han हन् – killing; destroying; slayer
adjective · verbal root · substantive feminine · substantive masculine · Word type unspecified · verb
Dictionary sources
AYI dictionary adjective · verbal root
verbal root
strike; slay; destroy
Cappeller 1891 Word type unspecified · verb
Original text · English · verb
han hánti hate jíghnate jíghna°ti1 ·v (hanati), pp. hatá (q.v.) smite, beat, strike, strike down, hew off, hit, pierce, hurt, injure, throw (a spear or an arrow) upon (gen. or dat.), slay, kill, destroy (ātmānamātmanā one's self), suppress, give up, abandon. C. ghātayati (q.v.). D. jíghāṃsati (°te) wish to strike down or kill. I. jáṅghanti (jaṅghanyate) tread upon (loc. or acc.) strike, slay, destroy; vex, afflict. -- apa beat off or out, repel, destroy, unhusk (corn). abhi strike at, beat (drum), smite, afflict, visit, touch. D. wish to strike down. ava throw down, strike, hit; scare away, repel, keep off. ā strike at (loc. or dat., M. strike a part of one's own body); hit, beat, attack, assault. abhyā hit, strike, wound, impede. pratyā ward off, repel. vyā strike, hit, impede, hinder, keep off. samā beat (together), strike at, hew down, kill.
Original text · English · Word type unspecified
han ·f. ghnī2 (--°) killing, slayer.
Monier-Williams 1872 substantive feminine · substantive masculine · Word type unspecified
Original text · English · substantive feminine · substantive masculine
2. han, hā, ghnī, m. f. killing, slaying; a killer, slayer (at the end of comps.; cf. brahma-han, vṛtra-han).
Original text · English · Word type unspecified
han 1 . han (probably for an original dhan, cf. ni-dhana, p. 487; but some forms are fr. ghan, some fr. ghat, and others are borrowed fr. rt. vadh or badh), cl. 2. P. (ep. also A. in some forms, cf. ā-han), hanti (3rd du. hatas, 3rd pl. ghnanti); Impf. ahan (3rd du. ahatām, 3rd pl. aghnan); Pot. hanyāt; Impv. hantu (2nd sing. jahi, 3rd sing. hantu, 2nd pl. hata, 3rd pl. ghnantu; in Naigh. II. 14. a form hantāt is given as one reading); Perf. jaghāna (2nd sing. jagha- nitha or jaghantha, 1st du. jaghniva, 3rd pl. jaghnus, ep. A. jaghnire); 2nd Fut. haniṣyati, Aor. avadhīt (fr. rt. vadh or badh, ep. also ahanat); Prec. vadhyāt; Cond. ahaniṣyat, hantum, (Ved. forms, Pres. hanati [as if cl. 1], jighnate [cf. rt. ghrā]; Perf. jahā = jaghāna, Nirukta IV. 1; Inf. hantos, hantavai), to strike, hit, beat; to strike down, kill, slay, destroy; to wound, hurt, injure, harass, afflict; to overcome, overthrow, overturn, conquer; to remove, take away, counteract, cure; to obstruct, stop, hinder, impede, mar; to go, move, (in Naigh. II. 14. hanati is enumerated among the gati-karmāṇah): Pass. hanyate, jaghne, hantā or ghānitā, haniṣyate or ghāniṣyate, avadhi or aghāni (3rd pl. aghāniṣata or ahasata, Pāṇ. VI. 4, 62), ghāniṣīṣṭa, to be struck, to be killed, &c.: Caus. ghātayati, -yitum, Aor. ajīghatat (properly a Nom. fr. ghāta), to cause to be slain or killed: Desid. jighāṃsati, to wish to kill or slay: Intens. jaṅghanyate or jeghnīyate (in Pāṇ. VII. 4, 31), jaṅghanti, (Ved. [ni-]ghanighnate, pres. part. dat. or according to Sāy. = [ni-]hanti, Ṛg-veda I. 55, 5); [cf. Gr. ἔ-θαν-ον, θάν-ατος, θείν-ω, θνήακω: Lat. (fen-d-o), offend-o, defend-o, in-festus: Goth. dauthus, ‘death:’ Angl. Sax. deád, deadh, dydan, ‘to kill:’ Hib. gonaim, ‘I wound;’ (perhaps also) gail, ‘slaughter;’ gaillim, ‘I hurt.’]
