Sanskrit manuscript in Devanāgarī

dhyā ध्या – meditate; contemplate

verbal root · substantive feminine · Word type unspecified · verb

Dictionary sources

AYI dictionary verbal root

meditate; contemplate

Cappeller 1891 substantive feminine · verb

Original text · English · verb

dhyā dhyā́yati1 ·v (°te, dhyāti), pp. dhyāta think of (acc.), reflect, meditate, ponder (±manasā or °si etc.). D. didhyāsate. -- anu = S. + regret, remember. samanu muse, ponder. apa think ill of (acc.), bewitch by evil thoughts. abhi set the mind on (acc. or loc.); intend, wish, desire; take for (2 acc.); absol. meditate, ponder. ava despise, curse. ni perceive, notice; also = D. nididhyāsate be thoughtful or attentive. nis ponder on, think over, consider (regard, contemplate, observe closely or intently*). pra meditate upon, reflect, consider, find out. sam reflect, ponder.

Original text · English · substantive feminine

dhyā́2 ·f. thinking, meditation.

Monier-Williams 1872 substantive feminine · Word type unspecified

Original text · English · substantive feminine

Dhyā, ās, f. thinking, thought, meditation.

Original text · English · Word type unspecified

dhyā dhyā, dhyāta, dhyāna. See under rt. dhyai below.

Petersburger 1855 substantive feminine · Word type unspecified

Original text · German · substantive feminine

2. dhyā (= 1. dhyā) f. das Denken: (rathaṃ ye cakruḥ) manàsa̱spari̱ dhyayā̀ ṚV. 4,36,2.

