vad वद् – speak; say; call
verbal root · Word type unspecified · verb
Dictionary sources
AYI dictionary verbal root
speak; say; call
Cappeller 1891 verb
Original text · English · verb
vad vádati váda°te ·v pp. uditá (q.v.) A. speak, raise the voice (±vācam), sing, sound (ucaís or bṛhát loud); speak or say to, relate, communicate, proclaim, announce (acc. ±abhi, gen. or loc. of pers. & acc. of th.), tell, teach, (2 acc.); counsel, advice, foretell, predict; designate as, name, call (2 acc.). M. speak or say to (acc.); talk over, discuss; dispute or quarrel about, lay a claim to (loc.). C. vādáyati, °te cause to speak or sound, esp. a musical instrument, play on (acc. or loc.), absol. make music; speak, recite. D. vivadiṣati wish to speak or say. I. vā́vadīti or vāvadyáte speak or sound loudly. -- accha A. salute, invite. ati A. speak louder or better, oversound, overspeak, defeat in disputing. anu repeat (words), imitate. ava revile, abuse, disapprove of; C. the same. abhi speak to, salute; say with regard to, mean by a word etc., express, utter, declare to be, call (2 acc.). C. address, salute; *M. greet a pers. (acc.) by means of another (acc. or instr.); make resound i.e. play on (acc.). pratyabhi A. greet in return (also C. M.). ava depreciate by words. vyava resume speaking. ā speak to, address, announce, proclaim. ud raise the voice, speak out. C. call or sound. pratyud C. make resound. nis & parā speak off, remove. pari express one's self about (acc.), esp. censure, blame. pra speak forth, say, proclaim, announce; raise the voice, utter sounds (of birds & beasts); suppose, state; declare to be, call (2 acc.). C. make sound, play on a musical instrument. prati speak to (acc.), answer, return, repeat. vi M. (A.) contradict, dispute or quarrel with (instr., r. acc.) about (loc.); C. commence an action or law-suit. sam A. M. say together; converse with (instr.) about (loc.); accord, agree; (be all right*); declare to be, call (2 acc.). C. make speak or sound, cause to converse, cause a conversation about (loc.); consent, agree; describe accurately. visam break an agreement; C. not stick to, neglect, miss.
Monier-Williams 1872 Word type unspecified
Original text · English · Word type unspecified
vad vad (sometimes lengthened in ep. into vād on account of the metre), cl. 1. P. A. vadati, vadate, uvāda (3rd du. ūdatus, 3rd pl. ūdus; according to Vopa-deva VIII. 52, 2nd sing. also veditha, 3rd du. vedatus, 3rd pl. vedus), ūde (3rd du. ūdāte, 3rd pl. ūdire), vadiṣyati, -te, avādīt, avadiṣṭa, Prec. udyāt, vaditum, to speak, say, utter, tell, speak to, address (with acc. of the thing said and of the person addressed and sometimes with prep. abhi and acc., both P. and A. being used indiscriminately, e. g. yad vadasi mām, that which thou sayest to me; mām abhi vadati, he speaks to me; kiṃ vadāmi or vade, what must I say? maivaṃ vada or vadasva, do not speak so; sa- tyaṃ vada or vadasva, speak the truth; devānāṃ vacanāt tvāṃ vadāmi or vade, I speak to thee in the name of the gods; prativākyaṃ vada or vada- sva, speak a reply); to speak about, declare, proclaim, announce, communicate, inform, notify; to maintain, affirm; to designate, call, name; to raise the voice, sign, utter a cry (said of birds &c.); to discuss, dispute about, contend, quarrel (Ved. A.); to be called, be con- sidered (Ved. A.); to state authoritatively (?), be an authority (A.); to exert one's self, strive for (A.): Pass. udyate, Aor. avādi, Part. udita (see 2. udita), to be said or spoken, to be addressed or spoken to; to be declared or announced, to be published or proclaimed: Caus. vādayati, -yate, -yitum, Aor. avīvadat, to cause to speak or say, to urge or invite to speak; to cause to sound forth, play (a musical instrument; generally P.), to play music; to cause to be played by any one (inst.); to speak, recite, rehearse: Pass. of Caus. vādyate: Desid. vivadi- ṣati, -te, to desire to speak: Intens. vāvadyate, vāvatti, vāvadīti, to speak aloud; to sound loudly; [cf. Gr. ὕδ-ω, ὑδ-έ-ω, ὕδ-η-ς, ἀ(ϝ)είδ-ω, ἀοιδό-ς, ἀοιδή, ἀηδών, (according to some) αὐδή, αὐδάω, (perhaps also) φράζω, φραδάω: (probably) Lat. vas (vad-is): (perhaps) Old Germ. far-wāzan: Old Sax. for-wātan: Lith. vad-i-n-u, ‘I call:' Slav. vad-i-ti, vāda, ‘accusation;’ us-ta, ‘mouth:’ Hib. feadaim, ‘I say;' (perhaps) luadhaim, ‘I men- tion;’ raidim, ‘I say.’]
Petersburger 1855 Word type unspecified · verb
Original text · German · Word type unspecified
√vad caus. 2〉 guṇairvihīnā bahu vādayanti machen viel Lärm von sich Spr. (II) 6882. — pra 1〉 so v. a. anbieten, ausbieten zum Verkauf Spr. (II) 3969, v. l.
Original text · German · verb
√vad , vádati und ˚te DHĀTUP. 23,40 (vyaktāyāṃ vāci). DHĀTUP. 34,34 (saṃdeśavacane, v. l. saṃdeśane, bhāṣaṇe), vadet, udeyam (AV. 3,20,10. AV. 16,2,2), abhivādata 2. pl. imperat. (aus metrischen Rücksichten gedehnt) MBH. 3,10908. anuvādeyus (aus metrischen Rücksichten gedehnt) MBH. 4,229; uvāda, ūdatus VOP. 8,141. vedatus, veditha VOP. 52. ūdimá, ūde, ūdāte, ūdire; avādīt P. 7,2,3. VOP. 8,47. VOP. 8,141. (sam) avādiran; vadiṣyati; udyāsam ŚAT. BR. 1,5,1,18. vaditum; uditvā P. 1,2,7. VOP. 26,204. ˚udya; pass. udyáte, avādi, uditá. 1〉 act. a〉 reden, sagen, sprechen: yaḥ pu̱rā su̱te vadā̀mi̱ kānì cit ṚV. 1,105,7. ṛ̱tā vadàntaḥ ṚV. 1,161,9. tu̱rīyàṃ vā̱co mànu̱ṣyā̀ vadanti ṚV. 164,45. ṚV. 5,55,8. vācàṃ ci̱trām ṚV. 5,63,6. AIT. BR. 1,6. asàt ṚV. 7,104,3. a̱vi̱ce̱tanā̀ni ṚV. 8,89,10. ṚV. 10,166,3. VS. 20,28. AV. 1,32,1. AV. 6,47,2. AV. 7,68,2. AV. 8,11,3. AV. 12,1,56. yada̱kṣeṣu̱ vadā̀ḥ AV. 1,3,52. yadvadiṣyanvā kariṣyanvā syāt ŚAT. BR. 2,4,1,14. ŚAT. BR. 3,2,1,20. ŚAT. BR. 3,4,3,7. AIT. BR. 5,14. KAUṢ. UP. 3,2. vadatāṃ varaḥ MBH. 3,3019. R. 2,99,13. RAGH. 1,59. vada maunaṃ samācara Spr. 579. VET. in LA. (III) 4,3. vada vandhyā kīdṛśī nāma Spr. 855. MBH. 3,2183. trirvadāmi R. 1,71,22. R. 2,28,4. RAGH. 19,22. unmattasyeva vadatastasya RĀJA-TAR. 5,81. avādīstvaṃ vayasā yaḥ pravṛddhaḥ sa vai rājannābhyadhikaḥ kathyate ca MBH. 1,3579. KATHĀS. 