duḥkha दुःख – Leid; Leiden; Schmerz
Adjektiv · Substantiv Neutrum · Worttyp nicht bestimmt
Wörterbuchquellen
AYI Wörterbuch Substantiv Neutrum
Leid; Leiden; Schmerz
Cappeller 1891 Adjektiv
Originaltext · Englisch · Adjektiv
duḥkhá ·a. uneasy, unpleasant; n. uneasiness, pain, sorrow (comp. duḥkhá++°taraÅ n.), as adv. = instr., abl., & °-- with difficulty, scarcely, hardly, unwillingly.
Monier-Williams 1872 Substantiv Neutrum
Originaltext · Englisch · Substantiv Neutrum
duḥkha duḥkha, am, n. (more properly written duṣ-kha, and said to be fr. dus + kha, q. v.; cf. duḥ above and su-kha; the word duḥkha does not occur in the earliest literature), uneasiness, unhappiness, pain, sorrow, affliction, distress, misery, anguish, agony; difficulty, trouble; (as), m. Unhap- piness or Pain personified as son of Naraka and Vedanā; (as, ā, am), painful, disagreeable, unpleasant, uncomfortable, uneasy, difficult; (am), ind. difficultly, scarcely, hardly; (ena), ind. with difficulty; diffi- cultly; (āt), ind. with difficulty, hardly; [cf. Hib. diuic, ‘pain, sorrow, grief;’ perhaps doilghe, ‘sore, hard;’ doilgheas, ‘sorrow.’]
Petersburger 1855 Adjektiv · Substantiv Neutrum · Worttyp nicht bestimmt
Originaltext · Deutsch · Adjektiv · Substantiv Neutrum
duḥkhá (ein nach sukha gebildetes, der ältesten Sprache noch abgehendes Wort; nach einer allgemeinen Vorschrift der Grammatiker duṣkha zu schreiben, aber in dieser Form in den Handschriften wohl selten vorkommend) ŚĀNT. 1,6. 1〉 n. Unbehagen, Schmerz, Leiden AK. 1,2,2,3. AK. 3,6,3,23. TRIK. 1,2,7 (= agha). H. 1370. duḥkhaṃ labhet Einschieb. nach ṚV. 10,85. duḥkhamupayanti ŚAT. BR. 14,7,2,15. M. 1. M. 26. M. 49. M. 4,167. manuṣyāṇāṃ paśūnāṃ ca duḥkhāya prahṛte sati . yathā yathā mahadduḥkhaṃ daṇḍaṃ kuryāttathā tathā .. M. 8,286. samāyukta M. 12. M. 28. ˚yoga M. 6,64. saṃprāpnuvanti duḥkhāni tāsu tāsviha yoniṣu M. 12,74. śoṇitena vinā duḥkhaṃ kurvankāṣṭhādibhirnaraḥ YĀJÑ. 2,218. MBH. 2,955. N. 10,11. N. 10,12. nigṛhyātmano duḥkham N. 22,23. R. 1,9,42. SUŚR. 2,149,10. MEGH. 108. RAGH. 3,6. HIT. I, 11. cakravatparivartante duḥkhāni ca sukhāni ca 164. ˚kara BRĀHMAṆ. 1,23. HIT. Pr. 12. sarveṣāmanukūlavedanīyaṃ sukhaṃ pratikūlavedanīyaṃ duḥkham TARKAS. 53. jarāmaraṇādijaṃ duḥkham KAP. 3,53. SĀṂKHYAK. 55. ˚traya 1. TATTVAS. Einl. tena duḥkhena rodimi VET. 25,1. pitrostu duḥkhinorduḥkhātpatatyaśrucayo bhuvi ŚUK. 40,14. (putraḥ) yaḥ pitṛduḥkhāya vartate ŚUK. 42,7. tanayāviśleṣa˚ ŚĀK. 81. anuśaya˚ ŚĀK. 134. nairāśya˚ VID. 260. kleśitaḥ karmaduḥkhaiḥ ŚṚṄGĀRAT. 12. Am Ende eines adj. comp. f. āḥ samaduḥkhāmiva kurvatī sthalīm KUMĀRAS. 