Sanskrit-Quelltext als Insight-Motiv

diś दिश् – zeigen; weisen

Verbalwurzel · Substantiv Feminin · Substantiv Neutrum · Worttyp nicht bestimmt · Verb

Wörterbuchquellen

AYI Wörterbuch Verbalwurzel · Substantiv Feminin

Verbalwurzel

zeigen; weisen

Substantiv Feminin

Richtung; Himmelsgegend

Cappeller 1891 Verbalwurzel · Substantiv Feminin

Originaltext · Englisch · Verbalwurzel

diś dídeṣṭi diśáti dídeṣṭi diśá°te ·v pp. diṣṭá1 (q.v.) point out, show, produce (a witness); assign, grant, bestow; order, command, bid (inf.). C. deśayati, °te show, assign, direct, bid. I. dédiṣṭe exhibit, show, bid, order or direct urgently; dediśyate show or prove one's self. --ati assign, transfer, extend to (gen.). anu point at (acc.), direct, bid, assign. samanu assign. apa the same; indicate, state, denounce; feign, pretend. vyapa designate, name; feign, pretend. ā aim at, menace, challenge (acc.), assign, announce, teach, designate, term; foretell, prophesy of a pers. (acc., P. w. nom.); direct, order, appoint to (loc., dat., inf., or artham). C. indicate, show. upā assign, give in marriage to (gen.); announce, tell. pratyā direct, order, recommend; invite, summon; reject, despise; vanquish, surpass. vyā assign or distribute (separately); explain, indicate, teach; direct, order, appoint to (loc., dat., or prati); foretell, prophesy of a pers. (acc., P. w. nom.). samā assign, impart, communicate (dat. or gen.); teach, designate, name (2 acc.); direct, appoint to (dat., inf., or artham), also = C. order, command (absol.). ud stretch out towards (acc.); indicate, explain, teach, designate as, mean by (2 acc.), predict or prophesy of (acc.); point out i.e. propose or offer as (2 acc.). samud mention, enumerate; designate, name (2 acc.). upa point to (acc.), show; indicate, explain, mention, speak of (acc.); advise, recommend; inform, instruct, teach (2 acc.); command, rule over (acc.). pratyupa teach in return (2 acc.). samupa point to (acc.), teach, show (2 acc.). nis point to (acc.), assign, destine, designate, name, regard as, take for (2 acc.); mention, proclaim, predict; advise, suggest (2 acc.). abhinis name, designate (2 acc.); settle, determine. vinis assign, destine for (loc.); indicate, proclaim; designate, name (2 acc.); resolve, determine; appoint to, charge with (loc.). pari indicate, state. pra the same + announce, proclaim, direct, order; assign, grant, impart. saṃpra indicate, designate, state. sam assign, destine for; direct, instruct, order; appoint to, charge with (2 acc.). pratisam give a pers. (acc.) a commission (in return) to (gen.); direct, command. -- Cf. uddiśya, nirādiṣṭa, samuddiśya.

Originaltext · Englisch · Substantiv Feminin

díś2 ·f. point, esp. cardinal point, quarter of the sky (4--10), region, place, (foreign) country, space (opp. kāla); direction, precept, rule; manner, way. --diśi diśi in all directions, everywhere; diśo'ntāt from the end of the world; pl. all quarters, the whole world; diśo'valokya staring into the air.

Monier-Williams 1872 Substantiv Feminin · Verb

Originaltext · Englisch · Substantiv Feminin

2. diś, k, f. direction pointed at, point of the compass, quarter of the sky, cardinal point, quarter, region, place, space, part (e. g. diśi diśi, in all direc- tions, in every quarter; digbhyas, from all regions or quarters; diśodiśas, hither and thither: the four chief quarters or cardinal points are prācī, east; dakṣiṇā, south; pratīcī, west; and udīcī, north: sometimes five are enumerated, i. e. the preceding four with dhruvā, q. v.: sometimes six or seven are given, but oftener eight, i. e. the four cardinal and the four intermediate quarters, S. E., S. W., N. W., and N. E., cf. upa-diś: or sometimes ten, viz. the preceding eight with tiryak, horizontally, and ūrdhvam, perpendicularly, or adhas, underneath, and ūrdh- vam, overhead: diśo daśa, towards the ten quarters, i. e. in all directions; diśām patis, ‘the lord of the quarters,’ is a N. of Soma and Rudra in the Veda, cf. dik-pati below; in Viṣṇu-Purāṇa I. VIII. the collective diśas, ‘the regions or quarters,’ is men- tioned as one of the wives of the eight manifestations of Rudra); the numeral ten; side, party, people; a foreign or distant quarter or region, cf. dig- āgata; a hint, reference; precept, order, manner; manner of thinking, point of view, method of con- sidering a subject; the mark of a bite; N. of a river.

Originaltext · Englisch · Verb

diś 1 . diś, cl. 3. and in later Sanskrit cl. 6. P. (rarely A.) dideṣṭi, diśati, -te, dideśa, didiśe, dekṣyati, -te, adikṣat, adik- ṣata (Ved. adiṣṭa), deṣṭum, to point out, show, exhibit, produce, bring forward (as a witness in a court of justice); to assign; to bestow upon (with gen.); grant, give, deliver; to pay (tribute); to direct, order, command (with inf.); to point to, denote: Pass. diśyate: Caus. deśayati, -yitum, adīdiśat, to show, point out, assign; to teach, com- municate, tell, inform; to direct, order, command, govern; to confer: Desid. didikṣati, -te, to wish to show, &c.: Intens. dediśyate, dedeṣṭi, (A.) to exhibit exceedingly, show, show one's self, &c.; (P.) to order or direct urgently; [cf. Zend diś; Gr. δείκ-νυ-μι, δείκελος, δείξ-ις, δεῖγμα, δίκ-η, δικ-εῖν, δίκτνον, δειδίσκομαι, δίσκος; Lat. in-dic- are, ju-dex, causi-dic-us, dic-ere; Goth. teih-an, taikns, taiknyan; Angl. Sax. tihian, tihhan, taecan, tácn, tácen, tier for tihher, tiid, tíd; Old Germ. zeig-ōn, zīt for zig-ti, zeinyan; probably also Lith. źénklas, ‘a sign.’]

Petersburger 1855 Substantiv Feminin · Substantiv Neutrum · Worttyp nicht bestimmt · Verb

Originaltext · Deutsch · Substantiv Feminin

2. diś (= 1. diś) f. P. 3,2,59. VOP. 3,134. VOP. 3,164. SIDDH. K. 247,b,5 v. u. 1〉 (wohin man zeigt) Richtung; Himmelsrichtung, Himmelsgegend (pl. = sarvā diśaḥ) AK. 1,1,2,2. H. 166. pra̱jā̱na̱tīva̱ na diśò mināti ṚV. 1,124,3. ṚV. 3,30,12. diśa̱ṃ na di̱ṣṭāmṛ̀jū̱yeva̱ yantā̀ ṚV. 1,183,5. kṣe̱tra̱viddhi diśa̱ āhā̀ vipṛccha̱te ṚV. 9,70,9. AV. 3,31,4. AV. 11,2,12. gacchānayā diśā KATHĀS. 10,119. diksama gleiche Richtung habend SŪRYAS. 4,25. diktulya SŪRYAS. 7,12. diksāmya SŪRYAS. 3,17. SŪRYAS. 5,4. SŪRYAS. 5,12. digbheda SŪRYAS. 2,58. SŪRYAS. 3,16. SŪRYAS. 3,18. di̱śaḥ svàru̱ṣasàḥ ṚV. 6,60,2. VS. 6,36. vātā̀ vāntu di̱śo dìśaḥ AV. 4,15,8. AV. 10,3,10. ŚAT. BR. 1,2,5,17. ŚAT. BR. 13,5,4,24. ŚAT. BR. 13,8,1,5. ŚAT. BR. 14,6,7,14. ĀŚV. GṚHY. 2,4. ĀŚV. GṚHY. 4,9. ŚĀṄKH. GṚHY. 1,19. ŚĀṄKH. GṚHY. 2,14. yadāsya diśo dahyanti ṢAḌV. BR. 5,9; vgl. u. dāha. raktānāṃ diśāṃ draṣṭā SUŚR. 1,121,14. SUŚR. 1,113,14. sarvā diśo jitvā SUND. 2,26. diśaḥ praseduḥ RAGH. 3,14. mūrkhasya diśaḥ śūnyāḥ MṚCCH. 2,10. diśo vīkṣate vāpyadhaḥ inʼs Blaue hinein sehen (vgl. digvilokana) PAÑCAT. II, 64. diśaḥ saṃpūrayannādaiḥ INDR. 1,3. dikṣu rukmīti viśrutaḥ MBH. 5,5351. MEGH. 25. digbhyaḥ von allen Weltgegenden BHĀG. P. 1,15,8. yathā mṛgagaṇāṃstrastānsiṃho drāvayate diśaḥ MBH. 8,2748. (tān) diśaḥ prasthāpayāmāsa R. 1,1,69. tato bhagnā nṛpatayo hanyamānā diśo yayuḥ R. 1,66,25. vipradrutā bhītāḥ — diśaḥ R. 1,55,22. diśo jagmuḥ R. 59,9. R. 97,9. R. 6,95,4. DRAUP. 8,40. diśo diśo jagmuḥ PAÑCAT. 129,20. diśo bhejuḥ BHĀG. P. 4,4,34. vidravanti bhayādbhītā nānādigbhyaḥ R. 1,55,23. yayurhṛṣṭāḥ — sarvato diśam N. 16,5; vgl. gṛhītadiś. diśi diśi allerwärts BHARTṚ. 1,86. vier Richtungen: prācī, dakṣiṇā, pratīcī, udīcī AV. 15,2,1. fgg. ĀŚV. GṚHY. 4,8. RAGH. 3,30. caturdikka KATHĀS. 15,137. fünf (die vorigen mit der dhruvā) AV. 8,9,15. AV. 13,3,6. AV. 15,14,1. fgg. VS. 9,32. ŚAT. BR. 9,4,3,10. ŚĀṄKH. ŚR. 4,11,3. fgg. sechs (die vorigen mit der ūrdhvā) AV. 3,27,1. fgg. AV. 12,3,55. fgg. AV. 15,4,1. fgg. ŚAT. BR. 14,6,11,5. sieben (die vorigen mit der vyadhvā) AV. 4,40,1. fgg. ŚAT. BR. 9,5,2,8. TAITT. ĀR. 1,7. KAUŚ. 116. acht (die vier zuerst genannten nebst den zwischenliegenden SO. SW. NW. NO.) M. 1,13. zehn (die acht vorhergehenden nebst tiryak und ūrdhvam oder adhas und ūrdhvam) ŚAT. BR. 6,2,2,34. ŚAT. BR. 8,4,2,13. MBH. 1,729. MBH. 3,10667. āruhya vṛkṣaṃ mādreya nirīkṣasva diśo daśa MBH. 3,17246. MBH. 5,305. N. 24,22. adya bhītāḥ palāyantāmarayaste diśo daśa R. 2,106,27. R. 3,54,7. R. 6,2,19. R. 6,36,107. etā daśa diśo bhadre kāryamasti na me tvayā so v. a. gehe wohin es dir beliebt R. 2,100,18. MṚCCH. 123,23. RAGH. 8,29. BHĀG. P. 2,7,20. daśadiśi pradhāvitāḥ VET. 14,2. Daher zur Bezeichnung der Zahl zehn ŚRUT. 36. SŪRYAS. 2,24. SŪRYAS. 8,6. zehn Weltgegenden ausser tiryak und ūrdhvam MBH. 3,856. diśāṃ patiḥ heisst Soma ṚV. 9,113,2. Rudra VS. 16,17; vgl. dikpati u. s. w. diśāṃ priyatamaḥ Bein. Śivaʼs H. ś. 46. diśāmudīcī (Zenith) — rājā MBH. 14,1179. diśāṃ ca pradiśāṃ cordhvaṃ dikpūrvā prathamā tathā MBH. 14,1224. pra̱diśo̱ diśàśca AV. 5,28,2. AV. 9,2,21. diśaśca vidiśaścaiva HARIV. 11000. di̱śāmàntarde̱śāḥ AV. 4,40,8. AV. 5,10,7. Die diśaḥ unter den devā vaikārikāḥ BHĀG. P. 2,5,30. diśāṃ vrataṃ daśānugānam N. eines Sāman Ind. St. 3,219. Am Ende eines adj. comp. VID. 101. am Ende eines adv. comp. diśám gaṇa śaradādi zu P. 5,4,107. VOP. 6,62. — 2〉 die Fremde (vgl. digantara): digāgata, diglābha YĀJÑ. 2,254. — 3〉 Andeutung, Hinweis: vamanadravyayogānāṃ digiyaṃ saṃprakīrtitā SUŚR. 1,160,9. anayaiva diśā KULL._zu_M. 7,126. muneḥ pāṭhoktadiśā SĀH. D. 18,5. ityuktadiśā SĀH. D. 23,22. SĀH. D. 24,9. diṅmātram SĀH. D. 60,15. Schol. zu KĀTY. ŚR. 24,7,22. digiyaṃ sūtrakṛtā pradarśitā . prayojanāni tvasyānyāni bahūni Schol. zu VS. PRĀT. 4,179_in_Ind. St. 4,280. dāsīsabhaṃ nṛpasabhaṃ rakṣaḥsabhamimā diśaḥ dieses sind Hinweise so v. a. einzelne Beispiele AK. 3,6,3,27. AK. 3,6,1,6. AK. 3,6,6,40. — 4〉 Vorschrift, Ordnung; Art und Weise: aibhyàḥ samā̱nyā̀ di̱śāsmabhyàṃ jeṣi̱ yotsì ca ṚV. 1,132,4. pūrvā̱manu̱ pra diśa̱ṃ pārthìvānāmṛ̱tūnpra̱śāsa̱dvi dàdhāvanu̱ṣṭhu ṚV. 95,3. ṚV. 4,29,3. ji̱hmaṃ nùnudre 'va̱taṃ tayā̀ di̱śāsìñca̱nnutsàm ṚV. 1,85,11. — 5〉 Spuren eines Bisses VAIJ. beim Schol. zu ŚIŚ. 4,29; vgl. Stenzler, De lexicogr. s. principiis, 22. — 6〉 N. pr. eines Flusses MBH. 6,327 (VP. 182).