4,64. KATHĀS. 5,92. KATHĀS. 18,143. KATHĀS. 18,340. KATHĀS. 21,137. HIT. 15,1. HIT. 15,18. HIT. 18,1. HIT. 26,11. HIT. 27,5. ŚUK. in LA. (III) 36,4. BHAṬṬ. 7,96. bhadramityeva vā vadet M. 4,139. R. 1,55,25. R. 2,63,49. Spr. 471. Spr. 1163. KATHĀS. 18,211. DAŚAK. 59,10. PAÑCAT. 63,21. BHAṬṬ. 1,18. tvamapyevaṃ nale vada MBH. 3,2102. ŚĀK. 25,14. PAÑCAT. 67,22. maivaṃ vada MBH. 5,5985. maivaṃ vādīḥ KATHĀS. 12,95. SARVADARŚANAS. 79,22. SARVADARŚANAS. 119,14. anyathā M. 8,103. MBH. 1,913. MĀRK. P. 64,16. mithyā MĀRK. P. 21,58. M. 8,59. ŚĀK. 125. mṛṣā M. 8,71. yadi yathā vadati tathā tvamasi ŚĀK. 123. sarvo jano vadiṣyati yat dass PAÑCAT. 48,14. kiṃ vadāmi yat so v. a. was brauche ich noch zu sagen, dass? dann brauche ich es kaum mehr zu sagen, dass Spr. 2649. vadata yadi ob Spr. 711. kiṃ prayacchāmi tubhyaṃ droṇa vadāśu tat MBH. 1,5130. Spr. 2177. BHĀG. P. 7,10,69. PAÑCAT. 45,25. sarvamevāñjasā vada M. 8,101. avācyavādāṃśca bahūnvadiṣyanti BHAG. 2,36. iti vacanaṃ yuktamasmadvidho vadet MBH. 3,16720. MBH. 2,2300. MBH. 5,7510. R. 2,47,3. R. 2,64,30. R. 5,29,17. R. 6,16,1. Spr. 1232. Spr. 5336. BHĀG. P. 3,25,35. BHAṬṬ. 4,28. tayā saha snehavacanāni vadati VET. in LA. (III) 20,2. VET. in LA. (III) 20,3. nānṛtaṃ vadet M. 3,229. M. 4,236. M. 8,36. M. 8,82. M. 8,97. Spr. 5389. yaḥ sākṣyamanṛtaṃ vadet M. 8,93. M. 8,119. vada satyam MBH. 3,2473. KATHĀS. 4,77. BRAHMA-P. in LA. (III) 56,12. nāsatyaṃ nāpriyaṃ vadet R. 4,17,27. VARĀH. BṚH. S. 75,6. tadavitathamavādīryanmama tvaṃ priyeti SĀH. D. 43,9. garhitam R. 3,51,23. aprastutam PAÑCAT. 36,23. ākruṣṭaḥ kuśalaṃ vadet M. 6,48. tebhyo 'bhayaṃ vadet KAUŚ. 49. svāgatam KATHĀS. 18,353. svasti R. 1,4,21. druṇa̱ idbhū̱timū̀dima ṚV. 1,161,1. ṚV. 5,37,2. śamam so v. a. rathen zu MBH. 3,1111. fg. zu Jmd sprechen, anreden; mit acc.: māmevaṃ vadatu R. 1,65,22. KATHĀS. 18,272. DAŚAK. 84,8. BHAṬṬ. 5,55. vadedrājñīṃ ca ceṭīṃ ca bhavatīti vidūṣakaḥ BHAR. im Comm. zu ŚĀK. 5,2. āśīrbhiranukūlābhirubhāvapyavadattadā HARIV. 6973. mit dopp. acc.: yanmāṃ vadasi MBH. 3,1853. R. 1,65,7. BHAṬṬ. 5,96. Die Person im acc. mit abhiḥ vada māmabhi MBH. 7,98. im gen. KATHĀS. 18,142. — pass.: tābhyāmavādi impers. RĀJA-TAR. 1,219. RĀJA-TAR. 3,23. udita α〉 gesagt, gesprochen AK. 3,2,57. H. an. 3,252. MED. t. 100. ityudite impers. KATHĀS. 26,98. satyottarā haivāsya vāguditā bhavati AIT. BR. 1,6. dhātryā prathamoditaṃ vacaḥ RAGH. 3,25. uditaṃ priyāṃ prati vacaḥ ŚIŚ. 9,69. puṣpadantoditāṃ kathām KATHĀS. 7,39. n. das Gesprochene, Rede, Worte H. ś. 81. VARĀH. BṚH. S. 51,1. BHĀG. P. 4,7,6. — β〉 angeredet, angesprochen: ityuditaḥ sa tayā KATHĀS. 26,183. ŚIŚ. 9,61. BHĀG. P. 6,7,26. — b〉 mittheilen, verkünden, angeben, besprechen, sprechen über: atha māgadharājāno bhāvinyo ye vadāmi te BHĀG. P. 9,22,44. yaṃ vadanti tamobhūtā dharmamatadvidaḥ M. 12,115. brahma HARIV. 11140. VARĀH. BṚH. S. 54,1. vadantī jāravṛttāntaṃ patyau Spr. 2712. yo gotrādi vadati svayam H. 856. jaṭāyuṣaṃ ko vadati prāṇairiṣṭataraṃ mama Bericht erstatten über R. 4,56,21. yadi na ca parapuruṣaṃ vadasi sprechen von PAÑCAT. 37,24. āścaryavadvadanti tathaiva cānyaḥ (enam) spricht von ihm wie von einem Wunder BHAG. 2,29. AIT. UP. 3,13 (wohl vāvadiṣyaditi zu lesen). udita mitgetheilt, verkündet, angegeben: niṣekādiśmaśānānto mantrairyasyodito vidhiḥ M. 2,16. M. 1,79. M. 4,259. M. 8,214. M. 9,25. M. 9,31. M. 9,96. M. 9,250. M. 11,89. M. 12,113. uttaraṃ sūtramabhyūhya svayameva mayoditam KATHĀS. 7,11. mantro me guruṇoditaḥ KATHĀS. 49,239. Verz. d. Oxf. H. 65,b,21. RĀJA-TAR. 5,117. BHĀG. P. 5,1,10. BHĀG. P. 5,26,37. AK. 2,1,1. taduditaṃ saṃketanam VET. in LA. (III) 20,14. śrutismṛtyuditaṃ dharmam M. 2,9. M. 4,14. M. 4,155. M. 11,203. YĀJÑ. 1,154. gelehrt so v. a. recipirt, richtig; compar. uditatara so v. a. iṣṭatara ŚĀṄKH. BR. 19,2. — c〉 ankündigen, voraussagen, anzeigen: yugapatprāptau parāmṛddhiṃ vadanti ĀŚV. GṚHY. 4,4,5. atimuktakakundābhyāṃ karpāsaṃ sarṣapānvadedaśanaiḥ VARĀH. BṚH. S. 29,5. VARĀH. BṚH. S. 5,77. VARĀH. BṚH. S. 7,19. VARĀH. BṚH. S. 46,23. VARĀH. BṚH. S. 46,87. VARĀH. BṚH. S. 68,1. sa pra̱tyakṣàṃ de̱ve̱bhyò bhā̱gamàvadatpa̱rokṣa̱masùrebhyaḥ so v. a. zusprechen, zusagen TS. 2,5,1,1. BHĀG. P. 6,9,2. besagen, bezeichnen: keśādiśabdebhyaḥ parāḥ pāśādayaḥ śabdāḥ keśabhūyastvaṃ vadanti H. 568, Sch. antaḥsthe 'ṅge (spṛṣṭe) svajana uditaḥ angedeutet VARĀH. BṚH. S. 51,25. — d〉 behaupten, annehmen: śamārthinaḥ kālagatiṃ vadanti MBH. 13,25. śatamekādhikameke sahasramapare vadanti ketūnām VARĀH. BṚH. S. 11,5. VARĀH. BṚH. S. 21,5. VARĀH. BṚH. S. 23,4. PRAB. 112,15. SARVADARŚANAS. 126,14. — e〉 bezeichnen als, erklären für, nennen: sva̱rgo lo̱ka iti̱ yaṃ vadànti AV. 11,1,7. TBR. 3,1,2,1. tvāmeva pratyakṣaṃ brahmāvādiṣam TAITT. UP. 1,12. svabhāvameke kavayo vadanti — yenedaṃ bhramyate brahmacakram ŚVETĀŚV. UP. 6,1. AV. PRĀT. 3,65. M. 3,182. M. 3,213. M. 3,284. M. 4,221. M. 8,103. M. 9,172. M. 12,123. MBH. 3,8351. R. 5,52,18. ŚĀK. 38. ŚĀK. 165. ŚRUT. 25. Spr. 2660. Spr. 2707. Spr. 2711. Spr. 2887. Spr. 3657. Kār. zu P. 2,1,32. VARĀH. BṚH. S. 68,116. BHĀG. P. 2,4,21. BHĀG. P. 3,1,10. taduparāgamiti vadanti lokāḥ BHĀG. P. 5,24,3. — f〉 die Stimme ertönen lassen (von Vögeln u. s. w.); tönen, schallen, klingen: vayo̱ vadàntaḥ ṚV. 2,43,1. ṚV. 10,146,2. Frösche ṚV. 7,103,5. ṚV. 7,103,6. yathā vadatyeṣaḥ — śālāvṛkaḥ MBH. 3,15674. yathā vadanti śāntāyāṃ diśi vai mṛgapakṣiṇaḥ MBH. 3,16875. krūram MBH. 3,15669. sārasāḥ — vadanti madhurā vācaḥ MBH. 3,11612. kaśā̱ hastèṣu̱ yadvadā̀n ṚV. 1,37,3. grāvā̱ yatra̱ vadàti ṚV. 1,83,6. du̱ndu̱bhiḥ AV. 12,1,41. vīṇāḥ KĀṬH. 34,5. KAUŚ. 84. vṛṣṭiḥ MAITRYUP. 