvaṃ saṃkhyātuṃ śakyam Spr. (II) 3509.
Original text · German · verb
khyā , khyā́ti (in den generellen Zeiten auch med.) DHĀTUP. 24,52; cakhyau, cakhye VOP. 9,38; khyāsyati, ˚te; akhyat, akhyata P. 3,1,52. VOP. 8,91. VOP. 9,16. VOP. 9,37; khyat, khyas u. s. w., khyeṣam ved.; khyāta P. 8,2,57. VOP. 26,88. VOP. 26,89. Die Grundbedeutung scheint schauen zu sein. Nur pass. und caus. vom simpl. zu belegen. 1〉 pass. bekannt sein: yatra — mahātmanaḥ — āśramaḥ khyāyate MBH. 3,8384. hiraṇyapuramityevaṃ khyāyate nagaram unter dem Namen Hiraṇyapura MBH. 3,12209. angemeldet werden: vibhīṣaṇena so 'khyāyi rāghavasya BHAṬṬ. 15,86. — partic. khyāta bekannt, berühmt AK. 3,1,9. AK. 3,4,14,84. AK. 3,17,107. H. 1493. khyāto lokapravādo 'yam R. 3,22,32. vipracittiriti khyātaḥ unter dem Namen Vipr. bekannt, so genannt MBH. 1,2640. R. 1,8,7. khyātaḥ prājñaḥ kulīnaśca MBH. 3,2735. dṛṣadvatī mahāpuṇyā yatra khyātā MBH. 3,8382. khyātayaśas R. 1,19,25. — R. 61,5. R. 3,15,40. R. 53,32. R. 5,26,30. DHŪRTAS. 68,14. RĀJA-TAR. 5,29. RĀJA-TAR. 5,423. BHAṬṬ. 6,97. budhaiḥ khyāto bhāradvājo droṇācārye munāvapi von den Gelehrten gekannt als Lehrer des Droṇa TRIK. 3,3,86. — 2〉 caus. a〉 bekannt machen, verkünden: khyāpayāmāsa rājendra putro hyeṣa mameti vai MBH. 5,7403. mṛteti khyāpitaṃ bahiḥ KATHĀS. 17,70. khyāpayedabhayāni ca M. 7,201. suvarṇasteyakṛdvipro rājānamabhigamya tu . svakarma khyāpayanbrūyāt M. 11,99. YĀJÑ. 3,257. VID. 77. nanu tvaṃ puṇḍarīkākṣa satyavāgbhuvi viśrutaḥ . yaddauhitrabadhaṃ me 'dya na khyāpayasi MBH. 14,1815. ajānatāṃ khyāpaya naḥ sukeśi kasyāsi bhāryā MBH. 3,15601. paraguṇakathanaiḥ svānguṇānkhyāpayantaḥ BHARTṚ. 2,59. — b〉 Etwas an den Tag legen, offenbaren, verrathen: pramādālasyajāḍyāni khyāpitāni nijāni taiḥ PAÑCAT. I, 45. anādeyasya cādānādādeyasya ca varjanāt . daurbalyaṃ khyāpyate rājñaḥ M. 8,171. Jmd verrathen, angeben: śukena khyāpitaḥ MBH. 13,4055. — c〉 über Jmd (acc.) Etwas bekannt machen, über Jmd berichten, von Jmd Etwas aussagen: khyāpaya naḥ sukeśi paraṃ paraṃ pāṇḍavānāṃ rathastham MBH. 3,15697. ācāryo 'yaṃ trikālajña iti vyājaguruṃ ca tam . śiṣyāste khyāpayāmāsuḥ KATHĀS. 19,76. — d〉 Jmd oder Etwas bekannt machen, rühmen, preisen: evaṃ sa bhagavānvainyaḥ khyāpito guṇakarmabhiḥ BHĀG. P. 4,17,1. mithyā khyāpitavikramaḥ R. 3,27,19. — Vgl. cakṣ. — ati 1〉 überschauen: va̱śā sàmu̱dramatyàkhyat AV. 10,10,15. — 2〉 übersehen, übergehen, hintansetzen: mā no̱ gavyèbhi̱ratì khyatam ṚV. 8,62,15. viśvā̀m̐ a̱ryo vìpa̱ścito 'tì khyaḥ ṚV. 8,54,9. mā no̱ atì khya̱ ā gahi ṚV. 1,4,3. — 3〉 