kṣip क्षिप् – werfen; schleudern
Verbalwurzel · Substantiv Feminin · Worttyp nicht bestimmt · Verb
Wörterbuchquellen
AYI Wörterbuch Verbalwurzel
werfen; schleudern
Cappeller 1891 Substantiv Feminin · Verb
Originaltext · Englisch · Verb
kṣip kṣipáti kṣipá°te ·v pp. kṣiptá1 (q.v.) throw, cast, send; put, place, direct, turn (esp. the eye or mind); hit, hurt; abuse, scold; throw down, cast off, reject; destroy, annihilate; pass, spend (time). C. kṣepayati cause to (be) cast, make to descend through (instr.) into (loc.). -- adhi bespatter, insult, abuse. apa cast off, take away, remove. abhi strike at (acc.). ava throw down, throw into (loc.) hurl at (dat.); take off. ā throw at (loc. or dat.), put in (loc.); strike, hit; draw near, attract; take away, withdraw, cast off; insult, revile. vyā stretch out (the hand), open (the mouth); strike, attract (the mind). samā throw together, pile up; shake, hurl; take away, tear off, expel, destroy; insult, revile. ud throw, set or take up, life, raise; extract from (abl.); cast off, get rid of (acc.). samud throw up, lift; loosen, deliver of (abl.); annihilate, destroy. upa throw at, hurl against (loc.); strike, hit, esp. w. words, i.e. either insult, mock, revile, or intimate, insinuate, allege, allude to (acc.). ni throw down, place, put, apply; deposit, grant, deliver, entrust, appoint (2 acc. or acc. of pers. & loc. of th.); leave, abandon, give up. upani put down. vini throw or put down, commit, entrust. pari throw beyond, put or lay round, surround, encircle, place or put in (loc.). pra throw far, set before; fling at, put in (loc.); let down. prati hurt, harm, reject, despise. vi throw asunder, scatter, dispel, distribute; extend, stretch out; let loose (the bow-string), shoot off (the bow); *handle, manage. pravi toss, harass. sam throw together, heap up; compress, contract, abbreviate, diminish. -- Cf. ākṣipta, vikṣipta, saṃkṣipta.
Originaltext · Englisch · Substantiv Feminin
kṣíp2 ·f. (only nom. pl.) finger.
Monier-Williams 1872 Substantiv Feminin · Verb
Originaltext · Englisch · Substantiv Feminin
2. kṣip, p, f. (only used in nom. and inst. pl. kṣipas and kṣipābhis), Ved. the fingers.
Originaltext · Englisch · Verb
kṣip 1 . kṣip, cl. 6. P. A., 4. P. kṣi- pati, -te, kṣipyati, cikṣepa, cikṣipe, kṣepsyati, -te, akṣaipsīt, akṣipta, kṣeptum, to throw, cast, send, despatch; to put or place any- thing on or in (with loc.), pour on, scatter, strew; to fix or attach to; to throw away, cast away, get rid of; to reject, disdain; to lay (the blame) on; to strike, hit; to strike down, ruin, destroy; to utter abusive words, insult, revile, abuse, scold; A. to throw at each other, destroy one another: Caus. P. kṣepayati, -yitum, to cause to cast &c.; to hurt, injure: Desid. cikṣipsati, -te: Intens. cekṣip- yate, cekṣepti; [cf. Lat. sipo, dissipo, for xipo; Gr. ῥίπτω for κρίπτω Cambro-Brit. hipiaw, ‘to cast or dash suddenly;’ Goth. vairpa; Germ. werfe ?].
Petersburger 1855 Substantiv Feminin · Worttyp nicht bestimmt
Originaltext · Deutsch · Substantiv Feminin
2. kṣip f. nur im nom. pl. kṣípas und instr. kṣípābhis (vgl. kṣap, kṣapābhis); Finger NAIGH. 2,5. daśa̱ kṣipàḥ pū̱rvyaṃ sī̀majījanan ṚV. 3,23,3. daśa̱ kṣipò yu̱ñjatè bā̱hū adrìm ṚV. 5,43,4. ṚV. 9,8,4. ṚV. 9,14,7. ṚV. 9,15,8. ṚV. 9,46,6. adrìbhirdu̱hantya̱psu vṛ̀ṣa̱bhaṃ daśa̱ kṣipàḥ ṚV. 80,5. ṚV. 9,4. ṚV. 85,7. hi̱nvanti̱ dhīrā̀ da̱śabhi̱ḥ kṣipā̀bhiḥ ṚV. 9,97,57.
Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt
1. √kṣip , kṣipáti und kṣipáte DHĀTUP. 28,5; kṣípyati (nur im BHARTṚ. z. B. DHĀTUP. 6,113. DHĀTUP. 17,43 nachzuweisen) DHĀTUP. 26,14; cikṣepa, cikṣipe; kṣepsyati, ˚te; akṣaipsīt, akṣipta; kṣeptum; kṣipta. Ueber die Abwesenheit des Bindevocals s. Kār. 4 bei SIDDH. K._zu_P. 7,2,10. 1〉 schleudern, schnellen, werfen: gau̱ro na kṣe̱ptoràvije̱ jyāyā̀ḥ ṚV. 10,51,6. śuṣṇàṃ kṣipasi̱ bhūmyā̱madhì AV. 9,1,10. AV. 9,1,20. kṣipatyekena vegena pañcavāṇaśatāni yaḥ MBH. 3,1018. sāyakāṃstīkṣṇānkṣipate MBH. 4,1096. R. 1,56,6. R. 1,56,11. R. 1,56,14. R. 3,35,82. pādāṅguṣṭhena cikṣepa (asthi) saṃpūrṇaṃ daśayojanam R. 1,1,63. R. 3,26,17. M. 11,263. yasminkṣepsyasi (śaktim) MBH. 1,2781. sa yatkāṣṭhaṃ tṛṇaṃ vāpi śilāṃ vā kṣepsyate mayi MBH. 3,16310. R. 1,56,13. R. 3,32,6. (astram) cikṣepa — mārīcorasi R. 1,32,16. marudbhya iti tu dvāri kṣipedapsvadbhya ityapi M. 3,88. M. 3,260. R. 1,32,17. (śūlān) cikṣipuḥ paramakruddhā rāmāya R. 3,31,38. R. 3,8,5. R. 6,36,11. R. 6,36,14. RAGH. 12,95. MBH._in_BENF. Chr. 39,8. tasyāhaṃ niśitaṃ bhallaṃ cikṣipe ebend. 29,27. ebend. 35,6. BHAṬṬ. 15,65. mānuṣametaṃ me kṣipa wirf mir zu KATHĀS. 5,84. cikṣepa darbhaṃ kila khagaṃ prati R. 5,68,11. jālam — kaivartaḥ kṣipati paritastvāṃ prati muhuḥ ŚĀNTIŚ. 3,16. ātmānaṃ tasyopari kṣiptvā PAÑCAT. 57,16. caraṇau kṣipantī (beim schnellen Lauf) MṚCCH. 9,19. bhujāṃśca pīnānabhitaḥ kṣipanti (partic.) R. 5,11,11. vāyukṣipta iva — ghanaḥ R. 3,58,21. amī sundarā dṛṣṭipātāḥ kiṃ kṣipyante BHARTṚ. 