Petersburger 1855 adjective · Word type unspecified · verb
Original text · German · adjective
2. √han (= 1. han) am Ende eines comp. adj. (f. ghnī) schlagend, tödtend, Mörder, zu Grunde richtend, vernichtend, verscheuchend u. s. w. P. 3,2,87. fg. Declination P. 6,4,12. VOP. 3,111. pitṛ˚, mātṛ˚, bhrātṛ˚, svasṛ˚, ācārya˚, brāhmaṇa˚ CHĀND. UP. 7,15,2. paravīra˚ MBH. 3,2260. MBH. 3,2847. MBH. 3,3064. R. 2,56,20. BHĀG. P. 1,7,29. śaraṇāgata˚ MBH. 5,1346. duḥkha˚ BHAG. 6,17. lokānāmārtihā R. GORR. 1,14,26. puṇyayajña˚ R. GORR. 3,36,23. VARĀH. BṚH. S. 3,18. VARĀH. BṚH. S. 3,31. VARĀH. BṚH. S. 3,37. VARĀH. BṚH. S. 4,5. VARĀH. BṚH. S. 5,30. VARĀH. BṚH. S. 9,26. VARĀH. BṚH. S. 10,3. VARĀH. BṚH. S. 10,20. VARĀH. BṚH. S. 34,19. VARĀH. BṚH. S. 37,3. VARĀH. BṚH. S. 47,12. VARĀH. BṚH. S. 101,13. VARĀH. BṚH. S. 104,23. VARĀH. BṚH. S. 104,31. BṚH. 23,1. ŚUK. in LA. (III) 34,14. BHĀG. P. 1,7,18. fgg. BHĀG. P. 1,7,38. BHĀG. P. 4,17,13. fgg. BHĀG. P. 6,11,13. fg. BHĀG. P. 6,18,36. fgg. BHĀG. P. 11,5,33. f. ˚ghnī BHĀG. P. 3,15,23. BHĀG. P. 3,20,5. — Vgl. adṛṣṭa˚, abhogdhan, amitra˚, amīva˚, ari˚, aśasti˚, ahi˚, kṛṣṭi˚, cakṣurhan, jyeṣṭha˚, tamo˚, dasyu˚, durṇāma˚, dhātu˚, nṛ˚, para˚, paśu˚, pāpa˚, pārāvata˚, pitṛ˚, punarhan, pura˚, puro˚, pṛśni˚, bali˚, brahma˚, bhaga˚, bhaganetra˚, bhagākṣi˚, bhujaṃga˚, bhūri˚, bhrātṛvya˚, bhrūṇa˚, makha˚, matsya˚, madhu˚, mano˚, mātṛ˚, māna˚, mitra˚, muṣṭi˚, mṛga˚, yajña˚, yaśo˚, yātu˚, rakṣo˚, valavṛtra˚, vasarhan, vāta˚, vāyu˚, vihaṃga˚, vīra˚, vṛtti˚, vṛtra˚, śata˚, śatru˚, śarya˚, satrā˚, sapatna˚, sapta˚, sarpa˚, sasya˚, sāta˚, svara˚.
Original text · German · Word type unspecified
1. han mit vyati gemeinsam tödten: ˚hanyante dasyavaḥ PAT. a. a. O. 1,247,a. — anu nachher —, darauf tödten ebend. 1,29,a. — antar, antarhaṇyādrobhyo gāḥ ebend. 1,296,a. — ā 3〉 ertönen lassen, aussprechen ebend. 7,78,b. 79,a. — upod caus. zur Sprache bringen, einleiten NĪLAK._zu_MBH. 1,6. hananīyaka adj. von hananīy PAT. a. a. O. 7,118,a.