Stich lassen, überlassen: mā no̱ martā̀ya ri̱pavè vājinīvasū pa̱ro rùdrā̱vatì khyatam ṚV. 8,22,14. — anu erschauen, sehen: anva̱gniru̱ṣasā̱magràmakhyat VS. 11,17. sugām̐ asmabhyaṃ patho anu khyaḥ KAUŚ. 4. anu̱ pūrvā̀ṇi cakhyathuryu̱gānì ṚV. 7,70,4. — Vgl. anukhyātar, anukhyāti. — antar entziehen, vorenthalten; verbergen: a̱ntarhi khyo janā̀nāma̱ryo vedo̱ adā̀śuṣām ṚV. 1,81,9. a̱ntarhyakhyàdu̱bhe àsya dhenè ṚV. 5,30,9. — abhi 1〉 erschauen, erblicken, gewahr werden: ka̱dā mṛ̀ḻī̱kaṃ su̱manā̀ a̱bhi khyam ṚV. 7,86,2. yadā̱jima̱bhyakhyàda̱ryaḥ ṚV. 4,24,8. a̱bhi̱khyāya̱ taṃ tìgi̱tenà vidhya ṚV. 2,30,9. ṚV. 1,155,5. — abhikhyāta bekanntgeworden: puṇyametadabhikhyātaṃ triṣu lokeṣu MBH. 13,4644. anabhikhyātadoṣaḥ YĀJÑ. 3,301. — 2〉 gnädig ansehen; in Obhut nehmen: a̱bhi khyàḥ pūṣa̱npṛtànāsu na̱stvam ṚV. 6,48,19. a̱bhi prayā̀ṃsi̱ sudhìtāni̱ hi khyaḥ ṚV. 15,15. ṚV. 10,53,2. namàḥ pi̱tṛbhyò a̱bhi ye no̱ akhyàn TS. 3,2,8,3. — caus. bekannt machen: teṣāṃ doṣānabhikhyāṣya M. 9,262. M. 8,205. — Vgl. abhikhyā, abhikhyātar. — ava 1〉 herabschauen: ava̱ hi khya̱tādhi̱ kūlā̀diva̱ spaśàḥ ṚV. 8,47,11. — 2〉 erblicken, gewahr werden: ya̱dāvākhyàccama̱sān ṚV. 1,164,4. ya̱dāvākhyàtsa̱maràṇa̱mṛghā̀vat ṚV. 10,27,3. taṃ tè du̱ścakṣā̱ māvàkhyat TS. 3,2,10,2. TS. 3,2,5,1. — caus. ansehen lassen ŚAT. BR. 1,3,1,26. — ā 1〉 anschauen(?): ā yū̱thevà kṣu̱matì pa̱śvo àkhyadde̱vānā̱ṃ yajjani̱māntyùgra ṚV. 4,2,18. — 2〉 zählen, aufzählen; aufsagen: tadekaṃ sattredhākhyāyate ŚAT. BR. 10,4,1,4. devajātāni gaṇaśa ākhyāyante ŚAT. BR. 14,4,2,24. ŚAT. BR. 9,1,1,44. Hierher auch ātamāṃ (superl. von ā) khyāyate ŚAT. BR. 10,1,2,5. — 3〉 erzählen, ansagen, mittheilen: ākhyānamākhyāsyan ŚAT. BR. 13,4,3,2. ŚAT. BR. 14,9,4,33. ācakhyuḥ, ākhyāsyanti — itihāsam MBH. 1,26. MBH. 1,656. MBH. 3,16899. BENF. Chr. 9,37. BENF. Chr. 54,19. BENF. Chr. 58,11. ARJ. 3,8. MATSYOP. 56. N. 12,99. ākhyāhi me ko bhavānugrarūpaḥ BHAG. 11,81. BHAG. 18,63. rāmāya priyamākhyātum R. 1,1,75. R. 1,9,1. R. 1,18,13. R. 1,44,63. R. 1,77,27. R. 2,16,5. R. 3,15,38. R. 4,3,16. R. 4,61,30. R. 6,97,25. PAÑCAT. II, 49. PAÑCAT. II,IV, 16. PAÑCAT. II,72,16. PAÑCAT. II,176,11. HIT. 27,9. MEGH. 98. RAGH. 12,42. RAGH. 12,91. sarvato vārtāmākhyadrājñe na saṃtatim RAGH. 15,41. VET. 32,15. med.: sā te 'haṃ duḥkhamākhyāsye MBH. 3,520. MBH. 3,8415. R. 6,8,28. anzeigen, angeben: anākhyāya dadaddoṣaṃ daṇḍya uttamasāhasam wer ein Mädchen zur Ehe giebt, ohne den Fehler, welchen sie hat, angezeigt zu haben YĀJÑ. 1,66. YĀJÑ. 2,65. M. 8,224. M. 9,73. panthānaṃ hi mamābhīkṣṇamākhyāsi