6,22. — 2〉 med. a〉 sagen, sprechen: vadasva yatte vādyam ŚAT. BR. 4,3,1,1. ŚAT. BR. 9,2,1,17. ŚAT. BR. 9,4,2,17. ŚAT. BR. 14,3,1,30. sa kathaṃ vadase śatrūnyudhyasva gadayeti hi MBH. 9,1901. MBH. 1,4527. MBH. 1,5125. MBH. 3,16893. MBH. 4,287. MBH. 13,999. R. 5,59,18. KATHĀS. 49,159. MĀRK. P. 49,2. MĀRK. P. 134,22. prativākyaṃ vadasva MBH. 3,2732. satyaṃ vade MBH. 3,13722. vṛṣaparvāṇamavadanta sprachen zu MBH. 3,11544. vadasvainaṃ nideśānmama śāsanam R. 7,23,2,7. devānāṃ tvāmahaṃ vacanādvade ich spreche zu dir im Namen der Götter MĀRK. P. 66,24. besprechen, sprechen über, mittheilen, angeben: bra̱hmavādyàmavadetām TS. 2,5,8,3. vadasva tadvibhūtīḥ BHĀG. P. 3,7,23. BHĀG. P. 3,10,2. BHĀG. P. 8,1,1. BHĀG. P. 8,5,12. BHĀG. P. 8,14,1. tadvadadhvaṃ varānsarve R. 7,36,9. vadasvainaṃ tattvavo mama angeben so v. a. mit Namen nennen HARIV. 9996. — b〉 sich besprechen über (loc.): de̱vā e̱tasyā̀mavadanta̱ pūrvè ṚV. 10,109,4. de̱vā brahmànnavadanta TS. 3,5,7,2. sich streiten um: manaśca ha vai vākcāhaṃbhadra ūdāte ŚAT. BR. 1,4,5,8. — c〉 sich nennen, sich ausgeben für: turīye haiva saṃgrahitāro vadante AIT. BR. 2,25. — d〉 bhāsane P. 1,3,47. jñāne ebend. und VOP. 23,39. wohl so v. a. eine Autorität sein, hervorstechen, sich auszeichnen: śāstre vadate = bhāsamāno bravīti oder samyagbodhapūrvakaṃ vadati P., Sch. pāṇinirvadate VOP. laṅkāṃ samāviśadrātrau vadamāno 'ridurgamām so v. a. triumphirend BHAṬṬ. 8,27. — e〉 sich bewerben um (yatne) P. 1,3,47. VOP. 23,39. kṣetre P., Sch. VOP. — Vgl. anudita, 1. udya, yathodita, vādya. — caus. vādáyati, ˚te (saṃdeśavacane, v. l. saṃdeśane, bhāṣaṇe) DHĀTUP. 34,34. med. P. 1,3,89. VOP. 23,58. 1〉 Etwas sagen —, sprechen lassen: ativādaṃ na pravadenna vādayedyaḥ MBH. 5,1270. Jmd zum Reden veranlassen, — auffordern: vādito 'pi na vadati Verz. d. Oxf. H. 156,a,24. — 2〉 ertönen —, erklingen lassen, spielen (ein musikalisches Instrument): act., selten med.: vīṇām ŚAT. BR. 3,2,4,6. ŚAT. BR. 13,1,5,1. TBR. 3,9,14,1. MBH. 3,1843. R. GORR. 2,100,23. Spr. 1523. KATHĀS. 11,3. fg. KATHĀS. 34,159. KATHĀS. 49,23. fg. KATHĀS. 49,32. HIT. 63,13. P. 8,1,59, Sch. vīṇā vādyate veṇuḥ pūryate Comm. zu NYĀYAS. 2,1,15. āyaseṣu vādyamāneṣu KĀTY. ŚR. 21,3,7. ŚĀṄKH. ŚR. 17,3,13. ŚĀṄKH. ŚR. 17,3,16. LĀṬY. 4,1,7. vāditrāṇi M. 4,64. MBH. 3,12097. BHĀG. P. 3,24,7. ātodyāni KATHĀS. 34,171. KATHĀS. 37,72. tūryāṇi BHĀG. P. 4,1,53. dundubhayo nedurdevamānavavāditāḥ BHĀG. P. 1,9,45. KATHĀS. 37,64. KATHĀS. 65,75. fg. BHAṬṬ. 3,34. BHAṬṬ. 15,4. ghaṇṭām PAÑCAT. 229,13. HIT. 59,17. HIT. 59,20. paryaṅkaṃ sāṅgulīyena pāṇinā . vādayanniva RĀJA-TAR. 4,439. talatālān MBH. 3,12379. pāṇivādāni R. 2,65,4. sarvatūryasvanaiḥ — vādyamānaiḥ R. GORR. 1,79,40. dantavīṇām so v. a. mit den Zähnen klappern PAÑCAT. 94,4. med.: vādayate veṇum GĪT. 5,9. paṭahān MĀRK. P. 82,54. ghaṇṭāṃ vādayānaḥ PAÑCAR. 3,8,10. vādayāno nakhān HARIV. 10770. Statt des acc. ausnahmsweise der loc.: vīṇāyām KATHĀS. 106,12. Ohne Ergänzung musiciren: gāyannṛtyanvādayaṃśca MBH. 1,3206. MBH. 4,305. HARIV. 11029. R. 1,34,13 (R. 1,35,12 GORR.). R. 2,69,4. vādita n. Instrumentalmusik: gītavāditarudita GOBH. 3,3,22. MBH. 4,308. fg. Spr. 1766. VARĀH. BṚH. S. 33,23. BṚH. 27 (25), 9. vādyamāna n. dass.: bherīśaṅkhamṛdaṅgānāṃ paṇavānāṃ sahasraśaḥ . vādyamānaṃ sa (vādyamānāni die neuere Ausg.) HARIV. 6889. — 3〉 von Jmd (ein musikalisches Instrument) spielen lassen: avīvadadvīṇāṃ parivādakena Schol. zu P. 1,1,58, Vārtt. 2. 7,4,1, Vārtt. 3. 93, Vārtt. 1. — 4〉 sprechen, hersagen: nāndīṃ ca vādayāmāsa pradyumno gada eva ca HARIV. 8692. die neuere Ausg. liest nāndiṃ und NĪLAK. fasst das Wort fälschlicher Weise in der Bed. eines musikalischen Intruments. — Vgl. jalavādita. — desid. zu sagen —, zu sprechen beabsichtigen: satyaṃ vivadiṣet GOBH. 1,5,27. — intens. vāvadīti P. 7,3,94, Sch. laut reden, — tönen: ke̱tu̱maddùndu̱bhirvā̀vadīti (vgl. P. 2,4,74 Sch.) ṚV. 6,47,31. ji̱hvayā̀ ṚV. 59,6. ṚV. 10,67,3. ṚV. 68,1. AV. 6,126,3. AV. 20,135,13. vāvadyámāna ŚAT. BR. 1,7,4,19. ŚAT. BR. 1,8,2,12. — accha P. 1,4,69. VOP. 8,141. begrüssend anreden, einladen; act. ṚV. 1,38,13. ṚV. 5,83,1. acchā̀ ca tvai̱nā namàsā̱ vadā̀mi ṚV. 8,21,6. ṚV. 10,88,14. VĀLAKH. 3,3. VS. 16,4. AV. 6,59,3. AV. 6,142,2. AV. 8,7,1. AV. 12,1,27. — ati act. 1〉 übertönen, lauter oder besser reden, niederschwatzen, niederdisputiren: du̱ndu̱bhiḥ sarvā̱ vāco 'tìvadati TBR. 1,3,6,2. rā̱ṣṭraṃ viśa̱matì vadati TBR. 8,3,2. ativādena devā asurānatyudyāthainānatyāyan AIT. BR. 6,33. ŚAT. BR. 11,6,2,5. ŚAT. BR. 14,6,9,20. PAÑCAV. BR. 12,13,14. ṢAḌV. BR. 2,3. eṣa tu ativadati yaḥ satyenātivadati CHĀND. UP. 7,16,1. vṛddhānnātivadejjātu (nābhibhavejjātu ed. Bomb.) MBH. 13,7578. — 2〉 mehr sagen, überfordern: yāvàddā̱tābhìmana̱syeta̱ tannā̱tì vadet AV. 11,3,25. — Vgl. ativāda, ˚vādin, atyudya. — abhyati act. = ati 1〉 PAÑCAV. BR. 8,3,6. — adhi act. dabei —, dazu sprechen: i̱māmàgṛbhṇanraśa̱nāmṛ̱tasyetyadhìvadati TBR. 3,8,3,2. ŚAT. BR. 7,1,1,14. ŚAT. BR. 7,2,1,12. ŚAT. BR. 7,3,1,24. — Vgl. adhivāda. — anu 1〉 nachsprechen, (Laute) nachahmen; act.: cittaṃ vā idaṃ mano vāganuvadati ŚAT. BR. 3,2,4,16. pūrvamevoditamanuvadati KĀṬH. 19,4. AIT. BR. 2,40. iti vācaṃ vadantīṃ sarve prāṇā anuvadanti KAUṢ. UP. 3,2. SĀH. D. 192,1. SARVADARŚANAS. 