mṛtyu मृत्यु – Tod
Substantiv Feminin · Substantiv Maskulin · Substantiv Neutrum · Worttyp nicht bestimmt
Wörterbuchquellen
AYI Wörterbuch Substantiv Maskulin · Substantiv Neutrum
Cappeller 1891 Substantiv Maskulin
Originaltext · Englisch · Substantiv Maskulin
mṛtyú ·m. death or the god of death; pl. the various kinds of death.
Monier-Williams 1872 Substantiv Maskulin · Worttyp nicht bestimmt
Originaltext · Englisch · Substantiv Maskulin
Mṛtyu, us, m. (ep. also f.), death, dying, decease, demise, (a hundred kinds of death are enumerated from disease or accident, and one natural kind from old age); Death personified, the god of death, Yama the judge of the dead; an epithet of Viṣṇu; N. of a son of A-dharma by Nir-ṛti; an epithet of Brahmā; N. of Māyā; of Kali; of a teacher; of Vyāsa in the sixth Dvāpara; of one of the eleven Rudras; of an Ekāha; of the eighth astrological house; of the seventeenth astrological Yoga; the god of love [cf. māra]; mṛtyor haraḥ and mṛtyor vikarṇa-bhāse, names of Sāmans; akāla-mṛtyu, ‘untimely death,’ N. of a being attendant on Padma-pāṇi.
Originaltext · Englisch · Worttyp nicht bestimmt
mṛtyu mṛtyu. See p. 790, col. 1.
Petersburger 1855 Substantiv Maskulin
Originaltext · Deutsch · Substantiv Maskulin
mṛtyú (von 1. mar) UṆĀDIS. 3,21. m. (nach AK. auch f.; s. u. 2 am Ende) 1〉 Tod NAIGH. 5,5. NIR. 11,6. AK. 2,8,2,85. TRIK. 2,8,60. H. 323. HALĀY. 3,6. HALĀY. 5,83. MED. y. 45. ṚV. 7,59,12. de̱vebhya̱ḥ kamàvṛṇīta mṛ̱tyum ṚV. 10,13,4. paràṃ mṛtyo̱ anu̱ parèhi pa̱nthām ṚV. 18,1. ṚV. 10,2. atì mṛ̱tyumèti VS. 24,37. na mṛ̱tyave 'và tasthe̱ kadā̀ ca̱na ṚV. 10,48,5. ṚV. 10,60,5. mṛ̱tyoràbibhenmṛ̱- tyusàṃyuta iva̱ hyàyaṃ lo̱kaḥ TS. 1,5,9,4. TBR. 1,5,9,6. AIT. BR. 3,8. sarvānpāśānsarvānsthāṇūnmṛtyoratimucya AIT. BR. 3,14. ŚAT. BR. 2,3,3,9. ŚAT. BR. 2,3,3,10. mṛtyave hyetaṃ nayanti ŚAT. BR. 3,8,1,10. pāpmā ŚAT. BR. 8,4,2,1. ŚAT. BR. 8,4,3,1. ŚAT. BR. 8,4,4,2. ātmānaṃ mṛtyo spṛtvāmṛtaṃ kurute ŚAT. BR. 12,9,1,7. ŚAT. BR. 10,1,3,1. ŚAT. BR. 10,4,3,3. ŚAT. BR. 10,5,2,4. mṛtyunaivedamāvṛtaṃmāsīdaśanāyayā ŚAT. BR. 6,5,1. ŚAT. BR. 14,6,1,5. mitho bhindānā upayantu mṛtyum ĀŚV. GṚHY. 3,10,11. yadyanyena mṛtyunā mriyate PAÑCAV. BR. 21,14,9. KAUŚ. 15. KAUŚ. 74. Feuer ist Tod ŚAT. BR. 2,2,4,7. ŚAT. BR. 14,6,2,10. TS. 5,4,4,4. mṛtyunā sa viśudhyati M. 11,103. M. 12,80. MBH. 1,7639. mṛtyumṛcchati MBH. 3,2166. nākāle vihito mṛtyurmartyānām MBH. 3,2368. MBH. 3,12211. MBH. 12,4270. SUŚR. 1,3,20. SUŚR. 1,4,11. SUŚR. 1,72,9. SUŚR. 1,89,21. vyādhito mṛtyumṛcchati SUŚR. 110,20. RAGH. 12,13. yatrāsti viṣasaṃsargo 'mṛtaṃ tadapi mṛtyave Spr. 104. Spr. 3173. jātasya mṛtyurniyato dhruvaṃ janma mṛtasya ca Spr. 961. Spr. 4385. Spr. 4742. Spr. 5041. VARĀH. BṚH. S. 8,35 (˚kara). VARĀH. BṚH. S. 36,4. ˚śānti KATHĀS. 41,13. WEBER, RĀMAT. UP. 333. ˚kāle Spr. 3027. pratyāsanna˚ adj. PAÑCAT. 