MBH. 3,2330. MBH. 3,11336. yathākhyātapathaṃ gataḥ DAŚ. 2,3. anākhyāta nicht angegeben, nicht angezeigt KĀTY. ŚR. 5,5,9. Jmd anmelden; Jmd oder Etwas anzeigen, ankündigen: piturākhyāhi mām R. 2,34,1. R. 2,72,32. kenāhaṃ tavākhyātaḥ MBH. 14,144. matyurme patyurākhyāto nāradena MBH. 3,16894. saṃtatirhi tavākhyāti bhaviṣyacchubham R. 5,64,20. dayārdrabhāvamākhyātamantaḥ karaṇairviśaṅkaiḥ RAGH. 2,11. ākhyāta = bhāṣita AK. 3,2,57. TRIK. 3,3,149. H. an. 3,244. MED. t. 87. — 4〉 benennen, Jmd oder Etwas als Etwas bezeichnen; mit zwei acc.: saptasāmopagītaṃ tvām — ācakhyuḥ RAGH. 10,22. pass. ŚAT. BR. 10,5,4,4. ŚAT. BR. 14,4,3,32. bhavānhi jñānavijñānasaṃpannaḥ sarvavinmama . ākhyātaḥ śarabhaṅgeṇa R. 3,11,12. vināśastu candrasya ya ākhyāto mahāsuraḥ MBH. 1,2674. sevā śvavṛttirākhyātā M. 4,6. SĀṂKHYAK. 5. Citat beim Sch. zu ŚĀK. 80. — caus. 1〉 act. bekannt machen, verkünden: doṣamākhyāpayasi MBH. 1,7485. kīrtiścākhyāpitā nṛṣu MBH. 3,11285. — 2〉 med. sich erzählen lassen: ākhyānam AIT. BR. 7,18. ŚĀṄKH. ŚR. 15,27,15. ŚĀṄKH. ŚR. 15,27,19. — Vgl. akhyā fgg., ācikhyāsā. — anvā der Reihe nach aufzählen: daśa mātṝrdaśa pitṝnityanvākhyāya LĀṬY. 9,2,5. — Vgl. anvākhyāna. — abhyā, partic. abhyākhyāta beschuldigt, verleumdet (nach ŚAṂK.) TAITT. UP. 1,11,4 (vgl. Ind. St. 2,216). KAUŚ. 46. — Vgl. abhyākhyāna. — udā laut aufzählen: daśa vīryāṇyudākhyāya ŚAT. BR. 3,3,3,4. — upā in Bezug auf Etwas (acc.) erzählen, berichten: yadutāhaṃ tvayā pṛṣṭo vairājātpuruṣādidam . yathāsīttadupākhyāsye praśnānanyāṃśca kṛtsnaśaḥ .. BHĀG. P. 2,9,45. — Vgl. upākhya, upākhyāna. — pratyā 1〉 einzeln ansagen: pratyākhyāyaṃ devatābhya āhutīrjuhoti ŚAT. BR. 13,3,4,1. — 2〉 Jmd zurückweisen, abweisen: ko hi tvaivaṃ bruvantamarhati pratyākhyātum ŚAT. BR. 14,9,1,11. MBH. 1,3271. yadi tvaṃ bhājamānāṃ māṃ pratyākhyāsyasi MBH. 3,2163. MBH. 3,2573. MBH. 3,16192. MBH. 3,16701. MBH. 3,17065. MBH. 4,344. MBH. 14,135. MBH. 14,1607. MBH. 14,1618. MBH. 14,1619. BENF. Chr. 14,26. R. 1,57,13. R. 1,57,17. R. 1,58,2. R. 1,66,20. R. 3,54,21. R. 3,54,22. BHĀG. P. 9,18,41. BHĀG. P. 9,18,42. — 3〉 Etwas zurückweisen, ablehnen, verweigern: anabhipretamāpannaḥ pratyākhyātumanīśvaraḥ BHĀG. P. 3,31,25. kathaṃ nu madvidho nāthā lokeśairabhiyācitam . pratyākhyāsyati BHĀG. P. 6,7,35. — 4〉 von sich abweisen, läugnen DAŚAK._in_BENF. Chr. 192,13. BENFEY: widerlegen. — 5〉 absagen, untersagen: utsavaḥ pratyākhyātaḥ ŚĀK. 79,23. — 6〉 zurückweisen so v. a. sich nicht nahe kommen lassen, übertreffen: pratyākhyātaviśeṣakaṃ kuravakaṃ śyāmāvadātāruṇam MĀLAV. 