Original text · German · verb
1. han , hánti DHĀTUP. 24,2 (hiṃsāgatyoḥ). hathás, hatás, ghnánti P. 7,3,54. VOP. 9,1. hánati 3. sg. NAIGH. 2,14 (gatikarman). P. 2,4,73, Schol. ṚV. 6,29,6. ṚV. 8,78,3. jahí P. 6,4,36. VOP. 9,8. hatá, hantanā TS. PRĀT. 3,10. AV. 7,77,2. ghnantu P. 7,3,54. partic. ghnant, ghnatī́; ahan, han, ahanat AIT. BR. 4,2. hánas, ahatam, ahatām BHAṬṬ. 4,41. aghnan P. 7,3,54. ŚAT. BR. 2,5,3,1. ŚAT. BR. 4,1,4,8. jaghā́na P. 7,3,55. jaghántha, jaghnátus, jaghnús P. 6,4,98. VOP. 9,10. jaghánat ṚV. 9,23,7. jaghanvaṃs und jaghnivaṃs (ŚAT. BR. 1,6,4,21) P. 6,2,68. VOP. 26,134. haniṣyati P. 7,2,70. VOP. 8,90. VOP. 9,10. hantā ebend. BHAṬṬ. 6,51. hantum, hántave (auch BHĀG. P. 4,19,15), hántavaí ṚV. 5,2,10. ṚV. 5,31,4. hatvā́, hatvī́, hatvā́ya, ˚hatya; absol. ghātam P. 7,3,32. P. 7,3,54. pāṇighātam, padaghātaṃ hanti bhūmim P. 3,4,37, Schol. med. hate, ghnate 3. pl. hanīta TS. 3,2,9,4. ahata, aghnata 3. pl. AV. 8,10,8. ghnatām 3. pl. hananta ṚV. 7,56,22. jighnate, jíghnamāna ṚV. 3,30,4. jaghne, jaghnire, haniṣyate. pass. hanyate, aghāni, aghāniṣātām und ahasātām, ghānitā und hantā, ghāniṣyate und haniṣyate, aghāniṣyata und ahaniṣyata P. 6,4,62. VOP. 24,3. VOP. 24,5. BHAṬṬ. 1,22. BHAṬṬ. 5,40. BHAṬṬ. 15,17. BHAṬṬ. 15,66. BHAṬṬ. 16,9. ghāniṣīṣṭa BHAṬṬ. 19,29. partic. hata. Ausfall des Wurzelvocals P. 6,4,37. fg. VOP. 3,153. Verwandlung des na in ṇa VOP. 8,22. Fehlen des Bindevocals i Kār. 4 aus SIDDH. K._zu_P. 7,2,10. Ueber die Verbindung mit kaṇe und manas s. u. manas. 1〉 schlagen, treffen; niederschlagen; tödtlich treffen, erschlagen, erlegen: vajrèṇa ha̱tvā nira̱paḥ sàsarja ṚV. 1,103,2. ja̱hi rakṣā̀ṃsi ṚV. 6,16,29. ahìm ṚV. 6,30,4. bhe̱dam ṚV. 7,33,3. vṛ̱tram ṚV. 7,58,4. hanmànā hatam ṚV. 7,94,12. kaṃ hana̱ḥ kaṃ vasaù dadhaḥ ṚV. 1,81,3. vajrèṇa ṚV. 2,17,6. śarvā̀ ṚV. 2,12,10. di̱vyevā̱śanìrjahi ṚV. 1,176,3. a̱śanyèva vṛ̱kṣam ṚV. 2,14,2. na hànyate̱ na jī̀yate̱ tvotàḥ ṚV. 3,59,2. ṚV. 5,54,7. AV. 8,5,13. AV. 7,70,3. na vai striyaṃ ghnanti ŚAT. BR. 11,4,3,2. daṇḍena ŚAT. BR. 11,5,1,1. KĀTY. ŚR. 20,1,40. KAUŚ. 47. KAUŚ. 49. ĀŚV. GṚHY. 1,6,8. ayaspiṇḍaḥ kartṛbhirhanyamānaḥ so v. a. gehämmert MAITRYUP. 3,3. kaśayā MBH. 1,6706. prapadena MBH. 3,15645. padāhanam (kann auch āhanam sein) MBH. 4,701. BHĀG. P. 1,16,5. jaghāna yatra pādena bhrātaram R. GORR. 1,4,99. uraḥ śiraśca jānūni jaghnuḥ karatalairmuhuḥ R. GORR. 2,68,51 (SCHL. 2,66,17 SCHL.). urasi hastaṃ hatvā ŚĀK. CH. 98,2. bhujam KATHĀS. 25,124. khurairghnantyo dharātalam BHĀG. P. 3,17,11. karatalena patatpataṃgam Spielball BHĀG. P. 20,36. kareṇa karṇamūle 'han BHĀG. P. 19,25. ahanan śūlaiḥ prahrādaṃ sarvamarmasu BHĀG. P. 7,5,40. jaghne 'śmanodaram BHĀG. P. 9,9,39. kruddho dantābhyāṃ so (nagaḥ) 'hanatkṣitim BHĀG. P. 10,43,11. māṃ cañcubhiḥ HIT. 81,21. payodhareṇorasi priyam SĀH. D. 58,21. kāntamamburuheṇa cakṣuṣā ca ŚIŚ. 7,56. mālatīpuṣpamaśmanā so v. a. abschlagen KATHĀS. 