rudh रुध् – obstruct; block
adjective · verbal root · Word type unspecified · verb
Dictionary sources
AYI dictionary verbal root
obstruct; block
Cappeller 1891 Word type unspecified · verb
Original text · English · verb
rudh ródhati1 ·v grow, sprout. -- vi = S.
Original text · English · verb
rudh ruṇáddhi runddhé (rundhati) (ruṇáddhi) (runddhé) (rundha°te) (rodhati) ·v pp. ruddha2 obstruct, hold back, keep off, hinder, suppress, shut up, close, stop or fill up, besiege, invest, cover, veil. C. rodhayati, °te hold back, stop, cause to be confined or besieged by (2 acc. or acc. & instr.). -- anu obstruct (a way), hem in, surround; fetter, master, govern; follow immediately (acc.); mostly P. rudhyate (°ti) cleave or cling to, be devoted to, intent upon, engaged in (acc.); conform one's self to, have a regard for (acc.). apa keep or ward off, remove, expel or exclude from (abl.). ava hold back, keep away from (2 acc.), hold fast, confine in, shut up (loc., r. acc.); obstruct, hinder; surround, besiege; cover, veil; remove, expel from (abl.); cling or be devoted to (acc.). M. hold, contain; get, attain. samava shut up, confine; get, attain; P. be contained in (loc.). ā shut up, confine, invest, surround, besiege; ward off, expel drive away. upa the same, drive in (cattle); keep back, retain; molest, pain, harass, trouble, disturb, prevent; menace, compromise; cover, veil. ni hold back or fast, stop, overtake, check, restrain, obstruct, hinder, shut up, confine. saṃni hold back or fast, shut up, confine, check, restrain, suppress; stuff, fill. pari shutup, confine, keep back. pra hold back, obstruct, hinder. prati hold back, resist, disturb, trouble, shut up, confine; veil, cover. vi hinder, obstruct, restrain, suppress, surround, besiege, confine, shut up; M. be opposed by (instr.); P. virudhyate (°ti) be opposed or contrary to (instr.); disagree, contend or fight with (instr. ±saha, gen., loc., or prati). C. render hostile, disunite, exasperate. sam drive in (cattle), confine, keep prisoner, invest, besiege, hold back, stop, detain, hold fast, fetter, withold, refuse; veil, cover. -- Cf. ávaruddha (add.), uparuddha, niruddha, viruddha, saṃruddha.
Original text · English · Word type unspecified
rudh3 ·(--°) stopping, hindering.
Monier-Williams 1872 Word type unspecified · verb
Original text · English · Word type unspecified
rudh 1 . rudh (= rt. 1. ruh), cl. 1. P. ro- dhati, &c., Ved. to sprout, shoot, grow, germinate; [cf. nyag-rodha, 2. ava-rodha.]
Original text · English · Word type unspecified
3. rudh, t, t, t, stopping, restraining, impeding, holding; [cf. kara-r˚.]
Original text · English · verb
rudh 2 . rudh, cl. 7. P. A. ruṇaddhi, runddhe (ep. also rundhati, rundhate, rodhati, Impf. arundhat), rurodha, rurudhe, rotsyati, -te, arudhat or arautsīt, aruddha (Ved. forms araut, rudhmas, arautsi), roddhum (ep. also rodhitum), to stop, check, arrest, restrain, hinder, impede, prevent, obstruct, suppress, oppose; to hold, withhold, retain, keep; to avert, keep off, keep back; to shut, close, lock, shut up, lock up, block up, close up, stop up, fill up; to besiege, blockade, lay siege to, invest; to shut in, enclose, surround, confine (with loc. of the place of confine- ment or with double acc. according to Vopa-deva V. 6); to bind; to cover, cover up, cover over, obscure; to oppress, torment, harass: Pass. rudhyate, Aor. arodhi: Caus. rodhayati, -te (ep. also rundha- yati), -yitum, Aor. arūrudhat, to cause to stop; to restrain, impede, obstruct; to cause to be con- fined; cause to be besieged; to fetter, enchain; to oppress, torment, harass: Desid. rurutsati, -te: Intens. rorudhyate, roroddhi; [cf. perhaps Hib. rundha, ‘secret, mysterious;’ rundhachd, ‘secrecy;’ ruindiamhar, ‘a mystery;’ ruine, ‘secrecy:’ Goth. runa, ‘a mystery:’ Old Germ. runen, runazjan, which may be related to rt. 1. ru.]
Petersburger 1855 adjective · Word type unspecified · verb
Original text · German · adjective
3. rudh (= 2. rudh) adj. zurückhaltend, hemmend: kara˚ MEGH. 40.
Original text · German · Word type unspecified
1. rudh , ródhati so v. a. ruh. Hierher ziehen wir yadrodhàti̱ kṣamì was auf dem Boden sprosst ṚV. 8,43,6. indem wir eine Störung der Versabtheilung hier und in v. 7 annehmen, dessen letzter Pāda mit v. 8 zu verbinden ist. SĀY. erklärt niruṇaddhi und denkt einen acc. hinzu. — Vgl. rodha in nyagrodha. — ava s. 1. avarodha und 1. avarodhana. — ud s. udrodhana. — pra s. prarodhana. — vi sprossen, wachsen: vi yo vī̱rutsu̱ rodhànmahi̱tvota pra̱jā u̱ta pra̱sūṣva̱ntaḥ ṚV. 1,67,9. — Vgl. vīrudh.
Original text · German · Word type unspecified
2. rudh [vgl. [6:395]] (wrong [vgl. [6:379]]) Z. 3 lies tanuruddhaḥ. (revision)
Original text · German · Word type unspecified
2. √rudh Sp. 379, Z. 3 lies tanuruddhaḥ. — vi caus. 3〉 Z. 5 lies mit Ort und Zeit in Widerspruch gebracht; also besser zu 1〉.
Original text · German · verb
2. √rudh , ruṇaddhi, runddhe (āvaraṇe) DHĀTUP. 29,1. ved. partic. rudhatás, episch rundhati, rundhate, rundheya, rundheta, rodhati; arudhat und arautsīt VOP. 14,1. ved. araut, rudhmas, (apa) arodham, arutsmahi, arautsi; rurodha, rurudhe; rotsyati, roddhā Kār. 4 aus SIDDH. K._zu_P. 7,2,10. pass. reflex. aruddha P. 3,1,64. VOP. 24,11. roddhum (rodhitum MBH. 2,926), ruddhvā, ˚rudhya; 1〉 zurückhalten, aufhalten, anhalten, in seiner Bewegung hemmen: na ruṇaddhi yāntam VARĀH. BṚH. S. 78,8. idaṃ ruṇaddhi māṃ padmam VIKR. 103. prayātāṃ kiṃcidantaram . daṇḍādhipo ruṇaddhi sma tṛtīyastām KATHĀS. 4,38. KATHĀS. 48,62. KATHĀS. 73,292. yadyapi cañcalam . mano ruṇadhmi tadapi KATHĀS. 56,114. rundhanti HARIV. 11935. rundhāna MBH. 7,3534. BHĀG. P. 3,13,31. aruṇat ŚIŚ. 9,82. tāṃ (yakṣīṃ) rurodha sa sāyakaiḥ R. 1,28,22. R. 3,34,10. RAGH. 7,32. RAGH. 12,80. RAGH. 15,17. KATHĀS. 10,187. KATHĀS. 13,118. rurudhuḥ MBH. 1,8074. daṇḍena rurudhuḥ prajāḥ MBH. 12,6149. HARIV. 7513. KATHĀS. 25,249. arautsīt MBH. 8,244. arudhat ŚIŚ. 9,72. ruddhvā MĀLAV. 52,6. roddhum R. 2,111,17. R. 3,5,20. Spr. 2920. KATHĀS. 62,224. nagaraṃ praviśan śrāntaḥ samaṃ sainyairarudhyata RĀJA-TAR. 5,451. KATHĀS. 18,392. ruddha GOBH. 2,3,9. R. 1,28,23. R. 7,36,42. VIKR. 121. Spr. 4818. KATHĀS. 42,46. KATHĀS. 45,246 (ruddhāḥ zu lesen). vyūhapraveśataḥ KATHĀS. 48,29. RĀJA-TAR. 3,19. RĀJA-TAR. 3,51. RĀJA-TAR. 4,248. RĀJA-TAR. 6,44. jahadvapuḥ RĀJA-TAR. 49. VET. in LA. (III) 17,22, v. l. raṇe 'ruddhaḥ HARIV. 9199 nach der Lesart der neueren Ausg. maithunaruddhasya pāṇḍoḥ im Beischlaf gehemmt, dem der Beischlaf gewehrt war BHĀG. P. 9,22,26. (kṣiptān) girīnarautsīt BHAṬṬ. 15,80. nadīṃ śuktimatīṃ giriḥ . arautsīt MBH. 1,2367. HARIV. 11207. R. 7,32,15. R. 7,32,18 BHĀG. P. 9,15,20. zurückstossen BHAṬṬ. 8,80. astre ruddhe MBH. 5,7205. R. 3,35,48. śakyate naiva roddhuṃ ca kathamapyadhunā mayā (pravahaṇam) ich kann das Schiff nicht zurückhalten KATHĀS. 26,14. yānapātramakasmādabhavadruddhaṃ vyāsaktamiva kenacit KATHĀS. 