kram क्रम् – step
verbal root · Word type unspecified · verb
Dictionary sources
AYI dictionary verbal root
Cappeller 1891 verb
Original text · English · verb
kram krā́mati krámate ·v (kramati, krāmate), pp. krāntá (mostly --° & w. act. mg). stride, step, walk, go or come to (acc. or loc.); go over, pass, ascend, approach (sex.); surpass, pervade, fill, accomplish; M. proceed well, succeed. C. kramayati (krāmayati) cause to stride. I. caṅkramate, caṅkramyáte & caṅkramīti step to and fro, wander, walk, pass. -- ati step beyond, cross, pass, excel, overcome, pass by, neglect, transgress (abs. or w. acc.); part or escape from, lose, be deprived of (abl.). C. let pass, take no notice of (acc.). abhyati step beyond or across, pass, excel, overcome, overstep, neglect, transgress. vyati & samati the same, adhi ascend, mount up to (acc.) anu go on or along, follow; go through, enumerate. apa go or pass away; withdraw or fly from (abl.). abhi step near, approach, attack, overwhelm; enter, begin, undertake. samabhi come near, approach. ava go away, fly; tread upon, overwhelm (acc.). --ā approach, visit, enter, tread upon (acc. or loc.); cling to, grasp, attack, overpower, take hold or possession of (acc.); undertake, begin (inf.); ascend, mount (mostly M.). adhyā attack, seize, occupy. samā the same + tread upon, overpower, take hold or possession of (acc.). ud go up or out, depart; escape, fly or withdraw from (abl. or acc.); pass by, neglect. vyud go asunder, part, go away; overstep, transgress, disregard. upa come near, approach, enter (acc. or loc.); go against, attack; treat, deal with (acc.); (mostly M.) undertake, begin, be about to (acc., dat., or inf.). samupa come near; undertake, begin (M. w. inf.). ni enter, step, tread down. nis go out of (abl.), depart, fly, escape. C. cause to step out, expel, lead or take away. abhinis, upanis, & vinis go out, come forth from (abl.). parā step forward, advance, exert one's self, excel. pari walk about (esp. on the stage), circumambulate, walk through, visit; overtake, overcome. pra step forth, set out, go to (acc.), go across, pass; M. deal with (loc.); M. (A.) proceed to, undertake, begin (acc., artham, or inf.). saṃpra M. proceed to, begin (acc. or inf.). prati & anuprati come back. vi go asunder, part, separate; walk through, bestride; move on, advance, proceed, exert one's self; content, fight against (acc.). anuvi M. step after. nirvi step out. sam come together, meet, encounter; go to, enter (acc.), pass from (abl.) to (loc.), go through or across, come near, walk along. C. cause to pass, transport, deliver; lead to (2 acc.), cast upon (acc. of th. and loc. of pers.). anusam follow after (acc.), also = upasam step towards, come or pass to (acc.). -- Cf. adhyākrānta, ākrānta, niṣkrānta, vikrānta, saṃkrānta.
Monier-Williams 1872 verb
Original text · English · verb
kram kram, cl. 1. P. A., 4. P. krāmati (ep. also kramati), kramate (ep. also krāmate), krāmyati and kramyati (?), cakrāma, cakrame, kramitā, kramiṣyati and kraṃsyate, akramīt and akraṃsta, kramitum (according to some also krāntum), to step, walk, go, go towards, approach (with acc.); to approach in order to ask for assistance (with loc., e. g. tasmin krame, I go to him for assistance); to go across, go over; to ascend; to have sexual intercourse with; to excel; to per- vade, take possession of; to fill; to fulfil, accomplish; to undertake, strive after; A. to proceed well, to gain a footing, to succeed, have effect; (in gram.) to be liable to the peculiar arrangement of a Vedic text called Krama; to be doubled (as a letter or word) in connection with this arrangement; A. to read ac- cording to the Krama arrangement of a Vedic text: Caus. kramayati, -yitum, to cause to step; krama- yati or krāmayati, to make liable to the peculiar arrangement called Krama; to double (a letter or word) in connection with this arrangement: Intens. caṅkramyate or caṅkranti, to step to and fro, to walk, wander about: Desid. cikramiṣati, cikraṃ- sate; [cf. Lat. gra-dus, gra-dior, gran-dis; Goth. hlaupa, ‘to run;’ Old Germ. hlaufu, hloufu; laufu, loufu.]
Petersburger 1855 Word type unspecified · verb
Original text · German · Word type unspecified
√kram 8〉 nanvīśvarasadbhāve kiṃ pramāṇaṃ pratyakṣamanumānamāgamo vā . na tāvadatra pratyakṣaṃ kramate — nāpyanumānam — nāgamaḥ so v. a. Anwendung finden, angehen SARVADARŚANAS. 119,4. fgg. — intens. TS. 7,1,19,3. KĀṬH. ĀŚV. 1,10. — ati 1〉 treten über: kūlātikrāntavārivāhā über das Ufer getreten VARĀH. BṚH. S. 9,24. — samabhyati, cittaṃ samabhyatyakrāmatkā nviyaṃ devatādhikā er kam auf den Gedanken, dachte bei sich R. 7,88,13. — vyati 2〉 für Jmd (acc.) verstreichen: yo hi kālo vyatikrāmetpuruṣaṃ kālakāṅkṣiṇam Spr. 2568. — 4〉 velā vyatikrāntā mamāhāre kathaṃ tvayā KATHĀS. 60,99. — 5〉 verkehrter Weise sich einer Sache (acc.) hingeben: atha ye buddhimaprāptā vyatikrāntāśca (vyabhi˚?) mūḍhatām Spr. 4887. — samati 1〉 sā tvayā samatikrāntā pratijñā so v. a. du hast dein Versprechen gehalten R. ed. Bomb. 1,44,12. — 2〉 (saraḥ) padmotpalasamākīrṇaṃ samatikrāntaśaivalam R. 7,77,5. — 6〉 piturhi samatikrāntaṃ yaḥ sādhu kurute putraḥ ein Versehen des Vaters Spr. 4535. — anu 2〉 VARĀH. BṚH. S. 107,13. yadetatsamāse sakāraḥ kapayorananta (AV. PRĀT. 2,62) ityanukrāntam (so ist wohl zu lesen) durchgegangen, im Verlauf angegeben, — gelehrt Schol. zu AV. PRĀT. 2,81. — apa 1〉 yuddhāt — apakrāntaḥ BHĀG. P. 10,76,30. — abhyapa Z. 1 lies pratamām. — abhi 3〉 hinaufsteigen: (aṣṭākṣaraḥ) ā daśākṣaratāyā abhikrāmati (Gegens. pratikrāmati) NIDĀNA 1,1,6. NIDĀNA 1,1,9. NIDĀNA 1,1,12_in_Ind. St. 8,83. fg. — ā 2〉 hārākrāntaṃ ghanastanamaṇḍalam mit Perlenschnüren belastet Spr. 2833. Z. 2 vom Ende streiche gantuṃ na śaktā und vgl. Spr. 3236. — 3〉 angreifen: ākramyamāṇā vijane siṃhairiva mahādvipāḥ Spr. 4208. ākramayan (caus. !) = vilaṅghayan MALLIN._zu_ŚIŚ. 16,35 (Spr. 4700). haranti durbalānāṃ hi svamākramya balānvitāḥ mit Gewalt Spr. 4429. viṣayākrānta beherrscht von Spr. 3405. astr. angreifen so v. a. verfinstern VARĀH. BṚH. S. 9,13. VARĀH. BṚH. S. 9,17. einnehmen, sich verbreiten über VARĀH. BṚH. S. 11,51. — 4〉 ākrāntā MĀLAV. 40 bedeutet wohl übertroffen (so WEBER und BOLLENSEN). — 5〉 ākrāmatyeva tejasvī tathāpyarko nabhastalam Spr. 3823. ākrānta = āsthita HALĀY. 4,96. anspringen VARĀH. BṚH. S. 89,1 (S. 445,1 v. u.). — apā, die ed. Bomb. liest richtig apakramya. — nirā, ˚kramat BHĀG. P. 10,71,14. — samā 2〉 am Schluss, die ed. Bomb. des R. liest sā tvayā samatikrāntā pratijñā. — ud 1〉 utkrāmant aufsteigend R. 7,31,18. prāṇeṣūtkramamāṇeṣu entweichend WEBER, RĀMAT. UP. 329. — 2〉 ācaritaṃ tu notkramet vernachlässige nicht ṚV. PRĀT. 11,32. — pratyud s. pratyutkrama. — upa 1〉 yadupakramyate tatsthānam yenopakramyate tatkaraṇam Schol. zu AV. PRĀT. 1,18. to which —, by which approach is made WHITNEY. — 4〉 yattu samyagupakrāntaṃ kāryameti viparyayam begonnen Spr. 4771. upakrāntasya yacchabdasya womit man den Anfang gemacht hat, zuerst gebraucht SĀH. D. 216,3. saṃgrahamupakramamāṇaḥ gehend an SARVADARŚANAS. 97,8. — nis, pāṭhe tu mukhaniṣkrāntā vipruṣo brahmabindavaḥ H. 839. Sp. 486, Z. 1 v. u. die ed. Bomb. des MBH. liest MBH. 3,8623 richtig ˚kramitum. — abhinis, añjanādabhiniṣkrāntaḥ (mahāgajaḥ) hervorgegangen so v. a. abstammend von, erzeugt R. 7,5,5. — parā, ˚krāntaṃ cātra sūribhiḥ haben grossen Eifer an den Tag gelegt, — ihr Bestes gethan SARVADARŚANAS. 8,1 v. u. — pari (so zu lesen) 3〉 vorüberkommen an, Jmd (acc.) entgehen AIT. BR. 3,14. — Vgl. triparikrānta und parikrama fg. — pra 4〉 udakārthaṃ pracakrame MBH. 1,790. — Vgl. prakrantar fgg. — prati 1〉 zurückschreiten, hinabsteigen: aṣṭākṣara ā pañcākṣaratāyāḥ pratikrāmati (Gegens. abhikrāmati) NIDĀNA 1,1,3. NIDĀNA 1,1,7. NIDĀNA 1,1,10_in_Ind. St. 8,83. fg. — 2〉 beichten ŚATR. 14,110. — vi, śūrasya — siṃhavikrāntacāriṇaḥ muthig verfahrend Spr. 3015. — sam 1〉 sich einfinden, sich einstellen MĀLATĪM. 107,3. — 3〉 überschreiten ŚĀṄKH. BR. 11,4. in ein Sternbild treten, von der Sonne WEBER, JYOT. 101. asaṃkrānta ohne Saṃkrānti, von einem Monate WEBER, JYOT. 103. — 4〉 paśubhya iva saṃkrāntajaḍimā paśupālakaḥ KATHĀS. 61,23. — caus. 2〉 R. 7,59,8. R. 7,59,11 KATHĀS. 73,104. arthāntaraṃ saṃkramite vācye SĀH. D. 253. SĀH. D. 584. SĀH. D. 238,19. Schol. zu VS. PRĀT. 4,166. — 4〉 die Bed. zu streichen und die Stelle u. 2〉 zu setzen. — Vgl. saṃkrama u. s. w. — upasam vgl. upasaṃkramaṇa, upasaṃkrānti. — pratisam, ˚krānta so v. a. abgespiegelt, reflectirt SARVADARŚANAS. 155,4. SARVADARŚANAS. 155,6. — Vgl. pratisaṃkrama.
Original text · German · Word type unspecified
kram mit ati 3〉 das erste Beispiel = R. ed. Bomb. 1,10,8. — caus. 2〉 überspringen, übergehen, auslassen KĀTANTRA 1,1,22. — abhyati 2〉 Spr. (II) 3287. — nis, niṣkrānta hervorgegangen so v. a. abstammend von (abl.) R. ed. Bomb. 1,6,24. — sam 4〉 ayaskāntamayaḥ saṃkrāmati sich hinbewegen zu PAT. a. a. O. 3,13,a. — upasam übergehen in (acc.): dvitīyamarthamupasaṃkrāntam ebend. 2,372,b.