1,93. māṃ prati — cakṣuḥ kṣipati BHARTṚ. 1,94. dhūrtapralāpānabhitaḥ kṣipanti (partic.) R. 5,11,11. pass. mit act. Form: vāsukeratha nāgasya sahasā kṣipyataḥ suraiḥ MBH. 1,1126. — 2〉 Etwas wohin (loc.) thun, giessen, streuen, stecken: bhājane — payaḥ kṣiptvā — yavāṃstathā YĀJÑ. 1,230. tānaham — kṣipāmyajasramaśubhānāsurīṣveva yoniṣu BHAG. 16,19. kṣipto daṇḍādhipo 'pyatha . mañjūṣāyāṃ sa ceṭībhiḥ KATHĀS. 4,62. KATHĀS. 4,74. dīptāgnau pāṇimantaḥ kṣipāsi MṚCCH. 147,8. yenāsya vāridhau pūrvaṃ chinnāḥ kṣiptasya (inʼs Meer herabgelassen) rajjavaḥ VID. 317. bandhane PAÑCAT. 210,17. pārthasya nihatasyāṅge so 'kṣipatkṣurikāṃ tataḥ RĀJA-TAR. 5,437. srajamapi śirasyandhaḥ kṣiptāṃ dhunotyahiśaṅkayā ŚĀK. 183. vaikakṣakaṃ tu tat . yattiryakkṣiptamurasi AK. 2,6,3,38. — 3〉 von sich stossen, abwerfen; Jmd loslassen: kiṃ kūrmasya bharavyathā na vapuṣi kṣyāṃ na kṣipatyeṣa yat BHARTṚ. 2,69. tena kṣiptā vidhervaśāt KATHĀS. 4,36. — 4〉 von sich weisen, verschmähen: prekṣāṃ kṣipantaṃ haritopalādreḥ BHĀG. P. 3,8,24. anilaṃ kṣipantaḥ BHĀG. P. 15,17. — 5〉 auf Jmd schieben (eine Schuld): tadā bhṛtye doṣānkṣipati HIT. II, 135. — 6〉 Jmd mit dem Geschoss treffen: kṣi̱padaśàsti̱mapà durma̱tiṃ hàn ṚV. 10,182,2. — 7〉 (zu Boden schlagen) zu Grunde richten, vernichten: kṣipantyaghaṃ mahadapi veṇugulmamivānalaḥ BHĀG. P. 6,1,14. indreṇa preṣitā (apsarāḥ) kṣeptuṃ tapastasya BRAHMA-P. in LA. 53,5. med. sich gegenseitig zu Grunde richten: tāḥ kṣiperan (kṣīyeran?) prajāḥ sarvāḥ kṣipraṃ draupadi tādṛśe (loke) MBH. 3,1094. — 8〉 mit Worten Jmd verletzen, schmähen, schelten: ekajātirdvijātīṃstu vācā dāruṇayā kṣipan M. 8,270. cikṣepa ca sa taṃ dhīmānvāgbhirugrābhiḥ MBH. 14,1606. BHĀG. P. 9,18,17. kṣipanto dasyudharmaṇā BHĀG. P. 8,9,1. śauryātsarvāṃścikṣepa MBH. 1,4072. fg. MBH. 3,628. MBH. 3,1174. fg. MBH. 3,8672. fg. MBH. 3,10883. M. 8,312. M. 8,313. BHĀG. P. 9,18,15. vṛttataḥ (wegen) kṣiptaḥ P. 5,4,46, Sch. Mit prati statt des blossen acc.: kaścitpumānkṣipati māṃ prati rūkṣavākyaiḥ (so ist zu lesen) ŚĀNTIŚ. 3,10. — caus. 1〉 werfen lassen: candanāguruniryāsān u. s. w. āhṛtya kṣepayanti tathāpare R. 2,76,16. tāmapyaśucipaṅkāntaḥ kṣepayāmāsa KATHĀS. 13,160. — 2〉 platzen machen: māsya̱ tvacàṃ cikṣipo̱ mā śarī̀ram ṚV. 10,16,1. — Vgl. auch caus. von 1. kṣi. — ati stets act. P. 1,3,80. VOP. 22,1. partic. atikṣipta (näml. saṃdhimukta) übergeschnellt, Bez. einer besonderen Form von Verrenkung SUŚR. 1,300,8. SUŚR. 1,300,16. — adhi 1〉 bewerfen KAUŚ. 44. adhikṣipta beschmissen: kṛṣṇaśakuninā KAUŚ. 46. — 2〉 aufsetzen, auflegen; partic. adhikṣipta = nihita H. an. 4,97. = praṇihita MED. t. 184. — 3〉 schmähen, beleidigen, verspotten: tasmādetairadhikṣiptaḥ sahetāsaṃjvaraḥ sadā M. 4,185. tvaṃ nādhikṣeptumarhasi MBH. 3,8663. BENF. Chr. 14,18. R. 4,17,3. mattā yathānyo'nyamadhikṣipanti (neutr. pl. partic.) R. 5,11,11. R. 6,67,14. R. 6,67,27. HIT. 81,20. HIT. 83,16. ŚĀK. 66,5. MĀLAV. 11,20. BHĀG. P. 3,18,13. DAŚAK._in_BENF. Chr. 183,20. śrīniketam — adhikṣipat (vadanāravindam) verspottend so v. a. übertreffend BHĀG. P. 3,28,30. adhikṣipta = pratikṣipta AK. 3,1,42. H. 440. = bhartsita H. an. = kutsita und bhartsita MED. — 4〉 (einer Krankheit) begegnen: doṣamadhikṣipet SUŚR. 2,337,8. — Vgl. adhikṣepa, adhyadhikṣepa. — apa wegwerfen KĀTY. ŚR. 16,3,3. fortnehmen, entfernen R. 3,1,24. SUŚR. 2,23,18. — abhi stets act. P. 1,3,80. VOP. 22,1. 1〉 mit raschem Schlage treffen, mit der Peitsche: ra̱thīva̱ kaśa̱yāśvā̀m̐ abhikṣi̱pan ṚV. 5,83,3. — 2〉 übertreffen: abhikṣipantamaikṣiṣṭa rāvaṇaṃ parvataśriyam BHAṬṬ. 8,51. — ava 1〉 herab —, abschnellen, schleudern, hinunterwerfen, abwerfen: avà kṣipa di̱vo aśmā̀namu̱ccā ṚV. 2,30,5. sṛ̱jadyadàsmā̱ ava̱ ha kṣipa̱jjyām ṚV. 4,27,3. a̱va̱kṣi̱panna̱rka u̱lkāmìva̱ dyoḥ ṚV. 10,68,4. tataḥ karṇo mahācāpaṃ vikṛṣyābhyadhikaṃ tathā . avākṣipat MBH. 4,1917. śira utkṣipya nāgasya punaḥ punaravākṣipat (beim Quirlen des Oceans) MBH. 1,1126. sūkṣmavastramavakṣipya munivastrāṇyavasta ha R. 2,37,7. avakṣipta heruntergeworfen SUŚR. 1,118,1. nach unten geschnellt (näml. saṃdhimukta), eine bes. Form von Verrenkung SUŚR. 300,8. SUŚR. 300,15. — 2〉 heruntermachen, schmähen: avākṣipadvāsudevam MBH. 2,1337. — 3〉 gewähren: ko hyakṣayaprasādānāṃ suhṛdām — vṛttimarhatyavakṣeptuṃ tvadanyaḥ MBH. 13,3030. — caus. herabfallen machen: śṛ̱taṃ kṛ̱ṇvantà i̱ha māvà cikṣipan AV. 18,4,12. AV. 18,4,13. — Vgl. avakṣepa fg. — samava fortschleudern: jagrāha tāmuttaravastradeśe jayadrathastaṃ samavākṣipatsā MBH. 3,15662. — ā 1〉 anwerfen: phalam — taraṃgākṣiptam PAÑCAT. 263,20. — 2〉 niederwerfen, hinwerfen: bhūmāvākṣipya kīcakam MBH. 4,460. MBH. 3,442. MBH. 3,444. yadarjuno dhanuḥśreṣṭhaṃ bāhubhyāmākṣipadrathe MBH. 4,1426. (śilāyām) ākṣipya svecchayā bhakṣayati (vako jalacarān) PAÑCAT. 51,20. — 3〉 mit einem Geschosse treffen: vānarāṇāṃ susaṃkruddhaḥ pārśvaṃ keṣāṃcidākṣipat R. 6,78,5. — 4〉 anziehen, zusammenziehen, in Zuckung setzen SUŚR. 1,255,7. SUŚR. 1,254,1. an sich ziehen, entreissen, fortreissen, fortziehen, wegnehmen, entziehen: sa keśeṣu parāmṛṣṭo balena balināṃ varaḥ . ākṣipya keśānvegena bāhvorjagrāha pāṇḍavam .. MBH. 4,750. vāso balādākṣipan (der Wind) BHARTṚ. 