18,294. KATHĀS. 18,298. KATHĀS. 18,303. dhārayāmāsa jīvitam . hṛdi praviṣṭayā ruddhaṃ tatpratyāgamavāñchayā KATHĀS. 230. zurückhalten, festhalten, vor einem Falle bewahren: āśābandhaḥ kusumasadṛśaṃ prāyaśo hyaṅganānāṃ sadyaḥpāti praṇayi hṛdayaṃ viprayoge ruṇaddhi MEGH. 10. kareṇa ruddho 'pi hi keśapāśaḥ RAGH. 7,6. kararuddhanīvi (vasana) ŚIŚ. 9,75. — 2〉 hemmen, unterdrücken, verhindern, wehren: prā̱ṇam AV. 11,3,55. oṣadhiruddhavīrya RAGH. 2,32. BHĀG. P. 3,8,11. BHĀG. P. 4,22,39. rundhannapi dhiyā śucaḥ BHĀG. P. 9,11,16. ruṇaddhyarthāgamam VARĀH. BṚH. S. 53,62. ruddhagir BHĀG. P. 10,82,14. BHĀG. P. 10,60,23. Spr. 2083. roddhuṃ hasitam Spr. 2084. ruddhataṭābhimukhya (d. i. ruddha + taṭā˚, nicht ruddha — taṭa + ā˚) Spr. 2586. bhavatāmananujñātaṃ (subj.) ruṇaddhi mama vikramam R. 5,58,7. aruddha ca parākramam BHAṬṬ. 15,63. ruddhāloke narapatipathe MEGH. 38. ruddhā dṛṣṭiḥ DAŚAK. 73,5. nidrāṃ nayanasalilotpīḍaruddhāvakāśām MEGH. 88. ruddhāpāṅgaprasara MEGH. 93. prāṇāpānagatī ruddhvā BHAG. 4,29. viyati vahatāṃ nakṣatrāṇāṃ gatīrapi PRAB. 54,13. divyānāṃ ca gatī roddhum KATHĀS. 33,188. rurudhustasya praveśam KATHĀS. 18,107. KATHĀS. 46,201. kṣitibhṛdruddhanirgama RĀJA-TAR. 2,38. ruddhapravāhā vitastā RĀJA-TAR. 4,703. duratipāko dakṣiṇābhiśca ruddhaḥ VARĀH. BṚH. S. 46,17. raṇareṇavo rurudhire rudhireṇa suradviṣām der Staub wurde gebunden RAGH. 9,21. kiṃ ruddhaṃ te mayāśanam habe ich dir das Essen versagt? KATHĀS. 27,35. bhūmāvarundhatī khyātā rundhatyapi satīdhuram (so ist zu schreiben) die oberste Stelle der tugendhaften Frauen (anderen Frauen) versagend d. i. selbst an der Spitze der tugendhaften Frauen stehend KATHĀS. 80. mantrā ruddhāḥ gehemmt, nicht wirkend SARVADARŚANAS. 171,10. — 3〉 zurückhalten so v. a. bei sich behalten: ā̱re àbhūdvi̱ṣamàraut AV. 10,4,26. so v. a. sparen, kargen mit (acc.): tvaṃ jìgetha̱ na dhanā̀ rurodhitha ṚV. 1,102,10. tasmaì kṛṇomi̱ na dhanā̀ ruṇadhmi ṚV. 10,34,12. yo de̱vakā̀mo̱ na dhanā̀ ruṇaddhi ṚV. 10,42,9. — 4〉 einschliessen, einsperren in (loc.): vimāne tāṃ rurodha R. 7,24,2. rurudhustaṃ mahīpālaṃ pure MĀRK. P. 122,14. rāvaṇāntaḥpure ruddhā R. 4,58,25. R. 6,10,11. M. 9,12. BHĀG. P. 1,8,23. BHĀG. P. 4,28,60. BHĀG. P. 7,1,27. manaḥ — hṛdi rundhyācchanaiḥ BHĀG. P. 15,33. gartaruddha ivoragaḥ R. 4,34,2. ātmaruddhāni (oṣadhibījāni) BHĀG. P. 4,17,24. mit doppeltem acc.: rurodha gokulaṃ gopīḥ VOP. 5,6. einen Weg versperren: ruddhvā rathamārgam R. 3,56,8. MEGH. 100. ruṇadhmi saviturmārgam BHAṬṬ. 6,35. einen Feind, einen Ort einschliessen, belagern, besetzen: ekaṃ ruddhvā sthitāḥ santo ruddhāḥ smo 'nyena śatruṇā KATHĀS. 49,70. aruṇadyavanaḥ sāketam, aruṇadyavano mādhyamikān PAT._in_Ind. St. 5,151. laṅkāyā uttaraṃ dvāram R. 6,16,25. rurodha ca gṛhaṃ tasya KATHĀS. 17,81. fg. KATHĀS. 43,104. KATHĀS. 88,26. fg. KATHĀS. 112,163. yatsaṃprati gṛhamapi me balavattareṇa makareṇa ruddham besetzt PAÑCAT. 227,21. arundhattāṃ purīm MBH. 3,638. MBH. 3,15237. R. GORR. 1,68,19. R. GORR. 1,68,21. R. GORR. 6,16,55 (med.). VARĀH. BṚH. S. 7,19. BHĀG. P. 3,3,10. BHĀG. P. 4,28,2. BHĀG. P. 8,15,23 (med.). BHAṬṬ. 15,10. puraṃ cārudhyatāriṇā MĀRK. P. 37,18. BHAṬṬ. 14,29. KATHĀS. 51,105. BHĀG. P. 9,10,17. verschliessen: nagaradvāram R. 4,9,66. RĀJA-TAR. 5,431. ruddhā guhāḥ kim Spr. 4053. (vāyuḥ) rurodha sarvabhūtāni yathā varṣāṇi vāsavaḥ R. 7,35,50. R. 7,35,58 — 5〉 verhüllen, verdecken: arkaṃ rundhyāṃ śaraiḥ R. 3,55,10. R. 4,27,9. R. 4,37,29. RAGH. 14,82. KATHĀS. 108,7. RĀJA-TAR. 3,60. śarairantarikṣaṃ rurundhatuḥ (sic) R. 6,90,17. MṚCCH. 76,6. RĀJA-TAR. 2,139. bhūtaṃ (ein Wesen) rundhānaṃ rodasī śarīreṇa VARĀH. BṚH. S. 53,2. dyāṃ (khaṃ die neuere Ausg.) bhuvaṃ caiva rundheya (rundheyam ed. Calc.) HARIV. 305. vastrāntararuddhavaktrāḥ MṚCCH. 159,18. ghanatimiraruddhe ca nayane Spr. 1615. śokodbhavabāṣparuddhadṛśaḥ VARĀH. BṚH. S. 3,14. KATHĀS. 14,24. Spr. 2277. BHĀG. P. 1,15,30. BHĀG. P. 4,30,44. megharuddha MBH. 5,7195. caraṇārdharuddhavasudha so v. a. mit dem halben Fusse den Erdboden berührend Spr. 1246. ruddha = saṃvīta. āvṛta AK. 3,2,40. H. 1476. — 6〉 verstopfen, erfüllen, anfüllen: aśrubhiḥ kaṇṭhadeśam KATHĀS. 17,81. mukhaṃ bāṣpo ruṇaddhi me R. 4,60,1. hastaruddhamukhāḥ R. 52,25. R. 53,1. ājyadhūmodbhavo gandho (ājyadhūmo bhavedgandho ed. Calc., ājyadhūmodbhavodgandho ed. Bomb.) ruṇaddhīva tapovanam MBH. 13,6482. veśmāni dhūmaruddhāni MBH. 14,1741. ruddhavasudhānmlecchānnirvāsya RĀJA-TAR. 1,115. jvālāruddhamivoragam R. 4,33,41. grāsaruddhavadana (vājin) VARĀH. BṚH. S. 93,7. — 7〉 peinigen, hart mitnehmen: marma me niśitaḥ śaraḥ . ruṇaddhi (= pīḍayati Comm.) mṛdu sotsedhaṃ tīramamburayo yathā .. R. 2,63,43. — 8〉 ruddha = avaruddha erhalten BHĀG. P. 2,7,21. — caus. 1〉 zurückhalten, aufhalten: kauravāndravato hyeṣa karṇo rodhayate MBH. 8,2903. — 2〉 Jmd durch Jmd einsperren lassen, mit dopp. acc.: rodhayāmāsuriṣṭaṃ tāṃ sugopyamapi PAÑCAR. 1,14,105. belagern lassen durch (instr.): laṅkāṃ rodhayāmāsa vānaraiḥ RAGH. 12,71. — 3〉 Macht ausüben auf, fesseln; mit acc.: na rodhayati māṃ yogo na sāṃkhyaṃ dharma eva ca BHĀG. P. 11,12,1. — 4〉 quälen, peinigen: maithilīṃ haratā tena māṃ ca rodhayatā bhṛśam R. 4,5,22. in dieser Bed. auch rundhayati in der Verbindung: śoko māṃ rundhayatyayam MBH. 3,999. MBH. 12,191. MBH. 12,733; vgl. radh caus. (2). — anu 1〉 versperren: śilābhiḥ u. s. w.: ye mārgamanurundhanti MBH. 13,1649. einschliessen, umzingeln: rudrānucarairmakho mahān — anvarudhyata BHĀG. P. 4,5,13. fesseln, in seine Gewalt bringen, beherrschen: yāvanmano rajasā pūruṣasya sattvena vā tamasā vānuruddham BHĀG. P. 5,11,4. tapovanamanurundhanti ŚĀK. 18,10, v. l. für tapovanamuparundhanti in Verwirrung bringen. — 2〉 pass. oder Klasse 4. sich einschliessen in, sich hängen an (acc.): sauṣàdhī̱ranù rudhyase ṚV. 8,43,9; vgl. P. 6,1,134, Sch. — 3〉 kleben an (acc.): anurundhyādaghaṃ tryaham so v. a. während dreier Tage wird er der Sünde nicht los M. 5,63. so v. a. Jmd auf dem Fusse folgen: ayamanurudhyamānastāpasībhyāmabālasattvo bālaḥ ŚĀK. CH. 151,2 (anubadhyamānaḥ die andere Rec.). pumāṃsamanurudhya jātā so v. a. unmittelbar nach P. 3,2,100, Sch. an Jmd oder Etwas hängen, Jmd zugethan sein, einer Sache sich hingeben, obliegen, sich angelegen sein lassen; med. und act.: eke tamanurundhānā jñātayaḥ paryupāsata BHĀG. P. 10,2,4. nānurundhanti śrotṛcittānuvartanam RĀJA-TAR. 3,95. mānuṣaṃ lokamāsādya tajjātimanurundhataḥ (kṛṣṇasya) BHĀG. P. 10,7,3. sargādi yo 'syānuruṇaddhi BHĀG. P. 4,17,33. gewöhnlich anurudhyase (kāme DHĀTUP. 26,65) und ˚si in dieser Bed.: yattvamadyāpi — rāmamevānurudhyase MBH. 3,16194. nānurudhye virudhye vā na dveṣmi na ca kāmaye MBH. 12,9349. MBH. 15,966. samasthamanurudhyante viṣamasthaṃ tyajanti (yoṣitaḥ) R. 3,19,6. bhartāramanurudhyantaḥ kliśyante vīrapatnayaḥ MBH. 4,492. gataśrīkān — pārthānnānuroddhuṃ tvamarhasi MBH. 3,15632. anuruddhaḥ (tanuruddha beide Ausgg.) śikhī rājā mithyopacarito mayā dem ich zugethan bin MBH. 5,1308. ityādibhiḥ priyaśatairanurudhya mugdhām seine Zuneigung zu erkennen gebend UTTARAR. 