28,10. giraṃ naḥ — anuvadati śukaḥ RAGH. 5,74. tatkūjitānyanuvadadbhiḥ — gṛhakapotaśataiḥ SĀH. D. 41,9. mit Worten begleiten: anvekò vadati̱ yaddadā̀ti̱ tat ṚV. 2,13,3. nachtönen: anuvadati vīṇā P. 1,3,49, Schol. Als intrans. med. P. 1,3,49. VOP. 23,40. anuvadate kaṭhaḥ kalāpasya der Kaṭha wiederholt die Worte des Kal. P., Sch. ghoṣasyānvavadiṣṭeva laṅkā pūtakratoḥ puraḥ Laṅkā erklang wie Indraʼs Stadt BHAṬṬ. 8,29. — 2〉 act. abermals sagen, auf Etwas zurückkommen, Etwas wiederholen (um die Wichtigkeit desselben hervorzuheben) ŚAṂK._zu_CHĀND. UP. S. 54. Comm. zu NYĀYAS. 1,1,1. NYĀYAS. 2,1,64. zu JAIM. 1,23. BHĀG. P. 11,21,42. fg. KULL._zu_M. 1,74. fg. M. 2,6. M. 2,45. fg. M. 3,25. M. 6,87. fg. M. 8,409. SĀH. D. 215,2. — 3〉 schmähen: dakṣamanūdya BHĀG. P. 4,4,24. — 4〉 Jmd um ein Almosen ansprechen: ye tvānuvādeyuravṛttikarśitāḥ MBH. 4,229. NĪLAK.: anuvāde 'yuḥ pūrvaṃ dehītyuktyā dattasyaiva kṣetrārāmādeḥ prativarṣaṃ punardehīti rājavacanaṃ yadadhikāriṇaṃ prati tadanuvādastannimittaṃ ye tvāṃ prati ayuḥ prāpnuyuḥ — Vgl. anuvāda fg. — caus. ertönen —, erklingen lassen: ātodyān HARIV. 8688. — abhyanu act. in Beziehung auf Etwas sagen ŚAT. BR. 10,4,1,9. — apa med. P. 1,3,73. VOP. 23,58. 1〉 seinen Unmuth auslassen gegen, tadeln, schmähen: u̱ta me 'pà vadeyuḥ TBR. 2,3,9,9. ŚĀṄKH. ŚR. 13,16,1. nārto 'pyapavadedviprān M. 4,236. MBH. 10,504. svaṃ putramapavadati oder ˚te P. 1,3,77, Sch. nṛbhyo 'pavadamānasya (so ist zu lesen) BHAṬṬ. 8,45. — 2〉 act. Jmd (acc.) durch Reden zerstreuen PĀR. GṚHY. 3,10. apavadeyustānitihāsaiḥ purātanaiḥ YĀJÑ. 3,7. — 3〉 act. ausnehmen (eine Ausnahme machen) Schol. zu AV. PRĀT. 2,63. AV. PRĀT. 2,101. AV. PRĀT. 3,60. apodya ṚV. PRĀT. 4,18. apodyata ṚV. PRĀT. 11,5. — Vgl. apavāda fg. — caus. 1〉 Jmd tadeln, schmähen: yaścainamabhinandeta yaścainamapavādayet MBH. 12,8797. Etwas tadeln, missbilligen: tasmānnityaṃ kṣamā tāta paṇḍitairapavāditā (api varjitā ed. Bomb.) MBH. 3,1036. — 2〉 ausnehmen (eine Ausnahme machen): ˚vādya ṚV. PRĀT. 1,10. ṚV. PRĀT. 6,5. ˚vādyate ṚV. PRĀT. 11,18. — abhi 1〉 Jmd anreden, begrüssen AIT. BR. 3,28. AIT. BR. 4,20. TS. 2,5,8,3. pūrvo rājño 'bhibadati ŚAT. BR. 3,3,4,14. priyeṇa nāmnā ŚAT. BR. 13,1,6,1. itara itaram ŚAT. BR. 14,5,4,15. ŚAT. BR. 14,7,3,24. ŚAT. BR. 14,9,1,1. atìthīn AV. 9,6,4. AV. 9,6,48. KAUŚ. 46. CHĀND. UP. 4,1,2. CHĀND. UP. 4,5,1. KAṬHOP. 1,10. KENOP. 17. ŚVETĀŚV. UP. 3,21. M. 8,356. MBH. 1,5443. fg. MBH. 1,8003. MBH. 3,907. fg. MBH. 3,10908 (abhivādata). MBH. 3,15668. MBH. 4,223. MBH. 5,4230. R. 1,70,33. R. 2,110,21 (R. 2,119,20 GORR.). KATHĀS. 45,99. jāraṃ cauretyabhivadan wer den Ehebrecher Dieb schilt YĀJÑ. 2,301. med. MBH. 5,923. st. abhivāde MBH. 3,1836 liest die ed. Bomb. abhivādaye. — 2〉 in Bezug auf — sagen, erwähnen, Etwas (mit einem Worte u. s. w.) meinen: tasmai pratnamiti pūrvaṃ karmābhivadati AIT. BR. 1,4. yatkarma kriyamāṇamṛgabhivadati ebend. tāndevo 'bhyavadata mama vā idam AIT. BR. 3,34. AIT. BR. 5,2. AIT. BR. 6,15. AIT. BR. 8,26. ŚĀṄKH. ŚR. 16,3,12. agnīnabhyūde er sprach auf die Feuer hinweisend CHĀND. UP. 4,14,2. aussagen, ausdrücken: vācā hi nāmānyabhivadati ŚAT. BR. 14,6,2,4. yadvācānabhyuditaṃ yena vāgabhyudyate KENOP. 4. erklären für, nennen: etadvai tadakṣaraṃ gārgi brāhmaṇā abhivadanti ŚAT. BR. 14,6,8,8. tadviṣṇoḥ paramaṃ padamabhivadanti BHĀG. P. 5,23,1. sprechen: te prakāśyābhivadanti PRAŚNOP. 2,2. yo 'nṛtamabhivadati PRAŚNOP. 6,1. priyāṃ vācamabhivadantyaḥ MUṆḌ. UP. 1,2,6. — Vgl. abhivadana, ˚vāda, ˚vādin, ˚vādya. — caus. 1〉 Jmd anreden, begrüssen (oft mit Ergänzung der Person); med.: LĀṬY. 3,3,15. guruṃ gotreṇābhivādayeta GOBH. 2,3,11. MBH. 1,5166. MBH. 2,148. MBH. 3,1836 (nach der Lesart der ed. Bomb. und INDR. 5,20). MBH. 3,11628. MBH. 5,1693. HARIV. 10881. R. 2,64,29. R. GORR. 1,78,2. R. GORR. 5,65,17. MṚCCH. 34,6. MṚCCH. 145,10. MṚCCH. 155,12. ŚĀK. 28,8. ŚĀK. 64,15. VIKR. 80,2. VIKR. 82,7. MĀLAV. 13,5. MĀLAV. 64,19. PRAB. 116,12. P. 8,2,83, Sch. act. M. 2,117. M. 2,119. M. 2,122. M. 2,202. M. 2,205. M. 4,154. YĀJÑ. 1,26. pādau MBH. 1,5123. MBH. 3,3010. MBH. 4,1390. MBH. 14,2023. MBH. 14,2609. HARIV. 9066. fg. HARIV. 10882. fg. HARIV. 10885. R. 1,70,33. R. 2,40,2. R. 2,54,11. R. 56,13,c. 103,47. R. 2,110,21 (R. 2,119,20 GORR.). R. GORR. 2,39,2. R. GORR. 5,53,29. R. GORR. 5,64,1. R. GORR. 6,104,9. KATHĀS. 49,155. HIT. ed. JOHNS. 1738. ˚vādya pādāvācāryasya ŚĀṄKH. GṚHY. 2,7. M. 2,126. M. 2,212. M. 11,204. MBH. 1,7181. MBH. 3,2467. MBH. 3,3056. MBH. 3,11906. MBH. 3,15663. MBH. 3,16645. MBH. 14,2601. HARIV. 9066. HARIV. 10881. HARIV. 10884. R. 1,12,2 (R. 1,12,1 GORR.). R. 57,15. R. 70,12. R. 2,44,23. R. 50,6. R. 52,26. R. 92,30. R. GORR. 1,34,3. BHĀG. P. 1,10,8. BHĀG. P. 1,13,36. ˚vādayitum R. GORR. 1,26,4. ˚vādita MBH. 1,8003. MBH. 3,11907. MBH. 15,654. R. 2,90,5. KATHĀS. 63,74. BHĀG. P. 5,3,16. sich anmelden bei (dat.): ācāryāya ŚĀṄKH. GṚHY. 4,12. — 2〉 med. Jmd (acc.) durch Jmd (acc. oder instr.) begrüssen lassen P. 1,4,53, Vārtt. VOP. 5,5. — 3〉 Etwas hersagen lassen: āśiṣamabhyavādayat BHĀG. P. 4,12,28. — 4〉 erklingen lassen, spielen (ein musikalisches Instrument): vāditrāṇi MBH. 3,14386. — Vgl. abhivādaka fg., ˚vādanīya. — pratyabhi caus. med. einen Gruss erwiedern MṚCCH. 34,7. — Vgl. pratyabhivāda fgg. — samabhi caus. Jmd begrüssen: mūrdhnā samabhivādya tam MBH. 13,276. R. 2,115,8. vasudevasya pādau HARIV. 