1,50. MEGH. 69. agrapādamākṣipya RAGH. 7,7. ākṣipaṃstarasā girīn BHĀG. P. 6,12,28. maṇau vihaṃgamākṣipte VIKR. 143. amṛtamākṣipya jagāma MBH. 1,1539. ŚĀK. 126, v. l. madhūtsavākṣiptapauralokaṃ gṛham KATHĀS. 4,35. sa dadāti manuṣyebhyaḥ sa evākṣipate punaḥ MBH. 13,7528. kalpānte caiva sarveṣāṃ smṛtimākṣipya tiṣṭhati MBH. 13,943. tatastejaśca cakṣuśca sarvaprāṇabhṛtāmapi . ākṣipya sahasā sūryo dyotate svena tejasā R. 4,40,65. utsavākṣiptacitta KATHĀS. 4,110. manaḥ karmabhirākṣiptam BHĀG. P. 2,1,18. rajastamobhyām BHĀG. P. 20. rūpaudāryavarṇamahimākṣiptacetas BHĀG. P. 8,8,9. tayoḥ — tejasā vaḥ . ākṣiptaṃ tejaḥ BHĀG. P. 3,16,35. — 5〉 hinausjagen: ya etānākṣipadrāṣṭrāt MBH. 3,539. — 6〉 aushängen: vātāhatotsavākṣiptapatākāṃśukapaṅktibhiḥ VID. 53. — 7〉 hineinlegen, hineinstecken: tasminpicu plotaṃ vākṣipet SUŚR. 2,193,21. SUŚR. 2,355,15. ākṣiptasūtrā maṇayaḥ MBH. 3,3094. akleśalabhyā hi bhavantyuttamārthā mahātmanām . janmāntarārjitāḥ sphārasaṃskārākṣiptasiddhayaḥ(?) .. KATHĀS. 7,19. — 8〉 hinweisen, auf Etwas hindeuten, andeuten SĀH. D. 12,3. SIDDH. K._zu_P. 6,3,34. Sch. zu KĀTY. ŚR. 1,4,5. KĀTY. ŚR. 1,4,6. — 9〉 zurückweisen, auf Etwas nicht achten: tasyāstadākṣipya vaco hitamuktaṃ MBH. 3,16117. AMAR. 79. als unrichtig zurückweisen: svoktamākṣipati Sch. zu ŚĀK. (ed. WILL.) 24,1. — 10〉 verhöhnen, verspotten: hīnāṅgānatiriktāṅgān u. s. w. nākṣipet M. 4,141. MBH. 3,15637. R. 3,45,1. ātmānaṃ punarākṣipāmi ŚĀNTIŚ. 1,18. (merum) ākṣipantaṃ prabhāṃ bhānoḥ MBH. 1,1103. (damayantīm) ākṣipantīmiva prabhāṃ śaśinaḥ svena tejasā MBH. 3,2147. ironisch sagen Sch. zu JAIM. 1,23. — caus. umwerfen lassen: rathamākṣepayāmāsa gajena MBH. 3,15733. — Vgl. ākṣepa fgg. — paryā umwinden: keśāntam — paryākṣipadudārabandhaṃ dūrvāvatā pāṇḍumadhūkadāmnā KUMĀRAS. 7,14. — vyā 1〉 ausstrecken, ausrecken, aufsperren: bhīmasenāya vyākṣipatsahasā karam MBH. 3,566. śākhāvyākṣiptavadana MBH. 1,1402. — 2〉 abschiessen (den Bogen): adhijyaṃ tarasā kṛtvā gāṇḍīvaṃ vyākṣipaddhanuḥ MBH. 4,1423. MBH. 4,1959. — 3〉 mit sich fortziehen, fesseln, in Beschlag nehmen (das Gemüth): saṃprayuddhau hi tau dṛṣṭvā balinau rāmarāvaṇau . vyākṣiptahṛdayāḥ sarve paraṃ vismayamāgatāḥ .. R. 6,91,3. vyākṣiptamanas PAÑCAT. 117,14. — samā 1〉 zusammenwerfen, aufhäufen: vāsasāṃ tatra rāśiṃ samākṣipat MBH. 1,156. — 2〉 fortschleudern, mit Gewalt von sich stossen, mit Ungestüm ausstrecken, — vorstrecken, — ausstossen: tayā samākṣiptatanuḥ sa pāpaḥ papāta śākhīva nikṛttamūlaḥ MBH. 3,15662 = MBH. 4,459. na cauṣṭhau na bhujau jānū na ca vākyaṃ samākṣipet . sadā vātaṃ ca vācaṃ ca ṣṭhīvanaṃ cācarecchanaiḥ .. MBH. 4,117. hinauswerfen, hinausjagen: rājyādāśu samākṣipan MBH. 2,1019. — 3〉 herabwerfen, herabreissen: samākṣipya rathāttasmātsārathim R. 3,56,50. śākhāṃ candanavṛkṣasya samākṣipya R. 4,7,14. draupadyā vasanaṃ balāt . sabhāmadhye samākṣipya MBH. 2,2290. — 4〉 zu Grunde richten, vernichten: samākṣipanbhānumataḥ prabhāṃ muhustvamantakaḥ MBH. 1,1253. MBH. 14,162. — 5〉 verhöhnen, verspotten MBH. 1,1677. — ud 1〉 hinaufwerfen, hinaufheben, hinauftreiben, aufheben, aufrichten, aufsetzen: balimākāśa utkṣipet M. 3,90. śailānāṃ śikharāṇi — ūrdhvamutkṣipya R. 4,8,5. yantrotkṣiptopalāḥ R. 5,64,24. pavanavegotkṣiptasaṃśuṣkaparṇāḥ ṚT. 1,22. gandho 'yaṃ pavanotkṣiptaḥ R. 3,16,7. śira utkṣipya nāgasya punaḥ punaravākṣipat MBH. 1,1126. (rakṣasaḥ) utkṣipyābhrāmayaddeham MBH. 1,6031. daṇḍamutkṣipati P. 1,1,36, Sch. bāhū R. 2,57,25. bhujau R. 6,94,10. karaṃ vāmam KATHĀS. 11,69. pādau PAÑCAT. I, 357. utkṣiptabhrū MBH. 3,11187. utkṣipya bhūmeḥ von der Erde aufhebend DAŚAK._in_BENF. Chr. 196,21. ghaṭe tasyāḥ skandhotkṣipte auf die Schulter gehoben VID. 293. VID. 297. nāgaphaṇotkṣiptasiṃhāsananiṣeduṣī RAGH. 15,83. madhyamena ca gulmena rakṣibhiḥ sā surakṣitā . utkṣiptagulmaiśca auf Höhen aufgestellt(?) MBH. 3,646. — MBH. 3,11186. SUŚR. 1,118,1. SUŚR. 2,29,5. SUŚR. 2,92,12. SUŚR. 2,29,13. SUŚR. 2,199,19. SUŚR. 2,211,7. SUŚR. 2,337,3. MṚCCH. 84,5. PAÑCAT. 187,23. ŚĀK. 126. ŚĀK. 167. RAGH. 6,14. VID. 292. BHĀG. P. 3,13,27. VOP. 21,17. BHAṬṬ. 3,34. BHAṬṬ. 4,2. BHAṬṬ. 14,107. BHAṬṬ. 15,34. BHAṬṬ. 15,44. — 2〉 von sich werfen, sich von Etwas befreien: saṃsāraduḥkhaṃ bahirutkṣipanti BHĀG. P. 3,5,38. bhūtādinā tanmātrāṇyutkṣipya BHĀG. P. 4,23,17. — Vgl. utkṣipta, utkṣepa u. s. w. — samud 1〉 hinaufwerfen, aufheben, hinauftreiben MBH. 1,1675. śilām MBH. 3,436. tata enam — bāhubhyām — samutkṣipya MBH. 3,11519. bāhū MBH. 2,2307. BENF. Chr. 18,38. PAÑCAT. 43,8. MĀRK. P. 18,44. MĀRK. P. 18,45. (prāṇaḥ) samutkṣipati pāvakam MBH. 3,13972. — 2〉 auseinanderwerfen, lösen, abwerfen: keśānsamutkṣipya MBH. 4,244. bandhānsarvānsamutkṣipya R. 5,56,140. — 3〉 befreien: bandhanātsamutkṣipya PAÑCAT. 