55,3 (71,1). yadyadālambase kāma tattadevānurudhyase daran hängst du Spr. 3594. dharmam, jñānam, kāmamanurudhyate NIR. 14,6. MBH. 5,4156. Spr. 4275. doṣam MBH. 3,13891. sukhapriye MBH. 5,950. dharmyamupabhogam MBH. 12,6676 (anurudhye st. anurundhye ed. Bomb.). śaucam MBH. 12,8390. nijapratijñāmanurudhyamānā mahodyamāḥ karma samārabhante haltend an Spr. 216. dharmamevānurudhyati MBH. 3,2169. artham MBH. 3,12678. sukhapriye MBH. 5,648 (kāmāt st. kāmān ed. Bomb.). kāmamanurundhyatā (lies ˚rudhyatā) MĀRK. P. 75,16. āśrame vāsamanurudhya Gefallen findend an R. 7,48,5. — 4〉 gutheissen, billigen; med.: imāmamūlāṃ govindarājoktiṃ nānurundhmahe KULL._zu_M. 4,7. M. 11,180. śrutavānasmi yatkarma kṛtavānasi bhārgava . anurudhyāmahe brahmanpiturānṛṇyamāsthitam (āsthitaḥ ed. Bomb.) .. wir billigen es, dass du R. 1,76,2. yajñairvicitrairyajato bhavāya te rājansvadeśānanuroddhumarhasi BHĀG. P. 4,14,21. — 5〉 sich richten nach, Rücksicht nehmen auf: mano 'nurundhatī bhartuḥ MBH. 13,4497. lokagāthāmanurundhānaḥ SARVADARŚANAS. 2,1. nānurotsye jagallakṣmīm BHAṬṬ. 16,23. hanta tiryañco 'pi paricayamanurudhyante UTTARAR. 51,8 (66,8). anurudhyasva bhagavato vasiṣṭhasyādeśam UTTARAR. 75,12 (97,7). śaktirguṇāśrayā tatra pradhānamanurudhyate Verz. d. Oxf. H. 162,b, N. 7. svāmanurudhya buddhim Verz. d. Oxf. H. 198,b, No. 467. na cāsyā hṛdayamananurudhya svecchayā narma kuryāt KĀMAŚ._bei_MALLIN._zu_KUMĀRAS. 7,94. nāyaṃ pāpo mayā kṛṣṇa yuktaḥ syādanurodhitum . prāṇena er verdient nicht, dass ich in Bezug auf sein Leben Rücksicht auf ihn nehme MBH. 2,926. svargārthamanuruddhaḥ so v. a. den Himmel im Auge habend Spr. 4673, v. l. — Vgl. anuruddha fg., anurodha fgg. — apa abhalten, abwehren; verstossen, ausschliessen, namentlich von Herrschaft oder Besitz vertreiben: apà jā̱yāmàrodham ṚV. 10,34,2. ṚV. 10,34,3. atithim AIT. BR. 5,30. a̱nya̱kṣe̱tre apàruddha̱ṃ caràntam AV. 3,3,4. AV. 12,3,43. ape̱maṃ jī̱vā àrudhangṛ̱hebhyàḥ AV. 18,2,27. rāṣṭrāt AIT. BR. 8,10. ŚAT. BR. 12,9,3,1. TS. 2,2,8,5. TS. 2,3,1,1. yo 'vàgata̱ḥ so 'pàrudhyatā̱ṃ yo 'pàruddha̱ḥ so 'vàgacchatu TS. 6,6,5,3. KĀṬH. 27,5. sindhukṣidrājarṣirjyogaparuddhaścaran PAÑCAV. BR. 12,12,6. PAÑCAV. BR. 15,3,25. PAÑCAV. BR. 18,5,5. KĀTY. ŚR. 19,1,3. KĀTY. ŚR. 22,9,16. aparuddha KĀM. NĪTIS. 13,73 fehlerhaft für uparuddha (vgl. KĀM. NĪTIS. 67). Vgl. aparoddhar, aparodha. — desid. aparurutsyamāna den man abschaffen will KĀṬH. 37,11. — vyapa intens. Jmd verstossen, der Herrschaft berauben R. ed. Bomb. 2,58,20; vgl. u. ava intens. — abhi 1〉 abwehren, abhalten MBH. 8,4308. — 2〉 in Verwirrung bringen: sainikāstapovanamabhirundhanti ŚĀK. CH. 24,10. ŚĀK. CH. 33,3. uparundhanti die andere Recension. — ava 1〉 Jmd abhalten, zurückhalten: na śaśākottarairvākyairavaroddhuṃ samudyatam R. 3,1,33. mā gā ityavaruddhā ŚĀK. 35. SĀH. D. 48,8. versperren, hemmen: srotasāṃ vartmānyavarudhyante garbheṇa SUŚR. 1,328,8. festhalten, einschliessen (nach dem Comm.): avà śma̱śā rùdha̱dvāḥ ṚV. 10,105,1. absondern, zurückstellen, einsperren; beseitigen: gavāṃ sahasram ŚAT. BR. 11,6,3,1. ŚAT. BR. 14,6,1,2. udgātāram ŚAT. BR. 13,2,3,2. sapta bhrātṛvyān ŚAT. BR. 14,5,2,1. ŚAT. BR. 14,6,1,2. ŚĀṄKH. BR. 12,8. ṢAḌV. BR. 4,2. avārodhi gaurdevadattena wurde eingesperrt, avāruddha gauḥ svayameva sperrte sich selbst ein P. 3,1,64, Sch. mit doppeltem acc. P. 1,4,51. avaruṇaddhi gāṃ vrajam Schol. śokaṃ cittamavārudhat er schloss seinen Kummer inʼs Herz ein BHAṬṬ. 6,9. gewöhnlicher mit acc. und loc.: ātmānamātmanyavarudhya BHĀG. P. 2,2,16. īśvaraḥ sadyo hṛdyavarudhyate 'tra kṛtibhiḥ śuśrūṣubhiḥ BHĀG. P. 1,1,2. tiryaṅmanuṣyavivudhādiṣu — avaruddhadehaḥ BHĀG. P. 3,9,19. avaruddhāsu dāsīṣu eingeschlossen YĀJÑ. 2,290. ajāvikāḥ eingehegt M. 8,236. mahimā tasya vṛddhabandhakyā avaruddha ivābhavat gleichsam eingesperrt RĀJA-TAR. 6,286. tāmavaruddhatvamanaiṣīt so v. a. sperrte sie in seinen Harem ein (vgl. avarodha) RĀJA-TAR. 4,677. bhavānīnāthaiḥ strīgaṇārbudasahasrairavarudhyamānaḥ (= sarvataḥ sevyamānaḥ Comm.) umlagert, umgeben BHĀG. P. 5,17,16. belagern: puramavāruṇat DAŚAK. 93,20. kāñcyā gāḍhatarāvaruddhavasanaprāntā zugezogen, zusammengebunden Spr. 630. med. bei sich behalten, zurückhalten so v. a. nicht gewähren: ayaṃ pravartito dharmastulāṃ dhārayatā tvayā . svargadvāraṃ ca vṛttiṃ ca bhūtānāmavarotsyate .. MBH. 12,9396. in sich schliessen, enthalten BHĀG. P. 8,12,11. avarudh = aparudh verstossen, ausschliessen, vertreiben: yasya cārthe 'varudhyase R. 2,30,9. rāṣṭrāt KAUŚ. 16. ŚĀṄKH. ŚR. 14,50,8. pāñcālasya vane vasato varudrasya (d. i. 'varuddhasya, wie schon WEBER vermuthet hat) KĀṬH. ANUKR._in_Ind. St. 3,460. avaruddho 'caratpārtho varṣāṇi tridaśāni ca MBH. 4,2011. avaruddha bedeckt, verhüllt: nigaditarūpairjaladharajālaistryahamavaruddhaṃ dvyahamatha vāhaḥ . yadi viyadevaṃ bhavati subhikṣam VARĀH. BṚH. S. 24,20. avaruddhaścaran unerkannt, incognito DAŚAK. 101,15. — 2〉 act. verleihen, verschaffen (für Jmd abfordern): sā me 'muṣmādidamavarundhyāt (v. l. avarunddhām erlange für mich) KAUṢ. UP. 2,3. med. erhalten, erlangen, erreichen (für sich absondern, als sein Theil verwahren): apàrimitaṃ lo̱kamavà rundhe AV. 9,5,22. AV. 9,6,9. AV. 9,5,40. pa̱tho dèva̱yānā̀n AV. 15,11,3. a̱mṛtàsya bha̱kṣam AV. 13,2,15. tena̱ vai sa de̱vatā̀ścendri̱yaṃ cāvā̀rundha TS. 2,5,3,2. sa̱rvatà e̱vainàmava̱rudhyà cinute TS. 5,7,10,2. pra̱jāmavàrundhīmahi TS. 7,2,6,1. AIT. BR. 1,6. AIT. BR. 1,12. AIT. BR. 2,17. AIT. BR. 3,2. kāmam KĀṬH. 33,1. ŚAT. BR. 4,6,9,20. annam ŚAT. BR. 5,2,2,3. ŚAT. BR. 10,6,5,8. sarvaṃ haivāsya tadāptamavaruddhamabhijitam ŚAT. BR. 11,2,7,1. ŚAT. BR. 12,7,2,7. ŚAT. BR. 14,4,3,31 (avārundhat BṚH. ĀR. UP. 1,5,21). ṢAḌV. BR. 3,7. CHĀND. UP. 2,15,2. BHĀG. P. 2,7,21 (wo die ed. Bomb. amṛtāyuravāvarundha āyuśca liest; das erste ava erklärt der Comm. avasannaṃ pūrvaṃ daityaiḥ). BHĀG. P. 3,25,27. BHĀG. P. 4,13,9 (avarundhānaḥ = āpnuvan, jānan Comm.). BHĀG. P. 5,1,15. BHĀG. P. 5,2,21. BHĀG. P. 5,4,4. BHĀG. P. 5,14,1. BHĀG. P. 5,1,22. BHĀG. P. 5,1,33 (der Comm. ergänzt sukhaduḥkhādi, BURNOUF übersetzt avarundhāna durch sʼarrêtant). BHĀG. P. 5,14,39 (avarundhate st. avarunddhe). BHĀG. P. 10,68,28. BHĀG. P. 11,12,2. act.: parāṃ kāṣṭhāmacirādavarotsyasi BHĀG. P. 3,33,10. sarve kāmā avaruddhāḥ syuḥ ŚAṂK._zu_CHĀND. UP. S. 16. BHĀG. P. 3,23,7. BHĀG. P. 10,15,22. MĀRK. P. 49,58 (?) — 3〉 an Jmd hängen, Jmd zugethan sein (vgl. anu): pṛthumevāvarundhatī BHĀG. P. 4,15,5. — Vgl. 2. avarodha fg., 2. avarodhana. — caus. vegāvarodhita wohl verstopft SUŚR. 2,239,3. — desid. med. avarurutsate zu erlangen wünschen, einzuholen suchen TS. 1,5,1,1. TBR. 1,3,7,1. TBR. 2,1,2,1. AIT. BR. 1,12. amṛtatvam ŚAT. BR. 10,4,3,6. KĀṬH. 12,5. paśūn ĀŚV. ŚR. 11,2,18. BHĀG. P. 3,9,18. BHĀG. P. 9,13,10. act. BHĀG. P. 4,8,30. — intens. aus der Herrschaft vertreiben, der Herrschaft berauben: atikrāntavayā rājā mā smainamavarorudhaḥ (smainaṃ vyaparorudhaḥ ed. Bomb.) . kaumārarājye jīvasva tasyaivājñā pravartatām .. R. 2,58,20. — paryava s. paryavarodha. — pratyava 1〉 hemmen, unterdrücken: pratyavaruddhabhojana BHĀG. P. 1,10,1. = saṃkucitabhoga oder prāptabhoga Comm. — 2〉 wiedererlangen: smṛtiṃ pratyavarudhya BHĀG. P. 2,2,1. — Vgl. pratyavarodhana. — samava 1〉 einsperren, einschliessen: kośakāro yathātmānaṃ kīṭaḥ samavarundhati (= ˚ruṇaddhi) MBH. 12,11266. pass. enthalten sein: ekasminyajñakratau samavarudhyante PAÑCAV. BR. 16,15,9. PAÑCAV. BR. 19,9,5. — 2〉 erlangen, erhalten: ˚ruddha BHĀG. P. 10,87,14. — 3〉 pass. ausgeschlossen werden, einer Sache verlustig gehen: samavarudhyate im Gegens. zu yujyate HARIV. 