18,173. ghnantyanyo'nyam Böcke Spr. (II) 7356. eṣa tvāṃ śārdūlaḥ paśumiva hanmi ŚĀK. 154. tīvreṇa daṇḍena R. 2,106,8. haṃsi KATHĀS. 14,83. BHĀG. P. 7,9,38. hanti KATHĀS. 18,279. ghnanti R. 3,49,39. ṚT. 1,16. jahi MBH. 1,6029. MBH. 4,686. MBH. 5,7024. R. 1,14,31. R. 2,64,50. R. GORR. 1,27,28. BHĀG. P. 1,7,35. hata BHAṬṬ. 8,99. ghnata BHĀG. P. 9,16,5. na kūṭairāyudhairhanyādripūn M. 7,90. fg. yāṃ prasahya vṛko hanyāt M. 8,235. fg. M. 8,350. MBH. 5,5942. Spr. (II) 5171. R. 1,2,32. R. 2,78,22. R. 3,55,9. ahan BHĀG. P. 1,15,9. BHĀG. P. 4,10,8. BHĀG. P. 7,8,31. ahanat MBH. 1,6698. MBH. 3,14604. MBH. 12,4276. BHĀG. P. 8,10,55. ghnanripūn M. 7,98. M. 8,349. MBH. 3,12270. R. 2,25,32. RĀJA-TAR. 1,293 (ghnataḥ zu lesen). jaghāna MBH. 3,11909. (tam) kumbhe viśikhena RAGH. 5,50. śastreṇa vidūrathaṃ svā mahiṣī erdolchte VARĀH. BṚH. S. 78,1. varāhanivahān śaraiḥ erlegte KATHĀS. 21,12. KATHĀS. 46,232. RĀJA-TAR. 5,208. jaghnus RĀJA-TAR. 3,86. jaghnivān BHĀG. P. 4,24,5. hantā MBH. 2,2539. haniṣyati u. s. w. ebend. und MBH. 1,5968. MBH. 1,5980. MBH. 5,5943. yo (iṣuḥ) haniṣyati vadhyaṃ tvām ŚĀK. 155. MĀRK. P. 18,21. MĀRK. P. 127,36. RĀJA-TAR. 5,309. ahaniṣyat BHĀG. P. 4,17,19. med.: tamaghnanta śaraiḥ MBH. 16,35. jaghne MBH. 3,15732. haniṣye BHAG. 16,14. MBH. 1,5579. MBH. 3,13180. MBH. 13,24. HARIV. 15064. R. 2,21,19. R. 3,72,13. MĀRK. P. 135,16. BHĀG. P. 7,4,28. hantum M. 5,37. MBH. 1,5570. R. 2,97,18. KATHĀS. 28,128. Spr. (II) 2399. RĀJA-TAR. 6,170. fg. VET. in LA. (III) 29,4. hatvā M. 3,33. M. 11,133. MBH. 1,5937. R. 1,1,40. R. 2,52,99. R. 3,49,14. R. 3,51,22. Spr. (II) 7364. pass.: hanyate M. 7,94. KATHĀS. 18,166. hanyamāna RĀJA-TAR. 1,291. RĀJA-TAR. 4,328. kāmaśaraiḥ PAÑCAT. 43,7. BHĀG. P. 3,17,25. hanyant MBH. 13,5634 (nach der Lesart der ed. Bomb.). jaghne KATHĀS. 46,224. haniṣyate KATHĀS. 48,133. — gadāṃ gadayā — ahanat so v. a. zurückschlagen, abwehren BHĀG. P. 3,18,17. yathā śvā bhaṣituṃ caiva hantuṃ caivāvasajjate so v. a. beissen MBH. 13,2198. tödten so v. a. mit dem Tode bestrafen, hinrichten lassen M. 8,380. M. 9,232. M. 9,248. M. 9,269. M. 9,278. M. 9,280. apsu śuddhavadhena vā M. 279. Spr. (II) 3216. — In der Astr. so v. a. berühren: divasakaramulkāśanividyuto yadā hanyuḥ VARĀH. BṚH. S. 3,33. manaḥ das Herz verletzen Spr. (II) 1277 = Spr. (II) 1282. — 2〉 zu Fall —, inʼs Verderben bringen, schädigen, zu Grunde richten, vernichten überh., zerstören: ja̱hi vṛṣṇyā̀ni ṚV. 6,25,3. puràḥ ṚV. 6,31,4. mā̱yāḥ ṚV. 7,99,4. kṣa̱tram