38,21. — 4〉 zu Grunde richten: laṅkāmapi samutkṣipya sītāṃ tāmahamānaye R. 5,3,69. — upa 1〉 schleudern auf, schwingen gegen (loc.): vapuṣi vadhāya tatra tava śastramupakṣipataḥ SĀH. D. 66,5. hinwerfen, hinsetzen: tataḥ parastāllokālokanāmācalo lokālokayorantarāle parita upakṣiptaḥ BHĀG. P. 5,20,34. — 2〉 mit einem Schlage treffen (vgl. unter abhi): kaśayopakṣipati ŚAT. BR. 1,4,4,15. — 3〉 mit Worten Jmd verletzen: parasparaṃ vāgbhirupakṣipanti (partic.) R. 5,11,11. — 4〉 leise andeuten: channaṃ kāryamupakṣipanti MṚCCH. 137,13. DAŚAK._in_BENF. Chr. 192,6. — Vgl. upakṣepa fg. — ni 1〉 niederwerfen, hinwerfen, werfen auf, niederlegen, hinsetzen, aufstellen; hineinstecken, hineinlegen: annaṃ bhūmau śvacāṇḍālavāyasebhyaśca nikṣipet YĀJÑ. 1,103. MBH. 1,1536. R. 3,4,13. MṚCCH. 49,5. AMAR. 80. VET. 12,9. BHĀG. P. 7,15,46. RĀJA-TAR. 5,85. RĀJA-TAR. 5,87. suparṇavātanikṣiptāḥ (pādapāḥ) R. 3,33,20. gātrāṇi kāntāsu ca nikṣipanti R. 5,11,12. ātmānaṃ nikṣipati sich herabwerfen PAÑCAT. 135,5. tasyoparyātmānaṃ nikṣipya HIT. 68,9. nānyato dṛṣṭiṃ nikṣipati SĀH. D. 34,13. GĪT. 12,1. nikṣipaitaddhanuḥ MBH. 3,1503. MBH. 1,5897. MBH. 4,169. MBH. 13,6678. R. 3,73,23. R. 6,96,7. MEGH. 84. PAÑCAT. 96,5. nikṣipya caraṇaṃ raktākte meṣacarmaṇi den Fuss auf ein Widderfell stellend RĀJA-TAR. 5,325. veśmani sarvāṇi nikṣipethāḥ MBH. 1,5725. hiraṇyam — bhāṇḍāgāreṣu nikṣipet YĀJÑ. 1,327. nikṣipto mañjūṣāyām KATHĀS. 4,59. KATHĀS. 4,56. VET. 20,11. kṣīraṃ yācitvā śarāve nikṣipya PAÑCAT. 174,14. balam ein Heer sich lagern lassen R. 2,91,5. — 2〉 Jmd (loc.) Etwas übergeben, zukommenlassen, hingeben: vṛddhaṃ pātreṣu nikṣipet M. 7,99. YĀJÑ. 1,316. HIT. II, 7. vṛddhaṃ dānena nikṣipet M. 7,101. tridaṇḍametannikṣipya sarvabhūteṣu M. 12,11. daṇḍyaṃ daṇḍe (der Strafe) nikṣipati MBH. 3,13730. Insbes. Jmd Etwas zur Verwahrung übergeben, Jmdes Sorge anvertrauen: yo yathā nikṣipeddhaste yamarthaṃ yasya M. 8,180. taṃ śiśum — haste nikṣipya sāmantasacivaikāṅgatantriṇām RĀJA-TAR. 5,445. ārye nikṣepaṃ nikṣipet M. 8,179. M. 8,191. nikṣiptasya dhanasya M. 196. MBH. 13,5521. BRĀHMAṆ. 1,29. nikṣipya mithunaṃ tasyām BṚH. DEV._in_Z. f. vgl. Spr. 1,442. putreṣu bhāryāṃ nikṣipya M. 6,3. MBH. 3,2291. MBH. 3,2903. MBH. 3,10090. R. 2,23,27. RAGH. 1,34. karaṭakadamanakanikṣiptabhāraḥ PAÑCAT. 31,3. nityaṃ tasminsamāśvastaḥ sarvakāryāṇi nikṣipet M. 7,59. — 3〉 Jmd in eine Würde einsetzen: rājye rāmamanikṣipya pitā me vinaśiṣyati R. 2,51,17 = R. 2,86,17. — 4〉 niederlegen, fahrenlassen, aufgeben, von sich stossen: nikṣipāmyahamagnitvaṃ tvamagniḥ prathamo bhava MBH. 3,14115. nikṣiptavādeṣu janādhipeṣu MBH. 1,7033. nikṣiptaviṣayo rāmaḥ R. 5,22,26. kākaḥ sthalacarastenāsmadvipakṣairnikṣiptaḥ HIT. 91,11. — caus. aufsetzen —, auf zeichnen lassen: saśoṇitaistena śilīmukhāgrairnikṣepitāḥ ketuṣu pārthivānām — varṇāḥ RAGH. 7,62. — Vgl. nikṣepa u. s. w. — upani niedersetzen: pāṇibhyāṃ tūpasaṃgṛhya svayamannasya vardhitam . viprāntike — śanakairupanikṣipet .. M. 3,224. — Vgl. upanikṣepa. — pratini wieder niedersetzen MBH. 3,15184. — vini 1〉 niederwerfen, hinwerfen, niederlegen, hinstellen: rakṣāṃsi rakṣāṃsi vinikṣipanti R. 5,11,12. yā divyā iti mantreṇa hasteṣvarghaṃ vinikṣipet YĀJÑ. 1,231. gatāsum — dvāradeśe vinikṣipya MBH. 1,6301. MBH. 4,180. MBH. 13,638. BHĀG. P. 3,23,17. — 2〉 in Verwahrung geben, anvertrauen MBH. 1,3545. MBH. 3,2294. — 3〉 Jmd zu Etwas stellen, womit beschäftigen: akṣeṣu mṛgayāyāṃ ca — madaṃ vinikṣipya MBH. 3,10403. — nis wohl überall fehlerhaft für ni niederlegen, hineinlegen: niḥkṣiptamātre garbhe R. 1,38,21. kiṃ śeṣe hā hato bhuvi .. niḥkṣipya dīrghau niśceṣṭau bhujau R. 6,93,12. ṣaṭkṛtvastu niḥkṣiptamagre retaḥ — tasminkuṇḍe MBH. 3,14314. makṣikā vraṇajātasya niḥkṣipanti yadā kṛmīn SUŚR. 2,15,3. — vinis fehlerhaft für viniḥ muktājālaviniḥkṣiptaiḥ (bhavanaiḥ) MBH. 13,1444. manastāsu viniḥkṣipya richten auf MBH. 3,14293. — parā entreissen: parākṣiptasvalokatrayaḥ BHĀG. P. 5,24,18. fortreissen, hinreissen: audāryeṇa parākṣiptamanāḥ BHĀG. P. 2,18. — pari 1〉 mit Etwas über Etwas hinüberwerfen: parikṣipasi daṇḍena yāvattāvadavāpsyasi R. 2,32,35. — 2〉 úmlegen, úmwinden: pittaje raktaje vāpi sakṛdeva parikṣipet SUŚR. 1,68,8. yantraṇaśāṭakaṃ grīvāmuṣṭyorupari parikṣipya SUŚR. 358,16. — 3〉 umlégen, umwínden, umgeben, umlagern, umzingeln, umfangen: yantraśāṭakena parikṣiptagrīvāsaktham SUŚR. 2,47,2. kāladharmaparikṣiptaḥ pāśairiva mahāgajaḥ R. 2,72,38. R. 3,35,73. R. 3,45,19. R. 3,75,1. MBH. 2,2687. parikṣiptā samudreṇa laṅkā R. 3,61,31. R. 3,47,13. R. 3,53,35. MBH. 1,1306. prākāreṇa parikṣiptam MBH. 3,11698. parikṣipya hariśreṣṭhaṃ sa babhau rakṣasāṃ gaṇaḥ R. 5,50,17. (vānaraṃ balam) parikṣipya tadā laṅkām R. 6,16,24. praṇayāccābhimānācca paricikṣepa (umarmte) rāghavam R. 2,30,2. — parikṣipta AK. 3,2,37. H. 1474. MBH. 3,16160. MBH. 13,5261. MBH. 15,1074. MBH. 18,242. MBH. 18,251. R. 3,6,2. R. 3,15,21. R. 3,41,25. R. 3,42,53. R. 6,106,24. ŚĀK. 32,19. KUMĀRAS. 6,38. BHĀG. P. 5,20,2. BHAṬṬ. 