11778 nach der Lesart der neueren Ausg. (NĪLAK. macht auf die überschüssige Silbe aufmerksam). — ā 1〉 einschliessen, einsperren: vatsānārudhya śādvale BHĀG. P. 10,13,7. umzingeln, belagern: teṣu teṣvavakāśeṣu śīghramārudhyatāṃ purī HARIV. 5013. — 2〉 abwehren, verscheuchen: bandhutā śucamāruṇat BHAṬṬ. 17,49. — 3〉 festhalten, herholen, beitreiben: ā̱ru̱ndhā̱no gadhyā̀ sa̱matsù ṚV. 4,38,4. ā rùndhāṃ sa̱rvatò vā̱yuḥ AV. 3,20,10. vāyavārundhi no mṛgān KAUŚ. 127. rasam ŚAT. BR. 3,9,3,13. ŚAT. BR. 3,9,3,15. ŚAT. BR. 3,9,3,24. — 4〉 med. sich enthüllen, sich entwickeln (?): akṣurārundhate, śrotramā˚, prāṇa ā˚ KAUṢ. UP. 2,2. ārunddhe v. l. — Vgl. ārodhana. — caus. 1〉 versperren: padbhyāmārodhayanmārgam MBH. 1,4188. belagern: nagaryāḥ paścimaṃ dvāraṃ śīghramārodhayantu HARIV. 5015. — 2〉 belästigen: kākenārodhyamānā R. 2,96,40; vgl. u. ruṭh. — samā versperren: tasya mārgaṃ samārudhya R. 7,32,42. — ud hinaustreiben, verdrängen aus: medhāvī rājā sarvebhyo māntebhya udarautsīt ŚAT. BR. 14,7,1,41. — upa 1〉 einsperren, einschliessen, eintreiben: vaḍàvā̱ upàrundhanti mithuna̱tvāyà TBR. 3,8,22,3. ŚAT. BR. 13,2,3,2. paśūn ŚAT. BR. 3,7,3,4. gāḥ CHĀND. UP. 4,6,1. ajāścaivoparotsyante payaso 'rthe yugakṣaye HARIV. 11158. uparodham absol. in Verbindung mit einem loc. oder instr. P. 3,4,49. vrajoparodhaṃ gāḥ sthāpayati, vraja uparodham und vrajenoparodham Schol. uparuddha ein Gefangener RAGH. 18,17. einen Feind, eine Stadt einschliessen, umzingeln, belagern: uparudhyārimāsīta M. 7,195. uparuddha (bala) KĀM. NĪTIS. 13,67. KĀM. NĪTIS. 13,73 (hier aparuddha gedruckt). balaiḥ samantāduparuddhaṃ kusumapuram MUDRĀR. 41,15. PAÑCAT. ed. orn. 55,16. yavanoparuddhāyatana BHĀG. P. 4,28,13. abhyantaraṃ viśituḥ pramadoparuddhaṃ (˚ruddhau?) lokasya eingeschlossen, umringt KATHĀS. 34,259. — 2〉 zurückhalten, behalten, nicht aus den Händen geben: saṃbhūya vaṇijāṃ paṇyamanargheṇoparundhatām . vikrīṇatāṃ vā vihito daṇḍa uttamasāhasaḥ .. YĀJÑ. 2,250. — 3〉 belästigen, plagen, beunruhigen, behelligen: mā moparotsīḥ KAṬHOP. 1,21. uparundhanti rājāno bhūtāni vijayārthinaḥ MBH. 12,3584. RAGH. 4,83. uparodhati R. 7,74,6. uparundhānāḥ (uparuddhānām die neuere Ausg., = aparādhavatām NĪLAK.) HARIV. 6058. evaṃ bahubhirvākyairuparundhya R. 7,73,19. paradārān — noparoddhumihārhasi R. 5,47,16. RAGH. 5,22. MĀRK. P. 19,5. uparudhyamāna BHĀG. P. 5,14,5. bāṣyavegoparuddhātman R. GORR. 2,58,25. balīyasā R. GORR. 3,45,4. BHĀG. P. 4,28,15. BHĀG. P. 4,28,24. BHĀG. P. 5,26,16. prāṇānuparuṇatsi me so v. a. bedrohen, in Gefahr bringen R. 2,75,41. R. GORR. 2,65,41. R. GORR. 2,79,26. uparudhyanti me prāṇāḥ R. GORR. 3,73,14. paurā asmadanveṣiṇastapovanamuparundhanti bringen in Verwirrung ŚĀK. 18,10. ŚĀK. 24,8. — 4〉 Jmd aufhalten, zurückhalten: mā gā ityuparuddhā v. l. für avaruddhā ŚĀK. 35. Etwas hemmen, unterbrechen, stören: pravṛttaṃ noparundheta śanairagnimivendhayet MBH. 12,7817. śastraṃ dvijātibhirgrāhyaṃ dharmo yatroparudhyate M. 8,348. DAŚAK._in_BENF. Chr. 182,17. kṛtyamārabdhaṃ kiṃ na pūrvamupārudhaḥ R. 2,36,14. uparudhyate tapo 'nuṣṭhānam ŚĀK. 57,13. uparuddhavṛttiṃ bāṣpaṃ kura ŚĀK. 90. bāṣpoparuddhayā vācā R. GORR. 2,60,4. — 5〉 verhüllen, verdecken: reṇuḥ — uparurodha sūryam RAGH. 7,36. uparuddhāṃ ca jagatīṃ tamaseva samāvṛtām R. 2,69,11. — 6〉 = aparudh verstossen, von der Regierung ausschliessen: sagaro 'jyeṣṭhaṃ putramupārudhat R. 2,34,16. rāmaḥ kimakarotpāpaṃ yenaivamuparudhyate R. 2,36,26. — Vgl. uparodha fgg. — caus. verkürzen, verringern, Einbusse erleiden lassen: dharmārthavidyākālānanuparodhayankāmasūtraṃ tadaṅgavidyāśca puruṣo 'dhīyīta Verz. d. Oxf. H. 216,b,29. — pratyupa verstopfen: pratyuparuddhakaṇṭho na kiṃcidūce 'śrupariplutākṣaḥ BHĀG. P. 11,29,35. — samupa hemmen, unterbrechen, stören: śaudraṃ hi kurvataḥ karma dharmaḥ samuparudhyate MBH. 13,2148. — ni 1〉 zurückhalten, festhalten, aufhalten, anhalten, in seiner Bewegung hemmen: śru̱taràthe pri̱yaràthe̱ dadhā̀nāḥ sa̱dyaḥ pu̱ṣṭiṃ nìrundhā̱nāsò agman ṚV. 1,122,7. sa ni̱rudhyā̱ nahùṣo ya̱hvo a̱gnirviśàścakre bali̱hṛ ta̱ḥ sahòbhiḥ ṚV. 7,6,5. dasyubhirniruddhānāṃ tvaṃ gatiḥ paramā nṛṇām MBH. 4,199. etāṃścāpi nirotsyāmi veleva makarālayam MBH. 5,2281. MBH. 7,5335. HARIV. 5810. ŚĀK. 16,16. niveṣṭukāmaṃ nyarautsīt Verz. d. Oxf. H. 259,a,20. tvaṃ cennīcapathena gacchasi payaḥ kastvāṃ niroddhuṃ kṣamaḥ Spr. 3020. sajjamānamakāryeṣu nirundhyurmantriṇo nṛpam Spr. 3116. niruddhā makṣikābhiḥ VARĀH. BṚH. S. 92,2. KATHĀS. 4,36. KATHĀS. 42,127. RĀJA-TAR. 1,322. kiṃ dharmeṇa nirudhyase RĀJA-TAR. 4,32. MĀRK. P. 102,3. BHAṬṬ. 16,20. vegādahaṃ pravisṛtaṃ pavanaṃ nirundhyām so v. a. einholen MṚCCH. 10,20. srotaḥ hemmen SUŚR. 1,102,2. SUŚR. 1,262,8. niruddhālepanasaṃjñastenāsrāvasaṃnirodhaḥ den Ausfluss hemmend SUŚR. 64,13. pakṣmaprāntavrajapuṭaniruddhena bāṣpeṇa Spr. 1720. mit Ergänzung von ratham so v. a. lenken ŚĀK. 169. abhalten, abwehren: ni̱ru̱ndhā̱no amàti̱ṃ gobhìḥ ṚV. 1,53,4. vṛ̱trā ṚV. 1,8,2. AIT. BR. 1,10. AIT. BR. 3,36. snātvādudakāt ŚAT. BR. 13,4,2,17. — 2〉 hemmen, unterdrücken, verhindern, wehren: nyarundhannudgaladbāṣpam BHĀG. P. 1,10,14. BHĀG. P. 1,11,33. BHĀG. P. 3,23,50. antarikṣe gatiryeṣāṃ darśanaṃ ca nyarudhyata (so ist zu lesen) MBH. 4,1053. HARIV. 11770. HARIV. 11781. nijasaukhyaṃ nirundhānaḥ Spr. 1756. aihikāmuṣmikānkāmānnirudhya MĀRK. P. 39,23. niruddhā vāsanāḥ kena RĀJA-TAR. 3,424. SARVADARŚANAS. 164,5. BHAṬṬ. 3,39. tadā śvā niruṇaddhi yātrām VARĀH. BṚH. S. 89,14. VARĀH. BṚH. S. 86,56. — 3〉 einschliessen, einsperren: atìṣṭha̱nnirùddhā̱ āpàḥ pa̱ṇinèva̱ gāvàḥ ṚV. 1,32,11. ni̱ru̱ddhaścìnmahi̱ṣasta̱rṣyāvā̀n ṚV. 10,28,10. yā̱ci̱tāṃ nìrundhā̱naḥ einschliessend, nicht herausgebend AV. 12,4,36. AV. 5,17,12. ŚAT. BR. 3,7,3,8. vipraduṣṭāṃ striyaṃ bhartā nirundhyādekaveśmani M. 11,176. KATHĀS. 34,184. girivraje niruddhānāṃ rājñāṃ kṛṣṇena mokṣaṇam MBH. 1,409. R. 5,16,51. niruddhatoya (makarā laya) R. 5,93,11. BHĀG. P. 5,26,34. mano hṛdi nirudhya BHAG. 8,12. einen Weg versperren: nirundhānāḥ satāṃ mārgam KĀM. NĪTIS. 4,12. mārgaṃ niroddhum MṚCCH. 85,23. nyarundhaṃścāsya panthānam BHAṬṬ. 17,49. einen Ort einschliessen, belagern: nirurudhuḥ — balairnṛpamandiram RĀJA-TAR. 1,368. rājadhānīṃ niruddhavān RĀJA-TAR. 6,125. BHĀG. P. 9,6,16. BHĀG. P. 10,50,4. BHĀG. P. 10,76,9. verschliessen, schliessen: niruddhe nandinā dvāre KATHĀS. 