Originaltext · Deutsch · Substantiv Neutrum

1. diś 2〉 tapasā rādhito deva yadi no diśase (= dadāsi Schol.) varam R. 7,5,14. — diṣṭa n. in der Dramatik eine Schilderung unter dem Bilde von Raum oder Zeit (d. i. eines Naturereignisses): deśakālasvarūpeṇa varṇanā diṣṭamucyate SĀH. D. 448. SĀH. D. 434. — anu 2〉 Z. 1 lies gau̱ramā̀ra̱ṇyamanù. — ā 3〉 mā smaivamādiśa so v. a. geruhe nicht so zu reden KATHĀS. 60,118. — 4〉 Z. 4 phalena phalamādiśet (auch Spr. 2632) stände besser bei 1〉. — 6〉 ādideśāśu bhṛtyānsvāṃstayordahi tarustriyoḥ KATHĀS. 71,176. — 8〉 ĀŚV. GṚHY. 1,18,9. — vyā 4〉 KATHĀS. 116,21. — ud 1〉 hinausstrecken TBR. 2,1,4,8. — 2〉 Z. 4 lies 49,7 st. 94,7. — samud 1〉 vollständig mittheilen ṚV. PRĀT. 14,1. — upa 3〉 zu streichen, da die neuere Ausg., wie wir vermutheten, tadopaviṣṭāḥ liest. — pari TBR. 3,2,2,4.

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

2. √diś 1〉 Sp. 637, Z. 3 v. u. diśi diśi auch Spr. 4831. dikkālādyanavacchinna Raum und Zeit ? Spr. 1152. Verz. d. Oxf. H. 240,b,3. Sp. 638, Z. 3. fg. füge ṚV. 9,114,3 hinzu. — 3〉 tvadādiṣṭayā diśā (so zu trennen) DAŚAK. 109,2 v. u. anayā diśā śiṣṭānāṃ lakṣaṇāni draṣṭavyāni SARVADARŚANAS. 106,20. SARVADARŚANAS. 45,19. diṅmātram SARVADARŚANAS. 61,6. SARVADARŚANAS. 73,8. iti dik SĀṂKHYAPR. S. 7, Z. 18.

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

1. √diś 2〉 gewähren: prasaraṃ śatrave Spr. (II) 5671.