6,84. — 4〉 hineinwerfen, hineinsetzen: (tam) baddhvoḍupe parikṣipya gaṅgāyāṃ samavāsṛjan MBH. 1,4205. — Vgl. parikṣepa u. s. w. — pra 1〉 hinschleudern, hinwerfen, hineinwerfen, hineinlegen, vorlegen, vorsetzen: śarāndīptānpracikṣepa sute mama MBH. 3,707. kṣetrapatinā laguḍaḥ prakṣiptaḥ HIT. 23,12. nāmedhyaṃ prakṣipedagnau M. 4,53. M. 3,261. MBH. 1,7665. MBH. 3,542. MBH. 3,12756. taṃ tu suptam — gaṅgāyāṃ prakṣipāmahe MBH. 1,4992. taṃ dhanadevam — nadītaṭaguhāyāṃ prakṣipya PAÑCAT. 100,18. paṇyeṣu prakṣipanhīnam YĀJÑ. 2,245. kṣāraṃ kṣate prakṣipan MṚCCH. 84,3. kakṣayorhastaṃ prakṣipāmi MṚCCH. 50,1. tāṃ sa prākṣipatpañjarāntare PAÑCAT. III, 144. matsyamāṃsakhaṇḍāni nakulaviladvārātsarpakoṭaraṃ (acc. schwerlich richtig) yāvatprakṣipa PAÑCAT. 98,22. svayaṃ prakṣipate bhakṣayaṃ bahu bhīmasya MBH. 1,5010. — ITIH._bei_SĀY._zu_ṚV. 1,6,5. R. 1,73,26. R. 3,8,19. R. 3,74,24. R. 5,51,7. SUŚR. 1,164,5. MṚCCH. 48,18. MṚCCH. 49,5. PAÑCAT. 52,15. PAÑCAT. 64,1. PAÑCAT. 85,24. PAÑCAT. 105,1. PAÑCAT. 147,1. PAÑCAT. 223,12. PAÑCAT. 228,1. PAÑCAT. 228,3. VET. 17,20. BHĀG. P. 9,18,17. DAŚAK._in_BENF. Chr. 197,10. — 2〉 einschalten, interpoliren: nityamāmreḍite ḍācīti vārttikadarśanātsūtre kaiścitprakṣiptam KAIY._zu_P. 6,1,100 und P. 3,3,122. Sch. zu P. 6,3,83. Sch. am Ende von R. 2,96. — caus. hineinwerfen —, hineinlegen lassen: tadbhakṣye — viṣaṃ prakṣepayāmāsa MBH. 1,5008. MBH. 3,540. — saṃpra hinschleudern: śarān MBH. 13,4609. — prati stets act. P. 1,3,80. VOP. 22,1. 1〉 werfen in: agnāvenāṃ pratikṣipya MBH. 1,7068. — 2〉 anstossen, verletzen: dṛṣṭim SUŚR. 2,314,13. — 3〉 verhöhnen, verspotten oder verwerfen (BURNOUF): ye buddhadharmānpratikṣepsyanti LALIT._bei_BURN. Intr. 504, N. 3. pratikṣipta = adhikṣipta AK. 3,1,42. H. 440. = nirasta, pratyādiṣṭa, apaviddha H. 1474. = pratihata H. an. 4,114. = vārita MED. t. 207. — Das partic. pratikṣipta hat nach TRIK. 3,3,169. H. an. und MED. noch die Bed. abgesandt (preṣita, prahita). — vi 1〉 hierhin und dorthin werfen, auseinanderwerfen, hierhin und dorthin entsenden, vertheilen, zerstreuen: śaktīrghorā vyakṣipat MBH._in_BENF. Chr. 34,10. sphuratā vikṣipyamāṇā dhanuṣā narendrāḥ MBH. 1,7022. vāyuvikṣiptakusumaiḥ MBH. 1,1310. MBH. 3,437. MBH. 1,12810. MBH. 13,7388. AMAR. 54. BHĀG. P. 4,24,22. yatkṛte vānarāḥ sarve vikṣiptāḥ sarvato diśaḥ R. 5,15,23. abhitaścakṣuṣī vikṣipantī SĀH. D. 71,4. alakam MEGH. 88. tatra medhāvinaḥ kecidarthamanyairudīritam . vicikṣipuryathā śyenā nabhogatamivāmiṣam .. zerpflücken MBH. 2,1311. yatra yatra doṣo vikṣipto niḥsarati SUŚR. 1,267,14. SUŚR. 2,220,2. vikṣipyamāṇo 'ntaragnirbhavatyāśu bahiścaraḥ SUŚR. 401,5. suhṛdo vikṣipantyāśu kathābhirvraṇavedanāḥ SUŚR. 1,69,12. SUŚR. 1,248,1. vikṣiptendriyadhiyo devāḥ BHĀG. P. 9,9,46. vikṣiptacitta MADHUS._in_Ind. St. 1,22. VEDĀNTAS. 76. — 2〉 ausdehnen, auseinanderrecken, ausstrecken: mahārṇavaṃ vikṣipetsaṃkṣipeccaiva MBH. 14,1161. sarvagātrāṇi vikṣipya kiṃ śeṣe R. 6,95,35. caraṇau R. 3,73,23. bāhū R. 2,72,17. R. 5,14,15. SĀH. D. 57,5. bāhuvikṣepam absolut. MBH. 4,1305. bhrūvikṣepaṃ oder bhruvaṃ vikṣepaṃ kathayati P. 3,4,54, Sch. vikṣiptabhrū BHĀG. P. 8,8,46. — 3〉 abschnellen lassen (die Sehne vom Bogen), abschiessen (den Bogen): jyā vikṣipantaśca mahādhanurbhyaḥ MBH. 3,15690. vikṣipannādayaṃścāpi dhanuḥśreṣṭham MBH. 3,694. MBH. 3,696. MBH. 4,1423. MBH. 14,2119. R. 3,70,2. R. 6,7,46. — sam 1〉 auf einen Haufen werfen: saṃkṣiptanīvarāsu (bhūmiṣu) RAGH. 1,52. — 2〉 zusammenwerfen, vernichten: saṃkṣipya lokāṃśca sṛjedathānyān R. 3,43,42. visṛjansaṃkṣipannapi MBH. 13,661. kālaḥ saṃkṣipate sarvāḥ prajā visṛjate punaḥ MBH. 1,242. MBH. 3,496. MBH. 3,2168. saṃkṣeptumiva mānuṣān R. 3,30,3. yadidaṃ dṛśyate kiṃcidbhūtaṃ sthāvarajaṅgamam . punaḥ saṃkṣipyate sarvaṃ jagatprāye yugakṣaye .. MBH. 1,38. satyaṃ saṃkṣepsyate loke naraiḥ paṇḍitamānibhiḥ MBH. 3,13022. matparākramasaṃkṣiptarājyabhogaparicchada BHAṬṬ. 5,86. — 3〉 einzwängen, fesseln, im Zaum halten: dharmàpāśasaṃkṣipta R. 2,40,39. saṃkṣipya (imperat.) saṃrambham BHAṬṬ. 2,52. — 4〉 auf einen kleinen Raum zusammendrängen, abkürzen, verkleinern; pass. zusammenschrumpfen, kleiner werden: mahārṇavaṃ vikṣipetsaṃkṣipecca MBH. 14,1161. sa yātastejasā vyoma saṃkṣipanniva vegitaḥ R. 4,61,44. śarīramatyarthaṃ saṃkṣipya R. 5,8,25. R. 5,6,24. R. 5,56,140. vistīryaitanmahajjñānamṛṣiḥ saṃkṣipya cābravīt MBH. 1,51. saṃkṣipyate yaśo loke ghṛtavindurivāmbhasi M. 7,34. saṃkṣipyeta kṣaṇamiva kathaṃ dīrghayāmā triyāmā MEGH. 107. saṃkṣipta zusammengerückt, verengert, verkürzt; eng, schmal, kurz: vikarṣa NIR. 3,9. locane SUŚR. 1,115,7. bhruvau SUŚR. 9. SUŚR. 117,18. ein Verband SUŚR. 55,15. uras MĀLAV. 24. im Gegens. von dīrgha (adhvan) MBH. 1,4904. zusammengedrängt, verkürzt, von Erzählungen u. s. w. MBH. 13,1122. SĀṂKHYAK. 71. MADHUS._in_Ind. St. 1,21. (bhṛgavaḥ) saṃkṣiptāstasya tejasā eingeschrumpft, verfinstert BHĀG. P. 8,18,25. — Vgl. saṃkṣepa. — abhisam auf einen kleinen Raum zusammendrängen: svānyaṅgānyabhisaṃkṣipya MBH. 5,283. sauṣṭhaveṇābhisaṃkṣiptaḥ MBH. 1,5368. — Vgl. abhisaṃkṣepa. — upasam s. upasaṃkṣepa. — parisam umzingeln R. 5,29,20.
Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt
1. √kṣip 1〉 kṣipaṃśca pādān die Füsse werfend so v. a. heftig bewegend BHĀG. P. 10,36,14. manaḥ kṣipantau mit sich fortreissend BHĀG. P. 43,19. Z. 12 lies pratimuhuḥ. — 2〉 tattāṃ ratnapuraṃ nītvā kṣipāmo yena tatra sā . kandarpasya piturgehe sapatnyā saha tiṣṭhati .. niedersetzen, absetzen KATHĀS. 123,284. — 3〉 Z. 2 lies kṣmāṃ st. kṣyāṃ. — 8〉 BHĀG. P. 10,51,8. BHĀG. P. 10,51,9. BHĀG. P. 10,54,41. BHĀG. P. 10,75,36. aviṣahyaistamākṣepaiḥ kṣipan BHĀG. P. 55,17. paraṃ kṣipati doṣeṇa Spr. 1695. Z. 7 die richtige Lesart ist māmatirūkṣavākyaiḥ; vgl. Spr. 618. — 9〉 verbringen, zubringen (die Zeit): rājā hṛṣṭo 'kṣipatkṣapām KATHĀS. 55,154. bhavānme kṣipatīha kālam du vertreibst mir hier die Zeit KATHĀS. 92,84. na kālaṃ kṣeptumarhasi du darfst keine Zeit verlieren R. 7,80,14; vgl. kālakṣepa. — 10〉 addiren GOLĀDHY. 6,19. — 11〉 kṣipta zerstreut: tathā hi kṣiptaṃ nāma teṣu teṣu viṣayeṣu kṣipyamāṇamasthiraṃ cittamucyate SARVADARŚANAS. 163,11. fg. kṣiptādyavasthāsu SARVADARŚANAS. 163,10. kṣiptamūḍhavikṣiptākhyaṃ bhūmitrayam Verz. d. Oxf. H. 229,a,5 v. u. — caus. 3〉 verbringen, vertreiben (die Zeit): kṣepayituṃ rātrim KATHĀS. 56,75. — adhi 3〉 KATHĀS. 74,74. BHĀG. P. 10,55,18. — ava 1〉 tasmai vajramavākṣipat KATHĀS. 115,30. caurān śvabhreṣvavākṣipan KATHĀS. 114,122. — ā 2〉 schleudern: tasmai brahmāstramākṣipat (akṣipat?) KATHĀS. 115,32. — 4〉 kathāśravaṇakautukākṣipta angezogen KATHĀS. 114,144. ākṣiptacitta BHĀG. P. 10,30,2. ākṣiptahṛdaya Spr. 3987. ākṣiptaketukutha abgenommen ŚIŚ. 5,31. auseinanderwerfen, auseinandertreiben: vāyuryathā ghanānīkaṃ tṛṇaṃ tūlaṃ rajāṃsi ca . saṃyojyākṣipate (= pṛthakkaroti Schol.) bhūyaḥ BHĀG. P. 10,82,43. — 8〉 SĀH. D. 266 (wo kākvākṣiptaṃ zu lesen ist). SĀH. D. 314. SĀH. D. 120,12. — 9〉 Etwas (acc.) zurückweisen, gegen Etwas eine Einwendung erheben KĀVYĀD. 2,122. KĀVYĀD. 2,128. KĀVYĀD. 2,130. KĀVYĀD. 2,136. KĀVYĀD. 2,144. — 10〉 Spr. 3680. KATHĀS. 124,14. — 11〉 von sich weisen, aufgeben, verlassen: ākṣiptasatpatha Spr. 3634. — 12〉 Jmd (acc.) herausfordern (zur Rechtfertigung, zum Streit) KATHĀS. 57,16. KATHĀS. 66,12. vādāyācikṣepa paṇḍitān KATHĀS. 64. KATHĀS. 121,79. — 13〉 zu ākṣiptaṃ svaritam AV. PRĀT. 1,16 vgl. WHITNEY zu d. St. — vyā 1〉 srugbhāṇḍamuktāmaṇiśaṅkhamiśrairvyākṣiptahastaḥ so v. a. voll von VARĀH. BṚH. 27,34. — 3〉 ˚kṣipta fortgerissen (in übertr. Bed.) R. 7,24,33. — ud 1〉 aufheben MBH. 5,1547. KATHĀS. 62,115. hinaufziehen KATHĀS. 64,104. rajjūtkṣipta KATHĀS. 58,124. herausziehen: jālotkṣipta KATHĀS. 60,185. kūpāt KATHĀS. 57,110. fg. — samud 1〉 aufheben VARĀH. BṚH. S. 44,17. VARĀH. BṚH. S. 93,12. VARĀH. BṚH. S. 106,1. BHĀG. P. 10,67,20. — upa 4〉 andeuten SĀH. D. 143,10. — 5〉 hinwerfen so v. a. darstellen, beschreiben SĀH. D. 144,12. zur Sprache bringen SARVADARŚANAS. 80,16. — ni 1〉 matto (eine Wolke spricht) 'pi balavānvāyuryo nikṣipati dikṣu mām hinschleudern, hintreiben KATHĀS. 62,129. — 3〉 nikṣiptau nagarādhyakṣau eingesetzt als HARIV. 8305. R. 7,103,15. — 5〉 kṣapaṇakapakṣanikṣipta so v. a. das neigt sich zur Lehre der Jaina SARVADARŚANAS. 61,12. — vini 1〉 bhikṣukakṣavinikṣiptaḥ kimīkṣurnīraso bhavet unter die Achsel gesteckt Spr. 4471. hineinthun, hineinstecken VARĀH. BṚH. S. 60,17. VARĀH. BṚH. S. 77,31. VARĀH. BṚH. S. 95,59. — saṃni niederlegen R. 7,63,26. — nis R. 1,38,21 und MBH. 3,14314 lesen die neueren Ausgg. richtig nikṣiptam. — vinis, die ed. Bomb. an beiden Stellen richtig vinikṣi˚. — pari 3〉 nadīparikṣipta (āśrama) KATHĀS. 108,63. HALĀY. 4,27. — 5〉 verschleudern: kośam KĀM. NĪTIS. 13,66. — prati 3〉 zurückweisen, verschmähen KATHĀS. 72,247. fg. HALĀY. 4,18. zurückweisen, verwerfen SARVADARŚANAS. 72,20. SARVADARŚANAS. 80,14. abfertigen, widerlegen SARVADARŚANAS. 131,14. — vi 1〉 plavamāno yayāvabdhau bāhubhyāṃ vāri vikṣipan KATHĀS. 25,329. vikṣipya gātrāṇi ausstreckend PRASAṄGĀBH. 16,b. vikṣipta Bez. eines best. Zustandes im Yoga: überaus zerstreut: kṣiptamūḍhavikṣiptākhyaṃ bhūmitrayam Verz. d. Oxf. H. 229,a,5 v. u. kṣiptādviśiṣṭaṃ cittaṃ vikṣiptamiti gīyate SARVADARŚANAS. 163,13. vikṣiptamūḍhādicittavṛttīnām SARVADARŚANAS. 163,9. — sam 4〉 saṃkṣiptā kathā kurz KATHĀS. 87,2.
Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt
1. √kṣip 7〉 kṣiptottaraṃ vacaḥ so v. a. eine Rede, auf die man nicht zu antworten vermag, Spr. (II) 6063. — 9〉 kālaṃ kṣipati paṇḍitaḥ so v. a. wartet ruhig die Zeit ab Spr. (II) 7496. — pra 2〉 hinzufügen, addiren SŪRYAS. 1,61. SŪRYAS. 11,12. — vi 1〉 trennen SŪRYAS. 7,16. cause to deviate in latitude SŪRYAS. 1,68. fg. SŪRYAS. 2,6. fgg. SŪRYAS. 8,12.