Original text · German · Word type unspecified

1. dhyā (dhyai), dhyā́yati (ep. auch med.) DHĀTUP. 22,12. ep. auch dhyāti, dhyāhi, dhyānt; dadhyau; dhyāsyati und dhyātā; adhyāsīt; dhyāyam, dhyātvā; dhyāta P. 8,2,57. VOP. 26,88. VOP. 26,89. sich vorstellen, im Sinn haben, denken an, nachdenken über; mit oder ohne Beisatz von manasā, manasi, cetasā, dhiyā, yāvadbhyo hābhayamicchati yāvadbhyo hābhayaṃ dhyāyati AIT. BR. 1,30. yaṃ dviṣyāttaṃ dhyāyet AIT. BR. 3,7. sarvā diśo dhyāyecchaṃsiṣyan AIT. BR. 3,31. yadvai manasā dhyāyati tadvācā vadati ŚAT. BR. 12,9,1,13. ŚAT. BR. 3,9,4,17. ŚAT. BR. 11,2,7,32. TBR. 1,1,3,3. anṛtam TBR. 4,1. vīrakāmāyai vīraṃ dhyāyāt ŚĀṄKH. ŚR. 5,9,23. ŚĀṄKH. ŚR. 5,14,12. ĀŚV. GṚHY. 2,3. bhaktastava (nicht te) rūpaṃ dhyāyati P. 8,1,25, Vārtt., Sch. pitṝndhyāyan M. 3,224. yaddhyāyati yatkurute M. 5,47. dhyāyatyaniṣṭaṃ yatkiṃcitpāṇigrāhasya cetasā M. 9,21. MBH. 1,7553. manobhireva kalyāṇaṃ dadhyuste tasya MBH. 2,2563. MBH. 3,14758. MBH. 5,5991. MBH. 12,6733. MBH. 13,938. MBH. 13,2367. dhyāyato viṣayānpuṃsaḥ BHAG. 2,62. ananyenaiva yogena māṃ dhyāyantaḥ BHAG. 12,6. HARIV. 8775. R. 1,13,54 (GORR. 1,13,45). R. 4,26,8. R. 5,34,9. BHARTṚ. 3,15. MEGH. 74. RĀJA-TAR. 5,47. devadattaṃ manasi dhyāyantī PAÑCAT. 36,2. dhyāyanti cānyaṃ dhiyā PAÑCAT. I, 152. BHĀG. P. 1,4,18. BHĀG. P. 1,6,17. DHŪRTAS. 85,9. śivaṃ sadaiveha surendra tubhyaṃ dhyāyāmi MBH. 13,4901. śivena ca dhyāhi saputrabāndhavam MBH. 3,13210. dhyāyasva ca śivena mām MBH. 13,1994. tamevārthaṃ dhyāyamānā manobhiḥ MBH. 1,7147. dhyāyam absol. KATHĀS. 22,147. Verz. d. Oxf. H. 161,b,2 v. u. Häufig ohne obj. denken, bei sich denken, nachdenken: pracchannaḥ ko 'pi devo 'yamiti dadhyau VID. 43. antardadhyau RĀJA-TAR. 3,192. dhyātvā ciram MBH. 3,2499. MBH. 5,7011. MBH. 5,7557. R. 1,1,71. R. 6,103,1. MEGH. 3. ŚĀK. 82,16. dhyāyate MBH. 13,750. dhyāyamāna MBH. 2,1677. R. 1,9,43. pass.: tribhuvanapatireko dhyāyate yogibhiryaḥ DHŪRTAS. 71,4. dhyāta AIT. UP. 3,11. MBH. 5,3878. HARIV. 8356. BHARTṚ. 3,46. SĀH. D. 34,7. dhyātamātropagāmin erscheinend, sobald man nur daran gedacht hat, VID. 42. dhyātopasthita VID. 234. dhyātopanata VID. 210. dhyātamātrāgata KATHĀS. 5,45. — Vgl. die ältere Form dhī. — ati in tiefem Nachdenken sich befinden: tato 'tidhyāyatastasya jajñire mānasīḥ prajāḥ VP._bei_MUIR, Sanskrit Texts 1,25, N. 40. — anu nachsinnen, seine Gedanken richten auf, denken an, gedenken: nānudhyāyādbahūṃ chabdān ŚAT. BR. 14,7,2,23. māmanudhyāya bhāvena MBH. 1,3464. MBH. 1,4530. MBH. 2,2607. MBH. 13,2143. MBH. 13,5917. HARIV. 