Originaltext · Deutsch · Verb

1. √diś , dídeṣṭi und diśáti (spätere Form, DHĀTUP. 28,3); pradiśyati MBH. 1,6472; dideśa; dekṣyati, deṣṭā Kār. MBH. 1,5 aus SIDDH. K._zu_P. 7,2,10; adikṣat P. 3,1,45; med. selten, obgleich im DHĀTUP. als gleichberechtigt angegeben; adiṣṭa ved.; diṣṭá. 1〉 zeigen, vorweisen, vorführen (einen Zeugen): sākṣiṇaḥ santi metyuktvā (d. i. ma ityu˚) diśetyukto diśenna yaḥ M. 8,57. M. 8,52. M. 8,53. — 2〉 Jmd Etwas anweisen, zuweisen, assignare: pra̱jāṃ dèvi didiḍḍi naḥ ṚV. 2,41,17 (NIR. 11,32). didèṣṭu de̱vyadìtī̱ rekṇàḥ ṚV. 7,40,2. ṚV. 10,93,15. i̱maṃ dhā̱tā lo̱kama̱smai dìdeśa AV. 14,2,13. prā̱cīna̱ṃ jyotìḥ pra̱diśā̀ di̱śantā̀ ṚV. 10,110,7. stomàṃ vo a̱dya ru̱drāya̱ namàsā didiṣṭana ṚV. 10,92,9. vālmīke 'pyāsanaṃ sa dideśa R. GORR. 1,2,28. HARIV. 7230. karaṃ diśa yathāyogam Tribut anweisen so v. a. zahlen HARIV. 16061. asyā devyāstvaṃ sādhu śūraṃ patiṃ diśa MBH. 3,14278. iṣṭāṃ gatiṃ tasya surā diśanti MBH. 13,1843. HARIV. 10660. tena satyena me devā diśantvabhayamīśvarāḥ R. 6,101,11. R. 2,25,13. R. 2,25,34. BHARTṚ. 2,20. RAGH. 5,30. RAGH. 11,2. RAGH. 16,72. ṚT. 6,34. BHĀG. P. 2,2,5. BHĀG. P. 5,19,27. med.: yo rohìtau tri̱bhiḥ śa̱taiḥ sa̱camā̀nā̱vadìṣṭa ṚV. 5,36,6. — 3〉 erweisen, med.: ādù me niva̱ro bhùvadvṛtra̱hādìṣṭa̱ pauṃsyàm ṚV. 8,82,15; vgl. ṚV. 8,45,26., wo adediṣṭa. — 4〉 mit einem infin. heissen: smartuṃ diśanti na divaḥ heissen Einen des Himmels nicht gedenken KIR. 5,28. — partic. diṣṭá = upadiṣṭa TRIK. 3,3,97. auf den hingewiesen worden ist: gādheyadiṣṭam — mārīcam BHAṬṬ. 2,32. angewiesen, zugewiesen, vorgezeichnet, festgesetzt, bestimmt: diśàṃ di̱ṣṭām ṚV. 1,183,5. mṛ̱tyavè di̱ṣṭaḥ (jajñiṣe) AV. 5,30,17. śastra ŚĀṄKH. ŚR. 18,23,8. ŚĀṄKH. ŚR. 17,8,3. diṣṭaṃ veśma samāviśat N. 21,25. diṣṭadvāro labheddraṣṭum MBH. 4,95. punaḥ punaryācyamāno diṣṭamityabravīcchivaḥ MBH. 5,7396. ARJ. 9,31. mahādevena diṣṭaṃ te putrajanma MBH. 3,8847. na diṣṭamarthamatyetumīśo martyaḥ kathaṃ ca na MBH. 3,10746. diṣṭametatpurā manye na śakyamativartitum MBH. 5,7543. (sārameyaḥ) vindati yaddiṣṭaṃ daṇḍamodanameva vā BHĀG. P. 4,29,30. BHĀG. P. 4,29,31. pūrvadiṣṭaṃ hi tasya tat BHĀG. P. 6,17,17. prāgdiṣṭaṃ bhṛtyarakṣāyāṃ puruṣeṇa — cakram BHĀG. P. 9,4,48. dhātrā tu diṣṭasya vaśe kiledaṃ sarvaṃ jagattiṣṭhati na svatantram MBH. 2,2005. kāle diṣṭamevābhyapadyata BHĀG. P. 9,18,32. ātmano 'nyasya vā diṣṭaṃdaivenāpohituṃ dvayoḥ BHĀG. P. 7,10,63. diṣṭabhuj BHĀG. P. 13,39. (karma) dakṣiṇyadiṣṭam BHAṬṬ. 2,29. diṣṭā gatiḥ der angewiesene Gang euphem. so v. a. Tod R. 2,103,8. angewiesen d. i. der eine Anweisung erhalten hat: sā hi diṣṭā — vanāya — anugacchasva mām R. 2,30,40. sā vai yathā tvayā diṣṭā (tvayādiṣṭā?) tathāste tvatpratīkṣiṇī MBH. 3,2731. n. der angewiesene Ort: taṃ pretaṃ diṣṭamito 'gnaya eva haranti CHĀND. UP. 5,9,2. Anweisung, Befehl, Beschluss: vahāma sarve vivaśā yasya (devasya) diṣṭam BHĀG. P. 5,1,11. diṣṭaṃ tadupadhārayan BHĀG. P. 8,4,11. diṣṭakārin BHĀG. P. 4,28,1. (rājñaḥ) atiduṣṭadiṣṭasya RĀJA-TAR. 4,121. Bestimmung, Fatum, Lebensziel AK. 1,1,4,6. AK. 3,4,9,37. H. 1379. H. an. 2,92. MED. ṭ. 17. HĀR. 270. VS. 30,7. pu̱rā di̱ṣṭātpu̱rāyùṣaḥ AV. 10,3,16. di̱ṣṭaṃ no̱ atrà ja̱rase̱ ni nèṣat AV. 12,3,55. na diṣṭamabhyatikrāntuṃ śakyaṃ buddhyā balena vā MBH. 14,1551. diṣṭavaśena MBH. 5,828. yaśca diṣṭaparo loke MBH. 3,1214. yo hi diṣṭamupāsīno nirviceṣṭaḥ sukhaṃ śayet MBH. 3,1215. diṣṭaṃ cāpyanupaśyaitatkhāṇḍavasya vināśanam MBH. 1,8305. satyaṃ diṣṭaṃ cikīrṣuṇā MBH. 1,4887. diṣṭaṃ balīyaḥ MBH. 1,3583. fg. bhavitavyaṃ tathā tacca diṣṭametatmahātmanām MBH. 16,280. natvā diṣṭāya BHĀG. P. 3,14,30. yasya tuṣyati diṣṭadṛk BHĀG. P. 4,21,22. Ziel überh.: pu̱rā di̱ṣṭādāhùtīrasya hantu (AV. purā satyāt) TBR. 2,4,2,2. Nach AK. 1,1,3,1. TRIK. 3,3,97. H. 126. H. an. und MED. diṣṭa m. Zeit. — caus. 1〉 Etwas zeigen, anweisen: deśayanniva panthānam R. 3,78,13. MBH. 6,121. anweisen so v. a. lehren, mittheilen: yadāpi bhagavāndharmaṃ deśayati SADDH. P. 4,4,b. bhagavato dharmaṃ deśayamānasya 5,a. anzeigen so v. a. bekennen, beichten: atyayamatyayato deśaya BURN. Intr. 299. — 2〉 Jmd anweisen: dhvaje bhūtānyadeśayat MBH. 4,1439. tenaiva deśitā pūrvam — surāmānaya MBH. 4,670. hayāśca nāgāśva vahanti deśitāḥ (v. l. coditāḥ, noditāḥ) HIT. II, 46. anīśvaraṃ hīśvaradeśitaṃ jagat R. GORR. 2,61,34. — intens. 1〉 aufweisen, med.: adèdiṣṭa vṛtra̱ḥā gopàti̱rgāḥ ṚV. 3,31,21. — 2〉 erweisen, darthun, bewähren, med.: dedìṣṭa̱ indrà indri̱yāṇi̱ viśvā̀ ṚV. 5,31,3. atrā̀dediṣṭa̱ pauṃsyàm ṚV. 8,45,26. yatrā̱ naro̱ dedìśate ta̱nūṣvā tvakṣā̀ṃsi ṚV. 8,20,6. pass. sich zeigen, sich erproben: sa̱kthnā dèdiśyate̱ nārī̀ VS. 23,29. — 3〉 dringend anweisen, heischen; act.: upà tvā jā̱mayo̱ giro̱ dedìśatīrhavi̱ṣkṛtàḥ (asthiran) ṚV. 8,91,13. — ati 1〉 hinüberweisen, übertragen ŚAT. BR. 4,3,4,32. ŚAT. BR. 14,1,1,32. KĀTY. ŚR. 25,2,4. ĀŚV. ŚR. 9,1. Häufig bei den Grammatikern das pass.: puṃvadbhāvenāntaratamaḥ puṃśabdo 'tidiśyate durch die Gleichsetzung mit der masculinen Form wird die zunächststehende masculine Form als auch für jene (die weibliche Form) geltend angenommen KĀŚ._zu_P. 1,1,50. vāmarathasya kaṇvādivatsvaravarjam .. lugādikamatidiśyate mit dem Worte vāmaratha geht dasselbe vor was mit kaṇva u. s. w. mit Ausnahme des Tones; (d. h.) luk u. s. w. wird auf jenes übertragen, ausgedehnt, auch von diesem gilt luk u. s. w. P. 4,1,151, Vārtt. nebst Scholien. Schol. zu P. 4,3,80. P. 4,3,100. P. 4,3,156. P. 7,4,93, Vārtt., Sch. — 2〉 Etwas anweisen, zuweisen: ityarcitaḥ sa bhagavānatidiśyātmanaḥ padam — dhāma svamayāt BHĀG. P. 4,9,26. bhuṅkṣveha bhogānpuruṣātidiṣṭān BHĀG. P. 5,1,19. — Vgl. atideśa. — anu 1〉 hinweisen auf: tāmu̱ dhīrā̀so anu̱diśyà yajante VS. 1,28. KĀTY. ŚR. 8,6,23. — 2〉 anweisen, zuweisen; mit dat. und acc.: gau̱ramā̀ra̱ṇmamanù te diśāmi VS. 13,48. ya̱jñaṃ de̱vebhyo 'nùdiśati TS. 1,5,4,3. ŚAT. BR. 2,6,2,10. ŚAT. BR. 3,3,3,11. ŚAT. BR. 3,6,2,19. KĀTY. ŚR. 25,9,1. KAUŚ. 137. mit 2 acc.: anyadanyamanudiśatyannam ĀŚV. GṚHY. 4,8. — 3〉 Jmd anweisen, auffordern: rāmaścāpyanudiśyatām R. 6,89,21. — Vgl. anānudiṣṭa, ekānudiṣṭa, anudeśa. — samanu anweisen: tadyadarvāgyatparaḥ kṛntanti yadulbaṇaṃ yadvithuraṃ kriyate śamitṛbhyaścaivainattannigrabhītṛbhyaśca samanudiśati AIT. BR. 2,7. — apa 1〉 Jmd Etwas anweisen, zuweisen: kratvarthamapadiśyānyasmai KĀTY. ŚR. 7,2,7. — 2〉 Etwas anzeigen, angeben: apadiśyāpadeśyam M. 8,54. apadiṣṭapaṭahabhramaṇa KATHĀS. 26,92. Jmd anzeigen, angeben DAŚAK._in_BENF. Chr. 193,4. — 3〉 fälschlich angeben, vorgeben, vorschützen: mitrakṛtyamapadiśya RAGH. 19,31. RAGH. 19,32. RAGH. 19,54. śiraḥśūlasparśamapadiśan DAŚAK._in_BENF. Chr. 190,19. amunaitadasmabhyaṃ dattamityapadiśya BENF. Chr. 193,11. — Vgl. apadeśa u. s. w. — vyapa 1〉 darstellen, bezeichnen, nennen ŚAT. BR. 14,6,5,1. iti tadduhitṛtvena vyapadiśyate KUMĀRILA_bei_MÜLLER, SL. 529. bhrātaraṃ rājarājānaṃ maheśvarasakhaṃ prabhum . dhaneśvaraṃ vyapadiśan MBH. 3,16189. R. 3,54,24. kulaṃ vyapadiśan ślādhyam R. 35,22. R. 5,59,3. R. 6,100,20. mitraṃ ca māṃ vyapadiśasyaparaṃ ca yāsi MṚCCH. 62,11. yenedaṃ varṣaṃ bhāratamiti vyapadiśanti BHĀG. P. 5,4,9. BHĀG. P. 5,7,3. BHĀG. P. 5,17,11. PAT._zu_P. 1,2,49 (ed. Calc.). īśvara iti vyapadiśyate VEDĀNTAS. (Allah.) No. 25. Schol. zu KAP. 1,151. tena puruṣo vadhyate puruṣo mucyate vyapadiśyate (diese Ausdrucksweise wird gebraucht) yena saṃsāritvaṃ na vidyate GAUḌAP._zu_SĀṂKHYAK. 62. KULL._zu_M. 1,36. M. 1,49. M. 3,175. M. 5,15. M. 9,33. M. 9,173. DAŚAK._in_BENF. Chr. 193,9. — 2〉 fälschlich bezeichnen, vorgegeben, vorschützen: svamāśramapadaṃ tasya vyapadiśyāvidūrataḥ R. 1,9,41 (GORR. GORR. 1,9,40). nimittaṃ śītajaṃ tadā . vyapadiśya maharṣervai śayanaṃ vyavarohata MBH. 13,1458. — Vgl. vyapadeśa. — abhi hinweisen auf: yāṃ yāmabhyadiśat sainamakāmayata PAÑCAV. BR. 12,11. — ava erweisen: avà pri̱yā dìdiṣṭana ṚV. 10,132,6. — intens. Jmd (acc.) berichten: sa̱tyamittvā̀ mahenadi̱ paru̱ṣṇyavà dediśam ṚV. 8,63,15. — vyava s. vyavadeśa. — samava hinweisen, in Bezug auf Etwas erklären: rudraṃ vai devā yajñānnirabhajaṃste samavādiśan eṣa te mātari bhāga iti KĀṬH. 28,6. — ā 1〉 zielen auf, es auf Jmd abgesehen haben: āsmìnpi̱śaṅgàmindavo̱ dadhā̀tā ve̱namā̱diśè (dat. infin.) ṚV. 9,21,5. dadhā̀tā̱ ketàmā̱diśè ṚV. 9,21,6. śaktimāyasīm . cikṣepārjunamādiśya MBH. 7,1234. tatastadvidrutaṃ sainyam — ādiśyādiśya nārācairājaghāna MBH. 3,15750. ādiśyādiśya tejasvī śirāṃsyeṣāṃ vyapātayat MBH. 14,2493. — 2〉 Jmd Etwas anweisen, zuweisen: sā no̱ bhūmi̱rā dìśatu̱ yaddhanàṃ kā̱mayā̀mahe AV. 12,1,40. kimanyasyai devatāyā ādiśet ŚAT. BR. 1,6,2,7. ādiṣṭaṃ vā etaddevatāyai havirbhavati ŚAT. BR. 1,1,4,24. harivīrāṇāmādiśaddakṣiṇāṃ diśam R. 4,41,7. R. 4,41,9 ādikṣat — siṃhāsanaṃ tasya BHAṬṬ. 3,3. nyaseddhṛdaya oṃkāraṃ vikāramanu mūrdhani . ṣakāraṃ tu bhruvormadhye ṇakāraṃ śikhayādiśet (man hätte den dat. erwartet) BHĀG. P. 6,8,7. — 3〉 Etwas anzeigen, mittheilen, verkünden, lehren: ityubhayamādiṣṭaṃ bhavati CHĀND. UP. 3,18,1. yo no 'nekamadāndhānāṃ vibhraṃśaṃ cakṣurādiśat BHĀG. P. 8,22,5. gītavāditranṛtyāni bhūya evādideśa ha MBH. 3,1796. na cāsya vratamādiśet M. 4,80. M. 4,81. pareṣāṃ dharmamādiśan MBH. 5,5984. nūnaṃ tu balavām̐lloke kṛtāntaḥ sarvamādiśet R. 2,24,5. jano janasyādiśate 'satīṃ matim BHĀG. P. 8,24,51. buddhimādiśya RAGH. 12,68. aśubhanimittotpattau śāstrajñaḥ śāntimādiśet VARĀH. BṚH. S. 48,8. VARĀH. BṚH. S. 5,55. VARĀH. BṚH. S. 5,96. VARĀH. BṚH. S. 12,16. VARĀH. BṚH. S. 17,1. VARĀH. BṚH. S. 28,5. VARĀH. BṚH. S. 49,10. VARĀH. BṚH. S. 52,110. LAGHUJ. 