40. — 7〉 zurückweisen, verwerfen: vārttikakārastu na kvāderityādi pratyācakhyau SIDDH. K._zu_P. 7,3,59 und P. 6,1,135. — 8〉 begegnen, bekämpfen (mit Heilmitteln): doṣān SUŚR. 1,9,1. SUŚR. 1,9,11. SUŚR. 1,260,6. SUŚR. 2,100,3. — pratyākhyāta = nirākṛta u. s. w. AK. 3,1,40. H. 1473. — Vgl. pratyākhyātar fgg. — vyā 1〉 auseinandersetzen, erklären, erläutern ŚAT. BR. 1,6,3,7. ŚAT. BR. 1,7,4,4. ŚAT. BR. 3,2,4,1. vyākhyāsyāmi te vyācakṣāṇasya tu me nididhyāsasva ŚAT. BR. 14,5,4,4. KĀTY. ŚR. 1,2,1. ŚĀṄKH. ŚR. 1,16,11. NIR. 2,23 u. s. w. TAITT. UP. 1,2,1. TAITT. UP. 1,3,1. vyākhyātuṃ kuśalāḥ kecidgranthān MBH. 1,53. rāvaṇasyāpi te janma vyākhyāsyāmi auseinandersetzen, ausführlich besprechen MBH. 3,15881. R. 1,31,1. tasya matirjātā vyākhyātuṃ pitaraṃ svakam R. 1,9,27. vyākhyāta erklärt, erläutert, besprochen KĀTY. ŚR. 24,1,27. PĀR. GṚHY. 3,8. PĀR. GṚHY. 3,15. u. s. w. — 2〉 verkünden: idaṃ śatasahasraṃ hi ślokānāṃ puṇyakarmaṇām . satyavatyātmajeneha vyākhyātam MBH. 1,2296. vyācakhyuruccaiśca hataṃ prahastam BHAṬṬ. 14,113. — 3〉 Jmd aufklären: sa ha vyākhyāta (oder für vyākhyāte?) uvāca ŚAT. BR. 4,1,5,10. — 4〉 benennen: vidvadvṛndaiḥ — vyākhyātā sā vidyunmālā ŚRUT. 15. — desid. zu erklären beabsichtigen: vyācikhyāsitagrantha WIND. Sancara 90. — Vgl. vyākhyātar u. s. w. — anuvyā weiter auseinandersetzen, — erklären: etaṃ (ātmānaṃ) tveva te bhūyo 'nuvyākhyāsyāmi CHĀND. UP. 8,9,3. fgg. — upavyā s. upavyākhyāna, welches jedoch eher in upa + vyākhyāna zu zerlegen ist. — samā 1〉 aufzählen: tisraḥ koṭyaḥ samākhyātāḥ ARJ. 5,11. M. 7,156. R. 6,5,1. — 2〉 mittheilen, erzählen: saṃkṣepato vai sa viśuddhakarmā tebhyaḥ samākhyāya divi pravāsam MBH. 3,11915. MBH. 3,11205. MBH. 3,13227. puruṣārthaṃ jñānamidaṃ guhyaṃ paramarṣiṇā samākhyātam SĀṂKHYAK. 69. — samākhyāta mit śreṇyādi compon. gaṇa kṛtādi zu P. 2,1,49. — upa sehen: tasmādapi sutamiśrāyāmupaiva kiṃcitkhyāyate deshalb sieht man selbst in tiefer Dunkelheit wenigstens etwas ŚAT. BR. 4,1,2,13. — parā in der Ferne sehen: sa yathā nadyai pāraṃ parāpaśyedevaṃ svasyāyuṣaḥ pāraṃ parācakhyau ŚAT. BR. 11,1,6,6. ŚAT. BR. 11,1,6,15. — pari 1〉 umhersehen: di̱vo dha̱rtārà urvi̱yā parì khyan ṚV. 10,10,2. — 2〉 wahrnehmen: atha yo 'yaṃ bhagavo 'psu parikhyāyate CHĀND. UP. 8,7,4. — 3〉 ansehen, betrachten, auffassen: yathā tasya bhārgavasya mahātmanaḥ . cyavanatvaṃ parikhyātaṃ tanmamācakṣva pṛcchataḥ .. MBH. 1,874. samākhyāta geltend für, genannt: rājā daśaratho nāma dharmaseturivācalaḥ . satyasaṃdhaḥ parikhyātaḥ R. 3,62,2. añjaneti parikhyātā patnī keśariṇaḥ kapeḥ R. 