1205. R. 2,98,22 (GORR. GORR. 2,107,12). R. 5,23,30. RAGH. 14,60. RAGH. 17,36. RĀJA-TAR. 2,50. BHĀG. P. 1,15,2. PRAB. 68,4, v. l. na hi kāryamanudhyāti nārī MBH. 1,8459. anudhyāntaḥ MBH. 3,15371. HARIV. 1015. HARIV. 1211. HARIV. 1212. mit dem gen.: pareṣāmananudhyāyan MBH. 12,9666. ohne obj.: mā tatkṛte hyanudhyāhi MBH. 2,1644. muhūrtamanudhyātvā (sic) R. 1,2,20. anudhyāta an den oder woran man denkt: so 'nudhyātastu śakreṇa MBH. 7,2180. BHĀG. P. 8,24,44. RĀJA-TAR. 1,144. in Inschrr. in Journ. of the Am. Or. S. 6,539,2 (vgl. HALL_in_Journ. of the Am. Or. S. 7,36). Journ. of the Am. Or. S. 6,543,17. sa tvaṃ hareranudhyātaḥ BHĀG. P. 4,11,12. in Gedanken vertieft MBH. 12,4678. an Jmd denken so v. a. bedauern, vermissen: (paśavaḥ) etamālabhyamānamanudhyāyanti KĀṬH. 30,9. Jmd Etwas nachtragen: apa̱ vā àsyai̱ṣa dhiṣṇìyo hīyate̱ so 'nùdhyāyati TS. 3,1,3,6. — Vgl. anudhyā, ˚dhyāna (das Gedenken Jmdes: madanudhyānavṛṃhitā MBH. 2,2589. KUMĀRAS. 6,21), ˚dhyāyin, ananudhyāyin TBR. 2,1,4,3. — samanu nachsinnen, gedenken: etān — samanudhyātavānharaḥ MBH. 13,968. kāṃ buddhiṃ samanudhyāya MBH. 12,6644. muhūrtaṃ samanudhyāya MBH. 11,242. manasā HARIV. 6513. — apa gering von Jmd (acc.) denken und hiermit es Jmd anthun: adharmaste na bhavitā nāpadhyāsyāmyaham MBH. 7,2112. MBH. 7,2076. MBH. 12,9191. MBH. 12,7801. MBH. 15,689. R. GORR. 2,109,55. tadā bhīmaṃ hṛdā rājannapadhyāti saḥ MBH. 15,61. apadhyātā ca vipreṇa nyapataddharaṇītale MBH. 3,13656. VĀYU-P._in_Verz. d. Oxf. H. 47,b,19. — Vgl. apadhyāna MBH. 1,8457. MBH. 2,2597. MBH. 13,5458. HARIV. 9058. MĀRK. P. 8,30. MĀRK. P. 8,181. — samapa dass.: tāmavekṣya sa kruddhaḥ samapadhyāyata MBH. 3,13655. — abhi den Sinn auf Etwas richten, beabsichtigen, begehren: taṃ devāśca ṛṣayaścābhyadhyāyan kathamasmāntsomo rājāgacchediti AIT. BR. 1,27. prajāpatirvai svāṃ duhitaramabhyadhyāyat hatte ein Auge auf seine Tochter geworfen AIT. BR. 3,33. AIT. BR. 4,26. TBR. 1,1,3,8. agnirha tā apo 'bhidadhyau mithunyābhiḥ syāmiti ŚAT. BR. 2,1,1,5. brahma jyānāyābhidadhyau er beabsichtigte dem Br. Gewalt anzuthun ŚAT. BR. 4,1,2,4. yā vai śrīrabhyadhyāsiṣamimāstāḥ ŚAT. BR. 6,2,1,7. ŚAT. BR. 12,6,1,3. TS. 1,7,4,6. ādityam TAITT. ĀR. 2,2,4. varṇaratipramodān KAṬHOP. 1,28. paradravyāṇi YĀJÑ. 3,134. phalam MBH. 3,11238. sargam BHĀG. P. 3,12,21. yadabhidhyāmyahaṃ śaśvacchubhaṃ vā yadi vāśubham MBH. 5,2402. schlechtweg denken an, seine Gedanken richten auf: oṃkāramabhidhyāyīta (yaḥ) PRAŚNOP. 