1,46. KATHĀS. 50,188. niruddhavātāyanamandira ṚT. 5,2. śrotre niruddhe mayā Spr. 996. die Sinne, das Herz (gegen die Aussenwelt) verschliessen: nirudhya cendriyagrāmam MBH. 3,13633. niruddhacetaso 'kṣāṇi niruddhānyakhilānyapi Spr. 1604. mano nirundhyāt Spr. 2867. dvāraṃ nirudhyāsum BHĀG. P. 4,8,80. niruddhakaraṇāśaya BHĀG. P. 1,13,53. yadā cittaṃ nirudhyate SARVADARŚANAS. 177,12. SARVADARŚANAS. 164,4. fgg. BHAG. 6,20. — 4〉 verhüllen, verdecken: niruddhaṃ gaganaṃ sarvaṃ vyabhraṃ meghaiḥ samantataḥ MBH. 13,2069. HARIV. 8782. R. 5,8,24. SUŚR. 1,23,2. VARĀH. BṚH. S. 24,15. VARĀH. BṚH. S. 28,6. VARĀH. BṚH. S. 47,26. RĀJA-TAR. 1,369. BHĀG. P. 2,9,37. BHAṬṬ. 7,70. — 5〉 erfüllen, anfüllen: vāṣpaniruddhakaṇṭhī R. GORR. 2,123,24. BHĀG. P. 6,14,50. dhūpagandhaniruddha (sthāna) MBH. 14,1921. khagapadakṣataiḥ parṇairniruddhaṃ nīlakomalaiḥ (vanam) R. GORR. 2,98,5. vājiśālāḥ — niruddhā mahiṣairiva RĀJA-TAR. 4,165. BHĀG. P. 3,17,17. — 6〉 unterdrücken so v. a. verschwinden machen ŚIŚ. 4,55. yuge yuge bhavantyete sarve dakṣādayo nṛpāḥ . punaścaiva nirudhyante und verschwinden wieder HARIV. 112 = VP._bei_MUIR, ST. I, 27, N. 45. aho rājanniruddhāste kālena hṛdi ye kṛtāḥ BHĀG. P. 9,3,32. — 7〉 niruddha so v. a. aparuddha verstossen PAÑCAV. BR. 9,1,9. KĀṬH. 13,5. — 8〉 nirudhya MBH. 3,962 fehlerhaft für niruṣya (wie schon WESTERGAARD vermuthet hatte), nirudhyatu MBH. 13,4530 fehlerhaft für virudhyatu; die Bomb. Ausg. hat an beiden Stellen die richtige Lesart. nirudhyatpadam RĀJA-TAR. 2,165 wird wohl auch unrichtig sein. — Vgl. niruddha fg., niroddhavya fgg. — caus. 1〉 einschliessen: vāyuṃ nirodhayet Verz. d. Oxf. H. 234,a,31. Verz. d. Oxf. H. 234,a,33. — 2〉 verschliessen lassen: dvārān (!) RĀJA-TAR. 5,428. — upani einsperren, einschliessen, eintreiben: paśūn ŚAT. BR. 3,7,3,3. — saṃni 1〉 zurückhalten, festhalten: ˚ruddha MBH. 3,1613. MBH. 6,1964 (saṃ niruddheṣu ed. Bomb.). MBH. 7,933. MBH. 7,4433. svakarmabhirmānavaṃ saṃniruddham MBH. 13,2956 = MBH. 3,12728, wo fälschlich svakarmabhirdānavasaṃniruddhe gelesen wird. — 2〉 hemmen, unterdrücken, aufheben: śrutiśca saṃnirudhyate purā taveha MBH. 12,12082. kāmakrodhasya lobhasya (mohasya die ältere Ausg.) saṃniruddhasya medhayā HARIV. 11696. yadyapi na saṃnirudhyate duḥkham WILSON, SĀṂKHYAK. S. 10. prāṇāyāmaiḥ saṃniruddhaṣaḍvargaḥ BHĀG. P. 4,23,8. prāṇāpānau saṃnirudhyāt BHĀG. P. 7,15,32. — 3〉 einschliessen, gefangen halten ŚVETĀŚV. UP. 4,9. HARIV. 10230. BHĀG. P. 9,15,22. Verz. d. Oxf. H. 256,a,2. agnihotraṃ saṃniruddhāgni so v. a. zusammengeschürt R. 7,24,10. R. 7,36,5. (vor der Aussenwelt) verschliessen: saṃnirudhyendriyagrāmam Spr. 5161. pañcendriyasya grāmasya navadvārasya — saṃniruddhasya HARIV. 11696. — 4〉 erfüllen, anfüllen, voll machen: dehena tasya mallasya — saṃniruddho mahāraṅgaḥ sa śaileneva lakṣyate HARIV. 4733. romabhiḥ saṃniruddhāṅgam MBH. 12,87. — Vgl. saṃniruddhaguda, ˚roddhavya, ˚rodha. — pari 1〉 einschliessen: i̱yame̱vainàma̱rcibhyā̀ṃ pari̱rodha̱mānàyati TBR. 3,9,17,3. — 2〉 Jmd zurückhalten Spr. 971. — 3〉 anfüllen: bāṣpapariruddhākṣa R. GORR. 2,16,38. R. GORR. 7,24,26. — Vgl. parirodha. — pra 1〉 Jmd zurückhalten: mātā me praruṇaddhi (saṃruṇaddhi SĀV. 5,82) mām MBH. 3,16830. — 2〉 hemmen, sperren: atīrthena nvā ayamadhvaryurāhutīḥ prārautsīt ŚAT. BR. 11,4,2,14. prāṇān ŚAT. BR. 12,4,3,6. PAÑCAV. BR. 13,4,11. — saṃpra pass. ausgeschlossen werden, einer Sache verlustig gehen: ˚rudhyate im Gegens. zu yujyate HARIV. 11778. samavarudhyate die neuere Ausg. — prati 1〉 abhalten, zurückhalten, hemmend entgegentreten, sich widersetzen: taṃ yaḥ pratirundhedyaśaḥ sa pratirundhettasmānna pratyarautsi AIT. BR. 6,34. TS. 6,4,2,2. pratirudhya gurum M. 11,88. MBH. 5,7144. anyo'nyaṃ pratyarundhatām BHĀG. P. 10,44,4. pratiruddhatva R. 4,60,3. daivaṃ puruṣakāreṇa pratiroddhum R. GORR. 2,20,9. apratiruddhena prajñānena ungehemmt BHĀG. P. 2,9,24. apratiruddhacakra BHĀG. P. 4,16,27. yajñaścetpratiruddhaḥ syādekenāṅgena yajvanaḥ unterbrochen, gestört M. 11,11. — 2〉 einschliessen, einsperren: nagare pratiruddhaḥ MBH. 5,1214. bhrātaraṃ pūrvajaṃ hi yaḥ . aśmabhiḥ pratyarautsīt — bile R. 4,55,3. absperren: pratirudhya raṇājiram MBH. 5,7320. die Sinne u. s. w. (gegen die Aussenwelt): pratirudhyendriyāṇi MBH. 5,823. pratiruddhendriyaprāṇamanobuddhi BHĀG. P. 1,18,26. — 3〉 verhüllen, verdecken: te diśo vidiśaḥ sarve pratirudhya prahāriṇaḥ MBH. 3,12114. HARIV. 13611. — Vgl. pratiroddhar fgg. — vi 1〉 med. Widerstand finden: pu̱rastā̱dyavā̀nāṃ savi̱trā virùndhate . sa̱vi̱traiva vi̱rudhya̱ brahmàṇā̱ yavā̱nādàdhate durch S. finden sie Widerstand vor dem Getraide, durch das Br. nehmen sie es in Besitz TBR. 1,8,4,1. — 2〉 virudhyate und ˚ti a〉 streiten, in Feindschaft leben, Feindschaft beginnen, kämpfen mit (instr., instr. mit saha, gen., loc., acc. mit prati): nānurudhye virudhye vā na dveṣmi na ca kāmaye MBH. 12,9349. yaścākasmādvirudhyate MBH. 12,6275. Spr. 3276. anyo'nyaṃ virudhyante (vikrudhyante ed. Bomb.) MBH. 1,1357. vyarudhyanta parasparam VĀYU-P._bei_MUIR, ST. I, 31, N. 56. brāhmaṇaiśca virudhyate MBH. 5,1063. HARIV. 7313. Spr. 2836. Spr. 4288. Spr. 4922. BHĀG. P. 10,1,68. MĀRK. P. 27,10. bandhubhiśca virudhyatu (niru˚ ed. Calc.) MBH. 13,4530. MBH. 13,4572. MBH. 13,4577. R. 7,61,8. cāṣasya kākena virudhyataḥ VARĀH. BṚH. S. 88,24. mṛtyurdhruvaste 'dya mayā virudhya R. 3,44,31. tvayā saha virudhyante MBH. 2,227. tatkathaṃ saha pitrāhaṃ virudhyeyam R. GORR. 2,23,17. fg. tatkṣamaṃ na viroddhuṃ te saha tena R. GORR. 4,14,19. na ca te 'haṃ virudhyāmi kasmānmāṃ hatavānasmi R. GORR. 2,16,19. yasminvirudhya daśakaṃdhara ārtimārchat BHĀG. P. 2,7,23. indreṇa — asmānprati (so trennen wir) virudhyatā R. 5,41,8. bekämpfen: brahma (acc.) kṣatraṃ (nom.) yatra virudhyatīha MBH. 12,2782. viruddha im Streite liegend, in Feindschaft lebend, feindselig gestimmt, verfeindet R. 2,1,13. R. 4,55,9. KĀM. NĪTIS. 15,55. Spr. 123 (zugleich eingeschlossen). Spr. 253. VARĀH. BṚH. S. 95,46. VARĀH. BṚH. S. 97,12. KATHĀS. 39,229. KATHĀS. 45,306. nihantāhaṃ viruddhānāṃ rakṣitā namatāṃ punaḥ KATHĀS. 46,158. KATHĀS. 74,101. RĀJA-TAR. 5,452. HIT. ed. JOHNS. 2126. paraspareṇāviruddhāḥ R. 1,7,8 (R. 1,7,11 GORR.). rāghaveṇa viruddhasya tava R. 3,41,31. R. 4,57,18. R. 5,48,13. Spr. 1679. madbalena viruddhāya dem, der sich meiner Macht widersetzt, R. 2,23,25. tapaścarāṇāṃ mṛdusaumyaśīlināṃ sadā viruddhaṃ jahi rāvaṇam R. 5,89,33. aviruddhastatastasya kṣaṇena samapadyata MBH. 12,4271. KATHĀS. 60,142. parasparāviruddhāḥ RAGH. 10,81. rājaviruddhānām Spr. 4871. RĀJA-TAR. 4,165. von Planeten Verz. d. Oxf. H. 86,a,1 v. u. feindselig so v. a. unerwünscht, widerwärtig, gehässig u. s. w.: lakṣaṇa R. 5,27,32. ceṣṭita KATHĀS. 74,161. ˚śaṃsana = gāli H. 272. viruddhamakaronmayi KATHĀS. 20,129. KATHĀS. 5,4. KATHĀS. 44,123. mā syādrājakule kiṃcidviruddham KATHĀS. 