5,2,14. — 4〉 übersehen, vernachlässigen: mā nò ma̱ruta̱ḥ parì khyan ṚV. 1,162,1. mā ma̱ghona̱ḥ parì khyatam ṚV. 5,65,6. ṚV. 7,36,7. ṚV. 7,93,8. — saṃpari vollständig mittheilen MBH. 1,2561. — pra 1〉 sehen: prema̱ndhaḥ khyàt ṚV. 8,68,2. pra̱khyai dat. inf. ṚV. 7,81,4. prakhyāya ŚAT. BR. 8,4,4,2. — 2〉 verkünden, berichten über: viśrutaṃ vibhoḥ — prakhyāhi BHĀG. P. 1,5,40. — 3〉 pass. anerkannt werden, bekannt sein: mandaṃ prakhyāyamānena rūpeṇāpratimena MBH. 3,2661 = R. 5,18,4. na hi pañcālā varaṇā iti yogaḥ saṃbandhaḥ prakhyāyate KĀŚ._zu_P. 1,2,54. prakhyāta anerkannt: rājñaḥ prakhyātabhāṇḍāni Waaren, welche als des Königs anerkannt sind (mit denen allein der König Handel treibt) M. 8,399. allgemein bekannt, berühmt: yastu devamanuṣyeṣu prakhyātaḥ sahajairguṇaiḥ MBH. 3,1806. fg. BHĀG. P. 8,7,3. eṣa vātikakhaṇḍo vai prakhyātaḥ satyavikramaḥ MBH. 3,10548. prakhyātabalavīrya R. 3,23,39. PAÑCAT. 162,5. PAÑCAT. 223,1. prakhyātasadbhartar als braver Gatte bekannt KATHĀS. 23,25. ŚṚṄGĀRAT. 5. GĪT. 8,10. RĀJA-TAR. 5,212. RĀJA-TAR. 5,353. — caus. allgemein bekannt machen: kathāṃ prakhyāpya KATHĀS. 1,61. KATHĀS. 18,124. — prati erblicken, sehen: tāmàsya rī̱tiṃ pàra̱śorìva̱ pratyanī̀kamakhyam ṚV. 5,48,4. pratya̱gniru̱ṣasā̱magràmakhyat ṚV. 4,13,1. ṚV. 4,14,1. AV. 7,82,5. TBR. 1,4,3,2. ŚAT. BR. 11,6,3,3. ŚAT. BR. 11,8,4,3. ŚAT. BR. 12,6,1,31. — vi 1〉 sich umsehen, aufblicken; erblicken, sehen: vya1̱̀ndho àkhya̱dahìmādadā̱naḥ ṚV. 4,19,9. āditpa̱ścā bùbudhā̱nā vyàkhyan ṚV. 1,18. ṚV. 1,161,13. cakṣùrno hi dhehi̱ cakṣùṣe cakṣùrvi̱khyai ta̱nūbhyàḥ ṚV. 10,158,4. vikhye P. 3,4,11. vi̱khyāya̱ cakṣùṣā VS. 11,20. ṚV. 3,31,12. vi hyakhya̱ṃ manàsā̱ vasyà i̱cchannindrā̀gnī jñā̱sa u̱ta vā̀ sajā̱tān ṚV. 1,109,1. VĀLAKH. 6,1. vi tvayā dakṣiṇayā lokaṃ khyeṣam ŚAT. BR. 4,3,4,17. — 2〉 aufleuchten, leuchten; erleuchten, sichtbar machen: vi hīmi̱ddho akhyàt ṚV. 10,45,4. rātrī̱ vyàkhyadāya̱tī ṚV. 127,1. ṚV. 1,46,10. u̱ccā vyàkhyadyuva̱tiḥ (uṣāḥ) ṚV. 1,123,2. vi nākàmakhyatsavi̱tā ṚV. 5,81,2. jā̱to yadàgne̱ bhuvànā̱ vyakhyàḥ ṚV. 7,13,3. ṚV. 9,101,7. ṚV. 1,35,5. ṚV. 1,35,7. ṚV. 1,35,8. vyù no rā̱yo àkhyat ṚV. 113,4. ṚV. 10,189,2. AV. 13,2,9. — 3〉 vikhyāta allgemein bekannt, berühmt: vikhyātadoṣa YĀJÑ. 3,301. vikhyātatejas R. 3,17,25. triṣu lokeṣu R. 3,55,16. BHARTṚ. 