Original text · German · verb
√kram (DHĀTUP. 13,31), krā́mati (P. 7,3,76. VOP. 8,68; ep. auch mit Kürze) und krámate (ep. auch krāmate) P. 1,3,43. krā́myati (nicht zu belegen) P. 3,1,70. VOP. 8,67 (kramyati!); ved. akramus; krameyam MBH. 3,11175. R. 5,1,45. cakrāma und cakrame; akramīt (VOP. 8,69) und akraṃsta, ved. akramīm, kramīm, kramiṣṭa, kraṃsate, cakramanta, cakramāṇá; kramiṣyati, kraṃsyateḥ krāntvā, krantvā und kramitvā P. 6,4,18. VOP. 26,209. krāntum und kramitum; krānta. Ueber den Bindevocal bei kram s. P. 7,2,36 und die Erklärer zu d. St. 1〉 schreiten, gehen; zuschreiten auf (acc.): u̱ru kramìṣṭorugā̱yāyà jī̱vasè ṚV. 1,155,4. ṚV. 6,69,5. ṚV. 8,52,9. u̱ru kràṃsate adhva̱re yajàtraḥ ṚV. 1,121,1. ṛ̱tasya̱ sānā̱vadhì cakramā̱ṇāḥ ṚV. 10,123,3. somā̀so rā̱ye àkramuḥ ṚV. 9,10,1. AV. 7,14,4. viṣṇukramānkramate TS. 5,2,1,7. ŚAT. BR. 1,9,3,8. devā imāṃ lokānakramanta ŚAT. BR. 6,7,2,10. AV. 4,14,2. parastādarvāṅkramate ŚAT. BR. 1,9,3,10. KĀTY. ŚR. 3,8,11. KĀTY. ŚR. 16,5,11. ŚĀṄKH. ŚR. 15,17,16. samudrātpaścimātpūrvaṃ dakṣiṇādapi cottaram . krāmatyanudite sūrye bālī vyapagataklamaḥ .. R. 4,8,4. vṛto dvijāgryairabhipūjyamānaḥ . cakrāma vajrīva diteḥ suteṣu MBH. 1,7176. R. 4,10,17. krāmantaṃ vardhamānaṃ ca dharaṇī māṃ na dhārayet R. 5,3,77. ŚĀK. 190, v. l. BHAṬṬ. 8,2. kramamāṇaiḥ BHAṬṬ. 8,25. sukhaṃ yojanapañcāśatkrameyam R. 5,1,45. yaḥ śakto yojanaśataṃ nirālambamaparvatam . kramitum R. 4,63,23. kramaṃ babandha kramitum (Sch.: = utpatitum) - hariḥ BHAṬṬ. 2,9. sthāyaṃ sthāyaṃ kvacidyāntaṃ krāntvā krāntvā (Sch.: = utplutyotplutya) sthitaṃ kvacit — mṛgam BHAṬṬ. 5,51. — 2〉 zu Jemand (Hülfe suchend) kommen, mit dem loc.: tasmìnkrame̱ tasmìṃ chraye AV. 19,17,1. AV. 4,11,12. — 3〉 durchschreiten, überschreiten: krameyaṃ tvāṃ giriṃ caiva hanūmāniva sāgaram MBH. 3,11175. divaṃ khaṃ ca pṛthivīṃ ca — tribhirvikramaṇaiḥ kṛṣṇa krāntavānasi tejasā MBH. 3,485. BHĀG. P. 8,19,33. bhavān — kṣoṇīm — mayā sahoru kramate BHĀG. P. 5,18,28. sāgaramanādhṛṣyaṃ kramitvā R. 5,8,21. krāntuṃ toyanidhim MBH. 3,16295. tvayā lokāstrayaḥ krāntāḥ purā vai vikramaistribhiḥ R. 6,102,27. R. 6,81,18. ad. ŚĀK. 78. — 4〉 ersteigen: kramīṃ vṛkṣasya śākhām ved. P. 7,1,40, Sch. beschreiten (in der Begattung) AV. 4,4,7 (s. d. Erll.). überragen: sthitaḥ sarvonnatenorvīṃ krāntvā merurivātmanā RAGH. 1,14. — 5〉 in Besitz nehmen, erfüllen: sa durgāśrayamāśritya durgāṇi kramatīva (sic) PAÑCAT. 56,9. te krāntā yathā cetasi vismayena RAGH. 14,17. — 6〉 begehen, vollbringen: ethau dvau — kadarthīkṛtya māṃ yadvo bahvakrāntāmatikramam (sic!) BHĀG. P. 3,16,2. — 7〉 an Etwas gehen, Etwas unternehmen, seine Kraft an Etwas wenden (sarge, Sch.: = utsāhe); med. P. 1,3,38. vyākaraṇādhyayanāya kramate Sch. kaṣṭāya kramate P. 3,1,14, Sch. dharmāya kramate sādhuḥ VOP. 23,30. hatvā rakṣāṃsi lavitumakramīnmārutiḥ punaḥ . aśokavanikāmeva BHAṬṬ. 9,23. Die Scholiasten erklären im letzten Beispiele akramīt durch jagāma; dagegen wird mā sma kraṃsthā na saṃyuge (ebend. 15,20) durch motsāhaṃ na kārṣīḥ entwickele deine Energie und das med. durch P. 1,3,38 erklärt. — 8〉 med. gut von Statten gehen, festen Fuss fassen, Erfolg haben, eine Wirkung thun (vṛttau und tāyane) P. 1,3,38. śāstre kramate (= na pratihanyate) buddhiḥ, asminkramante (= sphītāni bhavanti) śāstrāṇi Sch. ṛkṣu kramate buddhiḥ, satāṃ śrīḥ kramate VOP. 23,30. anyeṣāmapi bhūtānāṃ na tatra kramate buddhiḥ R. 4,44,121. tasyā lokāḥ sahasrākṣa sarvakāmasamanvitāḥ . na tatra kramate mṛtyurna jarā na ca pāvakaḥ .. MBH. 13,3918. kruddhaiḥ śāpā uktā mahātmabhiḥ . nākrāmanta (richtiger SUND. 2,15. SUND. 2,16: nākramanta) tayoste 'pi varadānanirākṛtāḥ .. MBH. 1,7666. fg. daṣṭasyāśīviṣeṇāpi na tasya kramate viṣam MBH. 3,8085. kramamāṇo (Sch.: = apratibandhena pravartamānaḥ) 'risaṃsadi BHAṬṬ. 8,22. — 9〉 der grammatischen Operation des Krama unterliegen, verdoppelt werden: ṅkāro nakāraśca krāmataḥ ṚV. PRĀT. 6,4. med. nach der Weise des Krama verfahren: krameta sarvāṇi padāni nibruvan ṚV. PRĀT. 11,32. ṚV. PRĀT. 11,18. bhakārādibhirakrāntaiḥ LĀṬY. 2,9,12. — caus. kramayati DHĀTUP. 19,167. 1〉 schreiten lassen: athainamantareva śārdūlacarmaṇi viṣṇukramānkramayati ŚAT. BR. 5,4,2,6. ŚAT. BR. 11,7,2,1. — 2〉 kramayati und krāmayati dem Krama unterwerfen, verdoppeln: kramayanto yakāram ṚV. PRĀT. 14,14. hrasvapūrvau ṅnavantau krāmayet UPAL. 7,17. UPAL. 8,6. UPAL. 4,15. — intens. hin und her schreiten, — wandern; durchschreiten: aśvā̀so̱ na càṅkramata (2. pl.) VĀLAKH. 6,4. nāgaḥ prabhinna iva naḍvaleṣu caṅkramyate (= kuṭilaṃ krāmati P. 3,1,23, Sch.) MBH. 5,707. so 'ndho 'pi caṅkramyamāṇaḥ kūpe papāta MBH. 1,716. MBH. 3,10322. MBH. 3,10752. MBH. 3,13831. MBH. 14,375. tatra caṅkramamāṇau (sic) tau MBH. 1,7919. deha imāṃ jagatīm — caṅkramamāṇaḥ BHĀG. P. 5,6,7. caṅkramīti yathāsukham . vārāṇasyām MBH. 14,141. caṅkramīti diśaḥ sarvāḥ MBH. 14,137. caṅkramitvā VOP. 5,3. — ati act. (ep. auch med.) 1〉 vorübergehen, weitergehen; wegschreiten über, vorüberschreiten an, vorüberkommen an (acc.): atha sūryo 'ticakrāma teṣāṃ saṃvadatāṃ tathā MBH. 13,2740. gobhiratikramamāṇābhiḥ MBH. 3,13341. tasminnatikrāmati ŚĀK. 190. pareṇa mṛtyumatikrāntaḥ ŚAT. BR. 14,4,1,13. ŚAT. BR. 14,9,4,7. dakṣiṇātikrāmati KĀTY. ŚR. 3,1,16. ati̱ viśvā̀ḥ pari̱ṣṭhā ste̱na ìva vra̱jamàkramuḥ ṚV. 10,97,10. na sa (panthāḥ) àti̱kramè (infin.) ṚV. 1,105,16. a̱ti̱krāmànto duri̱tā pa̱dānì AV. 12,2,28. AIT. BR. 1,26. TS. 3,5,3,1. TS. 6,2,3,3. ŚAT. BR. 3,4,4,11. ŚAT. BR. 14,6,9,28. imaṃ lokamatikrāmati ŚAT. BR. 14,7,1,7. tāvubhāvaticakrāma MBH. 1,6713. aticakrāma lokānsa rājñām MBH. 3,1754. sa nadīḥ parvatāṃśca vanāni ca sarāṃsi ca . acireṇāticakrāma khecaraḥ khe caranniva .. MBH. 3,2808. nātikrāmeta (sic) pakṣī yān (deśān) kuta evetare mṛgāḥ MBH. 1,4652. aticakrāma sāgaram R. 3,60,18. R. 3,60,20 ādityamatikrāntumutsahe R. 5,3,41. SUŚR. 1,277,14. PAÑCAT. 243,24. MEGH. 58. GĪT. 11,32. atikrāntaḥ śravaṇaviṣayam MEGH. 101. teṣu cakṣurviṣayātikrānteṣu pakṣiṣu vyādho nivṛttaḥ HIT. 14,12. yauvanadarpādatikrāntakulamaryādā HIT. 28,14. atikramya jenseits, hinter (Gegens. aprāpya diesseits): atikramya parvataṃ nadī P. 3,4,20, Sch. jambudvīpamatikramya śiśiro nāma parvataḥ R. 4,40,34. tadatikramya ca nadī śītodā nāma VID. 166. — 2〉 weitergehen so v. a. fortfahren ṚV. PRĀT. 10,6. UPAL. 9,22. — 3〉 sich entfernen, aus dem Wege gehen; mit dem abl.: nāticakrāma āśramāt R. (ed. ŚRĪR.) 1,9,11_bei_WEST. tasmādatikramāmyeṣa bhayādasmātsudāruṇāt MBH. 13,5733. — 4〉 um Etwas kommen, verlustig gehen; mit dem abl.: sa hi svāmyādatikrāmet M. 9,93. smṛtyatikrāntaḥ MBH. 2,1340. — 5〉 vergehen, verstreichen, verfliessen (von Zeitabschnitten und Zeitpunkten): aticakrāma sumahānkālaḥ MBH. 1,6109. sā niśā — aticakrāma PAÑCAT. 40,10. na kālo 'tikramedyathā R. 4,30,18. atyakrāmadavijñātaḥ kālaḥ paramadustaraḥ BHĀG. P. 1,13,16. evamatikramati (sic) kāle PAÑCAT. 258,8. atikrānte daśāhe M. 5,76. VET. 10,10. VET. 22,14. atikrānte lagnasamaye PAÑCAT. 129,24. yeyaṃ yaurṇamāsyatikrāntā P. 3,3,135, Sch. atikrāntena vayasā saṃtāpamupajagmivān MBH. 3,16622. atikrānta n. das Vergangene: naṣṭaṃ mṛtamatikrāntaṃ nānuśocanti paṇḍitāḥ PAÑCAT. I, 378. idānīṃ kimatikrāntopavarṇanena HIT. 35,19. — 6〉 über eine Zeit hinwegkommen, eine best. Zeit verstreichen lassen: atyakrāmamimānmāsāṃstadvadhaṃ paricintayan R. 6,88,20. adya pāyayitvā dvyahamatikramya pāyayati P. 3,4,57, Sch. — 7〉 über das gewöhnliche Maass hinausgehen, hervorragen: na kupyavetanī kaścinna cātikrāntavetanī MBH. 3,657. tathā hi nātikramate 'sya buddhiḥ R. 4,31,2. trans. überschreiten (ein Maass), übertreffen, überwinden: (vṛddhiḥ) nātikrāmati pañcatām M. 8,151. śaktimanatikramya VOP. 6,61. ā̱pnu̱hi śreyā̀ṃsa̱matì sa̱maṃ krā̀ma AV. 2,11,1. atì krāmema dū̱ḍhyàḥ ṚV. 1,105,6. ojasā u. s. w. aticakrāma pitaraṃ manuḥ MBH. 3,12748. MBH. 14,86. śūrā nihatā yuddhe svaryātāḥ — nātikrāmanti bhūmidam sind nicht mehr werth, gelten nicht so viel als MBH. 13,3159. tāmāgacchadatikramya tadastraṃ gagane gadām R. 3,35,50. — 8〉 übergehen, bei Seite lassen: abhimanyorvadhaṃ vīra so 'tyakrāmanmahāmatiḥ . apriyaṃ vasudevasya mā bhūditi überging mit Stillschweigen MBH. 14,1810. upāyāṃstrīnatikramya yaddaṇḍapara eva saḥ R. 5,81,43. PAÑCAT. 171,9. kiṃ vā devyā parijanamatikramya bhavānsaṃdiṣṭaḥ MĀLAV. 49,12. prathitayaśasāṃ dhāvakasaumillakaviputrādīnāṃ pratibandhānatikramya vartamānakaveḥ kālidāsasya kṛtau kiṃ kṛto bahumānaḥ MĀLAV. 