49,132. a˚ KATHĀS. 71,210; viruddhamidaṃ tvayānuṣṭhitaṃ yanmahyaṃ pradāya kanyānyasmai pradatteti PAÑCAT. 130,1. PAÑCAT. 59,25. yadi tvāṃ prati viruddhamācarāmi PAÑCAT. 213,20. anyathā viruddhaṃ te phaliṣyati (anyathā te viruddhaṃ phalaṃ bhaviṣyati v. l.) HIT. 58,18. viruddhadhī Feindseliges im Sinne habend, schadenfroh RĀJA-TAR. 1,303. asmadviruddhaṃ kurute KATHĀS. 45,167. paraviruddheṣu notsahante mahāśayāḥ KATHĀS. 17,149. karma lokaviruddham R. 3,35,4. — b〉 in Widerspruch stehen mit Etwas, einen Widerspruch bilden: etadvirudhyate MBH. 13,5595. ŚAṂK._zu_BṚH. ĀR. UP. S. 39. BṚH. ĀR. UP. S. 94. NĪLAK. 157. MUIR, ST. 4,221. na ca kena ca dharmeṇa (so die ed. Bomb., NĪLAK. erwähnt aber auch die Lesart der ed. Calc.) virudhyante prajā imāḥ MBH. 8,2074 (vgl. R. 4,17,33). seyaṃ bhagavato māyā yannayena virudhyate BHĀG. P. 3,7,9. yatsvavāco virudhyeta BHĀG. P. 10,77,30. viruddha in Widerspruch stehend, einen Widerspruch enthaltend, widerstreitend, widersprechend, entgegengesetzt, logisch einander ausschliessend (die Ergänzung im gen., instr. oder im comp. vorangehend) KĀTY. ŚR. 5,11,25. kimidaṃ vartase bhadre viruddhaṃ yauvanasya te R. 7,17,4. viruddhaṃ dharmakīrtibhyām R. GORR. 2,58,29. taddeśakulajātīnāmaviruddhaṃ prakalpayet M. 8,46. dharma˚ R. 4,17,33. R. 5,47,17. R. 5,48,4. dharmāviruddha BHAG. 7,11. parasparaviruddhānām M. 7,152. viruddhaṃ bahu bhāṣate YĀJÑ. 2,14. KAP. 1,23. MṚCCH. 13,12. ŚĀK. 177. nigrahastadviruddhaḥ ist das Entgegengesetzte davon AK. 3,3,13. ŚIŚ. 9,62. Spr. 1927. KATHĀS. 28,183. SĀH. D. 205. SĀH. D. 574. SĀH. D. 214,2. PRAB. 20,17. PRAB. 52,14. SARVADARŚANAS. 12,2. SARVADARŚANAS. 12,3. SARVADARŚANAS. 22,12. SARVADARŚANAS. 26,2. SARVADARŚANAS. 44,12. SARVADARŚANAS. 45,2. SARVADARŚANAS. 49,17. SARVADARŚANAS. 50,6. SARVADARŚANAS. 50,9. SARVADARŚANAS. 50,11. SARVADARŚANAS. 50,18. SARVADARŚANAS. 61,11. SARVADARŚANAS. 130,15. SARVADARŚANAS. 163,19. PAÑCAT. 131,11. PAÑCAT. 199,4. TRIK. 3,3,463. Schol. zu P. 1,3,50. P. 2,4,13. SIDDH. K._zu_P. 3,1,96. BHĀG. P. 4,9,16. BHĀG. P. 6,4,32. BHĀG. P. 10,88,2. VEDĀNTAS. (Allah.) No. 99. Schol. zu KAP. 1,155. NĪLAK. 4. Verz. d. Oxf. H. 241,b,13. Verz. d. B. H. No. 973. viruddhokti = vipralāpa H. 276. hetvābhāsa TATTVAS. 41. BHĀṢĀP. 70. BHĀṢĀP. 73. SARVADARŚANAS. 119,16. viruddhatva SARVADARŚANAS. 45,20. viruddhatā SARVADARŚANAS. 166,14. — 3〉 viruddha dem Gesetze u. s. w. widersprechend, verboten, unerlaubt: karman M. 4,15. MAITRYUP. 6,34. YĀJÑ. 1,129. MBH. 3,3995. R. 2,58,26. — 4〉 viruddha misslich, bedenklich, gefährlich: kārya R. 5,77,19. brāhmaṇatvaṃ te viruddhamiha dṛśyate MBH. 13,1920. — An den Schluss stellen wir diejenigen Bedeutungen, die der Wurzel eigentlich in Verbindung mit andern Präpositionen zukommen: 5〉 festhalten: bāhudaṇḍaviruddha R. 4,10,21. — 6〉 hemmen, unterdrücken: svaraśca vyarudhyata die Stimme versagte ihm R. 2,36,10. yena — ambare gatiḥ . siddhādīnāṃ viruddhābhūt KATHĀS. 45,85. aviruddha ungehemmt VIKR. 49,11. — 7〉 einschliessen: viruddha eingeschlossen Spr. 123 (zugleich feindselig gestimmt), belagern: vyarundhan (arundhan ed. Bomb.) mithilām R. 1,66,21. verschliessen, zuhalten: ghrāṇaṃ kareṇa viruṇaddhi (ca ru˚ v. l.) ṚT. 6,26. — Vgl. viroddhavya u. s. w., manoviruddha, vācāviruddha. — caus. 1〉 verfeinden, entzweien: kathaṃcanāyaṃ tatrāpi putrānme bhrātṛbhiḥ saha . virodhayet MBH. 11,705. saṃdheyānapi saṃdhatsva virodhyāṃśca virodhaya MBH. 12,2050. virodhayāmāsa mitho viṣṇuṃ śaṃkarameva ca R. GORR. 1,77,18. yadanyo'nyena te putrā virodhyante kathaṃcana MBH. 3,360. — 2〉 gegen Jmd feindlich auftreten, befeinden, bekämpfen: taṃ virodhya R. 3,62,9. pradhānasabhiko māthuro mayā virodhitaḥ MṚCCH. 35,20. na viśvasetpūrvavirodhitasya śatrośca mitratvamupāgatasya Spr. 1463. mit gen.: kulasyāsya yadvirodhayase bhṛśam HARIV. 4194. — 3〉 Etwas bestreiten, Einwendungen machen gegen: jānīyādāgamānsarvāngrāhyaṃ ca na virodhayet MBH. 10,180. avirodhita so v. a. nicht ungern gesehen ŚIŚ. 10,69. bhūtā hyarthā vinaśyanti deśakālavirodhitāḥ . viklavaṃ dūtamāsādya so v. a. weil Ort und Zeit ihnen ungünstig sind Spr. 4671. — desid. Feindschaft zu beginnen trachten: virurutsati MBH. 5,3265. — prativi scheinbar R. 5,41,8, wo aber asmānprati virudhyatā zu trennen ist. — sam 1〉 aufhalten, zurückhalten: sa cettu pathi saṃruddhaḥ paśubhirvā rathena vā M. 8,295. mātā me saṃruṇaddhi mām SĀV. 5,82. tataḥ praveśe saṃruddhau (so die neuere Ausg.) rakṣibhiḥ HARIV. 9120. RĀJA-TAR. 5,453. bhrāturvacanasaṃruddhaḥ R. 4,34,2. bāṣpasaṃruddhā durch Thränen gehindert R. 2,24,1. tṛṇamiva laghu lakṣmīrnaiva tānsaṃruṇaddhi festhalten, fesseln Spr. 82. satyapāśena saṃruddhaḥ snehastasya na lupyate R. GORR. 2,50,18. yo mocayati saṃruddhamidaṃ pravahaṇaṃ mama KATHĀS. 18,296. in feindlicher Absicht Jmd festhalten, angreifen: taṃ saṃrurodha yoddhāraṃ saṃgare RĀJA-TAR. 1,61. ajāvike tu saṃruddhe vṛkaiḥ M. 8,235. zurückhalten, abwehren: ˚nistriṃśān — carmaṇā saṃrurodha MBH. 7,559. viṃśatyā sāyakaiḥ — punaścaiva śatenāsya saṃrurodha mahāratham MBH. 7,7708. verhalten, vorenthalten, versagen: saṃruddhaprajanana NIR. 5,2. kaccinna — āśritānāṃ manuṣyāṇāṃ vṛttiṃ tvaṃ saṃruṇatsi vai MBH. 2,226. saṃruddhaceṣṭa gehemmt RAGH. 2,43. — 2〉 eintreiben, einschliessen, einsperren, absperren, gefangen halten ŚAT. BR. 1,2,4,11. fgg. NIR. 6,16. rājño māgadhasaṃruddhānmokṣayiṣyati MBH. 13,6839. saṃruddhā girikandare HARIV. 6940. R. 4,9,23. sītāṃ saṃrundhatā balāt R. 6,94,23. gardabhaṃ prāpya saṃrudhya dogdhumārebhire yāvat KATHĀS. 63,188. kedārakhaṇḍe niḥsaramāṇamudakamavāraṇīyaṃ saṃroddhum MBH. 1,693. saṃruddhā nagarī eingeschlossen, belagert R. 6,17,2. saṃruddhanāsāgro vāmapāṇinā zugehalten KATHĀS. 82,30. samaruddheva vikramaḥ schloss sich gleichsam ein BHAṬṬ. 6,34. eine Stadt einschliessen, belagern HARIV. 4973. R. 6,17,2. RĀJA-TAR. 1,59. BHĀG. P. 10,50,5. einen Weg versperren: mārgaṃ saṃrudhya MBH. 3,2541. kadalīkhaṇḍasaṃruddhanalinīpulina eingeschlossen von BHĀG. P. 4,6,21. manaḥ saṃrudhya verschliessen MBH. 3,13633. dhairyasaṃruddhamānasa R. GORR. 2,30,26. — 3〉 verhüllen, bedecken: meghaiśca gaganaṃ nīlaiḥ saṃruddhamabhavadghanaiḥ MBH. 13,6870. divākaraḥ saṃruddhaḥ R. 3,33,12. — 4〉 verstopfen KATHĀS. 53,110. kaphasaṃruddhanāḍi BHĀG. P. 3,30,17. bāṣpasaṃruddhakaṇṭha R. 4,15,30. aśrusaṃruddhanayanā angefüllt mit R. 19,30. R. 5,33,16. — Vgl. saṃrodha. — caus. absperren lassen: pālībhirambhaḥ saṃrodhya RĀJA-TAR. 5,106. — atisam, praharṣeṇātisaṃruddhā so v. a. vor Freude überfliessend R. 6,98,11. — abhisam 1〉 hindrängen zu, halten bei: tānāgnīdhramabhisaṃrurudhuḥ ŚAT. BR. 3,6,1,28. — 2〉 zurückhalten, abhalten: taṃ tu dvārasthāḥ (so die ed. Bomb.) — na śekurabhisaṃroddhum R. 2,14,42. — 3〉 verhüllen, verdecken: anyo'nyamabhisaṃruddhāḥ grahāśca na cakāśire R. 6,31,38. — upasam hindrängen zu, halten bei ŚAT. BR. 1,2,4,11. fg. — pratisam in sich einschliessen, einziehen: pratisaṃruddhavikrama BHĀG. P. 3,11,27.