2,12. rūpeṇātīva vikhyātā VET. 16,7. bekannt als, genannt, heissend: saṃhlāda iti vikhyātaḥ MBH. 1,2642. MBH. 1,2668. BENF. Chr. 13,16. INDR. 5,50. N. 12,35. N. 12,60. R. 1,57,10. R. 3,31,46. na sā bhāryeti vikhyātā HIT. I, 191. — caus. 1〉 sichtbar machen: sadyo vā eṣa jajñāna idaṃ sarvaṃ vikhyāpayati ŚAT. BR. 6,7,3,2. — 2〉 bekannt machen, verkünden: tasmātsamāgame teṣāmeno vikhyāpya śudhyati M. 11,83. vikhyāpya vīryaṃ lokeṣu sarveṣu MBH. 3,10405. — abhivi 1〉 hinblicken auf, erblicken: svàra̱bhi vi khyèṣam VS. 1,11. svarabhivyakhyaṃ jyotirabhi˚ GOBH. 3,2,27. — 2〉 abhivikhyāta allgemein bekannt, berühmt R. 4,1,22. bekannt als, genannt, heissend: druma ityabhivikhyātaḥ MBH. 1,2644. MBH. 1,2668. MBH. 13,325. BHĀG. P. 6,17,38. — pravi, partic. pravikhyāta allgemein bekannt, berühmt MBH. 1,2543. bekannt als, genannt: kaśca droṇaḥ pravikhyātaḥ MĀRK. P. 1,26. — sam 1〉 med. in Verbindung mit Etwas erscheinen, zusammengehören mit: samàkhye de̱vyā dhi̱yā VS. 4,23. (somaḥ) samā̀di̱tyebhìrakhyata ṚV. 9,61,7. — 2〉 zusammenzählen, berechnen: daśa pitāmahāntsomapāntsaṃkhyāya ŚAT. BR. 5,4,5,4. KĀTY. ŚR. 15,8,15. saṃkhyāsyāmi phalānyasya MBH. 3,2822. MBH. 3,2828. MBH. 3,2619. M. 8,36. vanavāsaṃ hi saṃkhyāya vāsāṃsyābharaṇāni ca . — dadau R. 2,40,15. saṃkhyāta gezählt AK. 3,2,14. saṃkhyā̀tā asya ni̱miṣo̱ janā̀nām AV. 4,16,5. AV. 12,3,28. gemessen: yayo̱ḥ saṃkhyā̀tā̱ varìmā̱ pārthìvāni AV. 4,25,2. tryaho 'śvamedhaḥ saṃkhyātaḥ auf drei Tage berechnet R. 1,13,43. saṃkhyātarātrá, saṃkhyātāhna P. 5,4,87. P. 5,4,88. n. Anzahl: rajobhiḥ samasaṃkhyātāḥ pārthivairiha jantavaḥ BHĀG. P. 6,14,3. PAT._zu_P. 8,4,41. — caus. betrachten lassen durch (instr.): athaināṃ somakrayaṇyā saṃkhyāpayati ŚAT. BR. 3,3,1,11. ŚAT. BR. 3,3,1,12. ŚAT. BR. 4,4,2,17. TS. 6,5,8,6. KĀTY. ŚR. 10,6,20. — Vgl. asaṃkhyāta, saṃkhyā. — anusam caus. hinblicken lassen auf: yajamānamevaitatsvargyaṃ panthānamanusaṃkhyāpayati ŚAT. BR. 3,9,3,30. ŚAT. BR. 4,2,5,5. — abhisam aufzählen, herzählen: sugrīveṇābhisaṃkhyātāndeśān R. 4,47,4. — Vgl. abhisaṃkhyeya. — upasam s. upasaṃkhyāna. — parisam 1〉 aufzählen, herzählen: na ceṣṭayaḥ pṛthaktvataḥ śakyāḥ parisaṃkhyātum ŚĀṄKH. ŚR. 1,17,8. M. 1,71. MBH. 1,2143. MBH. 2,345. MBH. 14,1314. — 2〉 überzählen, zusammenzählen, berechnen, in Rechnung nehmen: sainyam R. 6,1,6. R. 5,9,4. kālam R. 4,30,8. kalāḥ kāṣṭhāśca MBH. 1,3507. ṛtūn SUŚR. 1,67,20. — prasam 1〉 aufzählen, herzählen MBH. 1,2547. MBH. 4,2286. MBH. 14,1313. — 2〉 durchzählen, berechnen: nityānprasaṃkhyāyetarānanuprasarpayeyuḥ ĀŚV. ŚR. 9,3,1. akṣauhiṇyāḥ prasaṃkhyātā rathānām — saṃkhyāgaṇitatattvajñaiḥ sahasrāṇyekaviṃśatiḥ MBH. 1,293. — pratisam abzählen: dhiṣṇyebhyaḥ pratisaṃkhyāya yā virājamatiricyeran ŚAT. BR. 8,7,2,16. ājyena vā pratisaṃkhyāya devatejyā KĀTY. ŚR. 25,4,14. — Vgl. apratisaṃkhya.