3,13. kathaṃ jyeṣṭhānatikramya yavīyānrājyamarhati MBH. 1,3521. Jmd oder Etwas unbeachtet lassen, vernachlässigen, versäumen, übertréten; sich ein Versäumniss zu Schulden kommen lassen, einen Fehltrittbegehen: atikrāmetpramattaṃ vā mattaṃ rogārtameva vā (patim) M. 9,78. devarṣiyakṣagandharvānasurānmānavāṃśca saḥ . atikrāmati durdharṣo varadānena mohitaḥ .. R. 1,14,16. R. 2,101,14. akṣadyūte samāhvānam — jānannapi kṣayakaraṃ nātikramitumutsahe MBH. 2,2494. śāstravādānatikramya R. 5,85,11. āgamānanatikramya satāṃ vṛttamavekṣya ca MBH. 3,1163. atikrāmandeśakālau M. 8,156. tataḥ samudraḥ svāṃ velāmatikrāmati MBH. 3,12888. tavaiva vacanaṃ vayam . nātikramāmahe sarve velāṃ prāpyeva sāgaraḥ R. 2,67,32. na hyatikramituṃ śaktastava vākyaṃ mahīpatiḥ R. 2,9,22. VIŚV. 8,3. VIŚV. 12,16. tāmājñāṃ kṣaṇamapyaham . nātikrāntumihecchāmi MĀRK. P. 23,90. atikramya svakuladharmam DAŚAK._in_BENF. Chr. 191,5. yanme kiṃcidatikrāntam — tanmarṣaṇīyaṃ rāmeṇa R. 4,36,11. yo na etadatikrāmāt ŚAT. BR. 3,4,2,5. ŚAT. BR. 3,4,2,8. ŚAT. BR. 3,4,2,13. ŚAT. BR. 3,4,2,14. naiva devā atikrāmanti na pitaro na paśavo manuṣyā evaike 'tikrāmanti ŚAT. BR. 2,4,2,6. kathaṃcidapyatikrāmanpāpaḥ śūkaratāṃ vrajet M. 3,190. nātikrāntaṃ muniśreṣṭha yatkartavyaṃ kṛtaṃ mayā R. 1,51,11. — 9〉 entgehen, entfallen so v. a. aus dem Gedächtniss schwinden; mit dem acc. der Person: yau tu devāsure yuddhe varau daśaratho 'dadāt . tau smāraya mahābhāge so 'rtho mā tvāmatikramet .. R. 2,9,24. — caus. 1〉 verstreichen lassen: vatyārātramanuprāptamatikrāmaya R. 4,26,24. — 2〉 nicht beachten: balena yena vai sītāṃ māyayā rākṣasādhipa . māmatikrāmayitvā tvaṃ hṛtavāṃstadvidarśaya .. R. 6,16,67. — atyati beschreiten (in der Begattung): kathaṃ tvāmatyatikrāntaḥ MBH. 1,4883. — abhyati 1〉 wegschreiten über, durchschreiten: sa svaveśmābhyatikramya — prapede — rājamārgam R. 2,70,26. — 2〉 überwinden: na diṣṭamabhyatikrāntuṃ śakyaṃ buddhyā balena vā MBH. 14,1551. — 3〉 übertréten, vernachlässigen: abhyatikramya dharmam MBH. 1,199. — vyati 1〉 vorbeischreiten an, wegschreiten über, überschreiten: tadantaḥpuramāsādya vyaticakrāma taṃ janam R. 2,14,29. sa lokānāhitāgnīnāmṛṣīṇāṃ puṇyakarmaṇām . devānāṃ ca vyatikramya brahmalokamavāpa ha .. R. 3,9,36. śatakratuṃ vyatikramantaṃ bhuvanāni viśvā MBH. 13,4897. vyatikramet . kṛcchreṣvapi na maryādām PAÑCAT. I, 65. — 2〉 verstreichen, verfliessen, vergehen: varṣāṇi pañca pañca ca — vyaticakramuḥ R. 1,63,9. PAÑCAT. 236,7. yāvanna tad (yauvanaṃ) vyatikrāmet R. 5,25,40. evaṃ hi sumahānkālo vyatyakrāmata (sic) tasya vai MBH. 13,455. kāle vyatikrānte śiśire R. 1,11,1. SĀV. 4,1. PAÑCAT. 123,22. BHĀG. P. 4,27,5. sa idānīmahaṃ vṛddho vyatikrāntaparākramaḥ R. 5,2,33. — 3〉 übertreffen, überwinden: na cāpi kaściddviṣatāṃ vinigrahe vyatikramedastrabalaṃ balaṃ ca te R. 5,43,5. — 4〉 vernachlässigen, versäumen, übertréten; ein Versäumniss sich zu Schulden kommen lassen: ājñāmahaṃ vyatikramya R. 2,30,32. dharmavyatikrānta R. 4,17,35. yadi tasya vyatikrāntaṃ bhavet R. 5,84,11. — samati 1〉 vorübergehen, weitergehen; wegschreiten über, vorüberkommen an, durchschreiten: nale tu samatikrānte MBH. 3,2851. vanāni saritaḥ śailānsaṃrāsi ca vihāyasā . kṣipraṃ samaticakrāma R. 3,60,16. R. 2,14,27. kṣīrodaṃ samatikramya R. 4,40,48. MBH. 2,1038. samatikraman MBH. 3,11345. MBH. 3,13709. ete gacchanti bahavaḥ panthāno dakṣiṇāpatham . avantīmṛkṣavantaṃ ca samatikramya (über) parvatam .. MBH. 2,2317. dūre bhraṣṭaḥ paṭastava . yojanaṃ samatikrānto (ungenau vom herabgefallenen Kleide gesagt, was vom Fahrenden gilt) nāhartuṃ śakyate punaḥ .. MBH. 2,2812. — 2〉 heraustreten: veśmanaḥ samatikramya R. 6,31,2. — 3〉 verstreichen, verfliessen: daśāhe samatikrānte VET. 10,1. — 4〉 über eine Zeit hinwegkommen, eine best. Zeit verstreichen lassen: dvau māsau samatikramya pāsyāmi rudhiraṃ tava R. 5,56,79. — 5〉 übertreffen: rūpeṇa samatikrāntā pṛthivyāṃ sarvayoṣitaḥ MBH. 3,2124. — 6〉 vernachlässigen, nicht beachten, versäumen, übertréten: samatikramya mātaraṃ pitaraṃ gurum R. 2,30,33. VIŚV. 8,2. nāsti śaktiḥ piturvākyaṃ samatikramituṃ mama R. 2,21,30. samayaḥ samatikrānto bhavatsaṃdarśane mayā MBH. 1,7768. — adhi hinaufsteigen auf, zu (acc.): sahasrākṣaniyogātsa pārthaḥ śakrāsanaṃ gataḥ . adhyakrāmadameyātmā dvitīya iva vāsavaḥ .. MBH. 3,1777. adhikramantyaṅghribhirāhṛtāṃ balātsabhāṃ sudharmāṃ surasattamocitām BHĀG. P. 1,14,38. — Vgl. adhikrama, adhicaṅkrama. — anu 1〉 nachfolgen; verfolgen (einen Weg u. s. w.), seine Schritte wohin richten, nachgehen: śraddhā ratirbhaktiranukramiṣyati BHĀG. P. 3,25,25. anù pra̱tnāsà ā̱yavàḥ pa̱daṃ navī̀yo akramuḥ ṚV. 9,23,2. ṚV. 9,114,1. ga̱ṇaṃ gàṇaṃ suśa̱stibhìḥ . anù krāmema dhī̱tibhìḥ ṚV. 5,53,11. AV. 3,7,2. maharṣibhiranukrāntaṃ dharmapanthānamāsthitaḥ R. 5,47,6. tīrthayātrāmanukrāmanprāpto 'smi kurujāṅgalān MBH. 3,356. nārācābhihataḥ śīghramātmatrāṇaparo mṛgaḥ . giripādapasaṃbādhāṃ so 'nvakrāmanmahāṭavīm .. MĀRK. P. 21,7. sarvathā sadṛśaṃ sīte mama svasya kulasya ca . vyavasāyamanukrāntā kānte tvamatiśobhanam .. R. 2,30,41. jyeṣṭhamanukramya = anujyeṣṭham VOP. 6,61. — 2〉 der Reihe nach durchgehen, aufzählen: anukrāmantaśca vikārānvyākhyāsyāmaḥ ŚĀṄKH. ŚR. 1,16,11. ŚĀṄKH. ŚR. 1,16,22. tānyato 'nukramiṣyāmaḥ NIR. 9,1. yaccānukrāntaṃ yaccānukraṃsyate PAT._zu_P. 1,1,72. Sch. zu P. 1,4,83 und P. 2,1,3. BHĀG. P. 5,26,7. anukramiṣye BHĀG. P. 2,6,45. — 3〉 mit einem Inhaltsverzeichniss versehen: sa saṃhitāṃ bhāgavatīṃ kṛtvānukramya ca BHĀG. P. 1,7,8. im Inhaltsverzeichniss (anukramaṇī) angeben: tathā cānukrāntam (so ist zu lesen) SĀY._zu_ṚV. 1,105. — Vgl. anukrama, anukramaṇa. — samanu vollständig hindurchschreiten, durchlaufen: adhastānnaralokasya yāvatīryātanāstu tāḥ . kramaśaḥ samanukramya punaratrāvrajecchuciḥ .. BHĀG. P. 3,30,35. — apa act. (ep. auch med.) 1〉 weggehen, sich davon machen, davonlaufen, weichen, sich entfernen von ṚV. 10,164,1. AV. 7,105,1. AV. 8,1,21. AV. 12,5,6. AV. 12,5,11. TS. 2,1,1,3. apa̱ vā e̱tasmā̀dindri̱yaṃ vī̱ryàṃ krāmati TS. 2,1,2. TS. 6,2,7,1. TS. 6,2,7,3. ŚAT. BR. 1,5,2,6. ŚAT. BR. 3,4,1,17. tata eva nāpakrāmet ŚAT. BR. 1,5,3,6. ŚAT. BR. 3,5,1,17. KAUŚ. 4. pañcamamindriyamasyāpākramat ved. P. 5,2,50, Sch. apakrāmati MṚCCH. 35,19. apakrāmatu MṚCCH. 110,19. apacakrāma MBH. 1,177. MBH. 1,6705. apākramattena rathena MBH. 3,16581. R. 6,76,19. aśvā bhūtvāpacakrame BṚH. DEV._in_Z. f. vgl. Spr. 1,442. MBH. 1,6619. apakramya MBH. 1,6084. R. 3,7,10. apakramitum MṚCCH. 33,12. MṚCCH. 35,4. apakrānta MBH. 3,2362. MBH. 3,11098 (p. 572). R. 3,43,24. R. 3,44,18. R. 6,76,20. MĀRK. P. 21,49. brāhmaṇānāmantaramapakrāntaḥ (maṇḍūkaḥ) PAÑCAT. 198; 1. apakrāntavān KATHĀS. 5,26. apākrāmattasmāddeśāt MBH. 1,6717. DRAUP. 4,22. tasmāddeśādapākrāmat R. 2,14,56. apakrame R. 1,21,6. tasya mārgādapākrāman MBH. 3,1493. kṣatrāt MBH. 3,8313. tvāṃ tu satyādapakrāntaṃ haniṣyāmi R. 4,30,21. ápakrāntamedha ŚAT. BR. 1,2,3,9. verstreichen: pūrvaḥ parārdho 'pakrānto hyaparo 'dya pravartate BHĀG. P. 3,11,33. kālastapasyatāṃ kaścidapākrāmata (v. l. aticakrāma) MBH. 3,16712. — 2〉 abschreiten d. h. durch Schreiten trennen: tasyemau prāṇāpānāvapakrāmāmi KAUŚ. 49. — des. apacikramiṣati ŚAT. BR. 4,6,9,1. ŚAT. BR. 4,6,9,3. ŚAT. BR. 4,6,9,5. ŚAT. BR. 4,6,9,16. — Vgl. apakrama u. s. w. — abhyapa weggehen nach, zugehen auf: svaṃ haivāsya tatpratimāmivābhyapakrāmati ŚAT. BR. 5,4,3,11. sa no̱ mābhyapàkramīḥ AV. 12,2,18. — vyapa abtreten, sich entfernen: prakṣālya ca tayoḥ pādau vyapākrāmat R. 2,87,21. — abhi act. med. 1〉 hinzutreten, zugehen auf, losgehen auf, angreifen, betreten ṚV. 1,80,5. a̱bhi srucàḥ kramate ṚV. 144,1. ṚV. 9,40,1. ṚV. 86,14. a̱bhyàkramī̱diṣo 'chā̱ vāja̱ṃ naitàśaḥ ṚV. 9,108,2. spṛdho̱ adèvīra̱bhi ca̱ kramā̀ma̱ viśa̱ adèvīra̱bhya1̱̀ śnavā̀ma ṚV. 6,49,15. ŚAT. BR. 14,9,4,7. PĀR. GṚHY. 2,5. PĀR. GṚHY. 3,14. KAUŚ. 4. pūrvaṃ pūrvaṃ vābhikrāmam (absol.) KĀTY. ŚR. 3,2,21. KĀTY. ŚR. 6,8,4. tamabhikramya sarve 'dya vayaṃ cārthāmahe vasu MBH. 3,8613. brahmāṇam — pradakṣiṇamabhikramya sarve prāñjalayaḥ sthitāḥ MBH. 13,6047. abhicakrāma R. 2,32,4. R. 2,84,10. R. 3,2,16. R. 3,52,4. svavāṭamabhicakrāma R. 1,65,38. abhicakrāma lokānsa rājñām INDR. 1,41. sudurgamāṃste subahūnsukhenaivābhicakramuḥ MBH. 3,11557. te sarāṃsi girīnsarvānsaṃkaṭāni vanāni ca . darīrdurgāṃśca śailāṃśca kṛtsnāṃstānabhicakramuḥ .. R. 4,47,3. abhicakrāma kākutsthaḥ śarabhaṅgāśramaṃ prati R. 3,9,15. rājaveśma praviśya ca . kakṣyāḥ saptābhicakrāma (wohl aticakrāma zu lesen) R. 2,57,17. — 2〉 darangehen, anfangen (mit Hersagen, Lesen u. s. w.): dvābhyāmabhikramya (padābhyām) ṚV. PRĀT. 10,1. pracodito 'bhikramate yathāsya kramaḥ ṚV. PRĀT. 15,5. ṚV. PRĀT. 15,6. ṚV. PRĀT. 11,7. sich anschicken, mit dem dat. eines nom. act.: gamanāyābhicakrāma R. 1,77,18. — caus. in die Nähe bringen: āhùtyai̱vainàma̱bhi̱ kràmayati TS. 5,1,1,2. — Vgl. abhikrama fgg. — samabhi hinzutreten: tvaramāṇo mṛgavyādhaḥ samabhikramya vegataḥ MBH. 3,2389. — ava act. 1〉 sich wegbegeben, entfliehen: śīghramavakrāmatu bhavān MṚCCH. ed. Calc. 210,21 (STENZLER: apakrāmatu). Vgl. avakrāmin. — 2〉 niedertreten, überwältigen: a̱va̱krāmànta̱ḥ prapàdaira̱mitrā̀n ṚV. 6,75,7. VS. 2,8. VS. 11,15. AV. 4,11,10. mā nò durā̱dhyo̱3̱̀ māśìvāso̱ avà kramuḥ ?(P. 6,1,116) ṚV. 7,32,27. AV. 13,1,20. AV. 19,36,5. vajreṇaivainamavakrāmati ŚAT. BR. 13,1,2,9. ŚAT. BR. 6,3,2,7. — caus. hinuntersteigen lassen: apo 'vakramayan (yajamānam) KĀTY. ŚR. 10,8,21. — anvava nach der Reihe hinabsteigen, eingehen in: hṛdayamevānvavakrāmati ŚAT. BR. 14,7,2,1. ŚAT. BR. 14,7,2,3. — ā 1〉 herbeikommen, hintreten zu, hinkommen zu, wohin gerathen; beschreiten, betreten, besuchen: āyaṃ gauḥ pṛśnìrakramīt ṚV. 10,189,1. N. 13,13. (yāvat) ākramyākramya rūpaṃ jhaṭiti na jarayā lupyate preyasīnām BHARTṚ. 1,69. ā vājàṃ vā̱jyàkramīt ṚV. 9,64,29. ṚV. 9,74,8. tā ya̱jñamā śucìbhiścakramā̱ṇā ṚV. 6,62,2. ā̱kramàmāṇa TS. 2,4,5,2. TS. 5,1,2,6. ākrāmannāgabhavane tadā nāgakumārakān MBH. 1,5018. yastu pārśvamasau rāmasyākramya tiṣṭhati der an Rāmaʼs Seite steht R. 6,4,28. pṛthivīm, antarikṣam, divamākramiṣam TS. 5,6,8,1. AV. 18,4,6. i̱ma u̱ptā mṛ̀tyupā̱śā yānā̱kramya̱ na mu̱cyasè AV. 8,8,16. na tamākramituṃ nāgāḥ śaknuvanti varāśramam R. 3,76,25. R. 3,25,14. yaṃ ca panthānamākramya prayāti manujeśvaraḥ R. 5,81,22. siddhamārgamākramya MBH. 3,1753. yadā prabhati cākrāntā digiyaṃ puṇyakarmaṇā R. 3,17,21. (rājye) pāṣaṇḍigaṇākrānte M. 4,61. M. 8,22. — 2〉 auf Etwas treten: ā vò mū̱rdhānàmakramīm ṚV. 10,166,5. na ca barhirākrāmati ŚĀṄKH. ŚR. 3,16,18. devatānāṃ guroḥ u. s. w. nākrāmetkāmataśchāyām M. 4,130. YĀJÑ. 1,152. ākrāmati vaddhaḥ kutapam P. 1,3,40, Sch. girerākramyamāṇasya R. 5,5,11. pādaṃ pādena nākramet MBH. 13,4982. kṛṣṇoragau — padākrāmasi pucchadeśe MBH. 3,15646. padā mastakamākramya M. 11,43. urasi padākramya BHĀG. P. 5,26,29. ākramya ca kaṭīdeśe jānunā rākṣasādhamam MBH. 3,449. mit Füssen treten BHĀG. P. 1,7,16. titikṣatyakramaṃ vainya uparyākrāmatāmapi BHĀG. P. 4,16,7. (asuraiḥ) bhuva ākramyamāṇāyā abhārāya kṛtodyamaḥ BHĀG. P. 9,24,58. auf Jmd (acc.) lasten, einen Druck ausüben: ākrāntā jaghanasthalena guruṇā gantuṃ na śaktā AMAR. 30. mahādāserakasārtho bhārākrāntaḥ PAÑCAT. 