5735. — ava 1〉 durch Nachrede Abbruch thun, herabsetzen: mā śriyo 'vavādiṣmeti duravavadaṃ hi śreyasaḥ AIT. BR. 5,22. — 2〉 unterweisen: asmābhirapyanye bodhisattvā avavaditāḥ (!) SADDH. P. 4,6,a. — Vgl. avavada fgg., avavāda. — vyava act. 1〉 beschreien PAÑCAV. BR. 6,7,11. — 2〉 zu reden beginnen, das Schweigen brechen (nach ŚAṂK.) CHĀND. UP. 4,16,2. — ā reden zu, anreden; ankündigen, zusprechen: tavā̱haṃ śū̀ra rā̱tibhi̱ḥ pratyā̀ya̱ṃ sindhùmā̱vidàn ṚV. 1,11,6. ṚV. 1,64,9. vi̱dathàm ṚV. 117,25. ṚV. 10,85,26. fg. sa̱rvatò naḥ śakune bha̱dramā vàda ṚV. 2,43,2. va̱rṣamā vàda AV. 4,15,14. yathe̱māṃ vācàṃ kalyā̱ṇīmā̱vadā̀ni̱ janèbhyaḥ VS. 26,2. AV. 6,69,2. AV. 12,1,29. AV. 1,10,4. go̱ṣṭham VS. 5,17. iṣàm TS. 1,1,5,2. ŚAT. BR. 1,1,4,18. LĀṬY. 3,11,3. LĀṬY. 4,2,3. — samā act. einen Ausspruch thun MBH. 3,16148. — ud die Stimme erheben, sich hören lassen; aussprechen: a̱dha̱spa̱dānma̱ udvàdata ma̱ṇḍūkā̀ ivoda̱kāt ṚV. 10,166,5. yāvànto yajñāyu̱dhānā̀mu̱dvadàtāmu̱pāśṛ̀ṇvan TBR. 3,2,5,9. ŚAT. BR. 1,1,4,17. ŚAT. BR. 3,2,1,39. sāṃgrā̀majityā̱yeṣa̱mudvàde̱ha AV. 5,20,1. — caus. ausrufen lassen: haviṣkṛtam ŚAT. BR. 1,1,4,11. erschallen lassen ŚAT. BR. 4,3,3,19. Vgl. udvādana. — pratyud caus. dagegen erschallen lassen ŚAT. BR. 1,1,4,13. ŚAT. BR. 1,1,4,17. — upa 1〉 missliebig reden über (acc.), beschreien, berufen AV. 15,2,1. TBR. 2,3,9,7. AIT. BR. 2,31. taṃ hema upodurdāsyā vai tvaṃ putro 'si ŚĀṄKH. BR. 12,3. LĀṬY. 10,7,4. — 2〉 anreden AIT. BR. 3,23. bitten PAÑCAT._in_Ind. St. 3,372,23. — 3〉 med. Jmd bereden, an sich zu locken suchen (upasaṃbhāṣāyām und upamantraṇe) P. 1,3,47. (pralobhe) VOP. 23,39. karmakarānupavadate = upasāntvayati, kulabhāryāmupavadate = upacchandayati P., Sch. kaṃcinnopāvadiṣṭāsau BHAṬṬ. 8,28. — 4〉 in der dunklen Stelle guhā̀ hi̱tamupà ni̱ṇigvàdanti ṚV. 4,5,8 zieht SĀY. upa zu hitam. — Vgl. upavāda fg. — pratyupa durch Reden beleidigen: teno śrīḥ pratyupoditā PAÑCAV. BR. 10,7,2. — ni caus. med. erschallen lassen: bherīsahasrāṇi śaṅkhānāmayutāni ca MBH. 5,7656. fg. — nis 1〉 wegreden: āyu̱rmā nirvā̀diṣṭam VS. 5,17. — 2〉 hinausreden, hinausschallen lassen: vācàṃ vi̱ṣasya̱ dūṣàṇī̱ṃ tāmi̱to niràvādiṣam AV. 4,6,2. — 3〉 seinen Unmuth gegen Jmd (acc.) auslassen, Jmd schmähen MBH. 4,122. nirvādairnirvadedenam MBH. 5,4618. med. MBH. 12,12361. — Vgl. nirvāda. — abhinis aussagen in Beziehung auf (acc.): kṣatraṃ vā etadaharabhinirvadati yatpañcadaśam PAÑCAV. BR. 11,11,9. PAÑCAV. BR. 23,7,2. — parā wegsprechen AV. 6,29,2. dviṣantam LĀṬY. 3,11,3. — abhiparā anreden ŚAT. BR. 11,5,1,6. ŚĀṄKH. BR. 23,5. — pari 1〉 sich auslassen, einen Ausspruch thun MBH. 12,4446. bereden, besprechen, sich auslassen über (acc.): gāṃ vāva tau tatparyàvadatām TS. 1,7,2,2. tadasti paryuditamiva ŚAT. BR. 3,1,3,2. ŚĀṄKH. BR. 6,4. prajāpatim PAÑCAV. BR. 4,9,14. ā̱di̱tyame̱va te parì vadanti̱ sarvè AV. 10,8,17. AV. 12,4,49. — 2〉 sich nachtheilig über Jmd auslassen, Jmd tadeln Spr. 134. MBH. 12,4869. MBH. 13,4992. med. MBH. 3,14686. MBH. 5,1338. — Vgl. parivāda fgg. — pra 1〉 heraussagen, reden, sprechen; aussagen, ansagen, verkünden: pravadatāṃ śreṣṭhaḥ HARIV. 5927. HARIV. 7036. R. 3,22,37. viśrabdham R. 4,8,16. R. 4,54,10. R. 4,63,28. R. 5,60,15. BHĀG. P. 1,17,21. BHĀG. P. 7,2,58. PAÑCAT. 143,21. sprechen zu Jmd (acc.) BHAṬṬ. 7,24. die Stimme ertönen lassen (von Thieren und Vögeln): eṣa dātyūhako hṛṣṭaḥ — pravadanmanmathāviṣṭaḥ svakāntāmanutiṣṭhati R. 3,79,12. VARĀH. BṚH. S. 28,17. (āpa): apravadatyaḥ geräuschlos ĀŚV. GṚHY. 2,7,7. mantràm ṚV. 1,40,5. ṚV. 7,33,14. vācàḥ ṚV. 101,1. ṚV. 103,1. ṚV. 9,97,8. ṚV. 10,94,1. pu̱rā vā̱caḥ pravàdito̱rnirvàpet (vgl. P. 3,4,16, Sch.) TS. 2,2,9,5. AIT. BR. 2,15. ŚAT. BR. 7,4,2,38. KĀTY. ŚR. 9,1,10. satyaṃ vaco yatpravadanti viprāḥ R. 5,28,3. mṛṣodyam BHAṬṬ. 5,60. tvayā proditaṃ vacaḥ HARIV. 15793. ativādaṃ na pravadet MBH. 5,1270. śivāścāpyaśivā vācaḥ pravadanti mahāsvanāḥ R. 6,16,11. atharvaṇe yāṃ (brahmavidyāṃ) pravadeta brahmā MUṆḌ. UP. 1,1,2. brahma na prāvadatkaścit R. GORR. 2,45,4. R. GORR. 2,109,30. R. GORR. 6,102,34. BHĀG. P. 1,9,29. tasyāstatpriyākhyānaṃ pravadasva MBH. 3,2910. pravadannarjune sakhyam MBH. 5,2545. yasmai̱ grāvā̀ṇaḥ pra̱vadànti nṛ̱mṇam AV. 4,24,3. AV. 12,3,15. AV. 12,3,18. prāptaṃ samaraṃ sabhayaṃ pravadet VARĀH. BṚH. S. 47,26. VARĀH. BṚH. S. 93,11. VARĀH. BṚH. S. 96,1. graheṣu karkaṭe lagne vākpatāvindunā saha . prodyamāne (= udayaṃ gacchati sati Comm.; vgl. WEST. u. i mit prod) R. 1,19,3. aussagen so v. a. annehmen, statuiren: janmanirodhaṃ pravadanti yasya ŚVETĀŚV. UP. 3,21. Spr. 2843. ye 'pyaṅganānāṃ pravadanti doṣān VARĀH. BṚH. S. 74,5. — 2〉 bezeichnen als, erklären für, nennen: etanmāṃsasya māṃsatvaṃ pravadanti M. 5,55. sāṃkhyayogau pṛthagbālāḥ pravadanti na paṇḍitāḥ BHAG. 5,4. MBH. 3,5012. MBH. 3,8146. MBH. 3,15641. R. 5,52,18. pravadati bharatastāṃ nāyikāṃ vipralabdhām Comm. zu GĪT. 7,2. ŚRUT. 43. Kār. 1, aus KĀŚ._zu_P. 7,2,10. Spr. 1771. Spr. 2273. Spr. 2295. Spr. 2377. Spr. 3957. Spr. 4923. VARĀH. BṚH. S. 15,29. VARĀH. BṚH. S. 68,114. VARĀH. BṚH. S. 88,32. BHĀG. P. 3,25,31. PAÑCAR. 1,1,44. — Vgl. pravada fgg., pravāda, pravādin. — caus. ertönen lassen, spielen (ein musikalisches Instrument): vīṇām ŚĀṄKH. ŚR. 17,14,8. pravāditaiśca vāditraiḥ MBH. 1,5329. MBH. 1,5356. MBH. 1,5460. MBH. 4,1164. MBH. 5,3350. MBH. 7,80. MBH. 7,3905. HARIV. 4725. MĀRK. P. 106,61. Verz. d. Oxf. H. 32,b,14. ohne Ergänzung musiciren: pravādayadbhirgandharvaiḥ HARIV. 12006. gandharvān — supravāditān schön musicirend HARIV. 11792. st. śaṅkhāṃśca mṛdaṅgāṃśca pravādyanti MBH. 12,1899 ist wohl śaṅkhāśca mṛdaṅgāśca pra˚ zu lesen. — Vgl. pravādaka. — anupra 1〉 nachsprechen: vācaṃ proditāmanupravadanti AIT. BR. 2,15. TS. 2,2,9,5. — 2〉 aussagen über: tāmetā ṛco 'nupravadanti NIR. 10,20. — caus. nachher ertönen lassen: vīṇām ŚĀṄKH. ŚR. 17,14,8. — upapra mit der Stimme einfallen AV. 4,15,14. — vipra act. med. sich gegenseitig widersprechen: vipravadante sāṃvatsarāḥ, mauhūrtāḥ P. 1,3,50, Sch. VOP. 23,42. BHAṬṬ. 