Sanskrit-Quelltext als Insight-Motiv

pratyaya प्रत्यय – Vorstellung; Erkenntnisinhalt; Bewusstseinsinhalt; Eindruck

Adjektiv · Substantiv Maskulin · Worttyp nicht bestimmt

Wörterbuchquellen

AYI Wörterbuch Substantiv Maskulin

Vorstellung; Erkenntnisinhalt; Bewusstseinsinhalt; Eindruck

Herkunft

  1. prati प्रति Präfix — gegen; zurück; auf ... zu
  2. i इ Verbalwurzel — gehen; gelangen
  3. a अ Suffix — Nominalbildungssuffix -a
Cappeller 1891 Substantiv Maskulin

Originaltext · Englisch · Substantiv Maskulin

pratyaya ·m. belief, conviction, confidence, trust in (loc., gen., or --°), evidence, certainty, knowledge, notion, idea; suffix (g.).

Monier-Williams 1872 Substantiv Maskulin · Worttyp nicht bestimmt

Originaltext · Englisch · Substantiv Maskulin

Praty-aya, as, m. belief, firm conviction, trust, faith, reliance, assurance, confidence (pratyayaṃ gam, to acquire confidence, repose confidence in; asty atra pratyayo mama, that is my conviction; kaḥ pratyayo 'tra, what assurance is there of that?); certainty, ascertainment; knowledge, expe- rience; apprehension, understanding, intellect (in the Sāṅkhya phil. = buddhi); acceptation, idea, notion, conception; ground, motive; (with Buddhists) a co- operating cause, the concurrent occasion of an event as distinguished from its proximate cause; an instrument, means of agency; an assistant, associate; celebrity, fame; analysis (?); definition (?); (in Ved. gram.) a subsequent or following letter; (according to native lexi- cographers) an oath, ordeal; a dependent, a subject; usage, custom, practice; religious contemplation; a householder who keeps a sacred fire; a hole.

Originaltext · Englisch · Substantiv Maskulin

Praty-aya, as, m.; add — a grammatical affix or any suffix to roots forming derivatives.

Originaltext · Englisch · Worttyp nicht bestimmt

pratyaya praty-aya, &c. See pratī, p. 623.