ṚV. 1,40,8. tamā̀ṃsi ṚV. 8,43,22. ṚV. 9,100,8. a̱pra̱tīnì ṚV. 4,17,19. a̱bhiśàstim ṚV. 5,3,7. jyotìṣā tamàḥ ṚV. 5,14,4. ha̱nyatè ya̱jñaḥ TS. 5,1,9,3. TS. 6,1,8,3. pāpmānam ŚAT. BR. 14,8,6,4. kāmān ŚAT. BR. 14,9,3,2. yāvato bāndhavānyasminhanti sākṣye 'nṛtaṃ vadan M. 8,97. kathaṃ sāntvena dānena bhedairdaṇḍena vā punaḥ . amitraḥ śakyate hantum MBH. 1,5566. ātmānamātmanā MBH. 3,2250. arakṣitāraṃ rājānaṃ doṣāḥ R. 1,61,7. lokān R. GORR. 1,38,16. R. GORR. 1,77,41. (ānanam) alinīlālakalataṃ kaṃ na hanti Spr. (II) 644. sarāṣṭrāṇi purāṇyapi Spr. (II) 1368. Spr. (II) 1572. Spr. (II) 3089. Spr. (II) 3856. Spr. (II) 7366. krameṇa śatruḥ kapaṭena hanyate Spr. (II) 7508. VARĀH. BṚH. S. 3,21. VARĀH. BṚH. S. 3,32. VARĀH. BṚH. S. 4,21. fgg. ya idaṃ sṛjatyavati hanti BHĀG. P. 1,8,16. dṛśam KATHĀS. 62,67. pakṣaśabdaiḥ śrutim RĀJA-TAR. 3,400. tatkīrtiṃ hanti tvacamivāmayaḥ BHĀG. P. 3,16,5. sarvaṃ gadam Spr. (II) 1992. VARĀH. BṚH. S. 104,6. candrastamaḥ Spr. (II) 5971. RĀJA-TAR. 4,197. BHĀG. P. 9,11,6. raso rogabhayam, sudhābindurviṣāvegam, dharmaḥ pāpabharam Spr. (II) 2817. malam M. 2,102. tapasā kalmaṣam M. 12. M. 104. aṃhaḥ BHĀG. P. 9,15,41. āpo daurbhāgyam YĀJÑ. 1,282. vighnabhayam RAGH. 14,23. tyāgo sarvavyasanāni Spr. (II) 7531. dharmam M. 9,64. kāryāṇi kāryiṇām M. 231. satkriyāṃ deśakālau ca śaucaṃ brāhmaṇasaṃpadaḥ M. 3,126. M. 3,241. M. 4,114. M. 4,156. indriyāṇi yaśaḥ sarvamāyuḥ u. s. w. M. 11,40. parahitam Spr. (II) 1460. guṇānparasya Spr. (II) 2592. dharmo hanti hataḥ śriyam Spr. (II) 7424. RĀJA-TAR. 6,167. yatra dharmo hyadharmeṇa satyaṃ yatrānṛtena . hanyate Spr. (II) 5060. kṛtaṃ daivena hanyate R. 6,94,24. R. 2,22,20. nārhasi me hantuṃ gatiṃ divyām R. GORR. 1,77,48. āśām MBH. 3,16701. Spr. (II) 612. ambhojinīvanavāsavilāsameva haṃsasya Spr. (II) 544. so v. a. hindern, verhindern RĀJA-TAR. 5,253. vighnaiḥ sahasraguṇitairapi hanyamānāḥ Spr. (II) 4342, v. l. — 3〉 (die Trommel) schlagen AV. 20,132,9. ŚAT. BR. 14,5,4,7. KATHĀS. 116,11. BHĀG. P. 7,8,36 (pass.). PAÑCAT. 21,2. PAÑCAT. 21,10; vgl. bherīghnant. (eine Flüssigkeit) schlagen, klopfen: hanyādyāvadghanatvaṃ samupāgatam VARĀH. BṚH. S. 55,25. — 4〉 ein Geschoss werfen auf (gen.): ja̱hi vadhàrva̱nuṣo̱ martyàsya ṚV. 4,22,9. ṚV. 7,25,3; vgl. unter nis. — 5〉 an sich unterdrücken, aufgeben, fahren lassen: vyathāṃ jahi MBH. 1,6145. jahi saṃtāpamātmanaḥ MBH. 3,16826. mā dharmaṃ jahi — krodhaṃ jahi MBH. 4,648. adharmam R. GORR. 1,28,17. śokaṃ ca mohaṃ ca R. SCHL. 2,44,19. madam Spr. (II) 2597. vaiklavyam BHĀG. P. 1,13,42. āsuraṃ bhāvam BHĀG. P. 7,8,10. die Vermuthung liegt nahe, dass dieses jahi für jahihi (von hā) stehe. — 6〉 partic. hatá a〉 geschlagen; getroffen, erschlagen, vernichtet ṚV. 1,104,3. ṚV. 10,86,18. ṚV. 10,113,7. AV. 10,4,12. AV. 11,9,7. vom Blitz AV. 7,59,1. hin, verloren u. s. w. ṚV. 1,129,8. — geschlagen MBH. 4,503. Spr. (II) 6170. śūdrapadā hataḥ (könnte auch āhataḥ sein) BHĀG. P. 1,17,3. BHĀG. P. 3,19,16. BHĀG. P. 7,8,5. sāyakaiḥ getroffen R. 3,54,28. dhanvinā makaraketunā Spr. (II) 5654. HIT. 34,21. duḥkhāśani˚ KATHĀS. 