Böhtlingk 1879 adjective · verbal root
Original text · German · adjective
3. ˚rudh Adj. zurückhaltend, hemmend.
Original text · German · verbal root
1. √rudh , ródhati wachsen, sprossen. — Mit ava in 1. avarodha und 1. avarodhana. — Mit ud in udrodhana. — Mit pra in praródhana. — Mit vi wachsen, sprossen.
Original text · German · verbal root
2. √rudh , ruṇáddhi, runddhé; episch rundhati, ˚te, rodhati; ruddha Partic. — 1〉 zurückhalten, aufhalten, anhalten, in seiner Bewegung hemmen. — 2〉 zurückstossen BHAṬṬ. — 3〉 zurückhalten, festhalten, vor einem Falle bewahren. — 4〉 einschliessen, einsperren, — in (Loc.). Angeblich auch mit doppeltem Acc. — 5〉 einen Weg oder Platz versperren KĀD. 95,8. — 6〉 einen Feind, einen Ort einschliessen, belagern, besetzen. — 7〉 verschliessen. — 8〉 verhüllen, verdecken. — 9〉 verstopfen, erfüllen, anfüllen. — 10〉 erfüllen, ergreifen von einer Gemüthsstimmung BĀLAR. 42,9. — 11〉 hemmen, unterdrücken, verhindern, wehren, verwehren. ruddha von einem Zauberspruche so v. a. nicht wirkend. — 12〉 zurückhalten, so v. a. bei sich behalten. — 13〉 sparen, kargen mit; mit Acc. — 14〉 einbüssen, verlieren TS. 2,6,8,5 ŚAT. BR. 12,4,1,4. ŚAT. BR. 12,4,3,8. ŚAT. BR. 12,5,1,17. ŚAT. BR. 14,4,2,19 (Chr. 32,8). — 15〉 etwa zerreissen AV. 19,29,3. — Caus. rodhayati, ˚te (metrisch) — 1〉 zurück-, aufhalten. — 2〉 Jmd durch Jmd einsperren lassen, mit doppeltem Acc. — 3〉 belagern lassen durch (Instr.). — 4〉 verschliessen (mit einem Deckel) BHĀVAPR. 2,89. — 5〉 Macht ausüben auf, fesseln; mit Acc. — 6〉 quälen, peinigen. In dieser Bed. auch rundhayati. — Mit anu — 1〉 einen Weg versperren. — 2〉 einschliessen, umzingeln. — 3〉 fesseln, in seine Gewalt bringen, beherrschen. — 4〉 ˚rudhyate sich einschliessen in, sich hängen an (Acc.). — 5〉 Jmd (Acc.) auf dem Fusse folgen. anurudhya unmittelbar nach (Acc.). — 6〉 kleben —, haften bleiben (von einer Unreinheit) M. 5,63. — 7〉 an Jmd oder Etwas hängen, Jmd zugethan sein, — seine Zuneigung zu erkennen geben, einer Sache sich hingeben, obliegen, sich angelegen sein lassen an Etwas halten (nicht aufgeben), Gefallen finden an; mit Acc. Gewöhnlich anurudhyate, ˚ti (metrisch); ˚rundhyate u. s. w. fehlerhaft. svargārthamanuruddhaḥ so v. a. den Himmel im Auge habend. — 8〉 [Page5-196-a] Med. Act. (metrisch), insbes. ˚rudhyate sich richten nach, Rücksicht nehmen auf; mit Acc. — 9〉 Med. billigen, gutheissen; mit Acc. — 10〉 in Verwirrung —, in Unordnung bringen. v. l. besser upa. — Mit apa abhalten, abwehren; verstossen, ausschliessen, namentlich von Herrschaft oder Besitz (Abl.) vertreiben. — aparuddha KĀM. NĪTIS. 13,73 fehlerhaft für uparuddha. — Desid. aparurutsyamāna den man abschaffen will. — Mit vyapa Intens. (mā smainaṃ vyaparorudhaḥ) Jmd verstossen, der Herrschaft berauben. R. ed. Bomb. 2,58,23. — Mit abhi — 1〉 abwehren, abhalten. — 2〉 belästigen, beunruhigen. v. l. upa. — Mit ava — 1〉 Jmd abhalten, zurückhalten, — von (mit doppeltem Acc. KAUŚ. 19). avaruddha GAUT. 12,33. — 2〉 festhalten, einschliessen. — 3〉 absondern, zurückstellen, einsperren, einschliessen, einhegen, — in (Loc., ausnahmsweise Acc.); beseitigen. ávaruddha eingesperrt in (Acc.) ṚV. 10,28,10. — 4〉 zuziehen, zusammenbinden. Nur avaruddha. — 5〉 versperren, hemmen. — 6〉 belagern. — 7〉 umlagern, umgeben. — 8〉 bedecken, verhüllen. Nur avaruddha verhüllt auch so v. a. unerkannt. — 9〉 verstossen, ausschliessen, vertreiben, — aus (Abl.). — 10〉 verschaffen, — von (Abl.). — 11〉 an Jmd hängen, Jmd zugethan sein; mit Acc. — 12〉 Med. — a〉 in sich schliessen, enthalten. — b〉 erhalten, erlangen, erreichen. avaruddha erhalten, erlangt. — c〉 bei sich behalten, so v. a. nicht gewähren. — Caus. in vegāvarodhita verstopft. — Desid. avarurutsate (BHĀG. P. auch Act.) zu erlangen wünschen, einzuholen suchen. — Intens. (mā smainamavarorudhaḥ) aus der Herrschaft vertreiben, der H. berauben. — Mit avāva BHĀG. P. ed. Bomb. 2,7,21. sehr künstlich gedeutet. — Mit paryava in *˚rodha. — Mit pratyava — 1〉 hemmen, unterdrücken. Nur ˚ruddha. — 2〉 wiedererlangen. Nur ˚rudhya Absol. — Mit samava — 1〉 einsperren, einschliessen. — 2〉 erlangen, erhalten. Nur ˚ruddha. — 3〉 Pass. — a〉 enthalten sein in (Loc.). — b〉 ausgeschlossen werden, einer Sache verlustig gehen HARIV. 3,17,49. — Mit ā — 1〉 einschliessen, einsperren. — 2〉 umzingeln, belagern. — 3〉 abwehren, verscheuchen. — 4〉 Med. — a〉 festhalten, herholen, beitreiben. Ausnahmsweise auch Act. — b〉 KAUṢ. UP. 2,2 nach ŚAṂK. = samantādāvṛtya sthā. — Mit samā versperren (einen Weg). — Mit ud hinaustreiben, verdrängen aus (Abl.). — Mit upa — 1〉 einsperren, einschliessen, eintreiben (Vieh). uparuddha gefangen, ein Gefangener. — 2〉 einen Feind, eine Stadt einschliessen, umzingeln, belagern. — 3〉 Jmd aufhalten, zurückhalten. — 4〉 [Page5-196-b] zurückhalten, behalten, nicht aus der Hand geben. — 5〉 hemmen, unterbrechen, stören. — 6〉 verhüllen, verdecken. — 7〉 belästigen, plagen, beunruhigen, behelligen. — 8〉 bedrohen, in Gefahr bringen. — 9〉 verstossen, von der Regierung ausschliessen. — Caus. verkürzen, verringern, Einbusse erleiden lassen. — Mit pratyupa, ˚ruddha verstopft (Kehle). — Mit samupa hemmen, unterbrechen, stören. — Mit ni — 1〉 zurück-, fest-, auf-, anhalten, in seiner Bewegung hemmen. — 2〉 anhalten, so v. a. einholen. — 3〉 den Wagen zurückhalten, so v. a. lenken. — 4〉 abhalten, abwehren. — 5〉 zurückbehalten, nicht herausgeben. — 6〉 einschliessen, einsperren. — 7〉 einen Weg versperren. — 8〉 einen Ort einschliessen, belagern. — 9〉 verschliessen, schliessen; die Sinne, des Herz verschliessen (vor der Aussenwelt). — 10〉 hemmen, unterdrücken, verhindern, wehren. — 11〉 unterdrücken, so v. a. verschwinden machen. Pass. verschwinden. — 12〉 halten. pāṇipuṭe niruddhā (veṇī) in der Hand gehalten Spr. 7784. — 13〉 verstossen. Nur niruddha = aparuddha. — 14〉 verhüllen, verdecken. Nur niruddha. — 15〉 erfüllen, anfüllen. Nur niruddha erfüllt von, angefüllt mit (Instr. oder im Comp. vorangehend) Chr. 129,22. — nirudhya MBH. 3,962 fehlerhaft für niruṣya, nirudhyatu MBH. 13,4530 für virudhyatu; nirudhyatpadam RĀJAT. 2,165 wohl auch fehlerhaft. — Caus. — 1〉 einschliessen. — 2〉 verschliessen lassen. — Mit upani einsperren, einschliessen, eintreiben (Vieh). — Mit saṃni — 1〉 zurückhalten, festhalten. Nur saṃniruddha. — 2〉 einschliessen, gefangen halten. — 3〉 das Feuer zusammenschüren. Nur saṃniruddha. — 4〉 die Sinne verschliessen (vor der Aussenwelt). — 5〉 hemmen, unterdrücken, aufheben. — 6〉 erfüllen, anfüllen, voll machen. Nur saṃniruddha mit Instr. des Womit. — Mit pari — 1〉 einschliessen in pariródham. — 2〉 Jmd zurückhalten. — 3〉 pariruddha angefüllt mit (im Comp. vorangehend). — Mit pra — 1〉 Jmd zurückhalten. — 2〉 hemmen, sperren. — Mit saṃpra Pass. ausgeschlossen werden, einer Sache verlustig gehen. — Mit prati — 1〉 abhalten, zurückhalten, hemmend entgegentreten, sich widersetzen. — 2〉 unterbrechen, stören. Nur ˚ruddha. — 3〉 einschliessen, einsperren, absperren. — 4〉 die Sinne u. s. w. verschliessen (gegen die Aussenwelt). — 5〉 verhüllen, verdecken. — Mit vi — 1〉 Med. Widerstand finden von Seiten Jmds (Instr.). — 2〉 virudhyate und ˚ti (metrisch) — a〉 streiten, in Feindschaft leben, Feindschaft beginnen, kämpfen mit (Instr., Instr. mit saha, Gen., Loc. oder Acc. mit prati). — b〉 in [Page5-196-c] Widerspruch stehen mit Etwas (Instr.), einen Widerspruch bilden. — 3〉 hemmen, unterdrücken. — 4〉 belagern. — 5〉 verschliessen, zuhalten. — 6〉 viruddha — a〉 im Streite liegend, in Feindschaft lebend, in Opposition stehend, feindselig gestimmt, verfeindet; die Ergänzung im Instr., Gen. oder im Comp. vorangehend. Auch von Planeten gesagt. — b〉 unverträglich (unter sich) von Speisen BHĀVAPR. 