4,4. Personif. ein Kind des Naraka und der Vedanā VP. 56. duḥkhena mit Mühe, schwer SIDDH. K. 37,a. ŚĀK. 41,10. niḥsarpe baddhasarpe vā bhavane supyate sukham . sadā dṛṣṭabhujaṃge tu nidrā duḥ khena labhyate .. PAÑCAT. III, 263. HIT. I, 152. VID. 192. duḥkhaduḥkhena mit grosser Mühe MEGH. 91. duḥkhāt mit Mühe, schwer, schwerlich: caturvargaprāptiḥ — duḥkhādeva — jāyate SĀH. D. 2,4. duḥkham dass.: dhruvamadya mahārājo duḥkhaṃ svapiti R. 2,53,6. duḥkhaṃ tvayi nivatsyati N. 14,15. N. 14,16. avyaktā hi gatirduḥkhaṃ dehavadbhiravāpyate BHAG. 12,5. pūrvāvadhīritaṃ śreyo duḥkhaṃ hi parivartate ŚĀK. 172. duḥkham mit einem folg. infin. schwer zu: saṃnyāsastu mahābāho duḥkhamāptumayogataḥ BHAG. 5,6; vgl. duḥkhamityeva yatkarma kāyakleśabhayātryajet als etwas schwer zu Vollbringendes BHAG. 18,8. duḥkha am Anf. eines comp. mit Mühe, schwer: ˚cārin R. 3,23,14. ˚jīvin mit Mühe sein Leben fristend M. 11,9. ˚cchedya KĀM. NĪTIS. 9,44. — 2〉 adj. f. ā unbehaglich, unangenehm, widerwärtig: susukhā na ca duḥkhā sā (sabhā) na śītā na ca gharmadā HARIV. 12661. supyate parṇaśayyāsu tṛṇaśayyāsu ca — svayaṃkṛtāsu duḥkhāsu R. GORR. 2,28,20. tairvākyaiḥ paruṣairduḥkhaiḥ kaikeyī bhṛśaduḥkhitā R. SCHL. 2,78,20. siṃhānāṃ ninadā duḥkhāḥ śrotuṃ duḥkhamato vanam unangenehm zu hören R. SCHL. 28,7. — 3〉 compar. duḥkhatara n. ein grösseres Leid, — Ungemach; ein gar grosses Uebel; adj. unbehaglicher, mit mehr Ungemach verbunden: kiṃ nu duḥkhataraṃ śakyaṃ mayā draṣṭumataḥ param . yo 'hamadya u. s. w. HIḌ. 1,35. N. 11,17. BHAG. 2,36. DAŚ. 2,64. duḥkhādduḥkhataraṃ prāpya R. 5,53,7. ato duḥkhataraṃ vanam R. SCHL. 2,28,9. fgg. śayyā MBH. 5,1819. — Die Bed. the world bei WILS. beruht auf einem Druckfehler im TRIK.; vgl. duḥkhaloka.
Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt
duḥkha 1〉 duḥkhaṃ tatra na kartavyam so v. a. man lasse sich dieses nicht zu Herzen gehen Spr. 3556. duḥkhena ungern Spr. 118. HIT. I, 152 (Sp. 662, Z. 2 v. u.) kann duḥkhena auch anders gefasst werden; vgl. Spr. 285. duḥkham adv.: tyajyante duḥkhamarthā hi Spr. 4145. duḥkhaṃ nārāyaṇaṃ jetum R. 7,6,38. arthā duḥkhaṃ parityaktum Spr. 3598. duḥkhamātmā paricchettum Spr. 1169. — 2〉 akṛtvā ca punarduḥkhaṃ karma paśyenmahāphalam eine unangenehme —, eine schwere Arbeit MBH. 10,82.
Böhtlingk 1879 Adjektiv · Substantiv Neutrum
Originaltext · Deutsch · Adjektiv · Substantiv Neutrum
duḥkhá — 1〉 Adj. (f. ā) unbehaglich, unangenehm, widerwärtig, mit Ungemach verbunden Chr. 91,28. Mit einem Infin. unangenehm zu. duḥkhatara unbehaglicher, mit mehr Ungemach verbunden. — 2〉 n. (adj. Comp. f. ā) Unbehagen, Schmerz, Leid, Beschwerde. duḥkhaṃ kar Leid verursachen und sich über Etwas (Loc.) betrüben. duḥkhara n. ein grösseres Leid, — Ungemach. Das personificirte Duḥkha ist ein Kind des Naraka und der Vedanā. — 3〉 duḥkham und duḥkha˚ mit Mühe, schwer, schwerlich, ungern. Mit ās betrübt dastehen Chr. 327,14. Prädicativ mit einem Infin. schwer zu. — 4〉 duḥkhena und duḥkhāt vor Schmerz und mit Mühe, schwer, schwerlich, ungern.