5,6. SŪRYAS. 4,16. SŪRYAS. 6,19. — 4〉 bestimmen, bezeichnen, benennen: yadyu abhicaredādiśet ŚAT. BR. 3,5,2,8. tasya nāmādiśet ŚAT. BR. 5,2,4,20. ŚĀṄKH. ŚR. 4,4,7. ŚĀṄKH. ŚR. 8,11,6. priyaṃ rājānamādiśet LĀṬY. 1,10,21. yaṃ na mātā pitā bhrātā suhṛdaścādiśanti hi BHĀG. P. 8,22,4. phalena phalamādiśet VET. 2,15. yacca nādekṣyāmaḥ besonders erwähnen LĀṬY. 8,8,29. pratiṣiddhamanādiṣṭam YĀJÑ. 2,260. YĀJÑ. 3,306. YĀJÑ. 3,327. SUŚR. 2,354,15. ādiṣṭā dakṣiṇā ŚAT. BR. 11,1,5,11. devatā AIT. BR. 2,16. von Jmd (acc.) aussagen, vorhersagen MĀLAV. 69,14, v. l. (vgl. u. vyā 5.). — 5〉 die Weisung geben, vorschreiben, anbefehlen: ādiśati ācāryādhīno bhava (iti) GOBH. 3,1,12. brahmacaryam ĀŚV. GṚHY. 1,22. ācārikam SUŚR. 1,18,1. teṣāmapyetadādiśet M. 11,192. ādiśatsarvaṃ yathāsaṃdiṣṭamiṣṭavat R. 2,82,22. tasya — daṇḍamādeṣṭumarhasi R. 5,38,19. tadānayanamādiśat KATHĀS. 4,76. bhūmeḥ paryaṭanam — rohitāyādiśacchakraḥ BHĀG. P. 9,7,17. ādikṣadasyābhigamaṃ vanāya BHAṬṬ. 3,9. BHAṬṬ. 7,28. yadādiśati bhagavatī MĀLAV. 16,13. HIT. 40,9. śīghraṃ me yānamādiśa bestelle mir schnell den Wagen MBH. 3,2714. — 6〉 Jmd anweisen, einen Befehl geben, abordnen: ityādideśa mām R. GORR. 2,58,33. R. GORR. 6,19,74. anveṣaṇe 'niruddhasya carānādiśa māciram HARIV. 10315. puruṣāṃścādiśaṃ prājñānkanyāvṛttāntakarmaṇi MBH. 5,7340. amātyaputrāṃstata ādiśadyudhi R. 5,39,33. sa tasya paricaryāyāṃ rājā kuntīṃ nijāṃ sutām . ādideśa KATHĀS. 16,37. ādiśyantāṃ śārṅgaravamiśrāḥ śakuntalānayanāya ŚĀK. 48,21. ŚĀK. 7,15, v. l. velopalakṣaṇārthamādiṣṭo 'smi kāśyapena ŚĀK. 46,6. anveṣṭuṃ vānarānsarvānādideśa diśo daśa R. 5,32,21. DHŪRTAS. 67,13. yantāramādiśya dhuryānviśrāmayeti saḥ RAGH. 1,54. RAGH. 2,65. MBH. 3,2184. R. 2,27,5. R. 2,66,14. PAÑCAT. 55,25. HIT. 10,21. KATHĀS. 7,55. PRAB. 19,4. PRAB. 78,9. DAŚAK._in_BENF. Chr. 183,9. BENF. Chr. 196,1. vindhyāṭavyāṃ piśācaṃ tamādiśaddhaneśvaraḥ verwies ihn in den Vindhya-Wald KATHĀS. 2,19. — 7〉 reizen, herausfordern: yo nàḥ suśa̱ṃsinò du̱ḥśaṃsà ā̱didèśati AV. 6,6,2. ṚV. 9,52,4. ṚV. 10,133,4. ṚV. 10,134,2. aufrufen, auffordern: ya ènamā̱didèśati kara̱mbhāditì pū̱ṣaṇàm . na tenà de̱va ā̱diśè ṚV. 6,56,1. (taṃ vaḥ) a̱rya̱maṇa̱ṃ na ma̱ndraṃ sṛ̱prabhòjasa̱ṃ viṣṇu̱ṃ na stùṣa ā̱diśè ṚV. 6,48,14. — 8〉 sich Etwas vorschreiben, sich unterziehen: caredbratamahatvāpi ghātārthaṃ cetsamāgataḥ . dviguṇaṃ savanasthe tu brāhmaṇe vratamādiśet YĀJÑ. 3,252. tato vaikhānasaṃ mārgamasthāya sahalakṣmaṇaḥ . vratamādiṣṭavānrāmaḥ R. 2,52,65. ādideśa tathetyuktvā dīkṣāṃ tadahareva tu R. GORR. 1,32,23. — 9〉 versuchen, erproben: brahmāstramādiśam MBH. 3,11968. — Vgl. anādiṣṭa, ādiś, ādiṣṭa, ādeśa u. s. w. — caus. Jmd anzeigen, angeben: ācaranmadirāmapi . ādeśito dharmaparaiḥ punaḥ saṃskāramarhati MBH. 12,1227. zeigen, anweisen (den Weg): adhikaraṇamaṇḍapasya mārgamādeśaya MṚCCH. 138,4. ŚĀK. 52,4. ŚĀK. 61,15. ŚĀK. 72,12. MĀLAV. 29,8. tadādeśitapanthānau MBH. 12,13147. ādeśita = ādiṣṭa MED. ṭ. 33. — intens. erproben, in Anwendung bringen (?): vṛṣā̱ śuṣmèṇa bādhate̱ vi dùrma̱tīrā̱dedìśānaḥ śaryahevà śu̱rudhàḥ ṚV. 9,70,5. — anvā wieder erwähnen, — nennen; partic. anvādiṣṭa P. 6,2,190. — Vgl. anvādeśa. — abhyā auf Jmd zielen, es auf Jmd abgesehen haben: (amitrān) a̱bhi̱ṣe̱ṇām̐ a̱bhyā̱3̱̀dedìśānā̱nparā̀ca indra̱ pra mṛ̀ṇa ja̱ḥī cà ṚV. 6,44,17. — upā 1〉 anweisen, zuweisen: (Drupada spricht zu Yudhiṣṭhira) bhavānvā vidhivatpāṇiṃ gṛhṇātu duhiturmama . yasya vā manyase vīra tasya kṛṣṇāmupādiśa MBH. 1,7239. — 2〉 anzeigen, mittheilen, verkünden: iti rājña upadiśya viprā jātakakovidāḥ BHĀG. P. 1,12,29. — 3〉 Etwas vorschreiben oder Jmd anweisen, einen Befehl ertheilen: tapasyupadiṣṭa (kann loc. und nom. m. sein) ivādadhe manaḥ BHĀG. P. 2,9,7. — nirā; partic. nirādiṣṭa ausbezahlt M. 8,162. — pratyā 1〉 eine Anweisung geben, vorschreiben, anempfehlen: pratyādiṣṭaṃ mayā tatra tvayi karmavimohite BHĀG. P. 2,9,22. atha vā vai paraguṇāṃ buddhiṃ pratyādiśanti naḥ R. 5,81,44. — 2〉 Jmd (acc.) Etwas wiederberichten: yatkathayetpatiste yadyapyaguhyaṃ parirakṣitavyam . kācitsapatnī tava vāsudevaṃ pratyādiśet MBH. 3,14717. — 3〉 Jmd vorladen: saṃjīvakaḥ pratyādiśyatām HIT. 71,16. — 4〉 zurückweisen, abweisen: ṛjupraṇāmakriyayaiva tanvī pratyādideśainamabhāṣamāṇā RAGH. 6,25. R. 5,26,28. ŚĀK. 127. ŚĀK. 136, v. l. kimahametaṃ jaladharasamayaṃ na pratyādiśāmi VIKR. 56,1. VIKR. 56,2. VIKR. 56,9. antaḥśarīreṣvapi yaḥ prajānāṃ pratyādideśāvinayaṃ vinetā RAGH. 6,39. pratyādiṣṭaviśeṣamaṇḍanavidhi ŚĀK. 133. prāgapi so 'smābhirarthaḥ pratyādiṣṭa eva ŚĀK. 72,9. raghuvaṃśapradīpena tenāpratimatejasā . rakṣāgṛhagatā dīpāḥ pratyādiṣṭā ivābhavan .. RAGH. 10,69. tava mantrakṛto mantrairdūrātpraśamitāribhiḥ . pratyādiśyanta iva me dṛṣṭalakṣyabhidaḥ śarāḥ .. RAGH. 1,61. pratyādiṣṭa = pratyākhyāta AK. 3,1,40. H. 1474. — 5〉 zurückweisen s. v. a. überwinden, besiegen: pratyādiṣṭa MBH. 14,2460. — Vgl. pratyādeśa. — vyā 1〉 einzeln anweisen, — zuweisen, — zutheilen, zutheilen überh.: pra̱jāpàtirde̱vebhyò ya̱jñānvyādìśat TS. 1,7,3,2. TS. 2,3,6,1. annādyam TS. 6,3,1. ŚAT. BR. 4,1,2,7. LĀṬY. 8,7,5. KĀTY. ŚR. 22,5,15. brahmā krameṇa rājyāni vyādeṣṭumupacakrame HARIV. 12490. kaccittrailokyarājyaṃ te vyādiṣṭaṃ śūlapāṇinā HARIV. 9848. naktaṃcarāṇāṃ bhūtānāṃ vyādideśa baliṃ tadā MBH. 14,1921. MBH. 12,9769. āsanaṃ cāsya — vyādideśa R. 1,52,2. bhartā tu mama yadyeva lokanāthasya bhāryayā vyādiṣṭaḥ HARIV. 9960. — 2〉 anweisen, anzeigen: vyādiśa me deśaṃ sodakam R. 3,19,12. — 3〉 anweisen, auseinandersetzen, lehren: karmakāṇḍavyādiṣṭapaddhati (yajñavidyā) PRAB. 107,5. — 4〉 die Weisung geben, vorschreiben, anbefehlen; Jmd (acc.) anweisen, einen Befehl, — Auftrag ertheilen, abordnen: yadvyādiśetkāryam R. 2,21,58. vyādiśya R. GORR. 2,68,44. R. GORR. 2,110,20 (R. Schl. 101,25). dṛṣṭvā ca viśvakarmāṇaṃ vyādideśa pitāmahaḥ . sṛjyatāṃ prārthanīyaikā pramadeti MBH. 1,7689. vyādideśātha durjayam . gaccha durjaya MBH. 7,5492. HARIV. 116. HARIV. 10316. vyādideśānuyātram MBH. 3,16653. R. 1,67,2. R. GORR. 2,86,21. R. GORR. 4,47,2. putrān — vyādideśa yajñasaṃbhārakāraṇāt R. SCHL. 1,59,6. anveṣaṇe 'niruddhasya carānvyādiṣṭavāṃstadā HARIV. 10317. HARIV. 10139 (p. 791). R. 1,12,27. vyādideśa gaṇaśaḥ sa pārśvagānkārmukābhiharaṇāya RAGH. 11,43. KUMĀRAS. 3,13. śīghraṃ vyādiśa no rājanbadhāyaiṣām R. 5,89,51. tataścarāśca vyādiṣṭāḥ pārthivena — hayā rathāśca vyādiṣṭāḥ pārthivena HARIV. 10318. nakulaṃ sahadevaṃ ca vyādideśa dvijānprati MBH. 3,12443. vyādiśatsainikānkāṃścidṛṣyaśṛṅgāya R. 1,17,30 (GORR. GORR. 1,17,19). vyādideśa raṇe śūrānanyān HARIV. 10139 (p. 791). vyādideśātha pūrvasyāṃ prahastaṃ dvāri rākṣasam R. 6,12,17. fgg. — 5〉 von Jmd (acc.) aussagen, vorhersagen: iyam — kenāpi — matsakṣaṃ vyādiṣṭā (v. l. ādiṣṭā) . vatsaramātramiyaṃ preṣyabhāvamanubhūya tataḥ sadṛśabhartṛgāminī bhaviṣyati MĀLAV. 69,13. fgg.; vgl. u. samā 3. — samā 1〉 anweisen, zuweisen, zutheilen: ekameva tu śūdrasya prabhuḥ karma samādiśat M. 1,91. tasmai rājyaṃ samādiśya R. 1,43,3. MBH. 4,1024. — 2〉 aussagen, verkünden, zu wissen thun, lehren: rājñe samādiśat DAŚAK. 123,2 v. u. devyā viṣṇubhaktyā samādiṣṭaṃ yathā saṃkalpayonayo devatā bhavanti PRAB. 115,9. yathā hi sūtyāmabhijātakovidāḥ samādiśan BHĀG. P. 1,16,1. prāyeṇa santo vyasane ripūṇāṃ yātavyamityeva samādiśan KĀM. NĪTIS. 15,2. citrāsu (ketubhirādhūmitāsu spṛṣṭāsu vā) kurukṣetrādhipasya maraṇaṃ samādiśetprājñaḥ VARĀH. BṚH. S. 11,58. BṚH. 4,9. — 3〉 bestimmen, bezeichnen, nennen: ekadeśaṃ ca śākhāyāḥ samādiṣṭām MBH. 3,2829. samādiśantu niyamaṃ prāyaścittaṃ yathā bhavet R. 1,8,14. tasminsudhanvannahani bhagavānyatsamādiśat BHĀG. P. 3,21,37. Jmd bezeichnen als, von Jmd aussagen, voraussagen: tāṃ nāradaḥ — samādideśaikavadhūṃ bhavitrīṃ premṇā śarīrārdhaharāṃ harasya Nārada sagte von ihr aus, dass sie einst die alleinige Gemahlin Śivaʼs sein werde, KUMĀRAS. 1,51. māṃ devī svapne kilāmbikā . mānuṣaḥ putri bhartā te bhaviteti samādiśat KATHĀS. 26,62. samādiśyata tenaivaṃ svapne devena tuṣyatā . uttiṣṭotpatsyate ko 'pi mahātmā tanayastava .. KATHĀS. 22,117. āryakanāmā gopāladārakaḥ siddhādeśena samādiṣṭo rājā bhaviṣyatīti MṚCCH. 35,22; vgl. MĀLAV. 69,14. — 4〉 Jmd anweisen, einen Befehl ertheilen, auffordern, beauftragen, abordnen: brāhmaṇaṃ rājani (Soma) samādiśya LĀṬY. 5,6,5. LĀṬY. 5,8,7. nāpitaṃ samādiśati akṣaṇvanvapa KAUŚ. 54. KAUŚ. 87. MBH. 1,7663. N. 17,37. ARJ. 3,10. R. 1,70,5. R. 3,49,57. R. 3,50,1. R. 3,61,1. SŪRYAS. 1,7. VID. 196. VID. 200. KATHĀS. 4,104. śaravrātaiḥ sutīkṣṇāgraiḥ samādiṣṭaiḥ khagairiva MBH. 4,1714. tato mahat — balaṃ samādekṣyati R. 5,37,38. R. 5,39,32. samādideśendrajitaṃ raṇāya R. 5,43,1. mahīpatīnāṃ pṛthagarhaṇārthaṃ samādideśādhikṛtān RAGH. 7,26. VIKR. 11,16. tato 'śītisahasrāṇi kiṃkarāṇāṃ samādiśat — vināśāya māruteḥ BHAṬṬ. 9,3. maheśvareṇa — śaṣpāgrāṇi bhakṣayituṃ samādiṣṭaḥ PAÑCAT. 25,4. prabho samādiśa befiehl PAÑCAT. 63,21. Statt des blossen acc. auch prati mit dem acc.: sukhopaviṣṭaṃ kulaśīlavṛddhānsamādiśantaṃ prati mantrimukhyān R. 5,44,20. — Vgl. samādeśa. — caus. befehlen PAÑCAT. 