Böhtlingk 1879 verbal root
Original text · German · verbal root
√khyā , khyāti (prakathane, kathane, khyātau). Die Präsensformen nur ganz ausnahmsweise (vgl. cakṣ), in den generellen Formen auch Med. Pass. khyāyate — 1〉 genannt werden, bekannt sein. khyāta genannt, bekannt, — als, berühmt. — 2〉 *Jmd (Gen.) angemeldet werden. — Caus. khyāpayati — 1〉 bekannt machen, verkünden, ansagen. — 2〉 Etwas an den Tag legen, offenbaren, verrathen; Jmd verrathen, angeben. — 3〉 über Jmd (Acc.) berichten, von Jmd Etwas aussagen. — 4〉 rühmen, preisen. — Mit ati — 1〉 überschauen. — 2〉 Jmd übersehen, übergehen, hintansetzen. — 3〉 überlassen, überantworten; mit Dat. — Mit anu erschauen, sehen. — Mit antar den Blicken entziehen, vorenthalten, verbergen. — Mit abhi — 1〉 erschauen, erblicken, gewahr werden. — 2〉 gnädig ansehen, in Obhut nehmen. — 3〉 ˚khyāta bekannt geworden. — Caus. bekannt machen. — Mit ava — 1〉 herabschauen. — 2〉 erblicken, gewahr werden. — Caus. ansehen lassen. — Mit ā — 1〉 vor sich erblicken. — 2〉 aufzählen, herzählen, hersagen. — 3〉 erzählen, ansagen, mittheilen, anzeigen, angeben, ankündigen, anmelden. — 4〉 benennen, Jmd oder Etwas bezeichnen als; mit [Page2-142-c] zwei Acc. tredhā́ dreifach ŚAT. BR. 10,4,1,4. — Caus. — 1〉 Act. bekannt machen, verkünden. — 2〉 Med. sich erzählen lassen. — Mit anvā der Reihe nach aufzählen, aufzählen, herzählen. — Mit abhyā, ˚khyāta fälschlicher Weise beschuldigt, verleumdet. — Mit udā laut aufzählen. — Mit upā beantworten. — Mit pratyā — 1〉 einzeln ansagen. — 2〉 Jmd zurückweisen, abweisen. — 3〉 Etwas zurückweisen, ablehnen, verweigern. — 4〉 von sich abweisen, läugnen. — 5〉 absagen, untersagen. — 6〉 zurückweisen, so v. a. verwerfen. — 7〉 zurückweisen, so v. a. widerlegen ŚAṂK. zu BĀDAR. 2,2,22. — 8〉 zu rückweisen, so v. a. übertreffen. — 9〉 begegnen, bekämpfen (mit Heilmitteln). — Desid. zurückzuweisen —, zu widerlegen beabsichtigen ŚAṂK. zu BĀDAR. 2,2,42. — Mit vyā — 1〉 auseinandersetzen, erklären, erläutern, ausführlich besprechen, sich über Jmd oder Etwas auslassen. vyā́khyāta ŚAT. BR. 4,1,5,10 (Loc.) — 2〉 mittheilen, verkünden, erzählen. — 3〉 nennen, benennen HEMĀDRI 1,533,11. — Desid. vyācikhyāsati zu erklären beabsichtigen ŚAṂK. zu BĀDAR. S. 23, Z. 2. SŪRYAD. in der Vorrede zu ĀRYABH. S. 10, Z. 11 — Mit anuvyā weiter auseinandersetzen, — erklären. — Mit upavyā in ˚khyāna. — Mit samā — 1〉 aufzählen. — 2〉 mittheilen, erzählen. — 3〉 erklären für (iti) Spr. 4246. hitasamākhyāta als zuträglich geltend CARAKA. 1,28. — 4〉 ˚khyāta genannt Chr. 102,27. — Mit upa sehen, wahrnehmen. — Mit parā in der Ferne sehen. — Mit pari — 1〉 umhersehen. — 2〉 sehen, wahrnehmen. — 3〉 ansehen, betrachten, auffassen. — 4〉 übersehen, vernachlässigen. — 5〉 aufzählen, beschreiben. — 6〉 ˚khyāta geltend für, genannt. — Mit saṃpari vollständig mittheilen. — Mit pra — 1〉 sehen. Pass. wahrnehmbar sein. — 2〉 mittheilen, erzählen. — 3〉 Pass. anerkannt werden, bekannt sein. ˚khyāta anerkannt, bekannt, berühmt. ˚sadbhartar als guter Gatte bekannt. rājñaḥ ˚bhāṇḍāni Waaren, die als dem König zukommend anerkannt sind. — Caus. allgemein bekannt machen MĀLATĪM. 4,3 (6,11). CAṆḌAK. 48,17. ˚khayāpita bekannt als (Nom.), genannt. — Mit prati erblicken, gewahr werden. — Mit vi — 1〉 sich umsehen, aufblicken, erblicken, sehen. — 2〉 aufleuchten, leuchten. — 3〉 erleuchten, sichtbar machen, zeigen. — 4〉 vikhyāta allgemein bekannt, berühmt, bekannt als, genannt, heissend. — Caus. — 1〉 sichtbar machen. — 2〉 bekannt machen, verkünden, ansagen Spr. 7695. — Mit abhivi — 1〉 hinblicken auf, erblicken GOBH. 3,2,41. — 2〉 ˚khyāta allgemein bekannt, berühmt, bekannt als, heissend, [Page2-143-a] genannt. — Mitpravi, ˚khyāta allgemein bekannt berühmt, bekannt als, genannt. — Mit sam — 1〉 erscheinen —, zusammengehören mit (Instr.). — 2〉 zusammenzählen Comm. zu NYĀYAS. 2,2,62. berechnen, in Rechnung nehmen, abschätzen nach (Instr.). saṃkhyāta gezählt, gemessen, berechnet. — Caus. betrachten lassen durch (Instr.). — Mit anusam Caus. hinblicken lassen auf. — Mit abhisam aufzählen, herzählen. — Mit upasam in upasaṃkhya u. s. w. — Mit parisam — 1〉 aufzählen, herzählen. — 2〉 überzählen, zusammenzählen, berechnen, in Rechnung nehmen. — 3〉 auf die Zahl beschränken. — 4〉 ersetzen, wieder herstellen, gut machen CARAKA. 1,15. Comm. zu JAIM. 6,5,40. — Mit prasam — 1〉 aufzählen, herzählen. — 2〉 durchzählen, berechnen. — Mit pratisam abzählen.