10,9. anala˚ durch Feuer verursachter Tod VARĀH. BṚH. S. 89,3. śastra˚ VARĀH. BṚH. S. 53,102. jala˚ adj. im Wasser seinem Tod findend VARĀH. BṚH. S. 68,9. strī˚ adj. durch sein Weib den Tod findend ? VARĀH. BṚH. S. 68,61. pl. ṚV. 10,117,1. ŚAT. BR. 5,4,1,1. ŚAT. BR. 13,3,5,1. ŚAT. BR. 13,3,5,2. es giebt ŚAT. BR. 101 Arten des Todes, hundert durch Krankheit und Zufall (apamṛtyu Schol. zu KĀTY. ŚR. 113,1), eine natürliche und gewünschte durch Alter (jarā; vgl. ŚAT. BR. 12,4,1,1). te kṛ̀ṇuta ja̱rasa̱māyùra̱smai śa̱tama̱nyānparì vṛṇaktu mṛ̱tyūn AV. 1,30,3. ye mṛ̱tyava̱ ekàśatam AV. 8,2,27. tubhyàme̱va jàrimanvardhatāma̱yaṃ memama̱gne mṛ̱tyavò hiṃsiṣuḥ śa̱taṃ ye AV. 2,28,1. AV. 3,11,5. AV. 11,6,16. KAUŚ. 97. ekottaraṃ mṛtyuśatamatharvāṇaḥ pracakṣate . tatraikaḥ kālasaṃjñastu śeṣāstvāgantavaḥ smṛtāḥ SUŚR. 1,122,10. doṣāgantujamṛtyavaḥ SUŚR. 12. ete prayatnato rakṣyāḥ skandhāvārasya mṛtyavaḥ KĀM. NĪTIS. 16,39. — 2〉 persönlich gefasst: Rachen des Todes, des Todesgottes ŚĀṄKH. BR. 14,2. R. 5,1,29. VID. 256. — mṛtyorvā gṛhametat Spr. 4744. gṛhīta iva keśeṣu mṛtyunā dharmamācaret Spr. 32. yasya prasāde padmā śrīrvijayaśca parākrame . mṛtyuśca vasati krodhe sarvatejomayo hi saḥ .. Spr. 2438. mṛtyuḥ śarīragoptāram — hasatyantaḥ Spr. 4743. tasmaì ya̱māya̱ namò astu mṛ̱tyavè ṚV. 10,165,4. KĀṬH. 13,2. Yama und Mṛtyu ŚĀṄKH. ŚR. 6,3,2. ŚAT. BR. 14,4,2,23. BHĀG. P. 2,6,8. kṛtāntakālamṛtyukiṃkaravarṇana Verz. d. B. H. 143,8. fg. = yama H. 184. MED. = daiva VIŚVA_bei_UJJVAL._zu_UṆĀDIS. 3,21. Genealogie des Mṛtyu KAUŚ. 135. WEBER, Omina 408. mṛtyuṃ maraṇadharmeṇa yojayeyaṃ ruṣānvitaḥ R. 3,29,18. (jagrāha) mṛtyurdevaḥ paraśvadham MBH. 1,8267. udyatadaṇḍa MBH. 8,2414. Spr. 2246. ˚daṇḍa R. 5,78,13. KATHĀS. 72,337. fg. ˚daivata WEBER, JYOT. 35. sarvamṛtyu, mṛtyu und mṛtyunivartaka Beiww. Viṣṇuʼs PAÑCAR. 4,3,71. ein Sohn des Adharma von der Nirṛti MBH. 1,2619. Brahmanʼs VP. 50, N. der Māyā N. 56. MĀRK. P. 50,30. fg. Kaliʼs BHĀG. P._in_VP. 56. VP. N. 14. jāto mṛtyusutāyāṃ vai sunīthāyāṃ prajāpatiḥ HARIV. 293. VP._bei_MUIR, ST. 1,62. Mṛtyu Prādhvaṃsana ŚAT. BR. 14,5,5,22. ŚAT. BR. 14,7,3,28. Sāṃparāyaṇa Ind. St. 3,459. Lehrer Ind. St. 4,374. Vyāsa im 6ten Dvāpara VP. 272. Verz. d. Oxf. H. 52,a,36. Verz. d. Oxf. H. 80,a,11. unter den 11 Rudra VP. 121, N. 17. Ausnahmsweise f. MBH. 7,2074. fgg. MBH. 12,9182. fgg. MBH. 12,9185. Vgl. mṛtyukanyā. — 3〉 N. eines Ekāha (neben Antaka) ŚĀṄKH. ŚR. 14,22,4. — 4〉 Bez. des 8ten astrologischen Hauses VARĀH. BṚH. S. 104,22. BṚH. 6,5. BṚH. 9,3. BṚH. 9,7. ˚gṛha BṚH. 25,1. LAGHUJ. 1,18_in_Ind. St. 2,281. Verz. d. Oxf. H. 330,b,8. fg. N. des 17ten astrologischen Yoga As. Res. 9,366. Verz. d. Oxf. H. 86,a,42. Verz. d. Oxf. H. 97,b,27. — 5〉 der Liebesgott (vgl. māra) H. ś. 77. — 6〉 mṛtyorharaḥ und mṛtyorvikarṇabhāse Namen von Sāman Ind. St. 3,229,b. — Vgl. a˚, apa˚, punarmṛtyu, mahā˚, viṣa˚, mārtyava.