89,9. iyaṃ mūrkhairbhārākrāntā vasuṃdharā MṚCCH. 115,5. — 3〉 sich an Etwas klammern, anpacken: parvatāgraṃ tu lokātmā hastenākramya keśavaḥ . — mamantha R. 1,45,31. ākramya mānuṣaṃ kaṇṭhamācchidya dhamanīmapi . uṣṇaṃ tava prapāsyāmi phenilaṃ rudhiraṃ bahu .. MBH. 1,5936. nigṛhya roṣaṃ śokaṃ ca dhairyamākramya kevalam R. 2,22,3. daivenākramyate sarvam VIŚV. 8,22. einen Angriff auf Jmd oder Etwas machen, in Besitz nehmen, in seine Gewalt bekommen, einnehmen: śāvakānākramya koṭaramānīya pratyahaṃ khādati HIT. 20,12. ākrāntopanataḥ KATHĀS. 20,5. tatastenāpi samakālamevaikaḥ pādāntenākrānto 'nyo daṃṣṭrākrakacena PAÑCAT. 167,17. vijigīṣavo yathā parabhūmimākramanti (sic) HIT. 94,14. rājā saṃprati jambudvīpamākramyāvatiṣṭhati HIT. 127,13. trailokyamākramya MĀRK. P. 18,26. (meghaḥ) khaṃ keśavo 'para ivākramituṃ pravṛttaḥ MṚCCH. 76,10. asmābhiriyamākrāntā madīyā tena vallabhā DHŪRTAS. 90,16. ākrāntanāyakā die den Liebhaber in ihrer Gewalt hat SĀH. D. 41,18. SĀH. D. 42,19. Bildlich: ākrāntaṃ maraṇena janma BHARTṚ. 3,33. balibhirmukhamākrāntam BHARTṚ. 3,9. śaṅkābhiḥ sarvamākrāntamannaṃ pānaṃ ca HIT. I, 21. ātapākrānto 'yamuddeśaḥ MĀLAV. 48. MĀLAV. 17. snehenākrāntahṛdayaḥ R. 2,98,11. madanākrānta KATHĀS. 6,14. bhayākrānta R. 4,46,14. prāṇāstrāsākrāntāḥ VID. 119. — 4〉 an Etwas gehen, beginnen: ākrāntā tilakakriyāpi tilakairlagnadvirephāñjanaiḥ MĀLAV. 40. vaktumācakrame kathām R. 3,4,5. — 5〉 aufsteigen, steigen zu — hinauf, ersteigen, besteigen; med. P. 1,3,40. nach einem Vārtt. und VOP. 23,31 bloss dann, wenn vom Aufgang der Gestirne die Rede ist. yāvat — ākramate na bhānuḥ RAGH. 5,71. P., Sch. VOP. ākrāmati dhūmaḥ VOP. ākrāmati dhūmo harmyatalam P. 1,3,40, Vārtt., Sch. ajā arā ḍītarā ākramamāṇā iva yanti ŚAT. BR. 4,5,5,5. ūrdhva ākramate ŚAT. BR. 14,8,12,1. ūrdhvamācakrame MBH. 1,6600. MBH. 3,1744. MBH. 3,12033. MBH. 3,15997. ūrdhvamākramamāṇāḥ MBH. 3,14997. a̱jo nāka̱mā kràmatām AV. 9,5,1. ā̱kra̱ṃsyamā̀na AV. 9,5,8. ŚAT. BR. 14,6,1,8. ŚAT. BR. 14,7,1,10. svargaṃ lokamākrāmata LĀṬY. 8,12,8. LĀṬY. 10,19,13. divamācakrame MBH. 1,4076. MBH. 3,776. MBH. 13,5574. siṃhāsanaṃ prājyamākramya RĀJA-TAR. 5,347. athāsya dhvajamākramya tasthau gṛdhraḥ R. 3,29,3. gāmākramya eine Kuh SĀH. D. 19,1. bespringen: (gauḥ) ākrāntā vṛṣabheṇa AK. 2,9,70. H. 1267. kailāsākhyo mahāngiriḥ . yojanānāṃ sahasrāṇi bahūnyākramya tiṣṭhati erhebt sich KATHĀS. 1,15. — caus. ākramayati herbeikommen —, betreten lassen TS. 5,1,2,6. ŚAT. BR. 2,1,4,23. ŚAT. BR. 6,3,3,9. ŚAT. BR. 7,3,2,10. ŚAT. BR. 13,5,1,16. KĀTY. ŚR. 20,5,7. sunvantamākramayandiśaḥ KĀTY. ŚR. 15,5,23. LĀṬY. 9,9,21. sa tairākramayāmāsa śuddhāntam er liess sie hereintreten in KUMĀRAS. 6,52. — desid. ācikraṃsate aufsteigen wollen P. 1,3,62, Sch. — Vgl. ākrama fgg., ākrānti. — atyā act. her- und vorüberschreiten: atyākrāmati pratiprasthātā ŚAT. BR. 4,5,2,11. TS. 6,2,3,3. — adhyā 1〉 herfallen über: adhyākramya paśūṃścāpi ghnanti vai bhakṣayanti ca MBH. 3,13827. — 2〉 erwählen: adhyākrāntā vasatiramunāpyāśrame sarvabhogye ŚĀK. 47. — anvā 1〉 der Reihe nach betreten, besuchen: tīrthapadaḥ padāni . anvākramat BHĀG. P. 3,1,17. — 2〉 med. hinaufsteigen zu: sa ā̀di̱tyāna̱nvākràmata TS. 6,5,6,3. — apā sich entfernen von: yāstu tasmādapākramya (apakramya?) somamevābhisaṃśritāḥ MBH. 13,3717. — abhyā herantreten: a̱bhyā̱krāmàm absol. AV. 10,7,42. — upā herfallen über: tataḥ sattvānyupākrāmanbahūni MBH. 3,11123. — samupā gelangen zu: khanantaḥ samupākrāntā diśaṃ somavatīṃ tadā R. 1,41,21. — nirā hinaustreten: ityuktvā sa nirākrāmat MBH. 1,4292. romāñcalakṣyeṇa sa (abhilāṣabandhaḥ) gātrayaṣṭiṃ bhittvā nirākrāmadarālakeśyāḥ RAGH. 6,81. — samā 1〉 auf Jmd oder Etwas treten: padā cainaṃ samākrāmat MBH. 1,955. samākrāntā mahī padbhyāṃ samakampata MBH. 3,12298. samākrāmatsa taṃ śailaṃ sa cacāla mahāngiriḥ R. 5,5,11. samākrānto balavatā vānareṇa mahāgiriḥ R. 5,5,14. tataste vividhairastrairvadhyamānāḥ surārayaḥ . mūrghni lakṣmyā samākrāntā vineśuḥ MĀRK. P. 18,55. auf Jmd (acc.) lasten, einen Druck ausüben: gurubhārasamākrāntaścacāla ca jughūrṇa ca R. 4,15,25. — 2〉 einen Angriff auf Jmd machen, in Besitz nehmen: balīyasā samākrānto vaitasīṃ vṛttimācaret PAÑCAT. III, 18. samameva samākrāntaṃ dvayaṃ dviradagāminā . tena siṃhāsanaṃ pitryamakhilaṃ cārimaṇḍalam .. RAGH. 4,4. taṃ ca caurasamākrāntaṃ sapitṛvyaparicchadam . sakalatraṃ ca lebhe 'sau taṃ khaṅgaṃ ca mṛgāṅgakam .. KATHĀS. 10,193. ropasamākrānta R. 5,20,2. Hierher ist viell. auch zu ziehen: sā tu tvayā samākrāntā pratijñā von dir ist das Versprechen gelöst worden (du bist desselben Meister geworden) R. 1,44,54. — ud act. (med. PRAŚNOP. 2,4. PRAŚNOP. 3,1) 1〉 hinaufschreiten, aufsteigen; heraustreten, hinaus-, davongehen VS. 11,21. VS. 11,22. utkrā̱matàḥ puruṣa̱ māvà patthāḥ AV. 8,1,4. AV. 9,5,6. udi̱tastrayò akraman AV. 4,3,1. AV. 8,10,2. AV. 19,19,1. TS. 5,1,3,1. yajño devebhya udakrāmat AIT. BR. 1,7. AIT. BR. 1,18. te stutvā prāñca uccakramuḥ ŚAT. BR. 2,2,4,12. ŚAT. BR. 8,5,3,1. yajñasya śīrṣacchinnasya śugudakrāmat ŚAT. BR. 14,1,2,13. ūrdhvāṃ diśam ŚAT. BR. 5,1,1,4. KĀTY. ŚR. 7,2,15. KĀTY. ŚR. 20,8,19. utkramyāgnicayāt R. 3,9,35. utkrāntavandisaṃdarbhayā bhuvā KATHĀS. 14,12. mūrtitaḥ M. 1,55. BHAG. 15,8. MBH. 1,7216. utkrāntaśaiśava adj. KATHĀS. 4,2. utkrāntavarṇa (Farbe) RAGH. 16,17. Häufig vom Lebenshauch: prāṇo madhyata udakrāmat ŚAT. BR. 6,1,2,12. ŚAT. BR. 8,1,1,3. ŚAT. BR. 8,7,3,15. ŚAT. BR. 13,4,4,6. ūrdhvaṃ prāṇā hyutkrāmanti M. 2,120. utkrāmadbhiḥ prāṇaiḥ MBH. 13,1828. utkramate und utkrāmante (in der Bed. von anūtkrāmanti mit dem acc.) PRAŚNOP. 2,4. PRAŚNOP. 3,1. utkrāntavāyu RAGH. 7,50. utkrāntāsu RĀJA-TAR. 5,428. utkrāntajīvita MBH. 1,1492. R. 4,21,37. Auch kurz hinausschreiten so v. a. sterben: ṛṣiṣūtkrāmatsu NIR. 13,12. sa utkrāmanmriyamāṇaḥ ŚAT. BR. 14,7,1,8. ŚAT. BR. 14,7,2,3. ŚAT. BR. 14,8,6,3. ŚAT. BR. 14,7,10,1. — 2〉 übergehen, bei Seite lassen (vgl. u. ati): tamutkrāntamātmajasya vadhaṃ raṇe . ācakṣva MBH. 14,1812. pūrvānupāyānutkramya caturtha iha dṛśyate R. 5,37,29. unbeachtet lassen, vernachlässigen, übertréten: ārṣaṃ pramāṇamutkramya dharmaṃ na pratipālayan MBH. 3,1180. dharmamutkramya MBH. 3,1368. — caus. utkramayati hinaufgehen —, hinausschreiten lassen TS. 5,1,3,1. ŚAT. BR. 6,3,2,6. ŚAT. BR. 6,3,3,13. KĀTY. ŚR. 16,2,10. aśvamutkramayya LĀṬY. 9,9,23. utkrāmayati KAUŚ. 76. — desid. prāṇa udacikramiṣat wollte hinausgehen ŚAT. BR. 7,5,1,16. ŚAT. BR. 7,5,2,4. ŚAT. BR. 7,5,1,5. ŚAT. BR. 8,5,3,1. uccikramiṣyan CHĀND. UP. 5,1,12. — Vgl. utkrama fgg. — atyud sich hervorthun: atyutkrāntāśca dharmeṣu pāṣaṇḍasamayeṣu ca . kṛśaprāṇāḥ kṛśadhanāstebhyo dattaṃ mahāphalam .. MBH. 13,1628. überragen, mehr gelten als; mit dem acc.: bharturniḥśreyase yuktāstyaktātmāno raṇe hatāḥ . brahmalokagatā yuktā nātyutkrāmanti (im vorhergehenden Verse in derselben Bed. atikrāmanti) bhūmidam .. MBH. 13,3160. — anūd act. nach Jmd hinauf- oder hinausgehen ŚAT. BR. 1,7,3,3. prāṇamanūtkrāmantaṃ sarve prāṇā anūtkrāmanti ŚAT. BR. 14,7,2,3. — abhyud caus. hinauf- oder hinausschreiten lassen, ersteigen lassen: athaināmaparājitāyāṃ diśi sapta padānyabhyutkrāmayati ĀŚV. GṚHY. 1,7. kimimamabhyutkramiṣyāma (sic) iti — taṃ mahatsaubhagamabhyudakramayan ŚAT. BR. 6,3,3,13. — upod act. zu Etwas hinaufsteigen: divam ŚAT. BR. 1,7,3,1. ŚAT. BR. 3,1,1,1. ŚAT. BR. 4,2,5,5. — vyud act. 1〉 auseinandergehen: indriyāṇi vīryāṇi vyudakrāman ŚAT. BR. 12,7,1,9. ŚAT. BR. 12,8,1,1. vyutkrāmatetyāha ŚAT. BR. 3,9,2,13. ŚAT. BR. 7,4,2,3. ŚAT. BR. 8,2,1,11. AIT. BR. 1,24. dvandvaṃ vyutkrāntāḥ = dvivargasaṃbandhena pṛthagavasthitāḥ P. 8,1,15, Sch. fortgehen, weichen: pūtā vyutkrāntarajaso 'malāḥ MBH. 14,1319. — 2〉 überschréiten, übertréten, übergehen, nicht beachten: vyutkrāntavartmano bhānoḥ BHAṬṬ. 22,3. vyutkrāntadharma MBH. 13,4768. vyutkramya lakṣmaṇamubhau bharato vavande RAGH. 13,72. — samud übertreten, nicht beachten: dharmam (so verbinden wir) MBH. 1,4835. — upa 1〉 herantreten, herbeikommen, kommen zu: upà kramasva puru̱rūpa̱mā bhàra̱ vājàm ṚV. 8,1,4. ṚV. 8,70,7. upà tvā̱ karmànnū̱taye̱ sa no̱ yuvo̱graścàkrāma̱ yo dhṛ̱ṣat ṚV. 8,21,2. upakramya MBH. 3,17323. upakrānta MBH. 1,6445. punareva mahātapāḥ . māgadheṣūpacakrāma MBH. 2,741. rājñastasyājñayā devī vasiṣṭhamupacakrame MBH. 1,6787. tayoḥ — samīpamupacakrame MBH. 1,6711. yadi hyakṛtārtho 'sau matsakāśamupakramet R. 5,65,4. upataṭamupakramya MEGH. 58, v. l. feindlich auf Jmd losgehen: upakrāmati jantūṃśca udvegajananaḥ sadā MBH. 13,6716. — 2〉 durchschreiten: yojanānāmahaṃ ṣaṣṭimupakramitumutsahe R. 5,1,46. — 3〉 sich auf eine bestimmte Art Jmd nähern, Jmd angehen, behandeln, verfahren gegen: nayena vidhidṛṣṭena yadupakramate parān MBH. 2,678. upacakrāma tau vāgbhirmṛdvībhiḥ R. 4,2,2. sarvopāyairupakramya sītāṃ R. 5,25,56. upāyopakrāntaḥ DAŚAK. 86,18. sarvathopakrāntaḥ DAŚAK. 89,10. verfahren, zu Werke gehen: kathaṃ tadanurūpāya — upakramet BHĀG. P. 6,5,20. in ärztliche Behandlung nehmen: asādhyānnopakramet SUŚR. 1,31,1. subhiṣagbhirupakrāntāḥ SUŚR. 16. āturamupakramamāṇena bhiṣajā SUŚR. 124,8. mudrātantramantradhyānādibhiścopakramya DAŚAK. 