5,1. abhidhyāyenmanasā guruṇā gurum BHĀG. P. 4,8,44. BHĀG. P. 5,7,6. MĀRK. P. 17,3. MĀRK. P. 23,69. māmeva te 'bhidhyāyante BHAVIṢYA-P._in_Verz. d. Oxf. H. 33,a,19. ohne obj. sich in Gedanken vertiefen M. 1,8. BHĀG. P. 3,13,18. MĀRK. P. 47,25. Eine ganz ungewöhnliche Form haben wir in der folgenden Stelle: sarvānno dviṣatastāta brāhmaṇājātamanyavaḥ . gīrbhirdāruṇayuktābhirabhidhyāsurapūjitāḥ .. MBH. 13,2144. — Vgl. abhidhyā fgg. — samabhi nachsinnen MBH. 5,2217. dauhṛdam sein Verlangen richten auf: ato 'nukteṣu yā nārī samabhidhyāti dauhṛdam SUŚR. 1,323,15. — ava gering von Jmd (acc.) denken, seine Geringachtung gegen Jmd an den Tag legen: sutāṃ satīmavadadhyāvanāgām BHĀG. P. 4,5,9. avadhyāta R. 1,25,12. BHĀG. P. 3,12,6. nāvadhyeyaḥ prajāpālaḥ prajābhiraghavānapi BHĀG. P. 4,13,23. — ā Jmd Etwas in Gedanken zukommen lassen, anwünschen: śreyo mamādhyāhi MBH. 13,4900. in Gedanken vertieft sein BHĀG. P. 9. BHĀG. P. 14,43. — Vgl. ādhyāna. — samā sich mit seinen Gedanken ganz vertiefen in: juhvanvahniṃ samādhyāyanpaṭhanmantram HARIV. 14823. idaṃ paṭhansamādhyāyan R. GORR. 1,1,104. — upa Jmdes gedenken: sopadhyāto bhagavatā brahmaṇā MBH. 1,3847. gleich apa und viell. nur fehlerhaft: upadhyotā (d. i. upadhyāto) mahendro hi muninā devaśarmaṇā . asyākāṅkṣatpurā bhāryām HARIV. 7453. — ni merken: upa vai śuśrūṣate ni vai dhyāyati AIT. BR. 3,2. sich in Gedanken vertiefen: nidadhyuḥ BHĀG. P. 3,15,44. Jmdes gedenken: taṃ nidadhyau BHAṬṬ. 14,65. Vgl. nidhyāna. — desid. aufmerksam sein: vyācakṣāṇasya me nididhyāsasva ŚAT. BR. 14,5,4,4. ŚAT. BR. 14,7,3,5. nididhyāsitavya worauf man seine Aufmerksamkeit zu richten hat ŚAT. BR. 14,5,4,5. Vgl. nididhyāsana, nididhyāsu. — abhini seine Aufmerksamkeit auf Etwas richten: taṃ śabdamabhinidhyāya R. 1,28,7. — praṇi dass.: praṇidadhyau manaḥ svayam BHĀG. P. 1,7,3. — nis mit seinen Gedanken Jmd oder Etwas nachgehen, nachsinnen, überlegen: nirdhyāyato 'niśam . sudhāsūtikalāmaulim RĀJA-TAR. 1,279. abhicārasya bandhyatvam RĀJA-TAR. 6,123. RĀJA-TAR. 4,316. iti nirdhyāya RĀJA-TAR. 5,16. nirdhyāya muhūrtam R. 6,31,2. — pari hinundhersinnen: parīdadhyau R. GORR. 2,37,13. — pra nachsinnen, überlegen MBH. 1,7013. MBH. 3,2773. MBH. 6,2897. MBH. 6,4524. MBH. 12,7547. MBH. 13,2372. R. 5,8,24. R. 5,13,21. KIR. 5,51. med. MBH. 5,5030. MBH. 6,5685. Jmdes (acc. oder acc. mit prati) gedenken, seine Gedanken richten auf, denken an: prādhyāyadgaruḍaṃ hariḥ HARIV. 10381. pradadhyau — rājānaṃ prati MBH. 1,1783. yatpaśavaḥ pradhyāyata GOBH. 3,10,14. ausdenken, auf Etwas kommen: mayaitannāma pradhyātaṃ manasā śocatā MBH. 5,3882. — saṃpra nachsinnen, überlegen MBH. 3,1411. — prati auf einen Gedanken kommen: pratidhyātaṃ mayā MBH. 5,3880. — sam nachsinnen, überlegen: muhūrtaṃ saṃdadhyau kimayaṃ codyatāmiti MBH. 2. MBH. 8.