171,8. — pratisamā 1〉 entgegnen, erwiedern: pratisamādikṣat DAŚAK. 124,3. — 2〉 Jmd anweisen, einen Befehl ertheilen: iti pratisamādiśya rākṣasīḥ R. 5,24,35. R. 6,104,45. partic. pratisamādiṣṭa R. 3,25,25. R. 3,62,34. R. 4,40,70. R. 4,52,6. R. 6,1,12. R. 6,98,1. R. 6,109,41. MĀRK. P. 8,106. — ud 1〉 hinzeigen, hinrichten: prāgudīcīmuddiśati (Schol. = udyamayati) ŚĀṄKH. ŚR. 2,9,22. — 2〉 anzeigen, bezeichnen, angeben, bestimmen: panthānamṛṣiṇoddiṣṭam R. 2,56,4. prathamoddiṣṭamāspadam KUMĀRAS. 6,35. karaṇaṃ vānyaduddaśet M. 8,52. itareṣu tvapāṅktyeṣu yathoddiṣṭeṣu M. 3,182. yadanyadapi noddiṣṭaṃ tatrāpi kriyatāṃ matiḥ R. 4,44,127. yathoddiṣṭavyāpārā ŚĀK. 94,7. pūrvoddiṣṭa MEGH. 31. kāle sāṃvatsaroddiṣṭe VARĀH. BṚH. S. 52,98. VARĀH. BṚH. S. 87,22. uddiṣṭapratinirdiṣṭa Schol. zu KĀTY. ŚR. 106,21. KĀTY. ŚR. 107,4. tatrāpi śuddhiruddiṣṭā MĀRK. P. 35,50. sprechen von R. GORR. 1,64,16. kathaṃ māmevoddiśati ŚĀK. 94,1. von Jmd (acc.) aussagen, verkünden, vorhersagen: tvaṃ sādhubhiruddiṣṭaḥ prathamameva cakravartinaṃ putraṃ janayiṣyasīti ŚĀK. 71,11. bezeichnen als, unter Etwas (acc.) Etwas (acc.) meinen: ekādaśendriyabadhā saha buddhibadhairaśaktiruddiṣṭā SĀṂKHYAK. 49. krāntiśca gatiruddiṣṭā MĀRK. P. 26,17. das praed. im loc.: aneḍamūka uddiṣṭaḥ śaṭhe MED. k. 223. MED. n. 231. bezeichnen —, bestimmen zu: vidyādharāṃstāṃstānvarānuddiśato bahūn . pituḥ KATHĀS. 26,63. — 3〉 anweisen, auseinandersetzen, lehren: samāsena teṣāṃ prasthānabhedo 'troddiśyate MADHUS._in_Ind. St. 1,13,4. satāṃ kenoddiṣṭaṃ viṣamamasidhārāvratamidam BHARTṚ. 2,54. BHARTṚ. 2,61. — 4〉 absol. uddiśya mit Hinweisung auf (acc.) so v. a. gegen, auf, zu, nach; zur Bez. des Zieles (lakṣyam kann dabei stehen) einer Bewegung: saṃdhāya cāpe tānāśu lakṣyamuddiśya rākṣasān . mumoca rāghavo vāṇān R. 3,26,20. tameva mṛgamuddiśya taṃ śaraṃ rāghavaḥ śitam . mumoca R. 3,50,17. tamuddiśya kṣetrapatinā laguḍaḥ prakṣiptaḥ HIT. 23,12. BHĀG. P. 4,13,22. uttarāṃ diśamuddiśya prasthātumupacakrame R. 1,33,17. R. 2,54,2. PAÑCAT. 52,2. PAÑCAT. 170,12. PAÑCAT. 191,25. pratasthe 'gastyamuddiśya R. 3,16,1. PAÑCAT. 25,20. PAÑCAT. 36,15. PAÑCAT. 64,17. PAÑCAT. 69,14. vekāraṃ netrayoryuñjānnakāraṃ sarvasaṃdhiṣu . makāramastramuddiśya (hier vertritt astramuddiśya die Stelle der vorangehenden locc.) BHĀG. P. 6,8,8. zu, an (sprechen, die Rede richten): etadvākyaṃ nalo rājā damayantīṃ samāhitaḥ . ubācāsakṛdārto hi bhaimīmuddiśya MBH. 3,2320. sītāmuddiśya dharmajña idaṃ vacanamabravīt R. 3,2,14. VET. 40,13. SĀH. D. 10,2. zu (einladen): nyamantrayata viprānsa śrāddhamuddiśya R. 3,16,14. für, wegen, in Rücksicht auf: pretāyoddiśya (pretāya ist mit ghnanti zu verbinden, das nachfolgende uddiśya dient nur zur schärferen Bestimmung des Casus) gāmapyeke ghnanti PĀR. GṚHY. 3,10. ŚĀṄKH. GṚHY. 1,2. niyuktāstatra paśavastāstā uddiśya devatāḥ . jalacarāḥ sthalacarā antarīkṣacarāstathā .. R. 1,13,31. āgatāham — tvāmuddiśya MBH. 5,5979. R. 3,18,7. smaramuddiśya — nivapeḥ sahakāramañjarīḥ KUMĀRAS. 4,38. MUDRĀR. 3,9. BHĀG. P. 4,2,21. BHĀG. P. 7,7,15. tapasyansa hi putrārthamuddiśya śaśiśekharam um Śiva für sich zu gewinnen KATHĀS. 22,117. RĀJA-TAR. 1,182. yattu pratyupakārārthaṃ phalamuddiśya vā punaḥ . dīyate BHAG. 17,21. yududdiśyāgataścāsmi kāryam R. 1,21,3. ŚĀK. 62,15. āgneyamastramuddiśya tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt R. 1,56,1. vrataṃ trirātramuddiśya divārātraṃ sthitābhavat SĀV. 4,3. PAÑCAT. 35,8. nimittamuddiśya im Gegens. zu akāraṇāt HIT. II, 150. suyyāmuddiśya tannāmnā suyyāsetuṃ sa nirmame RĀJA-TAR. 5,120. madīyeṣu lekheṣu tatrabhavatastvāmuddiśya sabhājanāni yātayiṣyāmaḥ MĀLAV. 74,9. avadaddevīṃ māmuddiśya in Betreff meiner, von mir KATHĀS. 2,17. gavāṃ śatasahasraṃ hi brāhmaṇebhyo narādhipaḥ . ekaikaśo dadau rājā putrānuddiśya dharmataḥ .. im Namen der Söhne R. 1,72,22 (GORR. GORR. 1,74,28). rāmaścopetya vijñāpyo māmuddiśya sagauravam von mir, in meinem Namen R. GORR. 1,80,21. vacasi bhavati saṃtyāgamuddiśya vārttā śrutimukharamukhānāṃ kevalaṃ paṇḍitānām so v. a. das Gewerbe der Entsagung BHARTṚ. 1,56. Mit zu ergänzendem obj.: sālaṃkārāngajānaśvānkanyāścaiva varastriyaḥ . uddiśyoddiśya sarvebhyo dadau dem Sinne nach so v. a. dem dieses, dem jenes MBH. 15,414. — Vgl. uddeśa fgg., ekoddiṣṭa (auch YĀJÑ. 1,250). — samud 1〉 angeben, aufführen, erwähnen, mittheilen: bhakṣyeṣvapi samuddiṣṭān (mṛgadvijān) M. 5,17. eṣa sarvaḥ samuddiṣṭaḥ karmaṇāṃ vaḥ phalodayaḥ M. 12,82. M. 12,51. VARĀH. BṚH. S. 40 (39),1. VARĀH. BṚH. S. 47,19. VARĀH. BṚH. S. 83 (80,c),11. VARĀH. BṚH. S. 94,19. bezeichnen als, nennen: vāyavyaṃ (vajraṃ) yavopamaṃ samuddiṣṭam VARĀH. BṚH. S. 81 (80,a),10. ājyaṃ tejaḥ samuddiṣṭam VARĀH. BṚH. S. 47,52. — 2〉 absol. samuddiśya mit Hinweisung auf (acc.) so v. a. auf, gegen: na ripūnvai samuddiśya vimuñcanti narāḥ śarān MBH. 1,4573. für, zu Ehren von, wegen, in Berücksichtigung von: śyāmākaṃ bhojanaṃ tatra yaḥ prayacchati mānavaḥ . devānpitṝnsamuddiśya MBH. 3,6039. dhṛtarāṣṭraṃ samuddiśya dadau saḥ — suvarṇaṃ rajatam zu Ehren, zum Andenken des Dhṛ. MBH. 15,1094. mahotsavaṃ pinākinaṃ samuddiśya cakre HARIV. 9112. brahmaṇe gṛhamadhye tu viśvedevebhyo eva ca . dhanvantariṃ samuddiśya prāgudīcyāṃ baliṃ kṣipet MĀRK. P. 29,17. tatsarvaṃ tvāṃ samuddiśya sahasāhamupāgataḥ deinetwegen MBH. 4,742. sāpyaṣṭamīṃ samuddiśya tatra rājasutāyayau KATHĀS. 7,71. parvaṇi (als Zeitbestimmung im loc. stehend, das folgende samuddiśya besagt, dass der Zeitpunkt zugleich als Veranlassung anzusehen sei) tvaṃ samuddiśya surāmannaṃ ca kāraya MBH. 4,435. adyaiva ca tvayā rāma gantavyaṃ vacanātpituḥ . vanavāsaṃ samuddiśya nava varṣāṇi pañca ca .. um im Walde 14 Jahre zu leben R. GORR. 2,15,34. R. GORR. 2,56,5. tayorbadhaṃ samuddiśya viśvakarmāṇamāhvayat MBH. 1,7688. virāṭenottarā dattā snuṣā yatra kirīṭinaḥ . abhimanyuṃ samuddiśya wo Virāṭa seine Tochter dem Abhimanyu zur Ehe gab, wodurch sie die Schwiegertochter Arjunaʼs wurde, 489. — Vgl. samuddeśa. — upa 1〉 hinweisen auf: mūrdhānamupadiśan ŚAT. BR. 10,6,1,11. — 2〉 anzeigen, anweisen, angeben, auseinandersetzen, lehren: panthānamupadeṣṭum R. GORR. 2,55,2. R. GORR. 2,55,9. R. GORR. 3,19,27. RĀJA-TAR. 4,287. budhopadiṣṭena pathā PAÑCAT. I, 427. mitraṃ caivopadekṣyāmi bhavatoḥ R. 3,75,35. kenedamupadiṣṭaṃ te mṛtyudvāramapāvṛtam R. 43,40. R. 45,3. R. 3,2. upadiṣṭamihecchāmi tāpasyam MBH. 5,6019. tasya — tvayāpratibhidya rahasyaṃ labdhavyo mokṣa ityupadiśya DAŚAK._in_BENF. Chr. 199,22. uṣadekṣyāmi te śreyaḥ MBH. 3,2614. R. 1,24,11. — ŚAT. BR. 13,4,3,3. ĀŚV. ŚR. 10,7. gṛhyakarmāṇyupadekṣyāmaḥ GOBH. 1,1,1. yadyadupadiśeyustattatkuryuḥ ĀŚV. GṚHY. 1,14. ŚĀṄKH. GṚHY. 2,13. hitaṃ copadiśatsu M. 2,206. M. 4,80. M. 12,107. BHAG. 4,34. iṣvastraṃ mama — bhavataiva caturvidham . upādaṣṭam MBH. 5,7065. ARJ. 8,8. R. 2,75,26. yathopadiṣṭamṛṣiṇā jagatuḥ R. 1,4,12. āyurvedamupadiśyamānam SUŚR. 1,1,13. SUŚR. 1,2,20. SUŚR. 1,3,2. gururupadiśetpadaṃ pādaṃ ślokaṃ vā (śiṣyāya) SUŚR. 13,3. SUŚR. 122,4. SUŚR. 200,3. puruṣāṇāṃ tu pāṇḍityaṃ śāstreṇaivopadiśyate MṚCCH. 64,5. MĀLAV. 5. nāśiṣyāyopadiśyate PAÑCAT. I, 430. KATHĀS. 12,50. KATHĀS. 17,121. KATHĀS. 17,123. MĀRK. P. 21,66. BHĀG. P. 5,13,24. RĀJA-TAR. 4,719. upadiśati kāminīnāṃ yauvanamada eva lalitāni SĀH. D. 15,18. Schol. zu KAP. 1,59. med.: upadeśaṃ mahāprājña śamasyopadiśasva me MBH. 12,6644. upadekṣyamāṇa BHĀG. P. 5,19,10. anrathen, rathen zu: sa kiṃ mantrī yaḥ prathamaṃ bhūmityāgaṃ yuddhodyogaṃ yuddhodyogaṃ vopadiśati HIT. 57,1. — 3〉 die gehörige Stelle anweisen, ordnen: yathānupūrvyā ca yathāvayaśca yatsaṃniyogaiśca tadopadiṣṭāḥ (upaviṣṭāḥ?) . annāni te vai bubhujuḥ HARIV. 8438. — 4〉 erwähnen, aufführen: upadiṣṭā varṇāḥ VS. PRĀT. 1,34. pṛṣodarādīni yathopadiṣṭam P. 6,3,109. imāndaśaivopadiśantyaniḍvidhau gaṇeṣu ṣāntān Kār. 8 aus der KĀŚ._zu_P. 7,2,10. Schol. zu P. 7,2,10. jambudvīpasya ca rājannupadvīpānaṣṭau haika upadiśanti BHĀG. P. 5,19,29. BHĀG. P. 5,21,7. na dvitīyaśca sādhvīnāṃ kvacidbhartopadiśyate nirgends ist von einem zweiten Gatten bei tugendhaften Weibern die Rede M. 5,162. M. 3,14. kiṃ kulenopadiṣṭena śīlamevātra kāraṇam wozu vom Geschlechte, von der Herkunft reden? MṚCCH. 126,12. — 5〉 Jmd (acc.) anweisen, belehren: vidvānevopadeṣṭavyo nāvidvāṃstu kadā ca na . vānarānupadiśyājñānsthānabhraṃśaṃ yayuḥ khagāḥ .. HIT. III, 5. DAŚAK._in_BENF. Chr. 185,1. VEDĀNTAS. (Allah.) No. 19. Mit acc. der Person und acc. der Sache: ājagāma gharmaḥ priyā veṣamivopadeṣṭum RAGH. 16,43. — 6〉 festsetzen, vorschreiben: brāhmaṇasyaiva karmaitadupadiṣṭam M. 2,190. pāṇigrahaṇasaṃskāraḥ savarṇāsūpadiśyate M. 3,43. kṛtyāni — āgamairupadiṣṭāni MBH. 12,4373. vrataṃ yathopadiṣṭaṃ vai yathāvatpāritaṃ tvayā SĀV. 4,16. upadiśyate rājayakṣmiṇām (ayaskṛtiḥ) SUŚR. 2,75,4. parasyopadiśanpathyamapathyāśīva rogahṛt RĀJA-TAR. 6,68. vaidyopadiṣṭairabhyaṅgaiḥ VID. 180. PAÑCAT. 43,10. digupadiṣṭe bahuvrīhisamāse P. 1,1,28, Sch. — 7〉 anweisen so v. a. befehlen über, beherrschen: pṛthūpadiṣṭā (dharitrī) KUMĀRAS. 