73,4. upakrāntavraṇā DAŚAK. 97,1. — 4〉 an Etwas gehen, sich an Etwas machen, begehen, verrichten: gandharvānarjunastadā . lakṣayitvātha divyāni mahāstrānyupacakrame .. MBH. 3,14984. upakrānte (Sch. = samāpte) pramuñcati KĀTY. ŚR. 8,4,20. dviguṇaṃ triguṇaṃ vāpi prāṇāyāmamupakramet YĀJÑ. 3,200. dharmo yataḥ syāttadupakrameta R. 2,21,57. an Etwas gehen, den Anfang womit machen, beginnen, anheben, sich anschicken: nipuṇamupakrāntamidānīm MĀLAV. 10,8. mit dem acc.: tenottaraṃ pakṣamupakrameta LĀṬY. 10,18,8. ījituṃ rājasūyena sādhanānyupacakrame MBH. 2,1230. yuddhamupakrāntam MBH. 3,14966. ityādikaṃ jagataḥ prāgavasthāmupakramya sargapratipādakaṃ vākyajātaṃ purāṇam SĀY._bei_BURN. BHĀG. P. t. I, p. X. mit dem dat.: bhrātuḥ — vivāhāyopacakrame MBH. 1,4131. astrāṇi tāni divyāni darśanāyopacakrame MBH. 3,12297. gamanāya MBH. 1,5895. R. 1,29,26. gamanāyopacakrāma R. 1,37,26. śapathāyopacakramuḥ MBH. 13,4513. mit dem infin.: LĀṬY. 10,19,4. upākramata kākutsthaḥ kṛpaṇaṃ bahu bhāṣitum R. 2,103,6. tāmāpraṣṭumupacakrame MBH. 3,1734. grahītuṃ khagamāṃstvaramāṇopacakrame MBH. 3,2095. R. 1,9,1. R. 2,30,46. R. 3,12,17. PAÑCAT. 263,5. RAGH. 17,13. ŚIŚ. 9,43. bhūya eva mahīṃ kṛtsnāṃ vicetumupacakramuḥ MBH. 3,8870. tā imā jabhituṃ pāpā upakrāmanti māṃ prabho BHĀG. P. 3,20,26. seinen Anfang nehmen LĀṬY. 9,9,6. Nach P. 1,3,42 und VOP. 23,33 soll upakram in der Bed. von anfangen immer im med. erscheinen. taṭamupākraṃsta BHAṬṬ. 8,25 wird von den Scholiasten durch gantuṃ prārabdhavān er brach auf erklärt. Nach P. 1,3,39 und VOP. 23,30 hat das med. von upakram wie atikram auch die Bedd. von vṛtti, sarga (utsāha) und tāyana. Die Scholiasten zu BHAṬṬ. 8,23 erklären das verb. fin. in parīkṣitumupākraṃsta rākṣasī tasya vikramam durch utsehe, utsahate sma. — Vgl. upakrantar fgg. — samupa 1〉 herantreten: samupakrānta R. 2,78,14. — 2〉 anheben, beginnen, sich anschicken; mit dem inf. und med.: vaktuṃ samupacakrame MBH. 13,4222. yaṣṭum R. 1,39,25. — R. 42,10. R. 60,22. R. 61,5. R. 62,15. R. 63,4. R. 2,72,4. R. 3,3,1. R. 4,3,17. Ueberall am Ende eines Śloka. act.: bhūyaḥ samupacakrāma vacanaṃ vaktumuttamam R. 5,57,1. — ni act. 1〉 auftreten, hineintreten: tri̱ṃśatpa̱dā nyàkramīt ṚV. 6,59,6. sā gārhàpatye̱ nyàkrāmat AV. 8,10,2. fgg. kārṣmànvā̱jī nyàkramīt ṚV. 9,36,1. sā yatrà yatra̱ nyakrā̀ma̱ttatò ghṛ̱tamàpīḍayat TS. 2,6,7,1. — 2〉 niedertreten, mit dem acc.: ma̱hāntàṃ cidarbu̱daṃ ni kràmīḥ pa̱dā ṚV. 1,51,6. — anuni act. in den Fusstapfen folgen, nachtreten: sa yo no vācaṃ vyāhṛtāṃ mithunena nānunikrāmāt ŚAT. BR. 1,5,4,6. sapta padānyanunikrāmati ŚAT. BR. 3,3,1,1. ŚAT. BR. 3,3,1,2. TS. 6,1,8,1. — abhini niedertreten, mit dem acc.: pa̱ṇīṃ nyàkramīra̱bhi ṚV. 10,60,6. — nis hinausschreiten, — gehen, hervorkommen, von Hause gehen: sa càkrame̱ nirùrukra̱maḥ sadàsaḥ ṚV. 5,87,4. nirevānyataraḥ krāmati prānyataraḥ padyate ŚAT. BR. 4,3,1,9. ŚAT. BR. 4,2,4,22. ŚAT. BR. 5,1,5,28. ŚAT. BR. 11,2,7,32. ŚAT. BR. 14,7,2,3. KĀTY. ŚR. 5,9,21. KĀTY. ŚR. 8,7,19. nirakrāmatpurāt MBH. 1,4445. MBH. 2,1016. PAÑCAT. 48,1. raṅgāt MBH. 1,7060. āśramāt SĀV. 4,26. R. 1,9,20. gṛhāt PAÑCAT. 40,19. koṭarāt PAÑCAT. 98,2. uṭajāt BRAHMA-P. in LA. 56,17. rasātalāt BHAṬṬ. 7,71. mukhaniṣkrāntā vipruṣaḥ H. 839. mit dem gen.: purasyopaniruddhasya — niṣkramya R. 6,31,6. (prāṇāḥ) nikrāmanti (lies: niṣkrāmanti; in dieser Verbindung sonst utkram) ŚĀNTIŚ. 1,18. nikṛtteṣu tatasteṣu niṣkrāmannaṇḍajāḥ MBH. 5,267. niṣkrānte mayi — tathā saṃnihite MBH. 13,129. MBH. 13,5874. — MBH. 3,14287. MBH. 5,267. N. 9,6. SĀV. 5,68. R. 2,44,16. SUŚR. 1,347,5. PAÑCAT. 48,6. PAÑCAT. 107,11. PAÑCAT. 170,24. tasmiṃstu niṣkramati R. 2,20,1. R. 2,41,1. niṣkrama R. 3,16,29. niṣkrāmitum MBH. 3,8623 (an der entsprechenden Stelle R. 3,16,31 richtig: niṣkramitum). med.: niṣkramasva MBH. 3,8622 = R. 3,16,16. niṣkramamāṇa R. 2,16,32. PAÑCAT. 237,5. niṣkram ist im Drama der technische Ausdruck für abtreten ŚĀK. 4,20 u. s. w. — caus. hinausgehen lassen, hinaustreiben: patnīṃ niṣkrāmayanti ŚAT. BR. 3,5,3,13. R. 4,9,24. MṚCCH. 154,18. MṚCCH. 165,22. parikṣīṇadhanaṃ naram . mātrā niṣkrāmayedeṣā SĀH. D. 45,21. niracikramat BHAṬṬ. 7,70. śarīrāccharamaparapārśve niṣkrāmayati P. 5,4,61, Sch. niṣkrāmyate, nimkrāmyamāṇa MĀRK. P. 11,17. bandhanātpitarau niḥkramayya (sic) aus dem Gefängniss befreien DAŚAK. 113,2. — abhinis hinaus — und hinzuschreiten: praviśya cābhiniṣkrāntaṃ sugrīvaṃ vānararṣabhāḥ . abhyaṣiñcanmahāmātrāḥ R. 4,25,21. abhiniṣkrāmati dvāram mit dem acc. das Thor geht nach dem und dem Ort hinaus, führt zu d. u. d. O. P. 4,3,86. hinausschreiten, hinausgehen: āgārādabhiniṣkrāntaḥ — parivrajet M. 6,41. vardhamānapuradvārādabhiniṣkramya MBH. 3,10. kandarāt R. 4,56,3. abhiniṣkrāntagṛhāvāsa der seine Wohnung verlassen hat um Einsiedler zu werden (als verb. trans. mit dem verlassenen Ort als nächstem obj. !) BURN. Lot. de la b. l. 333; vgl. abhiniṣkramaṇa. — upanis act. hinaus — und hinzuschreiten, hinausschreiten, hinausgehen: udañca upaniṣkramyāhavanīyamupatiṣṭhante ŚAT. BR. 2,6,1,37. ŚAT. BR. 3,2,4,16. ājyaṃ gṛhītvopaniṣkrāmati ŚAT. BR. 5,3,13. ŚAT. BR. 4,3,5,20. yathāprapannamupaniṣkramya ŚĀṄKH. ŚR. 5,18,12. upaniṣkramya nagarāt MBH. 2,1070. āśramādupaniṣkrāntam R. 2,92,4. dehādupaniṣkramya MBH. 1,3243. — Vgl. upaniṣkramaṇa. — vinis hinausschreiten, hinaustreten: viniṣkrāmati BHĀG. P. 3,31,23. viniṣkrāman MBH. 2,2538. deśāttasmādvinimkramya MBH. 3,2567. R. 2,95,1. R. 4,59,17. R. 6,94,3. BRAHMA-P. in LA. 59,8. BHĀG. P. 4,2,19. viniṣkrānta MBH. 3,11089 (p. 572). ŚĀNTIŚ. 2,18. PAÑCAT. 213,14. yathā praviśyāntaramantakasya ko vai manuṣyo hi viniṣkrameta MBH. 3,10273. — parā vorschreiten, drauflosgehen, sich muthig zeigen, Kraft entwickeln, grossen Eifer an den Tag legen, sich in einer Sache hervorthun: prahāṇastiṣṭhandaṇḍe parākramya (praiṣānuvākyānuvacanānyanubrūyāt) ŚĀṄKH. ŚR. 5,16,4. devā deveṣu parākramadhvam, prathamā dvitīyeṣu parākramadhvam ŚĀṄKH. ŚR. 4,10,1. ŚĀṄKH. ŚR. 4,10,2. (rājā) vakavaccintayedarthānsiṃhavacca parākramet M. 7,106. sa ca tānprativivyādha dvābhyāṃ dvābhyāṃ parākraman MBH. 1,4103. yatamānaṃ parākrāntam MBH. 4,2083. MBH. 3,1494. yuddhāya sahasā rājanparākrāntau parasparam MBH. 5,7108. ākāśe mā parākrama MBH. 13,2058. prabhutvaṃ hi parākramya samyakpakṣahareṣu te MBH. 13,2059. yatra̱ tapàḥ parā̱kramyà vra̱taṃ dhā̱raya̱tyuttàram AV. 10,7,11. ya̱jño yatra̱ parā̀krāntaḥ AV. 10,7,16. rāmasyārthe parākrāntā vānarāstyaktajīvinaḥ R. 6,75,55. pānīyārthe parākrāntā yatra te bhrātaro hatāḥ MBH. 17,91. bhartuḥ kārye parākrāntaḥ R. 4,54,5. saindhavaṃ tvabhisaṃprekṣya parākrāntaṃ palāyane der nur daran dachte zu fliehen MBH. 3,15772. mama hetoḥ parākrāntaḥ gataḥ svargam R. 3,73,31. astrahetoḥ parākrāntānye me drakṣyanti putrakān MBH. 1,5317. MBH. 3,1937. adhirāme parākrāntam (subst. Sch.: rāmaḥ parākramasya svāmī) BHAṬṬ. 8,93. khe parākraṃsta tūrṇam BHAṬṬ. 8,22; Sch.: parākraṃsta = utsehe, utsāhaṃ cakāra, mit Verweisung auf P. 1,3,39 und VOP. 23,30, wo gesagt wird, dass parākram wie kram und upakram in der Bed. von vṛtti, sarga (utsāha) und tāyana im med. erscheine. — Vgl. parākrama. — pari act. (med. MBH. 1,6894. MBH. 3,8256). 1〉 umherschreiten, herumgehen: sūryàḥ pari̱krāmàn AV. 8,6,8. sarvataḥ parikrāmam ŚAT. BR. 3,4,13. KĀTY. ŚR. 4,9,17. KĀTY. ŚR. 17,1,11. KĀTY. ŚR. 21,3,7. parikrāmati saṃsāre cakravat MBH. 3,13878. śvabhiśca yaḥ parikrāmet MBH. 13,4279. paryakrāmaṃśca vidhivatsve sve karmaṇi yājakāḥ MBH. 1,2032. R. 1,13,3. parikramanvyomni vivṛttanetraḥ mit den Augen am Himmel herumgehend BHĀG. P. 3,8,16. — MBH. 1,6722. MBH. 1,6894. MBH. 1,8479. MBH. 3,12911. MBH. 3,13151. R. 1,40,22. R. 6,99,23. ŚĀK. 8,16. ŚĀK. 8,22. ŚĀK. 10,13. ŚĀK. 31,6. ŚĀK. 45,19. ŚĀK. 51,18. ŚĀK. 93,12. DHŪRTAS. 74,6. DHŪRTAS. 77,12. DHŪRTAS. 77,16. vṛkṣādvakṣaṃ parikrāman BHAṬṬ. 8,70. herumschreiten um, durchschreiten, besuchen; mit dem acc.: pari̱ vājàpatiḥ ka̱vira̱gnirha̱vyānyàkramīt ṚV. 4,15,3. sahòbhi̱rviśva̱ṃ parì cakramū̱ rajàḥ ṚV. 10,56,5. AV. 1,17,4. u̱bhau̱ tasmaì bhavāśa̱rvau pàri̱kramyeṣùmasyataḥ (hierher oder zu 2.) AV. 12,4,17. triragniṃ te parikramya R. 1,75,36. BHĀG. P. 3,12,20. uttareṇa (padena) parikramya jambudvīpam R. 4,40,63. parikrāmati yaḥ sarvām̐llokānsaṃtrāsayanbalāt R. 6,13,30. MBH. 14,1749. durmanāḥ vimukhaścaiva paricakrāma tāṃ sabhām MBH. 2,1665. fg. R. 5,12,19. VIKR. 31,15. paricakrāma medinīm R. 1,51,21. MBH. 3,8256. parikrāntā mahī sarvā R. 1,41,8. paricakrāma brāhmaṇāvasathānbahūn MBH. 1,6356. parikrānta n. der Platz auf dem Jmd herumgeschritten ist, die Fusstapfen: idaṃ codāttadantānāṃ kuñjarāṇāṃ tarasvinām . śailapārśve parikrāntam R. 2,100,10. sa samīkṣya parikrāntaṃ sītāyā rākṣasasya ca R. 3,68,46. — 2〉 im Gehen überholen: ūruvegena mahatā bhīmena parikarṣiṇā . utsahe 'haṃ parikrāntuṃ sarvānākāśagocarān .. R. 5,3,42. — intens. sich beständig herumbewegen: evaṃ bhagaṇā grahādayaḥ — dhruvamevāvalambya vāyunodīryamāṇā ākalpāntaṃ paricaṅkramanti BHĀG. P. 5,23,3. — anupari der Reihe nach umhergehen: anuparikrāmam absol. ŚAT. BR. 11,8,3,6. PĀR. GṚHY. 1,16. regelmässig umschreiten, der Reihe nach besuchen, — besichtigen: suragirimanuparikrāmanbhagavānādityaḥ, saptakṛtvastaraṇimanuparyakrāmaddvitīya iva pataṃgaḥ BHĀG. P. 5,1,30. (tīrthāni) sarvāṇyanuparikramya MBH. 3,10414. sa tānanuparikrāmetsarvāneva (die Beamten) sadā svayam M. 7,122. — vipari 1〉 rings herumschreiten: viparikrāmam absol. ŚAT. BR. 7,5,2,30. ŚAT. BR. 9,4,2,10. — 2〉 viparikrānta muthig, tapfer: āhave viparikrāntaḥ śūraḥ pañcatvamāgataḥ R. 4,22,16. — saṃpari umschreiten, besuchen: tamagniṃ saṃparikramya PAÑCAT. III, 172. bahūni saṃparikramya tīrthānyāyatanāni ca MBH. 1,12. — pra 1〉 act. vorschreiten; ausgehen, ausziehen, aufbrechen; gehen: pra somā̀sa̱ḥ pavàmānāso akramuḥ ṚV. 9,31,1. ṚV. 9,32,1. prākràmiṣamu̱ṣasā̀magri̱yevà ṚV. 10,95,2. ṚV. 9,86,17. pra sa̱pta sàpta tre̱dhā hi càkra̱muḥ (āpaḥ) ṚV. 10,75,1. ṚV. 10,138,5. u̱dīrā̀ṇā u̱tāsī̀nā̱stiṣṭhàntaḥ pra̱krāmàntaḥ AV. 12,1,28. ŚAT. BR. 3,5,1,1. TS. 5,2,1,7. redupl. aor. im Veda med.: pra yadvayo̱ na svasàrā̱ṇyacchā̱ prayā̀ṃsi ca na̱dīnā̱ṃ cakràmanta ṚV. 2,19,2. pra sindhàvo̱ javàsā cakramanta ṚV. 4,22,6. prakrāmanvepate SUŚR. 1,256,14. parijanastathā prakrāntaḥ MĀLAV. 