19,27. śuddhabāṇa˚ R. 2,96,34. digdha˚ R. GORR. 2,114,33. graho graheṇa in astr. Sinne so v. a. berührt AV. PARIŚ._in_Ind. St. 10,317. VARĀH. BṚH. S. 8,53. VARĀH. BṚH. S. 13,7. VARĀH. BṚH. S. 15,31. VARĀH. BṚH. S. 16,40. VARĀH. BṚH. S. 17,7. VARĀH. BṚH. S. 17,8. nayana ausgeschlagen R. 2,96,56. śiras abgeschlagen R. 3,33,38. ḍimbāhava˚ getödtet M. 5,95. śastraiḥ kṣatradharmahataḥ 98. śvabhiḥ M. 131. śva˚ M. 8,232. parāvṛtta˚ M. 7,95. BHAG. 16,14. MBH. 3,2543. MBH. 5,5737. R. 1,55,10. R. 2,21,31. R. 2,61,22. R. 2,63,31. R. 2,64,27. R. 2,21,53. R. 2,65,24. R. 4,1,15. Spr. (II) 106. Spr. (II) 6437. Spr. (II) 7363. KATHĀS. 18,177. RĀJA-TAR. 1,292. RĀJA-TAR. 4,703. BHĀG. P. 3,14,2. paśu AK. 2,7,25. getroffen von so v. a. heimgesucht —, gequält —, mitgenommen von, zu kämpfen habend mit (instr. oder im comp. vorangehend): māyayā hatātmā BHĀG. P. 4,6,49. kāmairahatacetāḥ BHĀG. P. 10,80,30. maṭacīhateṣu kuruṣu CHĀND. UP. 1,10,1. dīrghavyādhi˚ RĀJA-TAR. 6,112. timiradoṣahataṃ cakṣuḥ Spr. (II) 2029. guruśāpa˚ R. 1,60,17. kṛtyāhatāni gehāni Spr. (II) 2407. kāma˚ Spr. (II) 5054. BHĀG. P. 6,3,33. kāmalobha˚ BHĀG. P. 1,6,36. akāma˚ ŚAT. BR. 14,7,1,35. paścāttāpa˚ Spr. (II) 599. śoka˚ Spr. (II) 3405. ātmadoṣa˚ Spr. (II) 4835. maraṇabhaya˚ Spr. (II) 6312. asaṃtāpa˚ RĀJA-TAR. 1,41. dasyugaṇapāta˚ VARĀH. BṚH. S. 19,7. sukhaduḥkhahatātman BHĀG. P. 4,8,35. ambhodhayaḥ śvāsahatāḥ BHĀG. P. 7,8,32. aśruhataṃ mukham R. GORR. 2,123,11. vāyuvegahatā nauḥ R. GORR. 2,52,24. MBH. 7,28. kūlaṃ toyahatam R. 5,26,13. vernichtet, verloren, an Allem verzweifelnd von Personen; = manohata AK. 3,1,41. H. 439. hā hatāsmi MBH. 3,2364. MBH. 3,10493. MBH. 5,7190. R. 2,57,12. R. 2,72,17. R. 2,90,15. R. GORR. 2,16,21. BHĀG. P. 5,26,15. BHĀG. P. 7,2,31. PAÑCAT. 135,1. HIT. 18,12. hatā seha paratra ca Spr. (II) 2946. Spr. (II) 5060. Spr. (II) 5671. Spr. (II) 5850. R. 2,52,18. R. 2,61,25. R. 2,62,12. R. 2,73,2. ŚĀK. 22 (Gegens. kṛtin). SARVADARŚANAS. 33,6. RĀJA-TAR. 1,234. ˚cetas adj. R. 2,47,1. ˚mānasa adj. Spr. (II) 4754. zu Grunde gerichtet, vernichtet, dahin von Leblosem und Unkörperlichem: deśa MBH. 12,12001. sthāna R. 3,35,65. R. 3,37,10. R. 3,60,30. madhuvana R. 5,61,7. astrairastreṣu bahudhā hateṣu MBH. 5,7204. R. 1,56,23. ratha HARIV. 13671. aśmavarṣa HARIV. 