8,30. — saṃpra laut aussprechen: purā vāgbhyaḥ saṃpravaditoḥ PAÑCAV. BR. 21,3,5. gemeinschaftlich die Stimme ertönen lassen: saṃpravadanti kukkuṭāḥ Ind. St. 8,418. P. 1,3,48, Sch. VOP. 23,41. med. sich unterhalten: saṃpravadante brāhmaṇāḥ ebend. saṃpravadamānājjanāt BHAṬṬ. 8,28. — prati 1〉 zu Jmd (acc.) reden: śira̱ḥ pratì vā̱maśvyàṃ vadat ṚV. 1,119,9. ṚV. 8,45,5. maṇḍūkau māṃ prati vadataḥ KAUŚ. 96. — 2〉 antworten MBH. 13,1452. KATHĀS. 88,59. RĀJA-TAR. 3,1. DAŚAK. 63,5. mit acc. der Person RAGH. 3,64. KATHĀS. 14,85. KATHĀS. 25,102. BHAṬṬ. 2,28. rājñā ca pratyavādi saḥ BHAṬṬ. 15,9. iti pratyuditā (zurückweisen Comm.) yāmyā dūtāḥ BHĀG. P. 6,2,21. — 3〉 nachsprechen, wiederholen: sa cāpi tatpratyavadadyathoktam KAṬHOP. 1,15. MBH. 5,4635. — Vgl. prativāda fg. — intens. partic. prativāvadat widerredend AIT. BR. 2,3. — vi 1〉 act. Etwas widerreden: yaste̱ havàṃ vi̱vadàt AV. 3,3,6. tadubhayaṃ vyuditam strittig ŚĀṄKH. BR. 19,2. — 2〉 sich mit Jmd in Wortstreit einlassen über (loc.); med. P. 1,3,47, Sch. VOP. 23,41. TBR. 2,3,5,5. ŚAT. BR. 1,3,1,27. ŚAT. BR. 8,6,3,3. ŚAT. BR. 10,1,4,10. ŚAT. BR. 14,8,15,5. ahaṃśreyase ŚAT. BR. 14,9,2,7. CHĀND. UP. 5,1,6. KAUṢ. UP. 2,14. pitrā M. 3,159. MBH. 13,4277. asākṣikeṣu tvartheṣu mitho vivadamānayoḥ M. 8,109. M. 8,252. M. 9,191. M. 9,250. tasyā nimittam R. 3,67,10. fg. Spr. 3068. KATHĀS. 24,183. KATHĀS. 45,103. BHĀG. P. 9,14,11. Verz. d. Oxf. H. 50,a,4. Verz. d. Oxf. H. 156,a,29. BHAṬṬ. 8,28. PAÑCAT. 96,25 (vivada˚ zu lesen). PAÑCAT. 100,25. PAÑCAT. II, 10. yasmātstriyaṃ (acc. st. loc.) vivadadhvaṃ sabhāyām MBH. 2,2396. parasparaṃ vivadamānānāmapi dharmaśāstrāṇām sich gegenseitig widersprechend HIT. 19,21. kṛtye vivadamāne strittig R. GORR. 2,79,9. Häufig auch act.: mitho vivadatāṃ nṛṇām M. 8,178. M. 8,263. M. 8,390. MBH. 3,12695. R. GORR. 2,109,57. śataṃ dadyānna vivadediti prājñasya lakṣaṇam Spr. 2935. Spr. 2938. BHĀG. P. 5,14,38. Verz. d. Oxf. H. 100,b, No. 156. Verz. d. Oxf. H. 156,a,30. itthaṃ cāhamahamikayā tayorvivadatoḥ PAÑCAT. 183,6. śarīramāpadaścāpi vivadantyavihiṃsataḥ MBH. 12,9479. sich in Streit einlassen mit, mit acc. der Person: na ca tānvivadeddhīmānākruṣṭaścāpi taiḥ sadā MĀRK. P. 34,93. vivaditāḥ im Streite liegend: rājyahetoḥ MBH. 13,556. — 3〉 sich unterhalten: evaṃ vivadatostatra kṛṣṇanāradayoḥ HARIV. 10481. — 4〉 die Stimme ertönen lassen: hṛṣṭo vivadamānaśca kokilo māmivāhvayat R. 3,79,10. — Vgl. vivāda. — caus. einen Process einleiten, die Gerichtsverhandlung beginnen (antworten lassen ST.) YĀJÑ. 2,12. — intens. die Stimme laut, wiederholt erschallen lassen: ya indrà iva de̱veṣu̱ goṣvetì vi̱vāvàdat (ṛṣabhaḥ) AV. 9,4,11. — sam 1〉 zusammen sagen: atha hāgnayaḥ samūdire CHĀND. UP. 4,10,4. sich unterreden mit (instr.), sich bereden über (loc.); med.: indra̱ tvaṃ ma̱rudbhi̱ḥ saṃ vàdasva ṚV. 1,170,5. u̱ta svayā̀ ta̱nvā̱3̱̀ saṃ vàde̱ tat ṚV. 7,86,2. svena̱ kratùnā mit sich zu Rathe gehen ṚV. 10,31,2. AV. 6,109,2. AV. 11,4,6. sā̱vi̱tre TBR. 3,10,9,5. TS. 2,5,1,5. indrāgnī u haivaitatsamūdāte ŚAT. BR. 5,2,4,11. ŚAT. BR. 1,1,4,14. ŚAT. BR. 3,1,1,10. ŚAT. BR. 8,4,1,4. kumāraṃ jātaṃ saṃvadanta upa vai śuśrūṣate man sagt zu einander von dem Kinde: es lauscht AIT. BR. 3,2. NIR. 11,25. gṛhapaterevāraṇyoḥ saṃvadante ŚAT. BR. 4,6,8,13. ŚAT. BR. 14,7,1,1. mā maitasminsaṃvadiṣṭhāḥ versuche nicht mit mir darüber zu reden ŚAT. BR. 14,5,1,2. tathaiva bhīmasenena lokaḥ saṃvadate bhṛśam MBH. 7,5318. act.: rājñā na saṃvadet MBH. 4,125. svacaraiḥ saha saṃvadet Spr. 1037. tayoḥ saṃvadatorevam MBH. 5,7033. MBH. 6,5606. R. 1,74,13. R. 2,89,5. R. GORR. 1,26,19. R. GORR. 1,76,15. R. GORR. 7,60,1. Spr. 4413. BHĀG. P. 3,20,5. BHĀG. P. 12,10,7. iti tau daṃpatī tatra samudya samayaṃ mithaḥ so v. a. einen Pact schliessend BHĀG. P. 4,25,43. yathāsamuditam nach Uebereinkunft ŚAT. BR. 13,5,4,27. — 2〉 act. zusammen klingen, von musikalischen Instrumenten AV. 4,37,4. — 3〉 übereinstimmen, zustimmen: daivaṃ na saṃvadati MṚCCH. 165,20. daivaṃ saṃvadate yadi HARIV. 7413. tvadākhyātā ca tasyaiṣā saṃvadiṣyati matkathā KATHĀS. 121,218. api ca kṛtinamenaṃ śaktidevaṃ svanāmnā vyadhita samuditena sveṣu vidyādhareṣu .. so v. a. gebräuchlich KATHĀS. 26,279. — 4〉 sprechen: yadi jñāsyāmi vakṣyāmi ajānanna tu saṃvade MBH. 13,480. bhīṣmaḥsamavadattatra giraṃ sādhubhirarcitām MBH. 4,915. evaṃ samuditastena angeredet BHĀG. P. 3,24,41. — 5〉 bezeichnen als, erklären für, nennen: mandākrāntāṃ tāṃ saṃvadanti ŚRUT. 42. — Vgl. saṃvaditavya, saṃvāda. — caus. 1〉 sich unterreden lassen: saṃvādayainaṃ devaiḥ ŚAT. BR. 1,8,3,20. eine Unterredung über (loc.) hervorrufen, med. ŚĀṄKH. ŚR. 17,14,2. KAUṢ. UP. 4,3. fgg.; vgl. S. 136. fg. — 2〉 sich über Etwas einigen, einstimmen: saṃvādayanniva KATHĀS. 107,79. saṃvādyatāṃ tatsarveṣām KATHĀS. 50,166. saṃvādita worüber man sich geeinigt hat MBH. 1,7931. — 3〉 zutreffend angeben: saṃvādya rūpasaṃkhyādīn M. 8,31. — 4〉 Jmd zum Sprechen auffordern HIT. 83,1, v. l. — 5〉 ertönen lassen (ein musikalisches Instrument): tūryāṇi MBH. 1,7056. vāditrāṇi MBH. 1,7909. vīṇām KATHĀS. 21,4. — Vgl. saṃvādana. — upasam s. upasaṃvāda. — parisam sich gemeinschaftlich über Jmd äussern: taṃ rākṣasāśca (so die ed. Bomb.) parisaṃvadanti rāyaspoṣaḥ sa vijigīṣurekaḥ MBH. 13,7368. — pratisam sich unterreden mit (acc.): te na prati cana samavadata AIT. BR. 3,23. — visam act. seiner Zusage untreu werden M. 8,219. Einwendungen machen, widersprechen KULL._zu_M. 12,110. tanmandāravatīdevīrūpaṃ nātra visaṃvadet KATHĀS. 101,82. — Vgl. visaṃvāda. — caus. 1〉 Jmdes Unzufriedenheit erregen: lakṣmaṇena na visaṃvāditaḥ kaścit R. 6,24,27. — 2〉 nicht bewähren: avisaṃvāditapauruṣa MĀRK. P. 133,16. ramaṇīokkhu avahī vihiṇā visaṃvādido ŚĀK. 84,21.