Original text · German · verbal root
√khyā mit samā Caus. ermahnen ĀPAST. 2,29,7 (wohl ˚pyaḥ zu lesen). [Nachtrag, Band 3]
Original text · German · verbal root
√khyā mit antar bedeutet erkunden. [Nachtrag, Band 5]
Original text · German · verbal root
√khyā mit antar II. 5. — Mit samā Caus. 3. — Mit pratisam II. *überlegen MAHĀVY. 9. [Nachtrag, Band 7]
Whitney Roots 1885 verbal root
Original text · English · verbal root
khyā — see
Apte 1890 verbal root
Original text · English · verbal root
khyā 2 P. (m. also in non-conjugational tenses) (khyāti, khyāta) To tell, declare, communicate (with dat. of person). — Pass. (khyāyate) 1 To be named or called; Bk. 6. 97. 2 To be known or famous. — Caus. (khyāpayati-te) 1 To make known, proclaim; Ms. 7. 201. 2 To tell, declare, relate; Bh. 2. 69; Ms. 11. 99. 3 To extol, make renowned, praise.
Cappeller 1887 verb
Original text · German · verb
khyā (khyāti) sehen o. sichtbar werden; Pass khayāyate bekannt sein, genannt werden, heißen; p.p. khyā genannt, bekannt, berühmt. Caus. khyāpayati bekannt machen, verkünden, offenbaren, aussagen, rühmen, preisen. antar erkunden. abhi erblicken, ge= [Page102-2] wahren; Caus. bekannt machen. ava herabschauen, erblicken. ā anschauen; hersagen, aufzählen, erzählen, mitteilen, ansagen; nennen, bezeichnen als (2 Acc.). pratyā zurückweisen, übertreffen; verweigern, leugnen, untersagen, verbieten. vyā auseinandersetzen, erklären, mitteilen, verkünden; p.p. khyā́svyāta. — samā aufzählen, erzählen, nennen; p.p. genannt. pari umherschauen. pra sehen; verkünden; p.p. genannt, bekannt, berühmt. vi sich umsehen, außchauen, erblicken; sichtbar machen, erhellen, erleuchten, zeigen. p.p. bekannt, berühmt, genannt, heißend. abhivi erblicken. sam erscheinen, zusammenzählen.
Burnouf 1866 verbal root
Original text · French · verbal root
*khyā khyā [usité surtout au passif]. Act. Pr. khyāmi 2; p. cakhyau; f2. khyāsyāmi; a1. o. khyāyāsam et khyeyāsam; a2. akhyam. Moy. Pr. khye; p. cakhye; f2. khyāsye; a1. o. khyāsīya; a2. akhye. Ps. Pr. khyāye; f1. khyāyitāhe; f2. khyāyiṣye et khyāsye; a1. 3p. pl. akhyāyiṣata; a1. o. khyāyiṣīya et khyāsīya; a2. akhye, 3p. sg. akhyāyi, 3p. pl. akhyanta. — Pp. khyāta. — Pf. khyātavya et khyeya. Nommer, appeler, désigner par un nom: hiraṇyapuram ili khyāyate nagaram la ville [Page207-1] s'appelle Hiraṇyapura. Annoncer qqc. à qqn. avec le g. de la pers. Raconter; célébrer.
Derived words
Further derivatives (1)
Occurrences in source texts (26)
DYS 1 occurrence
HP 6 occurrences
HTK 1 occurrence
HTK 10.44–46*1: Ekameru, Dvimeru and Trimeru 1 occurrence
Occurrences through derived words
-
HTK 10.44 Segment 9
MandUp 1 occurrence
PYS 9 occurrences
PYS 2.23–26: From Avidyā to Kaivalya 1 occurrence
Occurrences through derived words
-
PYS 2.26 Segment 2
PYS 2.27–29: Aṣṭāṅga as a Path to Liberation 1 occurrence
Occurrences through derived words
-
PYS 2.28 Segment 10
PYS 2.49–51: Prāṇāyāma as Breath Suspension 1 occurrence
Occurrences through derived words
-
PYS 2.50 Segment 7
3 more source pages
PYS 3.49–51: Omniscience or Kaivalya 1 occurrence
Occurrences through derived words
-
PYS 3.49 Segment 4
SiSa 8 occurrences
SiSa 1.35-1.44: Täuschungs-Gleichnisse 2 occurrences
Occurrences through derived words
1 more source page
Continue with AYI Free
Image source: AYI archive.