1,2. — 8〉 benennen, pass. heissen: tasmādandhatāmimraṃ tamupadiśanti BHĀG. P. 5,26,9. niṣkāmaṃ jñānapūrvaṃ tu nivṛttamupadiśyate M. 12,89. vyāna ityupadiśyate MBH. 12,6873. MBH. 14,318. ŚRUT. 31. — Vgl. upadeśa, upadeśaka, upadeśanā, upadeśin, upadeśya fgg. — pratyupa 1〉 einzeln auseinandersetzen: (karma) vyādhiṃ prati pratyupadekṣyāmaḥ SUŚR. 1,14,17. — 2〉 Etwas Jmd zurücklehren: yadyatprayogaviṣaye bhāvikamupadiśyate mayā tasyai . tattadviśeṣakaraṇātpratyupadiśatīva me bālā .. MĀLAV. 5. — Vgl. pratyupadeśa. — samupa zeigen, hinweisen auf: kimarthaṃ vidarbhāṇāṃ panthāḥ samupadiśyate MBH. 3,2328. zeigen so v. a. zuweisen, zukommen lassen: anena kṛtakṛtyo 'smi yanmāṃ sa puruṣeśvaraḥ — mṛtyuṃ samupadekṣyati R. 3,45,18. — ni, partic. nidiṣṭa PAÑCAT. 235,21 fehlerhaft für nirdiṣṭa. — Vgl. übrigens nideśa. — nis 1〉 hinzeigen auf: saṃjñayā śakāraṃ nirdiśati MṚCCH. 151,10. rājānaṃ nirdiśya ŚĀK. 63,15. ŚĀK. 75,1. ŚĀK. 110,4. MĀLAV. 50,18. pīṭhamāsanne niradikṣat so v. a. anweisen BHAṬṬ. 15,8. — 2〉 Jmd Etwas anweisen, bestimmen: idaṃ daśarathāya nirdiṣṭaṃ pāyasaṃ mayā R. GORR. 1,15,18. sūryaprabhastu prāsādaḥ — lakṣmaṇāyāḥ — nirdiṣṭaḥ śārṅgadhanvanā HARIV. 8985. svakarmaphalanirdiṣṭaṃ tato jātyantaraṃ gatāḥ MĀRK. P. 15,79. — 3〉 bezeichnen, angeben, näher bestimmen, nennen: ime pañceme catvāro 'sāveka iti nirdiśeyuḥ PAÑCAV. BR. 10,3. nirdiśyāpahnute ca yaḥ M. 8,53. śakyate yā (sabhā) na nirdeṣṭumevaṃrūpeti MBH. 2,420. nirdiṣṭabhāga TS. 2,2,4,6. nirdiṣṭaphalabhoktā M. 7,144. nirdiṣṭakārin MBH. 13,65. svayaṃnirdiṣṭa ŚAT. BR. 8,6,1,16. anirdiṣṭa ŚĀṄKH. ŚR. 8,15,14. KAUŚ. 51. M. 5,11. HARIV. 11136. tasminniti nirdiṣṭe VS. PRĀT. 1,134. P. 1,1,66. prathamānirdiṣṭaṃ samāsa upasarjanam P. 1,2,43. Schol. zu P. 1,1,52. P. 1,1,55. nakṣatrāṇi na nirdiśet MBH. 13,4992. nirdiśasva yathātattvaṃ yathā pṛṣṭā MBH. 4,1342. nirdiṣṭāṃ kulapatinā — parṇaśālām RAGH. 1,95. BHĀG. P. 1,17,37. tvāmeva niradikṣat angeben, nennen DAŚAK._in_BENF. Chr. 197,23. yathānirdiṣṭaparivāra ŚĀK. 21,2. ŚĀK. 102,1. DHŪRTAS. 71,1. saṃpāditaśca svāmino mayā yathānirdiṣṭa ādeśaḥ PRAB. 19,11. nāmnā nirdiṣṭā sā vaiśvadevī ŚRUT. 27. KULL._zu_M. 4,88. parigaṇanayā nirdiśanto valākāḥ der Zahl nach bestimmen MEGH. 22. nirdiṣṭāni daśaitāni śārīrāṇi maharṣiṇā SUŚR. 1,9,11. SUŚR. 1,10,9. SUŚR. 1,14,14. dharmasthaḥ kāraṇairetairhīnaṃ tamapi nirdiśet den erkläre er gleichfalls für unterlegen M. 8,57. (tāni) sparśe medhyāni nirdiśet ansehen als, annehmen als M. 5,133. M. 3,199. VET. 16,16. — 4〉 verkünden, ankündigen, voraussagen: mānuṣānmṛtyureteṣāṃ nirdiṣṭo brahmaṇā purā MBH. 3,12211. śākhābhaṅge 'kasmādvṛkṣāṇāṃ nirdiśedraṇodyogam VARĀH. BṚH. S. 45,25. — 5〉 von Etwas (acc.) auf Etwas (dat.) aussagen, von Etwas aussagen, dass es Etwas bewirken werde: (daityaḥ samāgataḥ) paścātkarṣakasevakavījanāśāya nirdiṣṭaḥ VARĀH. BṚH. S. 5,34. (ulkā) nakṣatragrahaghāte tadbhaktīnāṃ kṣayāya nirdiṣṭā VARĀH. BṚH. S. 32,17. — 6〉 Jmd Etwas anrathen, mit dopp. acc.: ya ādāveva bhūpatim . yuddhodyamaṃ svabhūtyāgaṃ nirdiśati HIT. III, 39. — Vgl. nirdeśa, nirdeśya. — desid. nirdidikṣati angeben —, näher bestimmen wollen ŚAṂK._zu_BṚH. ĀR. UP. p. 152. — abhinis 1〉 bezeichnen: parā̀na̱bhi nirdìśati TS. 2,2,2,4. hindeuten auf: kiṃ cārthamabhinirdiśya duḥkhito vākyamabravīt R. 3,63,15. — 2〉 bezeichnen als, erklären für, nennen: tān — vrātyānityabhinirdiśet M. 10,20. — 3〉 festsetzen, einsetzen; bestimmen: pūrvameva bhagavatā brahmaṇā — dharmasaṃrakṣaṇārthamāśramāścatvāro 'bhinirdiṣṭāḥ MBH. 12,6991. sārpaṃ viśākhāśravaṇabharaṇyaścaṇḍālajāterabhinirdiśanti VARĀH. BṚH. S. 97,10. — pratinis zurückweisen: taditi prakṛtaṃ yuktavadbhāvalakṣaṇaṃ pratinirdiśyate KĀŚ._zu_P. 1,2,53. uddiṣṭapratinirdiṣṭa Schol. zu KĀTY. ŚR. 106,21. KĀTY. ŚR. 107,4. — vinis 1〉 überweisen BHĀG. P. 6,8,8. — 2〉 bezeichnen, angeben: gajānāṃ ca parīmāṇametadvinirdiśet MBH. 1,294. alpakāryaṃ vinirdiṣṭaṃ tasyāgamanakāraṇam MBH. 3,2880. tattenaiva vinirdiśet BHĀG. P. 7,11,35. tatra (deśe) śalyamabhinirdiśet als vorhanden annehmen, bezeichnen SUŚR. 1,98,17. YĀJÑ. 3,87. verkünden: śuddhiṃ tasya vinirdiśet YĀJÑ. 2,111. anzeigen s. v. a. ankündigen: kaṣṭameva jagato vinirdiśet VARĀH. BṚH. S. 24,28. sarpatsu taruṣu — janasaṃkṣayo vinirdiṣṭaḥ VARĀH. BṚH. S. 45,30. bezeichnen als, erklären für: yamevaṃlakṣaṇaṃ vidyāttamamitraṃ vinirdiśet MBH. 12,2997. SUŚR. 1,88,16. SUŚR. 1,136,14. VET. 25,8. — 3〉 ankündigen so v. a. bestimmen, beschliessen: mokṣaṃ tasya vinirdiśa MBH. 5,413. — 4〉 Jmd zu Etwas (loc.) anweisen, mit Etwas beauftragen: ekakārye vinirdiṣṭo yo bahūnyapi sādhayet R. 5,37,32. — Vgl. vinirdeśya. — parā wegsprechen: parā̱mīṣā̱masū̀ndi̱deśà dī̱rgheṇāyùṣā̱ sami̱māntsṛ̀jāmi AV. 12,2,55. — pari anzeigen, angeben: yatithīṃ tatsamāṃ paridideśa ŚAT. BR. 1,8,1,5. als vorhanden bezeichnen, annehmen: tisro vai gatayo rājanparidiṣṭāḥ svakarmabhiḥ . mānuṣyaṃ svargavāsaśca tiryagyoniśca MBH. 3,12497. — pra 1〉 anzeigen, bezeichnen, angeben, anweisen, kundthun; anordnen, vorschreiben: panthām PĀR. GṚHY. 1,5. PĀR. GṚHY. 3,1. devāstameva pradiśantu me MBH. 3,2209. fgg. ācāryānupaseveyaṃ pradiṣṭānbhavatā R. GORR. 1,80,2. āśramaṃ tvahamicchāmi pradiṣṭaṃ kānane tvayā R. GORR. 3,11,11. RAGH. 5,63. BHAṬṬ. 4,5. tasmādbhakṣyaṃ tvamaparam — pradiśasva me MBH. 1,1351. pradiśadhvaṃ yathānyāyaṃ kena haṃsāḥ patāmyaham MBH. 8,1904. pradiśanti tu bhūtāni sarvatra tu yathepsitam HARIV. 8876. rūkṣaiśchidrairambhaḥ pradiṣṭam VARĀH. BṚH. S. 28,14. VARĀH. BṚH. S. 53,52. VARĀH. BṚH. S. 53,106. pradiṣṭakālā RAGH. 2,39. vedeṣu yajñeṣu tapaḥsu caiva dāneṣu yatpuṇyaphalaṃ pradiṣṭam BHAG. 8,28. — pra sū̱nṛtā̀ di̱śamā̀na ṛ̱tenà ṚV. 3,31,21. pra tavyàso̱ namàuktiṃ tu̱rasyā̱haṃ pū̱ṣṇa u̱ta vā̱yoràdikṣi ṚV. 5,43,9. diśa̱ḥ sūryo̱ na mìnāti̱ pradìṣṭāḥ ṚV. 3,30,12. karma pradiśya ŚAT. BR. 9,4,4,17. ŚĀṄKH. ŚR. 6,1,40. ŚĀṄKH. ŚR. 14,1,2. sāyaṃ prātaśca viprāṇāṃ pradiṣṭamabhivādanam MBH. 12,7050. matpradiṣṭena karmaṇā HARIV. 3259. dāhaṃ daśavadanaḥ pradideśa vānarasya BHAṬṬ. 9,137. — 2〉 Jmd anweisen, auffordern, antreiben: (mayā) pradiśyamānena tayā gaccheti bahuśaḥ R. 3,66,9. — 3〉 zuweisen, zutheilen, zukommen lassen M. 8,265. idaṃ divyaṃ (astraṃ) pradiśāmi te MBH. 3,1700. varaṃ teṣāṃ pradiṣṭavān MBH. 3,5065. R. 1,14,13. tvamuttarāyai pradiśasva mām MBH. 4,305. kiṃ tuṣṭāḥ pradiśanti MBH. 13,3201. BHĀG. P. 4,14,22. cakṣurdivyaṃ savijñānaṃ pradiśāmi ca te HARIV. 1008. kadā sumanasaḥ kanyā dvijātīnāṃ phalāni ca . pradiśantyaḥ purīṃ hṛṣṭāḥ kariṣyanti pradakṣiṇam .. R. 2,43,14. (vasiṣṭhena) āsanaṃ tasya vidhivatpradiṣṭam R. GORR. 1,53,2. (rāmaḥ) pradiṣṭo rakṣasāṃ bhāgaḥ R. GORR. 2,42,5. R. GORR. 5,6,8. RAGH. 7,32. RAGH. 11,9. MEGH. 112. ṚT. 4,18. KATHĀS. 24,129. pradiśyatyabhayaṃ te (pradiśati würde gegen das Metrum verstossen) MBH. 1,6472. — caus. Jmd auffordern, antreiben: tayā pradeśito rājā brāhmaṇān — prāsthāpayat MBH. 3,2727. R. 3,66,7. R. 3,66,24 (wo sītayā zu lesen ist). — intens. aufmuntern: uttàro dhu̱ro vàhati pra̱dedìśat ṚV. 10,102,10. — Vgl. pradeśa u. s. w. — abhipra caus. auffordern, antreiben R. GORR. 2,32,6. — saṃpra 1〉 hinweisen zu MBH. 5,7208. — 2〉 anzeigen, bezeichnen, angeben: daivajñasaṃpradiṣṭe kāle VARĀH. BṚH. S. 59,15. mit Bestimmtheit angeben, nachweisen: yasmindeśe snigdhaniśchidrapattrāḥ saṃdṛśyante vṛkṣagulmalatāśca tasminvṛṣṭiḥ śobhanā saṃpradiṣṭā VARĀH. BṚH. S. 28,14. bezeichnen als, pass. bekannt sein als: navākṣarā bṛhatī saṃpradiṣṭā MBH. 3,10666. — 3〉 Jmd anweisen, unterweisen BHĀG. P. 2,9,37. — prati caus. zeigen, anweisen: bhujagagatipratideśitātmakṛtya MBH. 12,13943. gestehen, beichten VYUTP. 196. — sam 1〉 anweisen, zuweisen: ṛṣaye saṃdideśāsanam R. 1,2,29. (bhrātre) rājyaṃ saṃdiśya BHAṬṬ. 6,141. zuweisen so v. a. für Jmd bestimmen, zu geben versprechen: saṃdiṣṭasyāpradātā YĀJÑ. 2,232. — 2〉 erklären, einen Ausspruch thun, eine Anweisung —, einen Auftrag geben: dūtairmadhurasaṃbhāṣairnaitaditi saṃdiśan MBH. 5,7435. MBH. 5,7050. ŚĀK. 54,22. PRAB. 70,4. BHĀG. P. 4,25,1. ŚIŚ. 9,61. ādiśatsarvaṃ yathāsaṃdiṣṭamiṣṭavat R. 2,82,22. Jmd Etwas bedeuten, zu wissen thun, auftragen: rājā — tava saṃdiṣṭavānidam KATHĀS. 14,2. idaṃ māṃ saṃpariṣvajya saṃdideśa R. GORR. 2,58,15. Jmd anweisen, einen Befehl ertheilen, beauftragen MBH. 1,682. MBH. 3,1847. MBH. 3,2633. MBH. 3,2655. HARIV. 8480. HARIV. 8498. R. 2,100,2. R. GORR. 2,38,36. R. GORR. 3,60,22. R. GORR. 4,1,32. R. GORR. 4,28,29. MĀLAV. 49,12. BHĀG. P. 3,4,32. na tvāṃ saṃdeṣṭumarhāmi bhartṝnprati ich brauche dir keine Anweisungen zu geben in Betreff der Gatten MBH. 2,2588. phālgunaṃ cāpi saṃdideśa hayānprati MBH. 14,2104. abhidūti kāciditi saṃdidiśe gab einer Botin diesen Auftrag ŚIŚ. 9,56. Jmd Etwas anbefehlen, auftragen; mit dopp. acc.: (tau) saṃdideśetikartavyam MBH. 3,16407. saṃdiṣṭaścāsi yānarthāṃstāṃstānbrūyāstathā tathā R. 2,52,59. Jmd mit einem Auftrage zu Jmd (dat.) abordnen: viśvātmane gaurī saṃdideśa mithaḥ sakhīm KUMĀRAS. 6,1. — caus. Jmd auffordern eine Erklärung zu geben, sich über Etwas auszusprechen: saṃdeśita MBH. 14,458. — Vgl. saṃdeśa, saṃdeṣṭavya. — anusam überweisen: tānù te̱ sarvā̀nanu̱saṃdìśāmi AV. 4,16,9. — pratisam 1〉 Jmd (acc.) einen Rückauftrag geben: pratisaṃdiśa mām R. 6,98,37. R. 1,80,32 (GORR.). an Jmd, mit dem gen.: pratisaṃdiśya vai kaveḥ MBH. 1,5855. pratisaṃdiśyatāṃ (impers.) tāvadbhartuḥ BHAṬṬ. 8,123. — 2〉 Jmd anweisen: iti sa evaṃ pratisaṃdiśyotaṅkam MBH. 1,748. — Vgl. pratisaṃdeśa.