Böhtlingk 1879 verbal root
Original text · German · verbal root
√vad , vádati, ˚te (udeyam AV., ˚vādata und ˚vādeyus metrisch für ˚vadata und ˚vadeyus) — 1〉 Act. — a〉 reden, sagen, sprechen, — dass (mit doppeltem Acc. [Chr. 76,13] oder mit yad), — ob (yadi), — zu Jmd (Acc., Gen. oder Acc. mit abhi), — zu Jmd Etwas (mit doppeltem Acc.). — b〉 rathen zu (Acc.). — c〉 zusprechen, zusagen. — d〉 mittheilen, verkünden, angeben, besprechen, sprechen —, berichten über, sprechen von (Acc.); mit Gen. oder Loc. der Person, zu der man spricht. — e〉 ankündigen, voraussagen, anzeigen, verrathen (von einem leblosen Subject Chr. 304,25), besagen, bezeichnen. — f〉 behaupten, annehmen. — g〉 bezeichnen, als, erklären für, nennen; mit doppeltem Acc. oder mit Nomin. und iti. — h〉 die Stimme (auch mit Hinzufügung von vācam) ertönen lassen (von Vögeln u. s. w.); tönen, schallen, klingen. — i〉 a.v.ad.as ṚV. 3,30,5 vielleicht fehlerhaft für áva das (von dar). — 2〉 Med. — a〉 sagen, sprechen, zu Jmd (Acc.). — b〉 besprechen, sprechen, sprechen über, mittheilen, angeben, mit Namen nennen. — c〉 sich besprechen über (Loc.). — d〉 sich streiten um (Loc.). — e〉 Ansprüche machen auf (Loc.) AIT. BR. 2,25,6. Diese Bed. ist wohl mit yatna P. 1,3,47 gemeint. — f〉 wohl *eine Autorität sein —, hervorstechen, sich auszeichnen in (Loc.). — g〉 triumphiren BHAṬṬ. — 3〉 uditá — a〉 gesagt, gesprochen, — in Betreff von (prati Chr. 190,7). ityudite impers. Chr. 126,13. — b〉 angeredet, [Page6-011-b] angesprochen. — c〉 mitgetheilt, verkündet, angegeben. — d〉 gelehrt, so v. a. recipirt, richtig. Compar. uditatara. — e〉 angedeutet. — Caus. vādáyati, vādayate (metrisch) — 1〉 Etwas sagen —, sprechen lassen. — 2〉 Jmd zum Reden veranlassen, — auffordern. Nur vādita. — 3〉 ertönen —, erklingen lassen, spielen (ein musikalisches Instrument); mit Acc. (ausnahmsweise Loc.) des Instrumentes. Ohne Object musiciren. bahu so v. a. viel Lärm von sich machen. vādita gespielt (ein Instrument). — 4〉 *von Jmd (Instr.) ein musikalisches Instrument (Acc.) spielen lassen. — 5〉 sprechen, hersagen. — Desid. vivadiṣati zu sagen —, zu sprechen beabsichtigen GOBH. 1,5,25. — Intens. (vāvadīti, vā́vadat, vavadyámāna) laut reden, — tönen. — Mit accha Act. begrüssend anreden, einladen. — Mit ati Act. — 1〉 übertönen, lauter oder besser reden, niederschwatzen, niederdisputiren. — 2〉 mehr sagen, überfordern. — Mit abhyati Act. = 1〉 ati 1〉. — Mit adhi Act. dabei —, dazu sprechen. — Mit anu — 1〉 Act. — a〉 nachsprechen, (Laute) nachahmen. — b〉 *nachtönen. — c〉 mit Worten begleiten. — d〉 abermals sagen, auf Etwas zurückkommen, Etwas wiederholen (um die Wichtigkeit desselben hervorzuheben). — e〉 schmähen. — f〉 Jmd um ein Almosen ansprechen. — 2〉 Med. — a〉 *Jmds (Gen.) Worte wiederholen. — b〉 erklingen wie (Gen.) Worte wiederholen. — b〉 erklingen wie (Gen.) BHAṬṬ. — Caus. — 1〉 ertönen —, erklingen lassen. — 2〉 widerhallen lassen CARAKA. 1,1. — Mit abhyanu Act. in Beziehung auf Etwas sagen. — Mit apa — 1〉 Act. — a〉 seinen Unmuth auslassen gegen Jmd, tadeln, schmähen; mit Gen. oder Acc. — b〉 Jmd (Acc.) durch Reden zerstreuen. — c〉 ausnehmen (eine Ausnahme machen). — d〉 als unrichtig bezeichnen ŚAṂK. zu BĀDAR. 2,1,14 (S. 447, Z. 10). — 2〉 Med. geringschätzig sprechen von, schmähen, tadeln; mit Acc. CARAKA. 1,29. ŚIŚ. 17,19. mit Instr. BĀLAR. 44,12. mit Dat. BHAṬṬ. — Caus. — 1〉 Jmd tadeln, schmähen, Etwas tadeln, missbilligen. — 2〉 ausnehmen (eine Ausnahme machen). — Mit abhi Act. Med. (meist metrisch) — 1〉 Jmd anreden, begrüssen. jāraṃ cauretyabhivadan den Ehebrecher mit Dieb anredend, so v. a. ihn Dieb scheltend. — 2〉 in Bezug auf — sagen, — erwähnen, mit einem Worte u. s. w. meinen, auf Etwas hinweisend sprechen. — 3〉 aussprechen, ausdrücken. — 4〉 erklären für, nennen; mit doppeltem Acc. — 5〉 sprechen. — Caus. — 1〉 Act. (meist metrisch) Med. Jmd anreden, begrüssen; oft mit Ergänzung der Person. — 2〉 *Med. Jmd (Acc.) durch Jmd (Acc. oder Instr.) [Page6-011-c] begrüssen lassen. — 3〉 Med. Jmd (Dat.) seine Verehrung bezeigen ŚĀṄKH. GṚHY. 4,12. — 4〉 Act. Etwas hersagen lassen. — 5〉 Act. erklingen lassen, spielen (ein musikalisches Instrument). — Mit pratyabhi Act. einen Gruss erwiedern ĀPAST. 1,14,20. — Caus. Med. dass. — Mit samabhi Caus. Jmd begrüssen. Nur Absol. — Mit ava Act. — 1〉 durch Nachrede Abbruch thun, herabsetzen. — 2〉 unterweisen. Nur buddh. avavadita (!). — Mit vyava Act. — 1〉 beschreien. — 2〉 zu reden beginnen, das Schweigen unterbrechen. — Mit ā Act. — 1〉 reden zu, anreden. — 2〉 ankündigen, zusprechen. — Mit samā Act. einen Ausspruch thun. — Mit ud Act. — 1〉 die Stimme erheben, sich hören lassen. — 2〉 erschallen lassen. — Mit pratyud Caus. dagegen erschallen lassen. — Mit upa — 1〉 Act. — a〉 missliebig reden über (Acc.), beschreien, berufen, Jmd anfahren AIT. ĀR. 314,2 v. u. — b〉 anreden. — c〉 bitten. — d〉 in der dunkelen Stelle ṚV. 4,5,8 zieht SĀY. upa zum Acc. — 2〉 Med. Jmd bereden, an sich zu locken suchen BHAṬṬ. — Caus. Act. ertönen lassen MĀN. GṚHY. 1,9. — Mit pratyupa durch Reden beleidigen. Nur pratyupodita. — Mit ni Caus. Med. erschallen lassen. — Mit nis Act. — 1〉 wegreden. — 2〉 hinausreden, hinausschallen lassen. — 3〉 seinen Unmuth gegen Jmd (Acc.) auslassen, Jmd schmähen. Metrisch auch Med. — Mit abhinis Act. aussagen in Bezug auf (Acc.). — Mit parā Act. wegsprechen AV. 6,29,3. — Mit abhiparā anreden. — Mit pari Act. — 1〉 sich auslassen, einen Ausspruch thun, bereden, besprechen, sich auslassen über (Acc.). — 2〉 sich nachtheilig über Jmd auslassen, Jmd tadeln. Metrisch auch Med. — Desid. in parivivadiṣu (Nachtr. 