12776. yāpi te padavī dattā hatā rāmeṇa sāpi te R. 3,27,14. vīrya R. 4,26,16. dharma Spr. (II) 3089. Spr. (II) 7024. tṛṣṇā Spr. (II) 5579. hrī Spr. (II) 7024. yajña BHĀG. P. 4,6,50. kuśalākuśalāśca karmāśayāḥ samūlaghātaṃ hatā bhavanti SARVADARŚANAS. 155,13. mānaścāvajñayā hataḥ BHĀG. P. 3,22,13. matpauruṣahataṃ daivam R. 2,23,20 (R. 2,20,22 GORR.). surakṣitaṃ daivahataṃ vinaśyati Spr. (II) 567; vgl. Spr. (II) 3902. śarajjyotsnāhate tamasi Spr. (II) 6413. VARĀH. BṚH. S. 43,33. insbes. am Anfange eines adj. comp.: ˚kaṇṭaka MBH. 3,3049. ˚kilbiṣa M. 4,243. ˚trapa BHĀG. P. 1,6,27. BHĀG. P. 3,31,36. ˚tviṣ RAGH. 3,15. ˚dhī BHĀG. P. 3,9,7. hatadhvaja ivāhavaḥ R. 3,68,27. ˚dhvānta BHĀG. P. 3,8,23. ˚paramārtha Spr. (II) 1147. ˚prabha MBH. 3,16764. R. 3,1,35. SUŚR. 2,402,17. BHĀG. P. 1,7,56. BHĀG. P. 1,14,17. ˚pramāda KIR. 5,49. ˚bhaga BHĀG. P. 3,15,23. ˚māna BHĀG. P. 19,12. ˚yuddhadarpa BHĀG. P. 6,10,29. ˚lakṣaṇa MĀRK. P. 50,95. ˚vikramodyama ṚT. 1,14. ˚vīrya KUMĀRAS. 2,21. ˚vega R. 5,56,93. ˚vrata BHĀG. P. 6,2,45. ˚vrīḍa Z. d. d. m. G. 27,92. Spr. (II) 1513. ˚satkriya Spr. (II) 6117. ˚hima MĀLAV. 82. hatāṃhas BHĀG. P. 10,83,2. hatāniṣṭa VARĀH. BṚH. S. 48,49. hatārtha BHĀG. P. 5,12,14. hatāloka BHĀG. P. 3,15,2. ahatāśubha BHĀG. P. 10,51,8. hatainas BHĀG. P. 1,5,29. hatodyama BHĀG. P. 4,13,49. śokahataharṣa R. 2,62,17. mahauṣadhihatavyatha RAGH. 12,78. asthairyahataprakarṣa Spr. (II) 6279. verloren so v. a. von keinem Nutzen, werthlos M. 4,225. gaṅgāhīno deśaḥ, vidyāhīnaṃ kulam, aprasūtā nārī, adakṣiṇo yajñaḥ Spr. (II) 2055. Spr. (II) 3754. alpabījaṃ kṣetram Spr. (II) 4254. Spr. (II) 6749. Spr. (II) 7361. fg. Spr. (II) 7441. fg. vṛtta Metrum SĀH. D. 220,15. tanu KATHĀS. 124,172. ˚jalpitāni Spr. (II) 2509. ˚jīvita Spr. (II) 4554. maurkhyahatajīvita Spr. (II) 5952. ślokairvailakṣaṇyahataiḥ RĀJA-TAR. 4,635. tṛṣṇe hate nichtsnutzige —, verwünschte Gier Spr. (II) 4087. ˚hṛdaya Spr. (II) 2674. ŚĀK. 134. ˚vidhi m. das verwünschte Schicksal Spr. (II) 3367. Spr. (II) 3701. Spr. (II) 6193. ŚIŚ. 11,64. VEṆĪS. 56,4. MAHĀN. 552. adj. so v. a. unglücklich Spr. (II) 3866. hatodara Spr. (II) 4896. am Ende eines comp. nach der verwünschten Person; ein Femininum auf ī und ū kann davor verkürzt werden P. 6,3,43. fgg. brāhmaṇihatā eine nichtsnutzige Brahmanin Schol. — b〉 angeschlagen von einer Trommel KATHĀS. 18,48. — c〉 geschlagen beim Waschen, a˚ (s. auch bes.) ungewaschen, neu von Gewändern KAUṢ. UP. 2,15. R. 2,3,10. R. 2,91,62. BHĀG. P. 5,9,16. BHĀG. P. 8,9,15. — d〉 f. so v. a. fututa: he hate he hatetyevaṃ svāmibhartṛhateti ca MBH. 8,2037. — e〉 aufgewirbelt, erregt: turagakhurahato reṇuḥ ŚĀK. 31. — f〉 gekommen um: vṛttataḥ Spr. (II) 6250. entzogen: dṛṣṭi˚ dem Anblick R. 5,19,35. Vgl. yūtha˚. — g〉 multiplicirt TRIK. 3,1,25. ARYABH. 