Böhtlingk 1879 Verbalwurzel · Substantiv Feminin

Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel

1. √diś didéṣṭi, diśáti; selten Med. — 1〉 zeigen, vor-, aufweisen, sehen lassen ṚV. 8,82,15. vorführen (einen Zeugen.) — 2〉 Jmd (Dat.) Etwas (Acc.) anweisen, zuweisen, assignare, gewähren. karam so v. a. Tribut zahlen. — 3〉 anordnen, anbefehlen R. ed. Bomb. 2,82,22. Mit einem Infin. heissen. — 4〉 Partic. diṣṭá — a〉 auf den hingewiesen worden ist. — b〉 angewiesen, zugewiesen, vorgezeichnet, festgesetzt, bestimmt. — c〉 angewiesen, so v. a. der eine Anweisung erhalten hat. — Caus. deśayati (ausnahmsweise Med.) — 1〉 Etwas zeigen, anweisen. — 2〉 mittheilen, lehren (buddh.). — 3〉 bekennen, beichten (buddh.). — 4〉 Jmd anweisen. — Intens. dédiṣṭe, dédiśatī Partic. — 1〉 aufweisen. — 2〉 erweisen, darthun, bewähren. Pass. dediśyate sich zeigen, — erproben. — 3〉 dringend anweisen, heischen. — Mit ati — 1〉 hinüberweisen, übertragen, — auf, ausdehnen auf (Gen.). — 2〉 Etwas anweisen, zuweisen. — 3〉 speciell angeben ŚAṂK. zu BĀDAR. 2,1,3. Comm. zu NYĀYAM. 7,2,1. — Mit adhi überweisen ṚV. 10,93,15. — Mit anu — 1〉 hinweisen auf [Page3-090-c] (Acc.) — 2〉 Jmd (Dat. oder Loc.) Etwas (Acc.) anweisen, zuweisen ĀŚV. GṚHY. 4,7,23. — 3〉 Jmd anweisen, auffordern. — 4〉 anweisen, so v. a. lehren SAṂHITOPAN. 29,5. — Mit samanu Jmd (Dat.) Etwas (Acc.) anweisen, zuweisen. — Mit apa — 1〉 dass. — 2〉 anzeigen, angeben. — 3〉 fälschlich angeben, vorgeben, vorschützen KATHĀS. 26,92. PRASANNAR. 14,18. — Mit vyapa — 1〉 darstellen, bezeichnen, nennen. — 2〉 fälschlich bezeichnen, vorgeben, vorschützen PRASANNAR. 22,10. — Mit abhi hinweisen auf (Acc.). — Mit ava erweisen. — Intens. ā́va dediśam Jmd Etwas berichten, mit doppelten Acc. — Mit samava hinweisen, in Bezug auf Etwas erklären. — Mit ā — 1〉 zielen auf, es auf Jmd abgesehen haben, Jmd bedrohen; mit Acc. ṚV. 9,52,4. 10,133,4. 134,2. AV. 6,6,2. — 2〉 Jmd treffen; Vgl. ādíśe. — 3〉 Jmd (Dat.) Etwas (Acc.) anweisen, zuweisen. Statt. des Dat. auch Instr. BHĀG. P. — 4〉 Etwas anzeigen, mittheilen, verkünden, lehren. — 5〉 bestimmen, bezeichnen, benennen. — 6〉 von Jmd (Acc.) aussagen, vorhersagen Chr. 327,33. — 7〉 die Weisung geben, Etwas vorschreiben, anbefehlen. yānam so v. a. den Wagen bestellen, — kommen lassen. — 8〉 Jmd (Acc.) anweisen, Jmd den Befehl geben, Jmd abordnen; das Wozu im Loc., Dat., Infin. oder mit ˚ārtham. mā smaivamādiśa so v. a. geruhe nicht so zu reden KATHĀS. 60,118. — 9〉 Jmd verweisen in oder nach (Loc.). — 10〉 sich Etwas vorschreiben, sich unterziehen, mit Acc. — 11〉 es mit Etwas (Acc.) versuchen. — Caus. — 1〉 zeigen, anweisen (den Weg) Chr. 300,31. — 2〉 Jmd anzeigen, angeben. — Intens. ādédiśāna zielen —, es abgesehen haben auf (Acc.). — Mit anvā wieder erwähnen, — nennen. — Mit abhyā auf Jmd zielen, es abgesehen haben auf (Acc.) — Mit upā — 1〉 anweisen, zuweisen. — 2〉 anzeigen, mitzeigen, mittheilen, verkünden. — 3〉 Jmd anweisen, Jmd einen Befehl ertheilen. — Mit nirā, ˚diṣṭa ausbezahlt. — Mit pratyā — 1〉 eine Anweisung geben, vorschreiben, anbefehlen. — 2〉 Jmd (Acc.) Etwas wiederberichten. — 3〉 Jmd vorladen. — 4〉 zurückweisen, abweisen. — 5〉 Jmd zurückweisen, so v. a. überwinden, besiegen. — 6〉 besiegen, so v. a. übertreffen Chr. 112,25. — Mit vyā — 1〉 einzeln anweisen, — zuweisen, — zutheilen, zutheilen überh. — 2〉 anweisen, anzeigen. — 3〉 anweisen, auseinandersetzen, lehren. — 4〉 die Weisung geben. Etwas vorschreiben, anbefehlen. — 5〉 Jmd anweisen, Jmd einen Befehl, einen Auftrag ertheilen, abordnen (das Wozu im Loc., Dat. oder mit ˚kāraṇāt, das Wohin im Loc.) absenden zu (prati oder Dat.). [Page3-091-a] — 6〉 von Jmd (Acc.) aussagen, vorhersagen. — Mit samā — 1〉 anweisen, zuweisen, zutheilen. — 2〉 Etwas aussagen, verkünden, Jmd (Dat. oder Gen.) zu wissen thun PAÑCAT. 231,6. lehren. — 3〉 bestimmen, bezeichnen, nennen. — 4〉 Jmd bezeichnen als, von Jmd aussagen, voraussagen; mit doppeltem Acc. oder eine directe Rede mit iti st. des zweiten Acc. — 5〉 Jmd anweisen, Jmd einen Befehl ertheilen, Jmd auffordern, beauftragen, abordnen (das Wozu im Dat., Infin. oder mit ˚artham, das Wohin im Loc.), absenden zu (prati), befehlen (ohne Obj.). — Caus. befehlen (ohne Obj.). — Mit pratisamā — 1〉 entgegnen, erwiedern. — 2〉 Jmd anweisen, Jmd einen Befehl ertheilen. — Mit ud — 1〉 hinausstrecken, — gegen (Acc.). — 2〉 anzeigen, bezeichnen, angeben, bestimmen. — 3〉 hinweisen auf, so v. a. sprechen von, meinen. — 4〉 bezeichnen als, unter Etwas Etwas meinen; mit doppeltem Acc. uddiṣṭa bei den Lexicographen gemeint in der Bedeutung von (Loc.). — 5〉 von Jmd (Acc.) aussagen, verkünden, vorhersagen. — 6〉 hinweisen auf, so v. a. vorschlagen —, anbieten als; mit doppeltem Acc. — 7〉 anweisen, auseinandersetzen, lehren. — 8〉 Absol. uddiśya mit Acc. mit Hinweisung auf, so v. a. (schleudern) gegen, auf (auch mit Hinzufügung von lakṣyam Ziel), (legen, setzen) auf, (sich begeben) nach, zu, (sprechen) zu, (die Rede richten) an, (Rede) von, (einladen) zu; für, wegen, in Rücksicht auf, in Anbetracht —, in Betreff —, im Namen von. alaṃkārāngajān u. s. w. uddiśyoddiśya sarvebhyo dadau so v. a. dem Einen dieses, dem Andern jenes. — Mit abhyud in Bezug auf Etwas hinaufzeigen MĀN. GṚHY. 1,9. 17. — Mit samud — 1〉 vollständig mittheilen, mittheilen, angeben, aufführen, erwähnen. — 2〉 bezeichnen als, nennen; mit doppeltem Acc. — 3〉 sich in eine Erörterung einlassen mit (Instr.) AIT. ĀR. 469,14. — 4〉 Absol. samuddiśya mit Acc. mit Hinweisung auf, so v. a. (schleudern) gegen, auf; für, wegen, in Berücksichtigung —, zu Ehren von. tvayā gantavyam — vanavāsaṃ samu˚ so v. a. vanavāsāya um im Walde zu leben, dāttā — abhimanyuṃ samu˚ so v. a. abhimanyave. — Mit upa — 1〉 hinweisen —, zeigen auf (Acc.). — 2〉 anzeigen, anweisen, angeben, auseinandersetzen, lehren. — 3〉 erwähnen, aufführen, reden von (Acc.). — 4〉 anrathen, rathen zu (Acc.). — 5〉 festsetzen, vorschreiben. — 6〉 Jmd anweisen, unterweisen, belehren Chr. 140,7. Chr. 257,31. Jmd Etwas beibringen (mit doppeltem Acc.). — 7〉 befehlen —, herrschen über (Acc.). — upadiṣṭa HARIV. 8438 fehlerhaft für upaviṣṭa. — Mit pratyupa — 1〉 einzeln auseinandersetzen. [Page3-091-b] — 2〉 Jmd (Dat.) Etwas (Acc.) zurücklehren. — Mit samupa — 1〉 zeigen, hinweisen auf (Acc.). — 2〉 Jmd Etwas lehren, so v. a. theilhaftig werden lassen; mit doppeltem Acc. — Mit ni in nideśa nidiṣṭa PAÑCAT. 235,21 fehlerhaft für nirdiṣṭa. — Mit nis — 1〉 hinweisen —, zeigen auf (Acc.) Chr. 308,1. — 2〉 Jmd (Dat. oder Gen.) Etwas oder Jmd (Acc.) anweisen, zuweisen, bestimmen. nirdiṣṭa Jmd (Gen.) zugewiesen, so v. a. unter seinem Schutz stehend Chr. 219,5. — 3〉 bezeichnen, angeben, näher bestimmen, nennen. — 4〉 erklären für, ansehen —, annehmen als; mit doppeltem Acc. — 5〉 verkünden, ankündigen, voraussagen. — 6〉 von Etwas (Acc.) auf Etwas (Dat.) aussagen, von Etwas aussagen, dass es Etwas bewirken werde. — 7〉 Jmd Etwas anrathen, mit doppeltem Acc. — 8〉 nirdiṣṭa = *paṇḍita GAL. — Desid. nirdidikṣati angeben —, näher bestimmen wollen. — Mit abhinis — 1〉 bezeichnen, hindeuten auf. — 2〉 bezeichnen als, erklären, für, nennen; mit doppeltem Acc. — 3〉 festsetzen, einsetzen, bestimmen. — Mit pratinis zurückweisen TS. PRĀT. Comm. — Mit vinis — 1〉 überweisen, bestimmen für (Loc.). — 2〉 bezeichnen, angeben, als vorhanden bezeichnen, annehmen. — 3〉 bezeichnen als, erklären für; mit doppeltem Acc. — 4〉 verkünden, ankündigen. — 5〉 bestimmen, beschliessen. — 6〉 Jmd zu Etwas (Loc.) anweisen, mit Etwas beauftragen. — Mit parā wegsprechen. — Mit pari — 1〉 anzeigen, angeben, als vorhanden bezeichnen, annehmen. — 2〉 ausersehen TBR. 3,2,3,4. — Mit pra — 1〉 anzeigen, bezeichnen, angeben, anweisen, kundthun. — 2〉 anordnen, vorschreiben. — 3〉 Jmd anweisen, auffordern, antreiben. — 4〉 zuweisen, zutheilen, zukommen lassen, gewähren MBH. 1,170,37. — Caus. Jmd auffordern, antreiben. — Intens. (pradédiśat) aufmuntern. — Mit abhipra Caus. auffordern, antreiben. — Mit saṃpra — 1〉 anzeigen, bezeichnen, angeben. ˚diṣṭa so v. a. bekannt als (Nom.). — 2〉 mit Bestimmtheit angeben nachweisen. — 3〉 Jmd anweisen, unterweisen. — saṃpradiśya MBH. 5,7208 fehlerhaft für ˚daśya. — Mit prati Caus. — 1〉 anzeigen, bezeichnen, angeben MBH. 12,365,9. — 2〉 gestehen, beichten KĀRAṆḌ. 31,5. — Mit sam — 1〉 Jmd (Dat.) Etwas (Acc.) anweisen, zuweisen. — 2〉 zuweisen, so v. a. für Jmd bestimmen, zu geben versprechen. — 3〉 erklären, einen Ausspruch thun, eine Anweisung —, einen Auftrag geben, Jmd (Dat. oder Gen.) Etwas (Acc.) auftragen. abhidūti Adv. einer Botin einen Auftrag geben. — 4〉 Jmd (Acc.) anweisen, Jmd einen Befehl ertheilen, Jmd beauftragen, Jmd eine Anweisung geben [Page3-091-c] in Betreff von (prati). — 5〉 Jmd Etwas anbefehlen, auftragen; mit doppeltem Acc. Chr. 60,27. — 6〉 Jmd mit einem Auftrage zu Jmd (Dat.) abordnen. — Caus. Jmd auffordern eine Erklärung zu geben, sich über Etwas auszusprechen. v. l. (MBH. 14,17,5) saṃcodita st. saṃdeśita. — Mit anusam überweisen. — Mit pratisam — 1〉 Jmd (Acc. oder haste mit Gen. KĀD. 2,29,3) einen Rückauftrag geben, — an Jmd (Gen.). — 2〉 Jmd anweisen.

Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel

3. *√diś volksthümlich = darś sehen MAHĀBH. (K.) 259,14.

Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel

1. √diś mit samā Z. 3, lies 231,16. [Nachtrag, Band 3]

Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel

1. √diś mit anvā III. Jmd (Acc.) befehlen JĀTAKAM. 20. Befehl geben JĀTAKAM. 22. — Mit samā III. 3. — Mit ud auch abweisen R. ed. Bomb. 3,46,35. — Mit sam III. Abschied nehmen von (Acc.) DIVYĀVAD. 446,25. [Nachtrag, Band 7]

Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel

2. √diś III. 1〉 diśo digbhyaḥ in allen Richtungen DIVYĀVAD. 163,24. [Nachtrag, Band 7]

Originaltext · Deutsch · Substantiv Feminin

2. díś f. — 1〉 Richtung, Himmelsrichtung, Himmelsgegend. diśi diśi allerwärts, nach allen Richtungen hin Chr. 172,8. Pl. so v. a. alle Himmelsgegenden und die ganze Welt (LA. 89,13). Von einem Erschrockenen heisst es, dass er nach allen Himmelsgegenden aussehe Chr. 320,14. diśo 'ntāt Es werden 4,5,6,7,8,9 (SUPARṆ. 28,3) und 10 Himmelsrichtungen angenommen. etā daśa diśaḥ elliptisch so v. a. alle Wege stehen dir offen, gehe wohin dir beliebt. diśāṃ vrataṃ daśānugānam Name eines Sāman. — 2〉 Bez. der Zahl zehn. — 3〉 Gegend, Ort Chr. 113,32. — 4〉 Raum (neben kāla Zeit) KAP. 2,12. — 5〉 die Fremde. — 6〉 Andeutung, Hinweis, Anweisung, Beispiel. — 7〉 Art und Weise. — 8〉 die Spur eines Bisses. — 9〉 N. pr. — a〉 eines Flusses. — b〉 Pl. = diśa 2〉b〉 VP. 1,8,9.