5). — Mit pra Act. Med. (ausnahmsweise) — 1〉 heraussagen, reden, sprechen, aussagen, ansagen, verkünden; sprechen zu Jmd (Acc. BHAṬṬ.) prodita gesprochen. — 2〉 die Stimme ertönen lassen (von Thieren und Vögeln), rauschen (vom Wasser). — 3〉 annehmen, statuiren. — 4〉 bezeichnen als, erklären für, nennen; mit doppeltem Acc. — 5〉 anbieten, ausbieten zum Verkauf; mit Instr. des Preises. — Caus. Act. ertönen lassen, spielen (ein musikalisches Instrument). Ohne Object musiciren. pravādyanti mit act. Bed. (!). — Mit anupra Act. — 1〉 nachsprechen. — 2〉 aussagen über. — Caus. nachher ertönen lassen. — Mit abhipra Caus. zu Jmds Ehren ertönen lassen SADDH. P. 88,a. — Mit upapra Act. mit der Stimme einfallen. — Mit vipra Act. Med. [Page6-012-a] sich gegenseitig widersprechen BHAṬṬ. — Mit saṃpra — 1〉 laut aussprechen in saṃpravaditos. — 2〉 Act. gemeinschaftlich die Stimme erheben. — 3〉 Med. sich unterhalten BHAṬṬ. — Caus. in saṃpravādita. — Mit prati Act. — 1〉 zu Jmd (Acc.) reden. — 2〉 antworten, — Jmdm (Acc.). — 3〉 Jmd zurückweisen. Nur pratyudita. — 4〉 nachsprechen, widerholen. — Intens. (prativāvadat) widerreden. — Mit vi — 1〉 Act. Etwas widerreden. vyudita strittig. — 2〉 Act. Med. (älter) sich mit Jmd (Instr., ausnahmsweise Acc.) in einen Wortstreit einlassen über (Loc., ausnahmsweise Acc.), sich gegenseitig widersprechen. vivadamāna auch strittig, vivadita (!) Pl. im Streite liegend. — 3〉 Act. sich unterhalten. — 4〉 Med. die Stimme ertönen lassen (von Vögeln). — Caus. Act. einen Process einleiten, die Gerichtsverhandlung beginnen lassen. — Intens. (vivā́vadat) die Stimme laut, widerholt ertönen lassen. — Mit prativi Med. dagegen reden ĀPAST. ŚR. 10,27,6 (vgl. Comm. zu KĀTY. ŚR. 7,8,27). — Mit sam — 1〉 Act. (metrisch) Med. zusammen —, zu einander sagen, — von (Acc.), sich unterreden mit (Instr.), sich bereden über (Loc.). svéna krátunā mit sich zu Rathe gehen. — 2〉 einen Pact schliessen. Nur samudya. — 3〉 Act. zusammen klingen (von musikalischen Instrumenten). — 4〉 Act. Med. übereinstimmen, zustimmen, seine Zustimmung zu Etwas (Acc. ŚIŚ. 13,3) geben; zutreffen, so v. a. zusammen einen Sinn geben Chr. 308,6 (im Prākrit). samudita allgemein angenommen, gebräuchlich geworden. — 5〉 Act. Med. sprechen, sagen zu (Acc.) NAIṢ. 5,12. samudita angeredet. — 6〉 Act. bezeichnen als, erklären für, nennen; mit doppeltem Acc. — Caus. — 1〉 Act. sich unterreden lassen mit (Instr.). — 2〉 Med. eine Unterredung hervorrufen über (Loc.). — 3〉 Act. sich über Etwas einigen (saṃvādya GAUT.), einstimmen. saṃvādita worüber man sich geeinigt hat. — 4〉 zutreffend angeben. Nur Absol. — 5〉 Act. Jmd zum Sprechen auffordern. — 6〉 ertönen lassen (ein musikalisches Instrument). — Mit upasam in upasaṃvāda. — Mit parisam Act. sich gemeinschaftlich über Jmd (Acc.) äussern MBH. 13,159,15. — Mit pratisam Med. sich mit Jmd (Acc.) einverstanden erklären. — Mit visam Act. — 1〉 seiner Zusage untreu werden. — 2〉 Einwendungen machen, widersprechen. — Caus. visaṃvādita — 1〉 dessen Unzufriedenheit erregt worden ist. — 2〉 woran man Etwas auszusetzen hat, nicht allgemein anerkannt.
Whitney Roots 1885 verbal root
Original text · English · verbal root
vad — speak
Apte 1890 verbal root
Original text · English · verbal root
vad 1 P. (vadati, but Atm. in certain senses and with certain prepositions; see below; uvāda, avādīt, vadiṣyati, vadituṃ, udita; pass. udyate, desid. vivadiṣati) 1 To say, speak, utter, address, speak to; vada pradoṣe sphuṭacaṃdratārakā vibhāvarī yadyaruṇāya kalpate Ku. 5. 44; vadatāṃ varaḥ R. 1. 59 ‘the foremost of the eloquent’. 2 To announce, tell, communicate, inform; yo gotrādi vadati svayaṃ. 3 To speak of, describe; Bg. 2. 29. 4 To lay down, state; Ms. 2. 9; Ms. 4. 14. 5 To name, call; vadaṃti varṇyāvarṇyānāṃ dharmaikyaṃ dīpakaṃ budhāḥ Chandr. 5. 45; tadapyapākīrṇamataḥ priyaṃvadāṃ vadaṃtyaparṇeti ca tāṃ purāvidaḥ Ku. 5. 28. 6 To indicate, bespeak; kṛtajñatāmasya vadaṃti saṃpadaḥ Ki. 1. 14. 7 To raise the voice, utter a cry, sing; kokilaḥ paṃcameta vadati; vadaṃti madhurā vācaḥ &c. 8 To show brilliance or proficiency in, be an authority on (Atm.); śāstre vadate Sk., paṇinirvadate Vop. 9 To shine, look splendid or bright (Atm.); Bk. 8. 27. 10 To maintain, affirm. 11 To toil, exert, labour (Atm.); kṣetre vadate Sk. — Caus. (vādayati, te) 1 To cause to speak or say. 2 To cause to sound, play on a musical instrument; vīṇāmiva vādayaṃtī Vikr. 1. 10; vādayate mṛdu veṇuṃ Gīt. 5. 3 To speak, recite.
Cappeller 1887 verb
Original text · German · verb
vad, vádati, ˚te reden, die Stimme erheben, singen, schallen, tönen (uccais o. bṛhat laut) sprechen zu (Acc., Gen., 0. Loc), etwas zu jemd. sagen (2 Acc.), raten, zusprechen, zusagen, mitteilen, anzeigen, -künden, -preisen; erklären für, nennen (2 Acc). Med. sagen, sprechen, mitteilen, sich besprechen über (Loc.). p. p. uditá gesagt, gesprochen (auch impers.), angeredet, mitgeteilt, ver- kündet, gelehrt, Caus. vādáyati (˚te) sagen o. sprechen lassen, ertönen lassen, spielen (ein Instrument); sprechen, hersagen. accha herrufen, einladen. anu nachsprechen, wiederholen. apa tadeln, schelten. Caus. dass. abhi anreden, begrüßen. Caus. dass., *Med. jemd. (Acc.) durch jemd. (Acc. 0. Dat.) begrüßen lassen. ā anreden, herbei- rufen. ud hervortönen, sich hören lassen. Caus. ausrufen, erschallen lassen. pratyud dagegen erschallen lassen. parā wegsprechen. abhiparā anreden. pari bereden. besprechen, tadeln. pra heraussagen, die Stimme erheben, sprechen, erklären; nennen (2 Acc.). Caus. spielen (ein Instrument). prati zu [Page382-1] jemd. (Acc.) reden. jemd. (Acc.) antworten, erwidern. vi (meist Med.) Wiederspruch erheben, sich mit jemd. (Instr.) streiten über (Loc). Cuas. einen Prozess einleiten (j.). sam (meist Med.) sich unterreden, sich besprechen mit (Instr.), über (Loc.); übereinstimmen, zutreffen, (einen Sinn geben*). Caus. sich über etw. einigen; p. p. saṃvādita entschieden. visam wiedersprechen. Caus. dass.; p. p. visaṃvādita bestritten, (nicht eingehalten*).
Burnouf 1866 verbal root
Original text · French · verbal root
*vad vad. vadāmi, vade 1; p. uvāda, ūde; f2. vadiṣyāmi, vadiṣye; a1. avādiṣam, avadiṣi; gér. uditvā [qqf. udya]. Ps. udye; pp. udita. Parler; dire qqc. à qqn. 2 ac.; énoncer, exprimer, prativākyam une réponse; expliquer, interprêter, l. Ordonner, commander qqc. Qqf. crier, parler à haute voix; grāvā vadati la nue retentit, Vd. Lith. wadinu j'appelle; cf. lat. vates. — vadayāmi, vadaye 10, mms.
Derived words
Occurrences in source texts (35)
HP 10 occurrences
HP 3.33-3.48*1: Khecarī and Soma 2 occurrences
Direct occurrences
HTK 7 occurrences
HTK 10.26–29*1: Cakra, Śaṅkha, Vāmāvartta, Vartmagati and Gadā 4 occurrences
Direct occurrences
HTK 10.34*2–38*1: Asvaṅgaśṛṅkhalā and Kumbhāntaraśṛṅkhalā 2 occurrences
Direct occurrences
SiSa 10 occurrences
3 more source pages
SiSa 5.156-5.181: Sahasrāra 2 occurrences
Direct occurrences
-
SiSa 5.158 Segment 8
-
SiSa 5.181 Segment 16
SVU 6 occurrences
SVU 3.19-3.21: Beyond the Senses 2 occurrences
Direct occurrences
Continue with AYI Free
Image source: AYI archive.