Original text · German · Word type unspecified

1. dhyā caus. scheinbar KATHĀS. 92,62, wo aber uktvādhyāpayāmāsa (d. i. uktvā a˚) zu schreiben ist. — abhi, maṅgalānyabhidadhyuṣī sinnend auf R. 2,16,20. mit loc.: ātmannevābhidhyāyati MAITRYUP. 6,9. Sp. 998, Z. 6 NĪLAK.: abhidhyāsuḥ abhidhyāyantu (in der Bed. von apadhyā) abhihanyuriti spaṣṭārthaḥ pāṭhaḥ. — upa Z. 2 die neuere Ausg. richtig apadhyāto. — praṇi nachdenken KATHĀS. 101,155.

Original text · German · Word type unspecified

1. dhyā mit abhi halten für: yatkalyāṇamabhidhyāyet Spr. (II) 5039.

Böhtlingk 1879 verbal root · substantive feminine

Original text · German · verbal root

1. √dhyā , dhyā́yati (episch auch MED.) und dhyāti (episch) — 1〉 sich vorstellen, im Sinne haben, denken an, nachdenken über; mit oder ohne Beisatz von mánasā, manasi, cetasā, dhiyā oder hṛdaye (Chr. 125,29). Ohne Object denken, bei sich denken, nachdenken. dhyāta an den oder woran man gedacht hat. — 2〉 Böses gegen Jmd (Acc.) im Schilde führen TS. 5,4,2,1. — 3〉 von einem Thiere so v. a. den Kopf hängen lassen [Page3-168-a] CARAKA. 6,23. — Caus. scheinbar KATHĀS. 92,62, da adhyāpayāmasa gemeint ist. — Mit ati in tiefem Nachdenken sich befinden. — Mit anu — 1〉 nachsinnen, seine Gedanken richten auf, denken an, gedenken. anudhyāta an den oder woran man gedacht hat. hareḥ an den Hari gedacht hat. MBH. 12,4678 anudhyātam fehlerhaft für anudhyāntam. — 2〉 an Jmd denken, so v. a. bedauern, vermissen. — 3〉 Jmd Etwas nachtragen. — Mit samanu nachsinnen, gedenken. — Mit apa gering von Jmd (Acc.) denken und hiermit es Jmd anthun. apadhyāta HARIV. 2,72,64. — Mit samapa dass. — Mit abhi — 1〉 den Sinn richten auf, so v. a. beabsichtigen, begehren. brahma jyānāya dem Brahman Gewalt anzuthun. — 2〉 denken an, seine Gedanken richten auf. maṅgalānyabhidadhyuṣī sinnend auf. Statt des Acc. auch Loc. Ohne Object sich in Gedanken vertiefen. — 3〉 halten für, mit doppeltem Acc. — 4〉 es Jmd anthun. abhidhyāsus. — Mit samabhi — 1〉 nachsinnen. — 2〉 sein Verlangen richten auf. — Mit ava gering von Jmd (Acc.) denken, seine Verachtung gegen Jmd an den Tag legen, Jmd verwünschen CARAKA. 6,1. avadhyāta. — Mit ā — 1〉 Jmd (Gen.) Etwas (Acc.) in Gedanken zukommen lassen, anwünschen. — 2〉 in Gedanken vertieft sein. — Mit samā sich mit seinen Gedanken ganz vertiefen in (Acc.). — Mit upa — 1〉 Jmds gedenken. Nur upadhyāta. — 2〉 es Jmd (Acc.) verdenken LALIT. 179,18. — HARIV. 7453 upadhyotā (sic) fehlerhaft für apadhyāto. — Mit ni — 1〉 merken. — 2〉 sich in Gedanken vertiefen. nidhyāta worin man sich vertieft hat VAJRACCH. 14,14. — 3〉 Jmds (Acc.) gedenken BHAṬṬ. — Desid. nididhyāsate aufmerksam sein. — Mit abhini seine Aufmerksamkeit richten auf (Acc.). — Mit praṇi nachdenken, seine Aufmerksamkeit richten auf (Acc.). — Mit nis mit seinen Gedanken Jmd oder Etwas (Acc.) nachgehen, nachsinnen, überlegen. — Mit pari (parī) hinundher sinnen. — Mit pra — 1〉 nachsinnen, überlegen. — 2〉 Jmds (Acc. oder Acc. mit prati) gedenken, seine Gedanken richten auf, denken an. — 3〉 ausdenken, auf Etwas kommen. pradhyātaṃ mayā mit Infin. ich bin auf den Gedanken gekommen zu MBH. 5,113,8. — Mit saṃpra nachsinnen, überlegen. — Mit prati, pratidhyātaṃ mayā mit Infin. ich bin auf den Gedanken gekommen zu. pradhyātaṃ v. l. — Mit sam nachsinnen, überlegen.

Original text · German · verbal root

1. √dhyā mit abhi 4〉 Jmd (Loc.) Etwas (Acc.) anthun MAHĀVĪRAC. 8,11. [Nachtrag, Band 3]

Original text · German · verbal root

1. √dhyā mit abhi III. 3. — Mit ni III. sehen, betrachten KIR. 4,26, v. l. KIR. 10,46. KIR. 10,57. KIR. 14,58. einsehen, ergründen MAHĀVY. 245,1055. — *Caus. nidhyāpayati wohl überreden, zu überreden suchen MAHĀVY. 245,1059. [Nachtrag, Band 7]

Original text · German · substantive feminine

2. dhyā́ f. das Denken, Nachdenken.