Böhtlingk 1879 Verbalwurzel · Substantiv Feminin
Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel
1. √kṣip , kṣipáti, kṣipate — 1〉 schleudern, schnellen, werfen, — auf Etwas (adhi oder Loc.) oder Jmd (Loc., Dat., Gen. oder upari); (Beine, Arme) werfen, so v. a. schnell bewegen; (ein Netz) werfen über (paritas) Spr. 578. (Worte) schleudern, so v. a. ausstossen, — gegen (prati) Spr. 1590. (das Auge, den Blick) werfen Chr. 306,10. auf Jmd (prati); (die Gedanken) richten auf (Loc.) SARVAD. 163,11. — 2〉 Jmd mit einem Geschosse treffen. — 3〉 werfen in, so v. a. streuen —, giessen —, thun in (Loc.), stecken in oder an; niedersetzen, absetzen. — 4〉 von sich werfen, abwerfen. — 5〉 Jmd loslassen, seiner Wege gehen lassen. — 6〉 (eine Schuld) schieben auf (Loc.) — 7〉 Jmd schmähen, schelten, verhöhnen. kṣipta bescholten, verächtlich. — 8〉 verhöhnen, so v. a. in Schatten stellen, übertreffen BHĀG. P. 4,8,24. BHĀG. P. 4,15,17. — 9〉 zu Grunde richten, zu Nichte machen, vernichten. Med. (wenn nicht kṣīyeran statt ṣiperan zu lesen ist) zu Grunde gehen. kṣiptottaraṃ vacaḥ eine Rede, auf die man nicht zu antworten vermag. — 10〉 kālam die Zeit verbringen, die Z. ruhig abwarten, Z. verlieren, Jmd (Gen.) die Z. vertreiben. dinaṃ kṣiptvā mit Ueberspringung eines Tages, über eines Tag CARAKA. 6,3. — 11〉 addiren. — Caus. kṣepayati — 1〉 werfen lassen in (˚antar). — 2〉 hineinwerfen R. 2,76,16. — 3〉 hinuntersteigen lassen in (Loc.) Chr. 116,1. — 4〉 platzen machen. — Mit ati, ˚kṣipta übergeschnellt, Bez. einer best. Form von Dislocation eines Gelenks WISE 190. [Page2-125-b] SUŚR. 2,27,21. — Mit adhi — 1〉 bewerfen, beschmeissen. — 2〉 *aufsetzen, auflegen. — 3〉 schmähen, beleidigen, verspotten. — 4〉 verspotten, so v. a. übertreffen. — 5〉 (einer Krankheit) begegnen. — 6〉 ˚kṣipantau MBH. 1,3,57 fehlerhaft für ˚kṣiyantau. — Mit apa — 1〉 wegwerfen. — 2〉 fortnehmen, entfernen. — 3〉 schmähen MBH. 2,36,32. v. l. ava. — Mit abhi — 1〉 mit raschem Schlage treffen. — 2〉 *übertreffen. — Mit ava — 1〉 abschnellen lassen (die Bogensehne, den Bogen). avakṣipta nach unten geschnellt, Bez. einer best. Form von Verrenkung. — 2〉 herabschleudern, schleudern auf Jmd (Dat.); hinunterwerfen, werfen in (Loc.) Chr. 122,25. — 3〉 abwerfen, ablegen (ein Kleid). — 4〉 schmähen. v. l. apa. — 5〉 gewähren. — Caus. herabfallen machen. — Mit samava fortschleudern. — Mit ā — 1〉 schleudern —, werfen auf, gegen Etwas (Loc.) oder Jmd (Dat.); anʼs Ufer werfen (von Wellen). — 2〉 mit einem Geschosse treffen. — 3〉 mit Etwas (Instr.) an Etwas (Acc.) streifen, berühren Spr. 7723. — 4〉 an sich ziehen, — reissen, mit sich fortreissen, anziehen (in übertr. Bed.), fesseln Chr. 323,15. ekaviṣayākṣiptacitta Adj. ŚAṂK. zu BĀDAR. 4,1,3. vismayākṣiptahṛdaya Adj. KĀD. II,88,10. ākṣiptacetas Adj. so v. a. ganz in Gedanken Chr. 47,1. — 5〉 in Zuckung versetzen. — 6〉 ab-, weg-, fortnehmen, — von (Abl.) Chr. 316,7. entziehen MBH. 14,7,10. MUDRĀR. 117,17. — 7〉 auseinanderwerfen, zerstreuen. — 8〉 Jmd (Acc.) jagen aus (Abl.). — 9〉 aushängen (Fahnen u. s. w.). — 10〉 hineinlegen, hineinstecken, — in (Loc.). — 11〉 hinweisen —, hindeuten auf Comm. zu NYĀYAM. 6,3,5. andeuten. — 12〉 Etwas zurückweisen, eine Einwendung erheben gegen (Acc.). — 13〉 entlassen, aufgeben (satpatham). — 14〉 Jmd verhöhnen, verspotten. — 15〉 Jmd auffordern, herausfordern zu (Dat.) — 16〉 bewirken, hervorrufen KATHĀS. 7,19. ŚAṂK. zu BĀDAR. 2,2,19. — 16〉 ākṣiptabīja und ākṣipta der beim coitus den Samen zu früh ausspritzt NĀR. 12,16. 13. — 18〉 ākṣipta von einem mit dem Svarita gesprochenen Vocal wohl so v. a. von einer best. Schwenkung der Hand begleitet. — Caus. umwerfen lassen. — Mit paryā umwinden mit (Instr.). — Mit vyā — 1〉 ausstrecken (die Hand) nach (Dat.). — 2〉 aufsperren (den Mund). — 3〉 fortreissen, anziehen, so v. a. fesseln. — 4〉 ˚vyākṣipta voll von. — Mit samā — 1〉 zusammenwerfen, aufhäufen. — 2〉 fortschleudern. — 3〉 heftig bewegen (Lippen, Arme, Knie), laut ausstossen (Worte). — 4〉 hinauswerfen, jagen aus (Abl.). — 5〉 herabwerfen von (Abl.), abreissen. — 6〉 wegnehmen, entziehen MBH. 14,162 (v. l. ā). MBH. 1,23,20. [Page2-125-c] — 7〉 verhöhnen, verspotten. — 8〉 andeuten Comm. zu MṚCCH. 24,18. — Mit ud — 1〉 hinaufwerfen, -heben, -treiben, -ziehen, aufheben, aufsetzen, — auf (Loc.), aufheben von, herausziehen aus (Abl.), ausstossen (den Athem) Ind. St. 9,27. Pass. von einem Planeten über den Horizont erhoben erscheinen GOLĀDHY. 9,1. utkṣipta auch auf einer Höhe aufgestellt. — 2〉 von sich werfen, sich von Etwas befreien. — Mit prod, protkṣipta (so zu lesen st. prokṣita) geworfelt BHĀVAPR. 2,16. — Mit samud — 1〉 hinaufwerfen, aufheben, hinauftreiben. — 2〉 auseinanderwerfen, lösen, abwerfen. — 3〉 befreien von (Abl.). — 4〉 zu Grunde richten. — Mit upa — 1〉 schleudern auf, schwingen gegen (Loc.). — 2〉 mit einem Schlage treffen. — 3〉 hinsetzen. — 4〉 (mit Worten) Jmd verletzen. — 5〉 andeuten KĀD. 182,11. anspielen auf. — 6〉 vor-, zur Sprache bringen, besprechen ŚAṂK. zu BĀDAR. 2,1,37. — Mit ni — 1〉 niederwerfen, hinwerfen, werfen auf (Loc. oder upari), hinschleudern, — treiben nach (Loc.), niederlegen, hinsetzen, — stellen, — legen auf (Loc.), hineinstecken, — legen, — thun in (Loc.); (das Auge, den Blick) werfen auf (Loc. oder Adv. auf tas). — 2〉 Jmd (Loc.) Etwas übergeben, zukommenlassen, hingeben, zur Verwahrung übergeben, Jmds Sorge anvertrauen. Häufig in Verbindung mit haste. — 3〉 Jmd in eine Würde (Loc.) einsetzen, einsetzen als, ernennen zu (Acc.) — 4〉 zurücklassen (R. 2,91,5), im Stich —, fahren lassen, aufgeben. — 5〉 Zahlzeichen hinzeichnen, rechnen LALIT. 167,1. fgg. — 6〉 ˚nikṣipta sich neigend zu, grenzend an. — Caus. aufsetzen —, aufzeichnen lassen. — Mit upani niedersetzen. — Mit pratini wieder niedersetzen. — Mit vini — 1〉 niederwerfen, hinwerfen, niederlegen, hinstellen, hineinstecken, -thun. kakṣavinikṣipta unter die Achsel gesteckt. manaḥ die Gedanken richten auf (Loc.) MBH. 3,224,37. — 2〉 in Verwahrung geben, anvertrauen. — 3〉 Jmd zu Etwas (Loc.) stellen, bei Etwas walten lassen. — Mit saṃni niederlegen. — Mit nis und vinis fehlerhaft für ni und vini. — Mit parā — 1〉 entreissen. — 2〉 anziehen, fesseln. — Mit pari — 1〉 über (eine grosse Entfernung) werfen. — 2〉 umlegen, umwinden. — 3〉 umlegen, umwinden, umgeben, umlagern, umzingeln, umfangen. — 4〉 werfen —, stecken in (Loc.) MBH. 1,189,9. — 5〉 verschleudern. — Mit pra — 1〉 hinschleudern, -werfen, schleudern auf (Loc.), hineinwerfen, -legen, stecken in (Loc.) — 2〉 Jmd Etwas vorsetzen. — 3〉 hinunterlassen, hinabsteigen lassen Chr. 115,30. — 4〉 hinzufügen, addiren. — 5〉 einschalten, interpoliren. [Page2-126-a] — Caus. hineinwerfen —, hineinlegen lassen in (Loc.) — Mit saṃpra hinschleudern. — Mit prati — 1〉 werfen in (Loc.). v. l. pari. — 2〉 *absenden. — 3〉 anstossen, verletzen. — 4〉 zurückweisen, verschmähen. — 5〉 zurückweisen, verwerfen. — 6〉 abfertigen, widerlegen. — Mit vi — 1〉 hin und her werfen, auseinanderwerfen, zerpflücken; (den Blick) hierhin und dorthin werfen. — 2〉 ausdehnen, auseinanderrecken, ausstrecken, (die Brauen) verziehen. — 3〉 (einen Bogensehne) abschnellen lassen, (einen Bogen) abschiessen. — 4〉 *hin und her gehen lassen, so v. a. handhaben Chr. 236,25. — 5〉 heilen. — 6〉 zerstreuen. vikṣipta zerstreut, unaufmerksam. — 7〉 vertreiben, verscheuchen (Schmerzen). — 8〉 vereiteln in avikṣipta. — 9〉 cause to deviate in latitude. — Mit sam — 1〉 zusammenwerfen, aufhäufen. — 2〉 concentriren (den Geist) AMṚT. UP. 15. — 3〉 einzwängen, fesseln. — 4〉 auf einen kleinen Raum zusammendrängen, abkürzen, verkleinern; Pass. zusammenschrumpfen, kleiner werden. saṃkṣipta zusammengerückt, verengert, verkürzt, gedrängt, kurz Chr. 214,23. eng, schmal. — 5〉 klein machen, so v. a. in seiner Nichtigkeit erscheinen lassen BHĀG. P. 8,18,25. — 6〉 zusammenwerfen, so v. a. vernichten. — Mit abhisam auf einen kleinen Raum zusammendrängen. abhisaṃkṣipta der sich zusammengezogen —, sich klein gemacht hat. — Mit upasam in upasaṃkṣepa. — Mit parisam umzingeln.
Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel
1. √kṣip mit abhivi die Flügel schwingen über ĀPAST. ŚR. 15,18,9. [Nachtrag, Band 2]
Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel
1. √kṣip mit pravi, ˚kṣipta hinundher geworfen, so v. a. beunruhigt, gequält (Herz) MĀLATĪM. ed. Bomb. 306,4. v. l. pratikṣipta. [Nachtrag, Band 4]
Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel
1. √kṣip mit ā 12〉, lies verlassen st. entlassen. [Nachtrag, Band 5]
Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel
1. √kṣip Caus. auch verbringen, vertreiben (die Zeit). — Mit ā II. 5. — Mit ativi überaus stark spannen (einen Bogen) MBH. 7,175,18. — Mit abhivi 2. Med. ĀPAST. GṚHY. 23,8. — Mit pravi 4. [Nachtrag, Band 7]
Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel
1. √kṣip II. kṣipta = gata CAṆḌĪŚ. 96. [Nachtrag, Band 7]
Originaltext · Deutsch · Substantiv Feminin
2. kṣip f. (nur Nom. Pl.) Finger.
Whitney Roots 1885 Verbalwurzel
Originaltext · Englisch · Verbalwurzel
kṣip — throw
Apte 1890 Verbalwurzel · Substantiv Feminin
Originaltext · Englisch · Verbalwurzel
kṣip 6 U. (but only P. when preceded by adhi, prati and ati), 4 P. (kṣipati-te, kṣipyati, kṣipta) 1 To throw, cast, send, dispatch, discharge, let go (with loc. or sometimes dat.); marudbhya iti tu dvāri kṣipedapsvadbhya ityapi Ms. 3. 88; śilāṃ vā kṣepsyate mayi Mb.; R. 12. 95; with prati also; Bh. 3. 67, Śi. 15. 86. 2 To place, put on or upon, throw into, srajamapi śirasyaṃdhaḥ kṣiptāṃ dhunotyahiśaṃkayā Ś. 7. 24; Y. 1. 230; Bg. 16. 19. 3 To fix on, attach to (as a blame); bhṛtye doṣān kṣipati H. 2. 4 To cast or throw off, cast away, rid oneself of; kiṃ kūrmasya bharavyathā na vapuṣi kṣmāṃ na kṣipatyeṣa yat Mu. 2. 18. 5 (a) To take away, destroy; Māl. 1. 17. (b) To kill or slay; kesarī niṣṭhurakṣiptamṛgayūtho mṛgādhipaḥ Śi. 2. 53. 6 To reject, disdain. 7 To insult, revile, abuse, scold; Ms. 8. 312, Ms. 8. 270; Śānti. 3. 10. 8 To pour on, scatter, strew. 9 To strike, hit. 10 To distract, afflict; Māl. 4. 8. -WITH paryā to bind or tie up, collect (as hair); (keśāṃtaṃ) paryākṣipat kācidudārabaṃdhaṃ Ku. 7. 14.
Originaltext · Englisch · Substantiv Feminin
kṣip f. Ved. A finger; Rv. 3. 23. 3, Rv. 9. 97. 57.
Cappeller 1887 Substantiv Feminin · Verb
Originaltext · Deutsch · Substantiv Feminin
2. kṣip f. (nur Nom. Pl.) Finger.
Originaltext · Deutsch · Verb
1. kṣip kṣipáti, ˚ti werfen, schleudern, richten (Blicke u. Gedanken); treffen, verletzen, schmähen, schelten;vernichten, verlieren, zubringen (Zeit); p. p. kṣiptá s. bes.— Caus. kṣepayati werfen lassen, herabsteigen lassen, befördern durch (Instr.) in (Loc.) adhi bewerfen beschimpfen, verspotten. abhi anhauen (Pferde). ava herabschleudern, hinunterwerfen, hineinwerfen in (Loc.). ā schleudern, werfen auf; an sich ziehen, fesseln, fortnehmen von (Abl.), entziehen, rauben; p. p. ākṣipra betroffen, angethan, eingenommen. samA zusammenwerfen, misshandeln, verspotten. ud hinaufwerfen, aufheben. samud dass. upa hinwerfen, aufwerfen, auftragen. ni niederwerfen, werfen in, legen auf, einsetzen in (Loc.) niederlegen, zurücklassen, verwahren; übergeben, anvertrauen. vini niederwerfen, niederlegen, nvertrauen. pari über — hinwerfen, umgeben, umwinden; auch = Simpl. pra hinschleudern, hinab-o. hineinwerfen (Loc.), herablassen durch (Instr.) vi hin und her werfen, (handhaben*) zerstreuen, vertreiben, verscheuchen. p.p. zerstreut, unaufmerksam. sam zusammenwerfen, zusammendrängen, abkürzen, verkleinern; p.p. gedrängt, kurz, schmal.
Burnouf 1866 Verbalwurzel
Originaltext · Französisch · Verbalwurzel
*kṣip kṣip. kṣipāmi, kṣipe 1, et kṣipyāmi 4; p. cikṣepa, cikṣipe; f1. kṣeptāsmi; f2. kṣepsyāmi; a1. akṣaipsam; pp. kṣipta. Jeter, lancer: vāṇam une flèche. Précipiter: kṣitau à terre, narake dans l'enfer. Envoyer, congédier; laisser partir. Faire des reproches à qqn., ac.
Abgeleitete Wörter
Quelltextfundstellen (23)
DYS 2 Fundstellen
GoS 1 Fundstelle
HP 6 Fundstellen
HP 1.50–54: Siṃhāsana und Bhadrāsana 2 Fundstellen
Direkt belegt
-
HP 1.50–52 Segment 7
-
HP 1.53–54 Segment 7
PYS 3 Fundstellen
SiSa 2 Fundstellen
SVU 1 Fundstelle
VBT 8 Fundstellen
VBT 57–64: Zwischenräume und Gleichheit 2 Fundstellen
Direkt belegt
Mit AYI Free weitermachen
Bildquelle: AYI Archiv.