Petersburger 1855 Substantiv Maskulin · Worttyp nicht bestimmt

Originaltext · Deutsch · Substantiv Maskulin

pratyaya (von 3. i mit prati) m. 1〉 Glaube an, feste Ueberzeugung von, Zuversicht, Vertrauen zu, Gewissheit; = viśvāsa AK. 3,4,24,149. H. an. 3,492. MED. y. 89. fg. HALĀY. 5,62. = niścaya MED. HALĀY. — MĀṆḌ. UP. 7. pratyayo mokṣalakṣaṇam MBH. 3,13461. fg. sākṣipratyayasiddhāni kāryāṇi durch das den Zeugen geschenkte Vertrauen so v. a. auf das Wort der Zeugen M. 8,178. M. 8,253. M. 8,262. Spr. 877. Spr. 2778. YĀJÑ. 2,53. agamatpratyayaṃ bhūyo dṛṣṭā sīteti MBH. 3,16228. MBH. 13,4589. R. 1,1,62. R. 1,1,64. R. 1,3,23. R. 1,1,35. R. 2,52,56. yadi na pratyayo 'smāsu vidyate tava R. 4,11,2. pratyayaṃ gaccha me fasse Vertrauen zu mir R. 6,101,7. R. 6,103,17. KAṆ. 3,2,11. KAṆ. 3,2,12. KUMĀRAS. 4,45. prāyaḥ pratyayamādhatte svaguṇeṣūttamādaraḥ KUMĀRAS. 6,20. mūḍhaḥ parapratyayaneyabuddhiḥ MĀLAV. 2. Spr. 1991. Spr. 2256. ŚĀK. 11,16. ŚĀK. 67,6. ŚĀK. 69,15. ŚĀK. 103,18. MEGH. 8. KATHĀS. 15,106. KATHĀS. 28,149. KATHĀS. 42,103. KATHĀS. 43,206. strīvacaḥpratyayo hanti vicāraṃ mahatāmapi KATHĀS. 49,122. na me 'sti tvadīyaśapathaiḥ pratyayaḥ PAÑCAT. 112,1. PAÑCAT. 146,14. PAÑCAT. 165,4. PAÑCAT. 171,11. sāṃ prataṃ ca pratyayaḥ saṃjātaḥ PAÑCAT. 224,22. KATHĀS. 32,189. RĀJA-TAR. 2,91. RĀJA-TAR. 3,441. RĀJA-TAR. 3,485. RĀJA-TAR. 6,309. ˚kāraka Spr. 1746. Verz. d. B. H. 287,1. Verz. d. B. H. 287,2 v. u. pratyakṣapratyayāvaha ebend. 6 v. u. BHĀG. P. 5,3,13. utpanna˚ adj. VID. 134. jāta˚ adj. HIT. 122,21. astyatra pratyayo mama ich bin davon überzeugt KATHĀS. 2,67. kaḥ pratyayo 'tra wie kann man sich davon überzeugen? KATHĀS. 6,15. PAÑCAT. 64,12. PAÑCAT. 85,3. PAÑCAT. 256,11. aho pūrvādhītavidyāyāḥ pratyayaḥ kriyate (lies kriyatām) wir wollen uns von der Wahrheit der früher erlernten Wissenschaft überzeugen PAÑCAT. 244,1. vadāmi pratyayaṃ tava ich werde dir Etwas sagen, was dich von der Wahrheit überzeugen wird, SOM. NALA 142. (strī) kṣetramapratyayānām Spr. 392. ātmanyapratyayaṃ cetaḥ ŚĀK. 2. sa˚ adj. Vertrauen habend KATHĀS. 28,141. DAŚAK._in_BENF. Chr. 192,17. vāci RĀJA-TAR. 4,464. sapratyayā vṛttiḥ ein zuverlässiger, sicherer Lebensunterhalt Spr. 385. — 2〉 Verständniss, Annahme; Vorstellung, Begriff, Idee; = jñāna AK. H. an. MED. HALĀY. KĀTY. ŚR. 13,1,9. KĀTY. ŚR. 22,3,44. KĀTY. ŚR. 22,3,46. KĀTY. ŚR. 25,1,3. a rtha˚ NIR. 1,15. KAṆ. 7,2,20. Ind. 8,216. vaināśikāstvahamiti pratyaye ŚAṂK._zu_BṚH. ĀR. UP. S. 8. ghaṭarūpamitipratyayavat strīsukhaṃ candanasukhamityādipratyayādapi viṣaye sukhādyucitam SĀṂKHYASĀRA_bei_NĪLAK. 80. NĪLAK. 89. TATTVAS. 9. abhāvapratyayālambanā vṛttirnidrā YOGAS. 1,10. YOGAS. 1,18. YOGAS. 2,20. ŚAṂK._zu_BṚH. ĀR. UP. S. 37. VEDĀNTAS. (Allah.) No. 123. Schol. zu KAP. 1,45. MADHUS._in_Ind. St. 1,22,5 v. u. KULL._zu_M. 6,72. TATTVAS. 44. ˚sarga SĀṂKHYAK. 46. — 3〉 Grund, Ursache AK. H. an. MED. HALĀY. bhavapratyayo videhaprakṛtilayānām YOGAS. 1,19. āmnāyapratyayo vidhiḥ auf dem Texte beruhend KAUŚ. 1, RAGH. 10,3. KUMĀRAS. 3,18. yeṣāṃ svapratyayaḥ svargaḥ MBH. 13,376. svakarmapratyayāt MBH. 13,77. MBH. 13,81. MBH. 12,7864. bei den Buddhisten mitwirkende Ursache COLEBR. Misc. Ess. I, 395. LALIT. ed. Calc. 212,6. Ursache WASSILJEW 226. fg. — 4〉 Berühmtheit (prathitatva) H. an. MED. P. 8,2,58. — 5〉 Mittel (sahakārin) TRIK. 3,2,10. — 6〉 Auflösung (?) Verz. d. Oxf. H. 198,a,4; vgl. Ind. St. 8,425. fg. definitio AUFRECHT. — 7〉 ein nachfolgender Laut ṚV. PRĀT. 1,20. ṚV. PRĀT. 2,28. ṚV. PRĀT. 4,16. VS. PRĀT. 3,8. — 8〉 Suffix AK. H. an. MED. VS. PRĀT. 5,13. AV. PRĀT. 2,87. AV. PRĀT. 3,3. P. 1,1,61. P. 1,2,41. P. 3,1,1. P. 3,4,1. RAGH. 11,56. AK. 3,6,3,29. — Die Lexicographen kennen noch folgende Bedd.: Versicherung, Schwur (śapatha) AK. H. an. MED. HALĀY. Höhle (randhra); Untergebener (adhīna) AK. Brauch, Sitte (ācāra) H. an. MED. religiöse Betrachtung; ein Haushälter, der sein eigenes Feuer hat, NĀN. RATNAM._bei_WILS.