Whitney Roots 1885 verbal root

Original text · English · verbal root

dhyā — think

Apte 1890 substantive feminine

Original text · English · substantive feminine

dhyā Thought, meditation, reflection.

Cappeller 1887 substantive feminine · verb

Original text · German · substantive feminine

2. dhyā́ f. das Denken, Sinnen.

Original text · German · verb

1. dhyā dhyā́yati (˚te, dhyāti) denken, sinnen; sich vorstellen, im Sinne haben, überlegen. p.p. dhyāta u. dhītá. Desid. [Page200-2] didhyāsate, — anu u. samanu nachsinnen, bedenken, überlegen. ni merken; Desid. aufmerksam sein. nis sinnen, überlegen, (beachten, betrachten*). pra nachdenken, an jemd. (Acc.) denken; ausdenken, auf etwas kommen. sam nachdenken, überlegen.

Burnouf 1866 verbal root

Original text · French · verbal root

*dhyā dhyā, cf. dhyai.

Derived words

  • dhyāna ध्यान substantive neuter contemplation; absorption; meditation

Occurrences in source texts (46)

DYS 5 occurrences
DYS 20–26: Practising Laya 1 occurrence

Occurrences through derived words

DYS 27–31: Survey of Haṭha 1 occurrence

Occurrences through derived words

DYS 122–123: Dhyāna 2 occurrences

Occurrences through derived words

DYS 124: Samādhi 1 occurrence

Occurrences through derived words

HP 1 occurrence
HP 1.44-1.49: Padmāsana 1 occurrence

Occurrences through derived words

PYS 5 occurrences
PYS 1.34–39: Six Supports 1 occurrence

Occurrences through derived words

PYS 2.10–11: Eliminating the Kleśas 1 occurrence

Occurrences through derived words

PYS 2.27–29: Aṣṭāṅga as a Path to Liberation 1 occurrence

Occurrences through derived words

PYS 3.1–4: Saṃyama 1 occurrence

Occurrences through derived words

PYS 4.6: Meditation-Born Citta 1 occurrence

Occurrences through derived words

SiSa 29 occurrences
SiSa 2.13-2.20: Suṣumṇā und Citrā 1 occurrence

Occurrences through derived words

SiSa 5.6-5.9: Dharma-Hindernisse 1 occurrence

Occurrences through derived words

SiSa 5.48-5.71: Innere Meditation 3 occurrences

Occurrences through derived words

SiSa 5.90-5.93: Mūlādhāra-Wirkungen 1 occurrence

Occurrences through derived words

SiSa 5.94-5.101: Mūlādhāra-Siddhis 2 occurrences

Occurrences through derived words

SiSa 5.108-5.112: Maṇipūra 1 occurrence

Occurrences through derived words

8 more source pages
SiSa 5.113-5.120: Anāhata 2 occurrences

Occurrences through derived words

SiSa 5.121-5.127: Viśuddha 2 occurrences

Occurrences through derived words

SiSa 5.128-5.131: Ājñā 1 occurrence

Occurrences through derived words

SiSa 5.144-5.155: Ājñā und Khecarī 6 occurrences

Occurrences through derived words

SiSa 5.156-5.181: Sahasrāra 1 occurrence

Occurrences through derived words

SiSa 5.182-5.190: Sahasrāra-Mond 2 occurrences

Occurrences through derived words

SiSa 5.191-5.207: Kailāsa und Mahāśūnya 4 occurrences

Occurrences through derived words

SiSa 5.208-5.222: Rājayoga 2 occurrences

Occurrences through derived words

SVU 2 occurrences
SVU 1.1-1.3: The Search for the Cause 1 occurrence

Occurrences through derived words

SVU 1.13-1.16: The Hidden Fire 1 occurrence

Occurrences through derived words

VBT 4 occurrences
VBT 7–10: Forms Relativized 1 occurrence

Occurrences through derived words

VBT 130–138: Name and Fourfoldness 1 occurrence

Occurrences through derived words

VBT 146–155: Inner Rituals 2 occurrences

Occurrences through derived words

Continue with AYI Free

Image source: AYI archive.