48,20. pracakramustadbhavanam R. 2,34,12. prakrānte beim Aufbruch, bei der Abreise YĀJÑ. 2,198. pradakṣiṇam rechts herumgehen: ya eva — viṣṇoryatparamaṃ padaṃ pradakṣiṇaṃ prakrāmanti BHĀG. P. 5,22,17. prākraṃsta kṣayameghavat BHAṬṬ. 15,23, (Sch.: = prasthitaḥ, mit Verweisung auf P. 1,3,42 und VOP. 23,33 wegen des med.; vgl. u. VOP. 4.). — 2〉 überschreiten: prakrama tvaṃ mahārṇavam R. 5,3,73. — 3〉 med. verfahren gegen (loc.): yathāparaḥ prakramate pareṣu tathāpare prakramante parasmin MBH. 13,5573. — 4〉 med. an Etwas gehen, sich an Etwas machen, unternehmen, sich anschicken, beginnen P. 1,3,42. VOP. 23,33. ko vā kiṃ vā prakramate hariśreṣṭhaḥ mahābalaḥ R. 5,1,34. prakrāntaṃ śāstrīyaṃ karmāvaśyaṃ samāpanīyam Sch. zu KĀTY. ŚR. 1,4,4. mit dem infin. P. 3,4,65, Sch. dāvaṃ dagdhuṃ pracakrame MBH. 1,8027. sabhāṃ pracakrame kartum MBH. 2,17. MBH. 2,2290. MATSYOP. 55. RAGH. 2,15. RAGH. 3,47. KUMĀRAS. 3,2. MEGH. 96. KATHĀS. 1,46. KATHĀS. 6,7. BHAṬṬ. 8,25. BHAṬṬ. 17,48. ausnahmsweise act.: suvarṇavarmāṇamupetya kāśipaṃ vapuṣṭamārthaṃ varayāṃ pracakramuḥ (wie varayāṃ cakruḥ u. s. w.) MBH. 1,1809. hantuṃ pracakramuḥ DEV. 2,48. einen Anfang nehmen: saṃdhyāṃ prakrāntām BHAṬṬ. 4,14. — caus. vorwärtsschreiten lassen: athaināṃ sapta padāni prakrāmayati PĀR. GṚHY. 1,8. — desid. fut. prācakraṃsiṣyate P. 7,2,36, Vārtt. 2, Sch. — abhipra act. hinschreiten zu (acc.) ŚAT. BR. 1,9,3,8. KAUŚ. 15. — saṃpra med. an Etwas gehen, sich anschicken, beginnen: śarīrasaṃpratihāramātmanaḥ saṃpracakrame MBH. 1,1261. mit dem inf.: vyūhituṃ saṃpracakrame MBH. 4,1627. MBH. 13,2211. R. 6,91,10. — prati act. med. zurückkommen: pratikrāmati ŚAT. BR. 3,4,4,9. ˚cakramire ŚAT. BR. 10,6,1,2. ŚAT. BR. 11,4,1,9. CHĀND. UP. 5,11,7. ˚cakrame CHĀND. UP. 4,2,1. ˚krāma MBH. 3,15689. — anuprati dass.: a̱nu̱pra̱ti̱krāmàṃ juhoti TS. 5,5,10,6. — vi act. med. (nach P. 1,3,41 med. in der ursprüngl. Bed. schreiten, gehen; nach VOP. 23,32 nur in dem Falle med., wenn von einer Bewegung auf eigenen Füssen die Rede geht: sādhu vikramate vājī, aber vājinā vikrāmati). 1〉 weiterschreiten; bei Seite gehen, sich entfernen: sakhè viṣṇo vita̱raṃ vi kràmasva ṚV. 4,18,11. ṚV. 5,47,3. vi yadahe̱radhì tvi̱ṣo viśvè de̱vāso̱ akràmuḥ ṚV. 8,82,18. a̱mṛte 'dhi̱ vi càkrame AV. 10,8,41. AV. 20,135,4. vyadhvānaḥ krāmeyuḥ die Wege gehen abseits ŚAT. BR. 13,2,4,2. — 2〉 auseinandergehen, sich theilen: tato̱ viṣva̱ṅvyakrā̀matsāśanānaśa̱ne a̱bhi (vgl. unten u. 4 BHĀG. P. 2,6,20) ṚV. 10,90,4. pañcaùdanaḥ pañca̱dhā vi kràmatām AV. 9,5,8. a̱jo̱ vā i̱damagre̱ vyàkramata AV. 9,5,25. ya eka̱mojàstredhā vicakra̱me AV. 1,12,1. ca̱tu̱rdhā vikrā̀ntā AV. 8,10,8. TS. 2,2,11,5. TS. 3,3,7,1. vikrāmati saṃdhiḥ P. 1,3,41, Sch. — 3〉 durchschreiten: vi càkrame pṛthi̱vīm ṚV. 7,100,4. vyā̱ghro adhi̱ vaiyā̀ghre̱ vi kràmasva̱ diśò ma̱hīḥ AV. 4,8,4. tredhā viṣṇururugāyo vicakrame mahīṃ divaṃ pṛthivīmantarikṣam TBR. 3,1,2,7. — 4〉 einherschreiten, schreiten, gehen: pṛ̱thi̱vīmanu̱ vi kràme AV. 10,5,25. VS. 12,5. ŚAT. BR. 6,7,2,13. u̱ru vìṣṇo̱ vi kràmasva VS. 5,38. tre̱dhā vìcakramā̱ṇaḥ ṚV. 1,154,1. VS. 2,25. ekàpā̱dbhūyò dvi̱pado̱ vi càkrame ṚV. 10,117,8. tena vikramamāṇena ūruvegasamīritam . vanam — vyāghūrṇitamivābhavat MBH. 1,5882. jale vikramamāṇāyāḥ BHAṬṬ. 8,24. te yūyaṃ tvaritāḥ sarve vikramadhvaṃ plavaṃgamāḥ R. 4,58,28. saṃpūrṇaṃ śatayojanaṃ vikramya R. 27. vikramasva mahābāho viṣṇustrīnvikramāniva R. 5,2,45. mṛgānvidhyannātitheyo vicakrame BHAṬṬ. 4,8. vikramato hareḥ . vikramaistribhiḥ MBH. 3,15845. trivikramānvikramato viṣṇoḥ R. 2,25,33. einen Schritt machen: vikramya ca sthānam ŚĀṄKH. ŚR. 1,4,3. tiryagvikrāmati ŚĀṄKH. ŚR. 4,12,6. erschreiten, sich erheben zu: sa devebhya imāṃ vikrāntiṃ vicakrame ŚAT. BR. 1,1,2,13. ŚAT. BR. 1,9,3,9. ātiṣṭhasva rathānrājanvikramasva vihāyasam MBH. 1,3677. vikramasva divam R. 5,2,40. beschreiten: sṛtī vicakrame viṣvaṅsāśanānaśane ubhe (vgl. oben unter R. 5,2,2 ṚV. 10,90,4) BHĀG. P. 2,6,20. vikrānta n. Gang, Art zu Gehen: tadvadevāsya vikrāntam MBH. 4,1265. siṃhavikrāntagāmin R. 3,25,13. — 5〉 einen Ansatz nehmen, einen muthigen Angriff machen, seinen Muth an den Tag legen; bekämpfen: tāṃśca vikramase jetum MBH. 2,196. te vikramantaḥ sphuratā dṛḍhena vikṣipyamāṇā dhanupā narendrāḥ MBH. 1,7022. yuddhe vikramataścaiva (sugrīvasya) R. 6,100,8. yadā sāmnā na muñcadhvaṃ gandharvā dhṛtarāṣṭrajān . mokṣayiṣyāmi vikramya svayameva suyodhanam .. MBH. 3,14975. tvamapi — nivātakavacānraṇe . vijetā yudhi vikramya ARJ. 5,22. yudhi vikramya nirjitāḥ R. 4,10,4. R. 4,10,12. R. 3,54,4. R. 3,54,8. BHĀG. P. 3,14,9. vāhanāni prabhūtāni mitrāṇi ca kulāni ca . yāvanna teṣāṃ gāndhāre tāvadvikrama pārthiva .. MBH. 1,7428. fg. vikramiṣyati rakṣassu bhartā te sahalakṣmaṇaḥ . yathā śatruṣu vikrānto viṣṇunā saha vāsavaḥ .. R. 6,9,31. tata enaṃ mahādevaḥ pīḍya gātraiḥ supīḍitam . tejasā vyakramat MBH. 3,1611. yeṣāmutsāhaśaktirbhavati te svalpā api gurūnvikramante PAÑCAT. 79,2. vikrānta muthig, tapfer AK. 2,8,2,45. H. 365. MBH. 3,2454. MBH. 3,2456. BHAG. 1,6. R. 1,22,4. R. 3,13,14. R. 3,33,2. R. 3,53,46. yudhi vikrāntau MBH. 1,6018. vikrāntayodhin MBH. 3,366. R. 3,4,31. siṃhavikrānta MBH. 3,578. MBH. 3,2863. dhanuṣi vikrāntāḥ im Bogen mächtig, hervorragend MBH. 14,69. — caus. Schritte machen lassen: carmaṇi trirvikramayati KĀTY. ŚR. 15,6,9. — Vgl. vikrama, vikrānta, vikrānti. — adhivi med. für Jmd ausschreiten: deva viṣṇa urvadyāsminyajñe yajamānāyādhivikramasva KĀTY. ŚR. 23,3,1. — anuvi med. nachschreiten: pra̱jā̱pate̱rvā e̱ṣa vìkra̱mānànu̱vikràmate̱ ya ùpa̱haràti AV. 9,6,29. tamahamanuvyakraṃsi ŚĀṄKH. ŚR. 4,12,3. TBR. 1,1,5,10. — nirvi hinausschreiten: bhittvā kukṣiṃ nirvicakrāma vipraḥ MBH. 1,3244. — sam act. med. 1〉 zusammentreten, sich vereinigen: saṃ krā̀mata̱ṃ mā jàhīta̱ṃ śarī̀ram AV. 7,53,1. samadhvānaḥ krāmeyuḥ ŚAT. BR. 13,2,4,2. kasmādṛksāmayoḥ saṃkrāmati ŚAT. BR. 8,1,3,5. saṃkrāntoṣīraparimala ŚĀK. CH. 60,1. GĪT. 12,27. zusammengerathen: samiva vā eṣa kramate ŚAT. BR. 1,6,3,33. — 2〉 herbeikommen: a̱rvāṅya̱jñaḥ saṃkrā̀matva̱muṣmā̱dadhi̱ māma̱bhi TS. 7,3,11,1. tāmàsya pa̱śavo 'nu̱ saṃkrā̀manti TS. 1,7,1,6. einherschreiten: evaṃ sa saṃkramaṃstatra svargaloke mahāyaśāḥ . tato dadarśa śakrasya purīm MBH. 3,1755. (varhiṇaḥ) saṃkrāmanta ivābhānti puṣpitāḥ kamalākarāḥ R. 5,52,13. — 3〉 durchschreiten, durchwandern: saṃkrāmantau bahūndeśān śailācchailaṃ vanādvanam . tataḥ puṣkariṇīṃ ramyāṃ pampāmāsādayiṣyathaḥ .. R. 3,76,5. na hyamī bhūtasattvaughāḥ pannagāḥ sanagāṃ mahīm . tadā dhārayituṃ śekuḥ saṃkrāntāṃ dānavairvalāt .. MBH. 1,2492. — 4〉 übergehen in oder auf (loc. acc.): jīvaḥ saṃkramate 'nyatra kramabandhanibandhanaḥ MBH. 3,13866. manaḥśilāyāstilakaḥ sītāyāḥ so 'tha vakṣasi . samadṛśyata saṃkrānto rāmasya R. 2,96,24. dṛṣṭvā bhartari saṃkrāntamapāṅgaṃ samanaḥśilam R. 2,96,25. asminsaṃkrāntānīva mukulāni MĀLAV. 80. māmanyasaṃkrāntahṛdayam MĀLAV. 28,23. ravisaṃkrāntasaubhāgyaḥ (candramāḥ) R. 3,22,13. aupasargikarogāḥ saṃkrāmanti narānnaram SUŚR. 1,271,13. kālo hyayaṃ saṃkramituṃ dvitīyaṃ sarvopakārakṣamamāśramaṃ te RAGH. 5,10. — caus. 1〉 hinführen zu: rasātalaṃ saṃkramite turaṃge RAGH. 13,3. — 2〉 übergehen lassen, übertragen, übergeben, überlassen, überliefern: jarāṃ tvetāṃ tvamanyasminsaṃkrāmaya MBH. 1,3462. MBH. 1,3464. MBH. 1,3499. putrasaṃkrāmitaśrīstu — jagāma tapase — tapovanam MBH. 3,13522. vibhīṣaṇe saṃkramayya śriyaṃ vairiṇaḥ RAGH. ed. Calc. 12,104. tatastvamidaṃ (tvayīdaṃ?) rūpaṃ saṃkramayeyam DAŚAK. 110,18. bhramarasaṃkramitekṣaṇavṛttayaḥ RAGH. 9,52. sa te duhitaram — vṛṇute — asmatsaṃkrāmitaiḥ padaiḥ (die Worte) KUMĀRAS. 6,78. sa tu taṃ (dhanurvedaṃ) pratigṛhyaiva putre saṃkrāmayiṣyati MBH. 13,2911. PRAB. 115,12. kadācidayaṃ pāpa idamakāryaṃ mayi saṃkrāmayet in die Schuhe schieben MṚCCH. 131,2. — 3〉 einnehmen, erobern: ete śaktāḥ purīṃ laṅkāṃ saprakārāṃ satoraṇām . utpāṭya saṃkrāmayitum R. 6,1,41. — 4〉 übereinkommen: samayaṃ tatra cakrāte tāvubhau nṛpa . anyo'nyasyābhisaṃdehe tau saṃkrāmayatāṃ tataḥ .. MBH. 5,7494. — anusam zuschreiten auf, gelangen zu: i̱ṣṭā̱pū̱rtamànu̱saṃkrā̀ma vi̱dvān AV. 18,2,57. Vgl. auch TS. 1,7,1,6 unter sam. — upasam hinzutreten, gelangen zu: svargaṃ lokamupasaṃkrāmati ŚAT. BR. 4,3,4,8. ŚAT. BR. 4,5,7,4. ŚAT. BR. 12,3,4,11. etamannamayamātmānamupasaṃkrāmati TAITT. UP. 2,8. TAITT. UP. 3,5. ĀNANDAV. UP._in_Ind. St. 2,223. tamupasaṃkramya DAŚAK._in_BENF. Chr. 200,19. tamupasaṃkramadhvam LALIT. Calc. 4,5. yena bhagavāṃstenopasaṃkrāman SADDH. P. 4,3,a. 17,a. tenopasaṃkramet (!) SADDH. P. 11,b. — caus. hinzutreten lassen: dakṣiṇopasaṃkramayati ŚAT. BR. 6,3,3,14. — pratisam zurückkehren, seinen Lauf einstellen: tāvanna saṃsṛtirasau pratisaṃkrameta BHĀG. P. 3,9,9. — caus. zurückkehren machen: pratisaṃkrāmayadviśvam (acc.) BHĀG. P. 4,24,50.