Apte 1890 Adjektiv · Substantiv Neutrum
Originaltext · Englisch · Adjektiv · Substantiv Neutrum
duḥkha a. [duṣṭāni khāni yāsmin, duṣṭaṃ khanati khan-ḍa, duḥkh ac vā Tv.] 1 Painful, disagreeable, unpleasant; siṃhānāṃ ninadā duḥkhāḥ śrotuṃ duḥkhamato vanaṃ Rām. 2 Difficult, uneasy. — khaṃ 1 Sorrow, grief, unhappiness, distress, pain, agony; sukhaṃ hi duḥkhānyanubhūya śobhate Mk. 1. 10; yadevopanataṃ duḥkhātsukhaṃ tadrasavattaraṃ V. 3. 21; so duḥkhasukha, samaduḥkhasukha &c. 2 Trouble, difficulty; Ś. Til. 12; Pt. 1. 163. (duḥkhaṃ and duḥkhena are used as adverbs in the sense of ‘hardly’, ‘with great difficulty or trouble’ Ś. 7. 13; Bg. 12. 5; Ku. 4. 13; Pt. 1.; R. 19, R. 49; H. 1. 158). Comp. — atīta a. freed from pain. — aṃtaḥ final emancipation. — ārta, anvita a. pained, afflicted, distressed. — kara a. painful, troublesome. — grāmaḥ ‘the scene of suffering’, worldly existence. — chinna a. 1 tough, hard. 2 pained, distressed. — chedya a. 1 hard. 2 to be conquered with difficulty. — jāta a. feeling pain. — dohyā (a cow) difficult to be milked. — prāya, bahula a. full of trouble or grief. — bhāj a. unhappy. — bhogaḥ occurrence of trouble or misery. — lokaḥ worldly life, the world as a scene of constant suffering. — śīla a. 1 hard to please or manage, bad-tempered, irritable; R. 3. 6. Ś. 4. 2 accustomed to the misery of; kāmekapatnīvrataduḥkhaśīlāṃ Ku. 3. 7 ‘who is accustomed to (suffers) the misery (hard lot) of a perfectly chaste life. — saṃcāra a. 1 passing (time) unhappily. 2 impassable. — sāgaraḥ ‘the sea of troubles’; worldly life.
Cappeller 1887 Worttyp nicht bestimmt
Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt
duḥkhá unangenehm (zu Infin.). n. Ungemach, Beschwerde, Plage, Leid, Gram; auch adv. mit Not. traurig, schwer, kaum; duḥkha (˚—), duḥkhena, duḥkhāt adv. dass.
Burnouf 1866 Substantiv Neutrum
Originaltext · Französisch · Substantiv Neutrum
duḥkha duḥkha n. (dus; kha fortune) malheur, peine; douleur. Le monde, cf. duḥkhālaya. duḥkhatara (comp. de duḥkha) plus malheureux; plus pénible. duḥkhada a. (dā) qui cause de la douleur. duḥkhadohyā f. (duh) vache difficile à traire. duḥkham (ac. de duḥkha) péniblement. duḥkhayoni a. qui a pour origine ou pour essence la douleur. duḥkhānta m. n. (anta) la fin de la souffrance. duḥkhārtta a. (ard) accablé de douleur, de chagrin, de malheurs. duḥkhālaya m. (ālaya) le monde [séjour des douleurs]. duḥkhāye (dénom.) éprouver de la douleur.
Quelltextfundstellen (37)
HP 3 Fundstellen
PYS 8 Fundstellen
PYS 2.15–17: Alles ist Leiden 3 Fundstellen
Direkt belegt
SiSa 20 Fundstellen
SiSa 1.20-1.31: Karma und Erkenntnis 4 Fundstellen
Direkt belegt
SiSa 1.93-1.99: Karmische Verkörperung 3 Fundstellen
Direkt belegt
Weitere 9 Quelltextseiten
SVU 4 Fundstellen
Mit AYI Free weitermachen
Bildquelle: AYI Archiv.