3,132. — c〉 feindselig, so v. a. unerwünscht, widerwärtig, gehässig; die Ergänzung (im Comp. vorangehend). — d〉 in Widerspruch stehend, einen W. enthaltend, widerstreitend, -sprechend, entgegengesetzt, logisch einander ausschliessend; die Ergänzung im Gen., Instr. oder im Comp. vorangehend. — e〉 verboten, unerlaubt. — f〉 misslich, bedenklich, gefährlich. — g〉 festgehalten. — h〉 gehemmt. — i〉 PAÑCAT. IV,78 fehlerhaft für a˚; vgl. Spr. 165. — Caus. — 1〉 verfeinden, entzweien. — 2〉 gegen Jmd feindlich auftreten, befeinden, bekämpfen; mit Acc., ausnahmsweise mit Gen. — 3〉 Etwas bestreiten, Einwendungen machen gegen (Acc.). — 4〉 in Widerspruch bringen. deśakālavirodhita mit Ort und Zeit in W. gebracht. — Desid. virurutsati Feindschaft zu beginnen trachten. — Mit prativi scheinbar R. 5,41,8, da hier prati mit dem vorangehenden Acc. zu verbinden ist. — Mit sam — 1〉 eintreiben (Vieh), einschliessen, einsperren, absperren, gefangen halten. — 2〉 einschliessen, umgeben. Nur saṃruddha umgeben von (im Comp. vorangehend). — 3〉 einen Weg versperren. — 4〉 eines Stadt einschliessen, belagern. — 5〉 den Geist verschliessen (vor der Aussenwelt). — 6〉 aufhalten, zurückhalten, hindern. — 7〉 in feindlicher Absicht Jmd aufhalten, angreifen. — 8〉 festhalten, fesseln. — 9〉 festhalten, zuhalten. Nur saṃruddha. — 10〉 zurückhalten, abwehren, hemmen. — 11〉 verhalten, vorenthalten, versagen. — 12〉 verhüllen, bedecken. Nur saṃruddha bedeckt mit (Instr.). — 13〉 verstopfen. Nur saṃruddha verstopft —, angefüllt mit (im Comp. vorangehend). — Mit atisam, atisaṃruddha ganz erfüllt von, überfliessend vor (Instr.). — Mit abhisam — 1〉 hindrängen zu, halten, bei; mit doppeltem Acc. — 2〉 zurückhalten, abhalten. — 3〉 verhüllen, verdecken. Nur abhisaṃruddha. — Mit upasam hindrängen zu, halten bei, mit Acc. — Mit pratisam, pratisaṃruddha in sich eingeschlossen, eingezogen.
Original text · German · verbal root
2. √rudh 14〉 priyaṃ jñātiṃ rundhyāt ĀPAST. ŚR. 8,6,22. [Nachtrag, Band 5]
Original text · German · verbal root
2. √rudh V. 5. — Mit samupa V. ganz einnehmen, — bewältigen, — überwältigen JĀTAKAM. 9. JĀTAKAM. 26. — Mit prativi aufstehen, sich empören DIVYĀVAD. 445,24. [Nachtrag, Band 7]
Whitney Roots 1885 verbal root
Original text · English · verbal root
rudh [1] — grow
Original text · English · verbal root
rudh [2] — obstruct
Apte 1890 verbal root
Original text · English · verbal root
rudh I. 7 U. (ruṇaddhi, ruṃddhe, rurodha, rurudhe, arudhat-arautsīt-aruddha, rotsyati-te, roddhuṃ, ruddha; desid. rurutsati-te) 1 To obstruct, stop, arrest, check, oppose, hinder; impede, prevent idaṃ ruṇaddhi māṃ padmamaṃtaḥkūjitaṣaṭpadaṃ V. 4. 21; ruddhāloke narapatipathe Me. 37, Me. 91; prāṇāpānagatī ruddhvā Bg. 4. 29. 2 To hold up, preserve, sustain (from falling); āśābaṃdhaḥ kusumasadṛśaṃ prāyaśo hyaṃganānāṃ sadyaḥpāti praṇayi hṛdayaṃ viprayoge ruṇaddhi Me. 10. 3 (a) To shut up, lock or block up, close up, shut or close; (with loc., but sometimes with two acc.); Bk. 6. 35; vrajaṃ ruṇaddhi gāṃ Sk. (b) To surround, fence or hem in. 4 To bind, confine; vyālaṃ bālamṛṇālataṃtubhirasau roddhuṃ samujjṛbhate Bh. 2. 6. 5 To besiege, invest, blockade; ruṃdhaṃtu vāraṇaghaṭā nagaraṃ madīyāḥ Mu. 4. 17; aruṇadyavanaḥ sāketaṃ or mādhyamikān Mbh.; Bk. 14. 29. 6 To hide, cover, obscure, conceal. 7 To oppress, torment, afflict excessively. — Caus. 1 To cause to stop, detain, impede, obstruct. 2 To fetter, confine, chain. 3 To oppress, torment, harass. II. 1 P. (rodhati) To grow, germinate, cf. ruh.
Cappeller 1887 Word type unspecified · verb
Original text · German · Word type unspecified
2. rudh mit apa verstoßen.
Original text · German · verb
1. rudh, rodhati wachsen (vgl. ruh).
Original text · German · verb
2. rudh, ruṇáddhi, runddhé (ruddhati, ˚te, rodhati) zurückhalten, hemmen, einschließen. einsperren in (Loc), belagern, verdecken, verstopfen, ertüllen; verhindern, wehren, verweigen; einbüßen, ver- lieren. p. p. ruddhá zurückgehalten u. s. w. Caus. rodhayati ˚te zurückhalten; einsperren lassen (2 Acc.), belagern lassen durch (Instr.). anu versperren, fesseln; Med. Pass. ˚rudhyate (˚ti) sich anhängen, haften bleiben, jemd. (Acc.) auf dem Füße folgen; auf jemd. (Acc.) Rücksicht nehmen, jemd. zugethan sein. ava zurück-, abhalten, einschließen, einsperren in (Loc.) o. Acc., versperren, hemmen, belagern, verhüllen; sich an- hängen, zugethan sein (Acc.). ā einschließen, belagern, abwehren. upa dass., verhüllen, verdecken, hemmen, belästigen, plagen, ni zurück-, an-, aufhalten, abwehren, einschließen, belagern, versperren, hemmen. unter- drücken; p. p. niruddha erfüllt von (Instr. —˚). saṃni zurückhalten, einsperren; p. p. = vor. p. p. pari u. pra einschließen, hemmen. prati abhalten, verwehren, stören, hemmen, einschließen, verhüllen. vi hemmen, unterdrücken, be- lagen, verschließen. Med. Pass. ˚rudhyate (˚ti) Widerstand finden an, in Wider- spruch stehen mit (Instr.), in Feind- [Page366-2] schaft leben o. Kämpfen mit (Instr. mit u. ohne) saha, Loc. o. Acc. mit prati). p. p. viruddha in Widerspruch o. Streit stehend mit, feindselig, entgegengesetzt (Gen., Instr. o. —˚); widerwärtig, misslich, gefährlich. sam aufhalten, absperren, fesseln, einschließen, belagern, hindern, angreifen; vorenhalten, ver- sagen. p. p. saṃruddha umgeben, verstopft, bedeckt mit, erfüllt von (Instr. o. —˚).
Burnouf 1866 verbal root
Original text · French · verbal root
*rudh rudh. ruṇadhmi, rundhe 7; p. rurodha, rurudhe; f1. roddhāsmi; f2. rotsyāmi, rotsye; a1. arautsam, arutsi; a2. arudham; [Page543-2] pp. ruddha. Obstruer, nadīm une rivière; empêcher. Entourer d'un obstacle, assiéger, puram une place forte. Enfermer, gṛhe dans une maison; cacher, dérober aux yeux.
Derived words
Occurrences in source texts (32)
DYS 3 occurrences
GoS 1 occurrence
HP 2 occurrences
HTK 3 occurrences
PJH 1 occurrence
PYS 8 occurrences
PYS 1.50–51: Samādhi without Seed 2 occurrences
Occurrences through derived words
PYS 2.15–17: Everything Is Suffering 1 occurrence
Occurrences through derived words
-
PYS 2.15 Segment 7
SiSa 6 occurrences
SiSa 5.156-5.181: Sahasrāra 2 occurrences
Direct occurrences
-
SiSa 5.164 Segment 5
-
SiSa 5.165 Segment 4
SVU 3 occurrences
Continue with AYI Free
Image source: AYI archive.