Böhtlingk 1879 verbal root
Original text · German · verbal root
√kram , krā́mati und kramati (nicht gebilligt), kramate und krāmate (nicht gebilligt) — 1〉 schreiten, — zu, nach accha, adhi oder blosser (Acc. oder Loc.). — 2〉 zu Jmd (Loc.) gehen, kommen um Hülfe zu finden. — 3〉 durchschreiten, überschreiten Chr. 299,22. — 4〉 ersteigen. — 5〉 beschreiten (in der Begattung). — 6〉 überragen. — 7〉 in Besitz nehmen, erfüllen. — 8〉 *Med. an Etwas gehen, Etwas unternehmen, seine [Page2-111-b] Kraft an Etwas wenden; mit Dat. — 9〉 Med. gut von Statten gehen, Erfolg haben, eine Wirkung thun, anschlagen. — 10〉 der grammatischen Operation des Krama 11〉 unterlegen, wiederholt werden. — 11〉 Med. nach der Weise des Krama 11〉 verfahren. — akrāntām BHĀG. P. 3,16,2 fehlerhaft für akrātām von 1. kar. — Caus. — 1〉 kramayati schreiten lassen. — 2〉 kramayati und krāmayati und krāmayati dem Krama 11〉 unterwerfen, wiederholen. — Intens. caṅkramate, caṅkramyate und caṅkramīti hinundherschreiten, — wandern, spaziren KĀRAṆḌ. 65,9. 66,7. 12. durchschreiten. — Mit ati — 1〉 vorüber-, weitergehen. — 2〉 wegschreiten über, vorüberschreiten —, vorüberkommen an, treten über (Acc.). ˚kramya jenseits, hinter; mit Acc. ˚krānta gewöhnlich in act. Bed. — 3〉 weitergehen, so v. a. fortfahren. — 4〉 sich wegbegeben von (Abl.) Chr. 82,23. aus dem Wege gehen (bhayāt einer Gefahr) MBH. 13,117,13. — 5〉 kommen um, verlustig gehen; mit Abl. — 6〉 vergehen, verstreichen, verfliessen (von der Zeit). — 7〉 über eine best. Zeit (Acc.) hinwegkommen, eine b. Z. verstreichen lassen. — 8〉 über das gewöhnliche Maass hinausgehen, hervorragen. — 9〉 ein best. Maass (Acc.) überschreiten, übertreffen. Chr. 249,17. überwinden. — 10〉 übergehen, bei Seite lassen. — 11〉 Jmd oder Etwas unbeachtet lassen, vernachlässigen, versäumen, übertreten, sich ein Versäumniss zu Schulden kommen lassen, einen Fehltritt begehen. — 12〉 Jmd (Acc.) entgehen, so v. a. unbenutzt bleiben von. so 'rtho mā tvāmatikramet so v. a. benutze dieses. — Caus. — 1〉 verstreichen lassen. — 2〉 nicht beachten, keine Rücksicht nehmen auf. — Mit atyati beschreiten (in der Begattung). ˚krānta mit act. Bed. — Mit abhyati — 1〉 wegschreiten über, durchschreiten. — 2〉 überwinden. — 3〉 übertreten, vernachlässigen. — Mit samabhyati kommen auf. cittam auf dem Gedanken. — Mit vyati — 1〉 vorbeischreiten an, wegschreiten über, überschreiten. — 2〉 verstreichen, verfliessen, vergehen; für Jmd (Acc.) verstreichen. — 3〉 übertreffen, überwinden. — 4〉 vernachlässigen, versäumen, nicht einhalten Chr. 101,10. übertreten; ein Versäumniss sich zu Schulden kommen lassen. dharmavyatikrānta der das Gesetz übertreten hat. — 5〉 verkehrter Weise sich einer Sache (Acc.) hingeben. ˚krānta mit act. Bed. Spr. 5522. — Mit samati — 1〉 vorübergehen, weitergehen. — 2〉 wegschreiten über, vorüberkommen, über —, durchschreiten. yojanaṃ samatikrāntaḥ so v. a. ein Yojana zurück befindlich. — 3〉 verstreichen, verfliessen. — 4〉 hervor-, an die Oberfläche kommen (von Pflanzen). [Page2-111-c] — 5〉 heraustreten aus (Abl.). — 6〉 übertreffen. ˚krānta mit act. Bed. — 7〉 vernachlässigen, nicht beachten, versäumen, übertreten. — 8〉 (ein Versprechen) halten. — Mit adhi hinaufsteigen auf oder zu (Acc.). — Mit anu — 1〉 nachfolgen, verfolgen (einen Weg u. s. w.), nachgehen, entlang gehen. — 2〉 der Reihe nach durchgehen, aufzählen, im Verlauf angeben Chr. 221,7. Chr. 226,25. — 3〉 (einen Beschluss) fassen. ˚krānta mit act. Bed. R. 2,30,41. — 4〉 mit einem Inhaltsverzeichniss versehen. — 5〉 im Inhaltsverzeichniss angeben. — Mit samanu vollständig hindurchschreiten, durchlaufen. — Mit apa — 1〉 weggehen, sich davon machen, davonlaufen, sich entfernen —, weichen von (Abl.). — 2〉 verstreichen. apakrānta n. Vergangenes, in der Vergangenheit Liegendes BĀLAR. 174,2. — 3〉 abschreiten, d. h. durch Schreiten trennen. — Caus. ˚kramayati davonlaufen lassen TĀṆḌYA-BR. 12,4,25. — Desid. ˚cikramiṣati Jmd (Abl.) davonlaufen wollen. — Mit anvapa nach Jmd weglaufen TBR. 1,4,4,8. — Mit abhyapa weggehen nach, zugehen auf. — Mit vyapa abtreten, sich entfernen. — Mit abhi — 1〉 hinzutreten, zugehen auf, sich hinbegeben zu, betreten; mit Acc. oder mit prati. — 2〉 überwinden ṚV. 6,49,15. 9,40,1. — 3〉 darangehen, anfangen, sich anschicken zu (Dat. eines Nom. act). — 4〉 hinaufsteigen (der Zahl nach). — 5〉 durchschreiten (fehlerhaft für ati). — Caus. ˚kramayati in die Nähe bringen, heranziehen TĀṆḌYA-BR. 12,4,25. — Mit samabhi hinzutreten. — Mit ava — 1〉 sich wegbegeben, entfliehen. apa v. l. — 2〉 treten auf (Acc.) TAITT. ĀR. 10,9,1. — 3〉 niedertreten, überwältigen. — 4〉 hinabfahren in. garbham in einen Mutterleib CARAKA. 4,3. mātuḥ kukṣau LALIT. 43,13. — 5〉 in die Existenz treten, sich zu bilden anfangen (von Fötus) CARAKA. 4,3. — Caus. hinuntersteigen lassen. — Mit anvava nach der Reihe hinabsteigen, eingehen in. — Mit ā — 1〉 herbeikommen, hintreten —, hinkommen zu, beschreiten, betreten, besuchen. — 2〉 treten auf (Acc. oder Loc.). — 3〉 lasten —, einen Druck aus üben auf (Acc.). — 4〉 sich klammern an, anpacken. — 5〉 angreifen, einen Angriff machen auf, Gewalt brauchen. — 6〉 in der Astr. angreifen, so v. a. verfinstern. — 7〉 in Besitz nehmen, in seine Gewalt bekommen ākrānta in der Gewalt stehend —, ergriffen —, beherrscht von (Instr. oder im Comp. vorangehend). — 8〉 einnehmen, sich verbreiten über. valibhirmukhamākrāntama das Gesicht mit Runzeln überzogen. — 9〉 aufsteigen, ansteigen, steigen zu — hinauf, ersteigen, besteigen. Gewöhnlich Med. [Page2-112-a] und häufig mit ūrdhvam verbunden. — 10〉 bespringen. — 11〉 anspringen. — 12〉 beginnen, mit Infin. — Caus. — 1〉 herbeikommen —, hereintreten —, betreten lassen. — 2〉 angreifen, einen Angriff machen auf(?). — *Desid. ācikraṃsate aufsteigen wollen. — Mit atyā her- und vorüberschreiten. — Mit adhyā — 1〉 herfallen über. — 2〉 erwählen. — Mit anvā — 1〉 der Reihe nach betreten, — besuchen. — 2〉 Med. hinaufsteigen zu. — Mit apā MBH. 13,3717 fehlerhaft für apa. — Mit abhyā s. abhyākrā́mam. — Mit upā herfallen über. — Mit samupā gelangen zu. ˚krānta mit act. Bed. — Mit nirā heraus-, hervortreten, — aus (Abl.). — Mit pratyā zurückschreiten ĀPAST. ŚR. 15,11,2. Comm. zu TBR. 1,241,20. — Mit samā — 1〉 treten auf. — 2〉 lasten —, eines Druck ausüben auf. — 3〉 angreifen, einen Angriff machen auf. — 4〉 in Besitz nehmen, in seine Gewalt bekommen. roṣasamākrānta vom Zorn überwältigt. — 5〉 (ein Versprechen) halten. — Mit ud (Med. ausnahmsweise) — 1〉 hinaufschreiten, aufsteigen. Mit ádhi und vorangehendem Abl. sich erheben über MAITR. S. 1,6,10. — 2〉 heraustreten, hinaus-, davongehen, entweichen, — aus (Abl.); insbes. von den Lebensgeistern. utkrāntamasubhiḥ impers. KĀD. 36,12. — 3〉 hinausschreiten, so v. a. sterben. — 4〉 mit Acc. so v. a. mit anūd PRAŚNOP. 2,4. — 5〉 übergehen, bei Seite lassen. — 6〉 übertreten, unbeachtet lassen, vernachlässigen. — 7〉 sich einer Sache (Acc.) entziehen Chr. 213,26. Chr. 213,33. — Caus. utkramayati und utkrāmayati hinaufgehen —, hinausschreiten lassen. — Desid. hinausgehen —, davongehen wollen. — Mit atyud — 1〉 sich fern halten. atyutkrānta sich fern haltend von (Loc.) MBH. 13,23,56. — 2〉 überragen, mehr gelten als; mit Acc. v. l. ati. — Mit anūd Act. nach Jmd (Acc.) hinaus-, davongehen. — Mit abhyud Act. — 1〉 hinaufschreiten VAITĀN. — 2〉 hinausschreiten lassen. — Caus. dass. — Mit upod Act. hinaufsteigen zu. — Mit pratyud im Begriff stehen zu entweichen. pratyutkrāntajīvita Adj. so v. a. halbtodt DAŚAK. 5,7. — Mit vyud Act. — 1〉 auseinandergehen. *dvaṃdvaṃ vyutkrāntāḥ zu Zweien besonders stehend. — 2〉 fortgehen, weichen. — 3〉 überschreiten, übertreten, übertreten, übergehen, nicht beachten. — Mit samud — 1〉 aus dem Leben scheiden NĀDAB. UP. 13. — 2〉 übertreten, nicht beachten. — Mit upa — 1〉 herantreten, herbeikommen, kommen zu, in; mit Acc. oder Loc. — 2〉 feindlich losgehen auf. — 3〉 auf eine bestimmte Art sich Jmd nähern, Jmd angehen, behandeln, verfahren gegen (Acc.); ohne Object verfahren, zu Werke gehen. — 4〉 ärztlich [Page2-112-b] behandeln. — 5〉 an Etwas gehen, sich an Etwas machen, greifen zu, begehen, verrichten. — 6〉 den Anfang womit machen, beginnen, anheben, sich anschicken; mit Acc., Dat. oder Infin. Gewöhnlich Med. — 7〉 Med. seinen Anfang nehmen LĀṬY. 9,9,6 (upakrameteti zu lesen). — Caus. Jmd beginnen lassen, mit Infin. PAÑCAD. — Mit pratyupa Med. losschreiten auf (Acc.) GOP. BR. 2,3,12. — Mit samupa anheben, beginnen, sich anschicken; mit Infin. und nur einmal Act. yathāyaṃ samupakrāntaḥ so v. a. nach dem zu schliessen, wie dieser begonnen hat R. 2,78,14. — Mit ni Act. — 1〉 eintreten in (Loc.). — 2〉 niedertreten. — 3〉 schreiten ṚV. 6,59,6. — Mit anuni Act. in den Fussstapfen folgen, nachtreten. — Mit abhini Act. niedertreten. — Mit nis — 1〉 hinausschreiten, -gehen aus (Abl.; ausnahmsweise Gen.), von Hause gehen, das Haus verlassen; im Schauspiel technisch für abtreten. Von den Lebensgeistern so v. a. ud. — 2〉 niṣkrānta hervorgegangen, so v. a. abstammend von (Abl.). — Caus. hinausgehen lassen, herauslassen aus (Abl.), hinaustreiben, hinausbringen KĀD. II,108,13. — Mit anunis hinaus- und nachgehen MAITR. S. 1,6,10. — Mit abhinis — 1〉 hinaus- und hinzuschreiten. — 2〉 hinausschreiten, -gehen aus (Abl.). Von einem *Thor so v. a. hinausgehen nach (Acc.). — 3〉 ausgehen, so v. a. das Haus verlassen CARAKA. 1,8. buddh. d. H. v. um Mönch zu werden LALIT. 