Whitney Roots 1885 Verbalwurzel

Originaltext · Englisch · Verbalwurzel

diś — point

Apte 1890 Verbalwurzel · Substantiv Feminin

Originaltext · Englisch · Verbalwurzel

diś 6 U. (diśati-te, diṣṭa; desid. didikṣati-te) 1 To point out, show, exhibit, produce (as a witness); sākṣiṇaḥ saṃti metyuktvā diśetyukto diśenna yaḥ Ms. 8. 57, Ms. 8. 52, Ms. 8. 53. 2 To assign, allot; iṣṭāṃ gatiṃ tasya surā diśāṃti Mb. 3 To give, grant, bestow upon, deliver or make over to; bāṇamatrabhavate nijaṃ diśan Ki. 13. 68; R. 5. 30, R. 5. 11, R. 5. 2, R. 16. 72. 4 To pay (as tribute). 5 To consent to; R. 11. 49. 6 To direct, order, command. 7 To allow, permit; smartuṃ diśaṃti na divaḥ surasuṃdarībhyaḥ Ki. 5. 28. — Caus. (deśayati-te) 1 To show, point out, allot, assign. 2 To teach, communicate, tell, inform. 3 To direct, order. 4 To confer, bestow.

Originaltext · Englisch · Substantiv Feminin

diś f. [diśati dadātpavakāśaṃ diś-kvip] (Nom. sing. dik-g) 1 A direction, cardinal point, point of the compass, quarter of the sky; diśaḥ prasedurmaruto vavuḥ sukhāḥ R. 3. 14; diśi ([Page 0566-b]) diśi kirati sajalakaṇajālaṃ Gīt. 4. 2 (a) The mere direction of a thing, hint, indication (of the general lines); iti dik (often used by commentators &c.); itthaṃ laukikaśabdānāṃ diṅmātramiha darśitaṃ Sk. (b) (Hence) Mode, manner, method; muneḥ pāṭhoktadiśā S. D.; digiyaṃ sūtrakṛtā pradarśitā; dāsīsabhaṃ nṛpasabhaṃ rakṣaḥsabhamimā diśaḥ Ak. 3 Region, space, place in general. 4 A foreign or distant region. 5 A point of view, manner of considering a subject. 6 A precept, order. 7 The number ‘ten’. 8 A side or party. 9 The mark of a bite. (N. B. In comp. diś becomes dig before words beginning with vowels and soft consonants, and dik before words beginning with hard consonants; e. g. digaṃbara, diggaja, dikpatha, dikkarin, &c.) Comp. — aṃtaḥ end of the direction or horizon, remote distance, remote place; Bv. 1. 2; Māl. 2. 9; R. 3. 4, R. 5. 67, R. 16. 87; nānādigaṃtāgatā rājānaḥ &c. — aṃtaraṃ 1 another direction. 2 the intermediate space, atmosphere, space. 3 a distant quarter, another or foreign country. — aṃbara a. having only the directions for his clothing, stark naked, unclothed; digaṃbaratvena niveditaṃ vasu Ku. 5. 72. — (raḥ) 1 a naked mendicant (of the Jaina or Buddha sect.). 2 a mendicant, an ascetic. 3 an epithet of ( 1) Śiva; ( 2) Skanda. 4 darkness. — (rī) an epithet of Durgā. — aṃbarakaḥ a naked mendicant (of the Jaina sect). — īśaḥ -īśvaraḥ the regent of a quarer; Ku. 5. 53; see aṣṭadikpāla. — kanyā, -kāṃtā, -kāminī a region of the sky (considered as a virgin). — karaḥ 1 a youth, youthful man. 2 an epithet of Śiva. — karikā, -karī a young girl or woman. — karin, — gajaḥ, -daṃtin, -vāraṇaḥ m. one of the eight elephants said to guard and preside over the eight cardinal points; (see aṣṭadiggaja); digdaṃtiśeṣāḥ kakubhaścakāra Vikr. 7. 1. — grahaṇaṃ observation of the quarters of the compass. — cakraṃ 1 the horizon. 2 the whole world. — jayaḥ, -vijayaḥ ‘conquest of the directions,’ the conquest of various countries in all ([Page 0566-c]) directions, conquest of the world; sa digvijayamavyājavīraḥ smara ivākarot Vikr. 4. 1. — taṭaṃ the horizon. — darśanaṃ 1 showing merely the direction, pointing out only the general mode or manner. 2 a general outline or survey. 3 a compass. — dāhaḥ preternatural redness of the horizon. — nāgaḥ 1 an elephant of the quarter of the compass; see diggaja. 2 N. of a poet said to be a contemporary of Kālidāsa. (This interpretation is based on Mallinātha's gloss on Me. 14 which is, however, very doubtful). — patiḥ, -pālaḥ the regent or guardian of a quarter; (for the names of the several regents, see aṣṭadikpāla; cf. Ms. 5. 96; Ms. 7. 303. also). — pathaḥ the surrounding region. — bhāgaḥ a point of the compass, direction. — maṃḍalaṃ = dikcakraṃ q. v. — mātraṃ the mere direction or indication. — mukhaṃ any quarter or part of the sky; harati me harivāhanadiṅmukhaṃ V. 3. 6; Amaru. 5. — mohaḥ mistaking the way or direction. — vastra a. stark naked, unclothed. — (straḥ) 1 a Jaina or Buddhist mendicant of the digaṃvara class. 2 an epithet of Śiva. — vibhāvita a. renowned or celebrated in all quarters.

Cappeller 1887 Substantiv Feminin · Worttyp nicht bestimmt · Verb

Originaltext · Deutsch · Substantiv Feminin

2. díś f. Hinweis, Andeutung, Art und Weise, Richtung, Gegend, Ort, Raum, Himmelsgegend (4—10), Zone (in weitester Bed.). Pl. (auch Sgl.) alle Zonen, d. i. die ganze Welt. diśāṃ pati m. der Länderherr (Soma;) diśi diśi überall (hin)

Originaltext · Deutsch · Worttyp nicht bestimmt

diś, vinis anzeigen, bestimmen.

Originaltext · Deutsch · Verb

1. diś dídeṣṭi, diśáti zeigen, aufweisen, zuweisen, anordnen, befehlen. p.p. diṣṭá (s. auch bes.) gezeigt, angewiesen, festgesetzt, bestimmt Caus. deśayait zeigen, anweisen, mitteilen. ati hinüberweisen, übertragen (g.). anu u. samanu jemd. (Dat.) etwas (Acc.) anweisen, zuweisen. apa dass., anzeigen, (fälschlich) angeben, vorschützen. vyapa bezeichnen, nennen; vorgeben, vorschützen. ā anzeigen, jemd. (Dat.) etwas (Acc.) anweisen; bestimmen, befehlen; jemd. (Acc.) zu etwas (Loc., Dat. o. Inf.) anstellen; verkünden, vorhersagen (von jemd. Acc., beim Pass. Nom); abzielen auf (Acc.), bedrohen. Caus. zeigen, angeben. pratyā anweisen, anbefehlen; abweisen, zurückweisen, verstoßen, verschmähen, übertreffen. vyā anweisen, lehren, verkünden, befehlen, jemd. (Acc.) anstellen zu (Loc., Dat. o.) prati). samā anweisen, bezeichnen, aussagen, bestimmen, jemd. (Acc.) anstellen o. beauftragen zu (Dat. o. Inf.). ud anzeigen, bestimmen, verkünden, lehren, bezeichenen, meinen. Ger. uddiśya s. bes. upa zeigen, bezeichenen, angeben, andeuten, erwähnen; lehren, vorschreiben; belehren, unterrichten, jemd. etwas beibringen (2 Acc.); befehlen, beherrschen (Acc.). pratyupa jemd. (Dat.) etwas (Acc.) zurücklehren. samupa zeigen, hinweisen auf; lehren (2 Acc.). nis zeigen, hinweisen auf (Acc.), zuweisen, bestimmen, bezeichnen, meinen, annehmen als (2 Acc.) verkünden, voraussagen; p.p. nirdiṣṭa jemd. (Gen.) zugeweisen, schutzbefohlen. pari anzeigen, angeben, verkünden. pra u. saṃpra dass., anordnen, befehlen. sam jemd. (Dat. o. Gen.) etwas (Acc.) anweisen o. auftragen (auch 2 Acc.); jemd. (Acc.) [Page174-2] beauftragen, anweisen zu (prati); etwas erklären, bestimmen. pratisam jemd. anweisen, befehlen, jemd. (Dat., Gen. o. Acc.) etwas (Acc.) auftragen.

Burnouf 1866 Verbalwurzel · Substantiv Feminin

Originaltext · Französisch · Verbalwurzel

*diś diś. diśāmi, diśe 6, et qqf. diśyāmi 4; p. dideśa, didiśe; f2. dekṣyāmi, dekṣye; a1. adikṣam, adikṣi. Ps. diśye; pp. diṣṭa. Montrer, faire voir. Démontrer; prouver par témoin. Exposer; raconter; dire; indiquer, ordonner. Produire, donner: tan no dideṣṭu devī que la déesse nous accorde cela, Vd. Gr. δείϰνυμι, δίϰη, δοϰέω. Lat. dico [dans indico, etc.], decet, dignus, etc.

Originaltext · Französisch · Substantiv Feminin

diś diś. f. région, plage; espace céleste, point cardinal: diśo na jāne je ne reconnais plus les points de l'horizon [ma vue est troublée]. diśas f. et diśā f. mms. diśya a. [en compos.] qui est d'une certaine region: pūrvadiśya oriental.

Abgeleitete Wörter

  • deśa देश Substantiv Maskulin Ort; Stelle
  • uddeśa उद्देश Substantiv Maskulin Hinweis; Erwähnung; Festlegung
  • vyapadeśa व्यपदेश Substantiv Maskulin Bezeichnung; Benennung; Name

Quelltextfundstellen (45)

DYS 5 Fundstellen
DYS 2–8: Suche nach dem Lehrer 1 Fundstelle

Direkt belegt

DYS 20–26: Laya-Praxis 1 Fundstelle

Über Ableitungen belegt

DYS 154–167: Vajrolī für den männlichen Yogi 2 Fundstellen

Direkt belegt

DYS 184–187: Rājayoga und Niṣpatti 1 Fundstelle

Direkt belegt

GoS 2 Fundstellen
GoS 29–33: Vier Formen des Atemverhalts 1 Fundstelle

Über Ableitungen belegt

GoS 50–63: Drei Verschlüsse 1 Fundstelle

Über Ableitungen belegt

HP 7 Fundstellen
HP 1.1-1.3: Eröffnung 2 Fundstellen

Direkt belegt

HP 1.12-1.14: Übungsort 2 Fundstellen

Direkt belegt

Über Ableitungen belegt

HP 1.17-1.32: Āsana 1 Fundstelle

Über Ableitungen belegt

HP 2.1-2.6: Prāṇāyāma-Einstieg 1 Fundstelle

Direkt belegt

HP 3.26-3.31: Mahāvedha 1 Fundstelle

Direkt belegt

HTK 2 Fundstellen
HTK 10.26–29*1: Cakra, Śaṅkha, Vāmāvartta, Vartmagati und Gadā 1 Fundstelle

Über Ableitungen belegt

HTK 10.34*2–38*1: Asvaṅgaśṛṅkhalā und Kumbhāntaraśṛṅkhalā 1 Fundstelle

Direkt belegt

PYS 5 Fundstellen
PYS 2.30–34: Gelübde und Gegenbetrachtung 1 Fundstelle

Über Ableitungen belegt

PYS 2.49–51: Prāṇāyāma als Atemstillstand 1 Fundstelle

Über Ableitungen belegt

PYS 3.1–4: Saṃyama 1 Fundstelle

Über Ableitungen belegt

PYS 3.52–55: Viveka und Kaivalya 1 Fundstelle

Über Ableitungen belegt

PYS 4.9–11: Kontinuität der Saṃskāras 1 Fundstelle

Über Ableitungen belegt

SiSa 10 Fundstellen
SiSa 1.51-1.64: Selbst als Licht 1 Fundstelle

Über Ableitungen belegt

SiSa 2.6-2.12: Mond und Sonne 1 Fundstelle

Über Ableitungen belegt

SiSa 2.25-2.31: Nāḍī-Netz 1 Fundstelle

Über Ableitungen belegt

SiSa 2.32-2.34: Inneres Feuer 1 Fundstelle

Über Ableitungen belegt

SiSa 3.1-3.10: Herzlotus und Prāṇa 1 Fundstelle

Über Ableitungen belegt

SiSa 3.17-3.20: Praxisbeginn 1 Fundstelle

Direkt belegt

Weitere 4 Quelltextseiten
SiSa 4.64-4.68: Mūlabandha 1 Fundstelle

Über Ableitungen belegt

SiSa 4.72-4.77: Uḍḍyānabandha 1 Fundstelle

Über Ableitungen belegt

SiSa 4.101-4.104: Bindu-Siddhi 1 Fundstelle

Direkt belegt

SiSa 5.6-5.9: Dharma-Hindernisse 1 Fundstelle

Direkt belegt

SVU 1 Fundstelle
SVU 5.1-5.6: Der Herr der Weltursprünge 1 Fundstelle

Direkt belegt

VBT 13 Fundstellen
VBT 14–17: Höchste Wirklichkeit 3 Fundstellen

Direkt belegt

Über Ableitungen belegt

VBT 18–21: Śakti und Śiva 1 Fundstelle

Direkt belegt

VBT 22–23: Praktischer Zugang 2 Fundstellen

Über Ableitungen belegt

VBT 43–48: Körper als Raum 2 Fundstellen

Direkt belegt

Über Ableitungen belegt

VBT 57–64: Zwischenräume und Gleichheit 1 Fundstelle

Über Ableitungen belegt

VBT 86–92: Licht und Dunkelheit 1 Fundstelle

Direkt belegt

Weitere 2 Quelltextseiten
VBT 110–120: Alltag als Tor 1 Fundstelle

Über Ableitungen belegt

VBT 156–162: Geheimnis und Abschluss 2 Fundstellen

Direkt belegt

Über Ableitungen belegt

Mit AYI Free weitermachen

Bildquelle: AYI Archiv.