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

pratyaya 1〉 Z. 7 MBH. 13,4589 erklärt NĪLAK. das Wort durch abhiprāya; Z. 11 nicht ŚĀK. 11,16, sondern Schol. zu ŚĀK. 11,16. — 2〉 bei den Buddhisten und Jaina Grundbegriff SARVADARŚANAS. 20,1. fgg. SARVADARŚANAS. 25,7. fgg. SARVADARŚANAS. 26,18. — 3〉 in der Medicin = nimitta, hetu u. s. w. Verz. d. Oxf. H. 305,b,18. Verz. d. Oxf. H. 312,a,18. Z. 4. fg. SARVADARŚANAS. 20,21. fg. — 5〉 sahakārin ist wohl mitwirkende Ursache; vgl. u. 4〉.

Böhtlingk 1879 Substantiv Maskulin · Worttyp nicht bestimmt

Originaltext · Deutsch · Substantiv Maskulin

pratyaya m. (adj. Comp. f. ā) — 1〉 Glaube an, feste Ueberzeugung von, Zuversicht, Vertrauen zu, Vergewisserung. Die Ergänzung im Loc. (Chr. 128,27), (Gen. oder im Comp. vorangehend). tatpratyayam Adv. so dass sie dessen gewiss sind ĀPAST. 2,15,10. — 2〉 Verständniss, Annahme. — 3〉 Auflösung, Erklärung. — 4〉 Vorstellung, Begriff, Idee; bei den Buddhisten und Jaina Grundbegriff. — 5〉 Grund, Ursache; bei den Buddhisten eine eintretende Ursache. Nom. abstr. ˚tva n. — 6〉 Gottesurtheil KĀTY. — 7〉 Bedürfniss (buddh.) KĀRAṆḌ. 19,9. 20,20. 40,17. 82,13. — 8〉 ein nachfolgender Laut. — 9〉 Suffix. — Nach den Lexicographen auch Versicherung, Schwur; Brauch, Sitte; Berühmtheit; religiöse Betrachtung; ein Untergebener; ein Haushälter, der sein eigenes Feuer hat.