112,12. mit beigefügtem pravrajyāyai Chr. 115,11. Auch mit Acc. der Wohnung. — 4〉 abhiniṣkrānta hervorgegangen, so v. a. abstammend von (Abl.). — Mit upanis — 1〉 hinaus- und hinzuschreiten. — 2〉 hinausschreiten, -gehen aus (Abl.). — Mit vinis hinausschreiten, -treten, hervorkriechen aus (Abl.) Chr. 64,32. — Mit parā vorschreiten, drauflosgehen, sich muthig zeigen, Kraft entwickeln, grossen Eifer an den Tag legen, sein Bestes thun, sich in einer Sache hervorthun. parākrāntaḥ palāyane so v. a. nur auf Fliehen bedacht. — Mit pari (ausnahmsweise Med.) — 1〉 umherschreiten herumgehen, umhergehen, sich herumbewegen. Technisch vom Umhergehen der Schauspieler auf der Bühne. parikramnvyomni vivṛttanetraḥ mit den Augen am Himmel herumgehend. — 2〉 herumschreiten um, durchschreiten, besuchen. — 3〉 vorüber kommen an, Jmd (Acc.) entgehen. — 4〉 im Gehen Jmd (Acc.) überholen. — Intens. paricaṅkramati sich beständig herumbewegen. — Mit anupari — 1〉 der Reihe nach umhergehen. — 2〉 der Reihe nach umschreiten MAITR. S. 4,9,10. der Reihe nach besuchen, — besichtigen. — Mit vipari — 1〉 rings [Page2-112-c] herumschreiten. — 2〉 viparikrānta muthig, tapfer. — Mit saṃpari umschreiten, besuchen. — Mit pra — 1〉 Act. (redupl. Aorist im ṚV. Med.) vorschreiten; ausgehen, ausziehen, aufbrechen, gehen zu (Acc.). pradakṣiṇam rechts herumgehen. — 2〉 Act. überschreiten. — 3〉 Med. verfahren gegen (Loc.). — 4〉 Med. (ausnahmsweise Act.) gehen —, sich machen an, unternehmen, sich anschicken, beginnen; mit Acc., ˚artham oder Infin. Einmal mit dem Acc. eines Nom. act. (varayām), dass sonst nur mit kar, bhū oder as auftritt. — 5〉 prakrānta *begonnen, angebrochen (saṃdhyā). — Caus. vorwärtsschreiten lassen. — *Desid. Fut. pracikraṃsiṣyate. — Mit abhipra Act. hinschreiten zu (Acc.) VAITĀN. — Mit saṃpra Med. gehen an, sich anschicken, beginnen; mit Acc. oder Infin. — Mit prati — 1〉 zurückkommen. — 2〉 herabsteigen (der Zahl nach). — 3〉 beichten. — Mit anuprati zurückkommen. — Mit vi — 1〉 weiterschreiten, bei Seite gehen, sich entfernen, — von (Abl.). — 2〉 auseinandergehen, sich theilen. — 3〉 durchschreiten. — 4〉 einherschreiten, schreiten, gehen. — 5〉 einen Schritt machen. — 6〉 erschreiten, sich erheben zu (Acc.). — 7〉 beschreiten. — 8〉 einen Ansatz nehmen, einen muthigen Angriff thun, Muth an den Tag legen, gegenüber von (Loc.). vikrānta muthig, tapfer. dhanuṣi so v. a. ein ausgezeichneter Bogenschütze. — 9〉 Jmd (Acc.) bekämpfen. — Caus. Schritte machen lassen. — Mit adhivi Med. für Jmd (Dat.) ausschreiten. — Mit anuvi Med. nachschreiten. — Mit nirvi hinausschreiten. — Mit sam — 1〉 zusammentreten, sich vereinigen. — 2〉 zusammengerathen. — 3〉 sich hinbewegen zu (Acc.). — 4〉 eintreten in (einem Stand, Acc.) RAGH. 5,10. — 5〉 in ein Sternbild treten (von der Sonne). — 6〉 übergehen von (Abl.) auf (Loc.) SUŚR. 1,271,13. BHĀVAPR. 6,28. KĀD. 84,9. saṃkrānta übergegangen, — von (Abl.) auf (im Comp. vorangehend) ŚĀK. CH. 60,1. GĪT. 12,27. MĀLATĪM. 107,3 (238,2). — 7〉 durchschreiten, durchwandern, überschreiten. — 8〉 herbeikommen. — 9〉 einherschreiten. — Caus. — 1〉 hinführen zu, mit zwei Acc. — 2〉 übergehen lassen, übertragen, übergeben, überlassen, überliefern; mit Acc. der Sache und Loc. der Person. arthāntarm (der Loc. verbietet sich wegen einen andern Loc. in anderer Function) in eine andere Bedeutung übergehen lassen. — 3〉 zwei Wörter im Krama 11〉 zusammentreten lassen, indem man dazwischen liegende ausfallen lässt, Comm. zu VS. PRĀT. 4,166. — Mit anusam — 1〉 insgesammt nachfolgen, mit Acc. TS. 1,7,1,6. — 2〉 gelangen zu. — 3〉 später übergehen auf (Acc.) [Page2-113-a] anusaṃkrānta mit act. Bed. PRASANNAR. 104,12. — Mit abhisam fortschreiten von (Abl.) zu (Acc.) TĀṆḌYA-BR. 4,5,16. 21,11,3. — Mit upasam — 1〉 hinzutreten, gelangen zu. — 2〉 übergehen in (Acc.). — Caus. hinzutreten lassen. — Mit pratisam seinen Lauf einstellen. — Caus. zurückkehren machen.
Original text · German · verbal root
√kram mit pratisam, pratisaṃkrānta = pratibimbita SARVAD. 155,4. SARVAD. 155,6. [Nachtrag, Band 2]
Original text · German · verbal root
√kram mit samud zusammen hinausschreiten ĀPAST. ŚR. 7,21,6. — Mit prati Z. 2, lies 3〉 st. 2〉. — 4〉 ˚krānta ferner —, von nun an abstehend von (im Comp. vorangehend) VAJRACCH. 19,8. [Nachtrag, Band 3]
Original text · German · verbal root
√kram mit pari Caus. (˚kramayati) treten lassen ĀPAST. ŚR. 9,3,23. [Nachtrag, Band 4]
Original text · German · verbal root
√kram mit pratyati zurück (d. i. auf dem Wege, den man gekommen ist) vorüberschreiten ĀPAST. ŚR. 14,8,9. [Nachtrag, Band 5]
Original text · German · verbal root
√kram Intens. II. caṅkramyeta (so zu lesen) MAITR. S. 3,3,4 (36,14). — Mit [Page7-335-b] pratyati 5. — Mit apa II. ˚krānta der sich von Etwas losgemacht hat, Etwas aufgegeben hat MAHĀVY. 130,27. — Mit pratyud zutreten auf ŚĀṄKH. BR. 23,4, v. l. — Mit samud II. 3. — Mit pari Caus. 4. — Mit prati II. 3. zutreten auf (Acc.) ŚĀṄKH. BR. 23,4. [Nachtrag, Band 7]
Whitney Roots 1885 verbal root
Original text · English · verbal root
kram — stride
Apte 1890 verbal root
Original text · English · verbal root
kram 1 U., 4 P. (krāmati, kramate, krāmyati, cakrāma, cakrame, akramīt, akraṃsta, krāṃta) 1 To walk, step, go; krāmatyanudite sūrye vālī vyapagataklamaḥ Rām.; gamyamānaṃ na tenāsīdagataṃ krāmatā puraḥ Bk. 8. 2; Bk. 8. 25. 2 To go to, approach (with acc).; devā imān lokānakramaṃta Śat. Br. 3 To pass or go over, go across, traverse; U. 2. 13; sukhaṃ yojanapaṃcāśatkrameyaṃ Rām. 4 To leap, jump; kramaṃ babaṃdha kramituṃ sakopaḥ (hariḥ) Bk. 2. 9. Bk. 5. 51. 5 To go up, ascend; krāmatyuccairbhūbhṛto yasya tejaḥ Śi. 16. 83. 6 (a) To cover, ([Page 0430-a]) occupy, take possession of, fill; krāṃtā yathā cetasi viramayena R. 14. 17. (b) To reach up to, pervade, penetrate; krāmadbhirghanapadavīmanekasaṃkhyaiḥ Ki. 5. 34. 7 To surpass, excel; sthitaḥ sarvonnatenorvīṃ krāṃtvā merurivātmanā R. 1. 14. 8 To undertake, strive after, be able or competent for, show energy for (with dat. or inf.); vyākaraṇādhyayanāya kramate Sk. dharmāya kramate sādhuḥ Vop.; vyutpattirāvarjitakovidāpi na raṃjanāya kramate jaḍānāṃ Vikr. 1. 16; hatvā rakṣāṃsi lavitumakramīnmārutiḥ punaḥ . aśokavanikāmeva Bk. 9. 23. 9 To be developed or increased to have full scope, be at home (with loc.); kṛtyeṣu kramaṃte Dk. 170; kramaṃte' smiñśāstrāṇi, or ṛkṣu kramate buddhiḥ Sk.; kramamāṇo'risaṃsadi Bk. 8. 22. 10 To succeed, have effect (Atm.); na cakramasyākramatādhikaṃ dharaṃ Śi. 1. 54. 11 To be repeated (as a letter or word in the arrangement called krama q. v.). 12 To fulfil, accomplish. 13 To have sexual intercourse with. (By P. I. 3. 38 kram by itself is used in the Atm. in the sense of ‘continuity’ or ‘want of interruption,’ ‘energy or application’, and ‘development or increase’, and also ‘conquering or getting over’). — Caus. (kramayati, krāmayati) 1 To cause to go &c. 2 To repeat a letter (as in the krama arrangement). — Desid. cikramiṣati, cikraṃsate &c.
Cappeller 1887 Word type unspecified · verb
Original text · German · Word type unspecified
kram, abhi u. samabhi herantreten.
Original text · German · verb
kram krāmati ()kramati), kramate, (krāmate) schreiten, gehen nach (Acc. o. Loc.); überschreiten, durchschreiten; ersteigen, in Besitz nehmen; — von Statten gehen, Erfolg haben (Med.) p.p. krāntá Caus. kramayati u. krāmayati schreiten lassen. Intens. caṅkramate, caṅkramyate u. caṅgramīti hinundherschreiten, wandern. — ati vorbeigehen, vernachlässigen, überschreiten,übersteigen, übertreffen (Acc.); sich wegbegeben von, um etwas kommen, einer Sache verlustig gehen (Abl.). Caus. verstreichen lassen, unbeachtet lassen. vyati verstreichen, vorüberschreiten, vernachlässigen, übertreten. samati dass. anu nachfolgen; durchgehen, anfzählen, anführen. apa weggehen, davonlaufen, fliehen vor (Abl.). ā herantreten, kommen, besteigen, betreten; angreifen, überwältigen, übertreffen. adhyā betreten, einnehmen. samā auf etwas treten (Acc.) auch = vor. ud hinaußchreiten, hinausgehen, dahinfahren (Leben); sich einer Sache (Acc.) entziehen. upa (gew. Med.) an etwas herantreten, anfangen. beginnen (Acc., Dat. o. Inf.). samupa (gew. Med.) dass. (mit Inf.) nis hinausgehen aus (Abl.) entweichen. niṣkrānta = exit (d.) vinis hinaus= [Page095-1] schreiten, hervorgehen aus (Abl.). pari herumgehen (bes. vom Schauspieler auf der Bühne). pra ausgehen, aufbrechen, weitergehen; anfangen (gew. Med.). vi (gew. Med.) ausschreiten, aus dem Wege gehen; durchschreiten, erschreiten (Acc.); angreifen, tapfer sein; p.p. vikrānta mutig, tapfer. sam zusammentreten, sich bewegen zu (Acc.), übergehen von (Agl.), auf (Loc.); p.p. saṃkrānta übergegangen von (Abl.) auf (—˚). Caus. saṃkrāmayati hinführen, überführen in (Acc.).
Burnouf 1866 verbal root
Original text · French · verbal root
*kram kram. krāmāmi 1 et krāmyāmi 4; p. cakrāma; f2. kramiṣyāmi; a1. akramiṣam. Moy. krame 1 et kramye 4; p. cakrame; f2. kraṃsye; a1. akraṃsi. Gér. kramitvā, krāntvā et krantvā. Pp. krānta. A l'act. marcher, s'avancer: dvijo cakrāma vajrī iva le brâhmane s'avança pareil au dieu de la foudre. Aborder qqn. ou qqc. Monter: vṛkṣam sur un arbre. S'avancer pour prendre; saisir. Fouler sous ses pieds, ac.: kṛṣṇoragam pucchadece krāmāsi tu marches sur la queue du serpent noir. Franchir, traverser: khaṃ ca pṛthivīṃ ca le ciel et la terre. Au moy. marcher librement et sans obstacles: kramāmāno'risaṃsadi s'avançant au milieu des ennemis. Réussir: śāpā na akramanta les malédictions n'eurent pas d'effet; na tasya kramate viṣam son venin n'a pas d'action. Errer, aller çà et là. Se redoubler, prendre le redoublement, tg. Lat. gradi (?).
Derived words
Further derivatives (4)
Occurrences in source texts (44)
DYS 6 occurrences
GoS 5 occurrences
HP 2 occurrences
HTK 2 occurrences
PYS 8 occurrences
PYS 3.15–16: Sequence of Transformation 1 occurrence
Occurrences through derived words
-
PYS 3.15 Segment 1
PYS 3.21–22: Invisibility and Time of Death 2 occurrences
Occurrences through derived words
PYS 3.52–55: Viveka and Kaivalya 2 occurrences
Occurrences through derived words
SiSa 11 occurrences
SiSa 3.51-3.54: Prāṇāyāma-Siddhis 1 occurrence
Occurrences through derived words
-
SiSa 3.53 Segment 3
SiSa 3.61-3.67: Paricaya und Niṣpatti 1 occurrence
Occurrences through derived words
-
SiSa 3.66 Segment 3
5 more source pages
SiSa 5.48-5.71: Innere Meditation 1 occurrence
Occurrences through derived words
-
SiSa 5.55 Segment 14
SiSa 5.90-5.93: Mūlādhāra-Wirkungen 1 occurrence
Occurrences through derived words
-
SiSa 5.90 Segment 14
SiSa 5.253-5.260: Haushalter-Abschluss 1 occurrence
Occurrences through derived words
-
SiSa 5.255 Segment 13
VBT 10 occurrences
VBT 24–31: Breath and Śakti 3 occurrences
Occurrences through derived words
VBT 32–35: Emptiness and Nāḍī 2 occurrences
Occurrences through derived words
VBT 36–42: Sound and Bindu 3 occurrences
Occurrences through derived words
Continue with AYI Free
Image source: AYI archive.