Böhtlingk 1879 Substantiv Maskulin
Originaltext · Deutsch · Substantiv Maskulin
mṛtyú m. — 1〉 Tod; Pl. Todesarten. ˚mrtyu m. Tod durch, Adj. den Tod durch — findend. — 2〉 personificirt als Todesgott. Gilt für einen Sohn Adharmaʼs, Brahmanʼs, Kaliʼs oder der Māyā, [Page5-101-b] führt die Patronymica Prādhvaṃsana und Sāṃparāyaṇa, erscheint unter den 11 Rudra, als Vyāsa im 6ten Dvāpara, als Lehrer u. s. w. Ausnahmsweise auch f. — 3〉 *der Liebesgott. — 4〉 ein best. Ekāha — 5〉 das 8te astrol. Haus. — 6〉 der 17te astrol. Yoga. — 7〉 mṛtyorharaḥ und mṛtyorvikarṇabhrāse Namen von Sāman.
Apte 1890 Substantiv Maskulin
Originaltext · Englisch · Substantiv Maskulin
mṛtyuḥ [mṛtyuka] 1 Death, decease; jatasya hi dhruvāṃ mṛtyurdhruvaṃ janma mṛtamya ca Bg. 2. 27 2 Yama, the god of death. 3 An epithet of Brahman 4 Of Viṣṇu. 5 Of Māyā. 6 Of Kali 7 The god of love Comp. — tūryaṃ a kind of drum beaten at obsequial rites. — da a fatal. — naśakaḥ quicksilver. — nāśana the drink of immortality, ambrosia. — pāḥ an epithet of Śiva. — pāśaḥ the noose of death or Yama. — puṣpaḥ the sugarcane. — pratibaddha a. liable to death. — phalaṃ a kind of poisonous fruit. — phalā, -lī the plantain. — bījaḥ, — vījaḥ a bamboo-cane. — bhṛtyaḥ sickness, disease. — rāj m. Yama, the god of death. — lokaḥ 1 the world of the dead, the world of Death or Yama. 2 earth, the world of mortals; cf. martyaloka. — vaṃcanaḥ 1 an epithet of Śiva. 2 a raven. — sūtiḥ f. a female crab.
Cappeller 1887 Substantiv Maskulin
Originaltext · Deutsch · Substantiv Maskulin
mṛtyú m. Tod (durch —˚); Todesgott.
Burnouf 1866 Substantiv Feminin · Substantiv Maskulin · Substantiv Neutrum
Originaltext · Französisch · Substantiv Feminin · Substantiv Maskulin · Substantiv Neutrum
mṛtyu mṛtyu m. f. n. (mṛ; sfx. tyu) la mort; — M. Yama. mṛtyuñjaya m. (ji) Śiva. mṛtyunāśaka m. (naś au c.) vif-argent. [Page514-2] mṛtyupuṣpa m. canne à sucre [qui fleurit et meurt]. mṛtyuphala n. esp. de fruit vénéneux. — F. banane. mṛtyubhaṅgaraka m. tambour employé dans les cérémonies funèbres. mṛtyubhṛtya m. maladie. mṛtyuvañcana m. corbeau. Ægle marmelos, bot. Śiva. mṛtyuvīja m. bambou. mṛtyusaṃsāra m. les vicissitudes de la mortalité. mṛtyusūti f. crabe. mṛtyusainya n. l'armée de la mort, c-à-d. les passions, Bd.
Quelltextfundstellen (57)
DYS 9 Fundstellen
DYS 112–121: Fünf Elemente 5 Fundstellen
Direkt belegt
GoS 1 Fundstelle
HP 16 Fundstellen
HP 3.33-3.48*1: Khecarī und Soma 4 Fundstellen
Direkt belegt
-
HP 3.34 Segment 14
-
HP 3.34*1–34*2 Segment 31
-
HP 3.40 Segment 14
-
HP 3.48*1 Segment 23
IVU 2 Fundstellen
MAN 3 Fundstellen
SiSa 21 Fundstellen
SiSa 3.68-3.80: Vāyusādhana 4 Fundstellen
Direkt belegt
Weitere 8 Quelltextseiten
SiSa 5.191-5.207: Kailāsa und Mahāśūnya 4 Fundstellen
Direkt belegt
-
SiSa 5.194 Segment 21
-
SiSa 5.197 Segment 8
-
SiSa 5.197 Segment 9
-
SiSa 5.205 Segment 5
SVU 5 Fundstellen
Mit AYI Free weitermachen
Bildquelle: AYI Archiv.