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

pratyaya IV. Berühmtheit P. 8,2,58. [Nachtrag, Band 7]

Apte 1890 Substantiv Maskulin

Originaltext · Englisch · Substantiv Maskulin

pratyayaḥ 1 Conviction, settled belief; mūḍhaḥ parapratyayaneyavuddhiḥ M. 1. 2; saṃjātapratyayaḥ Pt. 4. 2 Trust, reliance, faith, confidence; balavadapi śikṣitānāmātmanyapratyayaṃ cetaḥ Ś. 1. 2; Ku. 6. 20; Śi. 18. 63; Bh. 3. 60. 3 Conception, idea, notion, opinion. 4 Surety, certainty. 5 Knowledge, experience, cognition; sthānapratyayāt Ś. 7 ‘judging by the place’; so ākṛtipratyayāt M. 1; Me. 8. 6 A cause, ground, means of action; Ku. 3. 18. 7 Celebrity, fame, renown. 8 A termination, an affix or suffix; Śi. 14. 66. 9 An oath. 10 A dependant. 11 A usage, practice. 12 A hole. 13 Intellect, understanding (buddhi). 14 An assistant or associate. 15 An epithet of Viṣṇu. 16 (With Buddhists) A co-operating cause. 17 An instrument, a means of agency. 18 Religious contemplation. 19 A house-holder who keeps a sacred fire. Comp. — kāraka -kārin a. producing assurance, convincing. — (ṇī) a seal, signet-ring.

Cappeller 1887 Substantiv Maskulin

Originaltext · Deutsch · Substantiv Maskulin

pratyaya m. Vertrauen, Glaube, Überzeugung (Loc., Gen. o.—˚), Annahme, Vorstellung, Grund, Ursache; Suffix (g.).

Burnouf 1866 Adjektiv

Originaltext · Französisch · Adjektiv

pratyaya pratyaya a. (aya, de i) précédé de. — S. m. compagnon, associé; instrument ou moyen d'action. Gage, caution, serment; confiance, foi; vérité. Cause, motif; pratique, coutume, procédé; connaissance, intelligence; méditation pieuse; père de famille conservant le feu sacré. Qqf. sujet, subordonné. Qqf. trou. pratyayakāriṇī f. (kṛ) sceau, seing. pratyayita (pp. du c. de i) confidentiel.

Quelltextfundstellen (15)

GoS 1 Fundstelle
GoS 95–100: Traum und prüfende Erkenntnis 1 Fundstelle

Direkt belegt

HP 1 Fundstelle
HP 4.27*1-4.35: Rājayoga und Haṭha 1 Fundstelle

Direkt belegt

MandUp 1 Fundstelle
MandUp 3-7: Vier Bewusstseinsweisen 1 Fundstelle

Direkt belegt

PYS 10 Fundstellen
PYS 1.5–11: Die fünf Vṛtti 1 Fundstelle

Direkt belegt

PYS 1.17–18: Zwei Arten des Samādhi 1 Fundstelle

Direkt belegt

PYS 1.19–22: Zwei Zugänge 1 Fundstelle

Direkt belegt

PYS 2.20–22: Puruṣa und das Sichtbare 1 Fundstelle

Direkt belegt

PYS 3.1–4: Saṃyama 1 Fundstelle

Direkt belegt

PYS 3.9–12: Drei Wandlungen des Citta 1 Fundstelle

Direkt belegt

Weitere 3 Quelltextseiten
PYS 3.17–20: Außergewöhnliches Wissen 2 Fundstellen

Direkt belegt

PYS 3.35–37: Puruṣa-Erkenntnis und Siddhis 1 Fundstelle

Direkt belegt

PYS 4.27–28: Rückkehr alter Saṃskāras 1 Fundstelle

Direkt belegt

SiSa 1 Fundstelle
SiSa 5.38-5.47: Nāda-Laya 1 Fundstelle

Direkt belegt

SS 1 Fundstelle
SS 3.20–3.24: Turya im Alltag 1 Fundstelle

Direkt belegt

  • SS 3.24 Segment 2

    Belegte Form: apratyaya Grammatik des Segments: Tatpuruṣa-Kompositum Genitiv

Mit AYI Free weitermachen

Bildquelle: AYI Archiv.