2,7. ARYABH. 2,19. Journ. of the Am. Or. S. 6,558. VARĀH. BṚH. S. 8,20. BṚH. 7,4. BṚH. 26 (24), 8. GAṆIT. MADHYAM. 4. — Vgl. ahata, ayo˚, putra˚, mano˚, yūtha˚, vāta˚, sadyo˚, su˚ und vadh. — caus. ghātayati (denom. von ghāta) P. 7,3,32. P. 7,3,54. VOP. 18,25. 1〉 tödten lassen; tödten, umbringen; züchtigen, bestrafen überh.: kaṃ ghātayati hanti kam BHAG. 2,21. BHĀG. P. 6,18,41. BHĀG. P. 10,73,31. tānrājebhena ghātayet M. 8,34. M. 9,224. M. 9,270. fg. vividhairdaṇḍaiḥ M. 275. YĀJÑ. 1,337. YĀJÑ. 1,358. YĀJÑ. 2,270. MBH. 2,975. fg. MBH. 5,6095. MBH. 5,7023. fg. MBH. 5,7442. R. 4,53,12. R. 4,53,14. R. 5,62,5. R. 5,62,6. MṚCCH. 123,19. Spr. (II) 1305, v. l. Spr. (II) 5696. Spr. (II) 6196. KATHĀS. 18,273. RĀJA-TAR. 1,27. RĀJA-TAR. 6,322. BHĀG. P. 1,8,5. BHĀG. P. 3,3,11. BHĀG. P. 5,26,12. BHĀG. P. 5,26,25. DAŚAK. 89,11. LA. (III) 7,19. LA. (III) 91,10. ajīghanat MBH. 7,8786. BHĀG. P. 3,3,10. mā jīghanaḥ prajāḥ sarvāḥ putrānbhrātṝṃstathaiva ca MBH. 5,4199. med.: ghātayāmahe BHĀG. P. 10,50,49. ghātayāna MBH. 13,3608. aghātayithās MBH. 1,3335. partic. ghātita YĀJÑ. 2,271. YĀJÑ. 3,246. MĀRK. P. 112,21. fg. KATHĀS. 5,67. BHĀG. P. 6,18,36. PAÑCAT. I, 444 = PAÑCAT. I,457. Jmd tödten lassen so v. a. über Jmdes Ermordung berichten P. 3,1,26, Vārtt. 2, Schol. — 2〉 Etwas zu Grunde richten: pṛthivīm MBH. 3,1917. parakāryam Spr. (II) 3660, v. l. — Vgl. ghātaka u. s. w. — desid. jíghāṃsati P. 6,4,16. P. 7,3,55. VOP. 19,3. treffen —, niederschlagen —, tödten —, vernichten wollen: ahìm ṚV. 1,80,13. ṚV. 2,23,12. ṚV. 4,18,12. ṚV. 4,23,7. ṚV. 7,59,8. ṚV. 7,86,4. ṚV. 8,56,11. VS. 16,21. TS. 6,1,4,5. AV. 4,18,3. ŚAT. BR. 2,5,2,10. ya̱jñam TS. 2,6,1,5. mṛtyurviprān M. 5,3. M. 5,4. MBH. 1,5069. MBH. 1,5655. MBH. 1,7072. MBH. 3,314. MBH. 3,2539. MBH. 3,14909. MBH. 4,1873. MBH. 9,3332. HARIV. 4284. HARIV. 9249. R. 1,28,24 (R. 1,29,13 GORR.). KATHĀS. 14,83. KATHĀS. 22,63. KATHĀS. 52,33. KATHĀS. 94,124. KATHĀS. 114,123. BHĀG. P. 4,14,10. BHĀG. P. 4,14,39. BHĀG. P. 4,17,31. BHĀG. P. 4,19,30. BHĀG. P. 6,18,62. BHĀG. P. 7,10,28. jighāṃsantaṃ jighāṃsīyāt MBH. 12,1224 = Spr. (II) 7469. med.MBH. 1,7075. MBH. 3,14908. MBH. 14,224. BHĀG. P. 4,17,19. jighāṃsitum MBH. 1,6012. HARIV. 9281. jighāṃsita KATHĀS. 36,91. DAŚAK. 172,13. — Vgl. jighāṃsaka fgg. — intens. jaṅghánāni, ˚nat, ˚nāva, jáṅghananta, jáṅghnat und jáṅghanat partic. (ā) jaṅghanti; ghánighnat. schlagen so v. a. treten auf: pṛ̱thi̱vyāḥ sānau̱ jaṅghànanta pā̱ṇibhìḥ ṚV. 2,31,2. pa̱vyā rathàsya ṚV. 1,88,2. pṛ̱thi̱vīm ṚV. 10,119,10. treffen, erschlagen: vṛ̱tram ṚV. 3,53,11. ṚV. 6,16,34. pavàmānasya̱ jaṅghnàto̱ (jighnato SV.) harèśca̱ndrā àsṛkṣata ṚV. 9,66,25. vernichten: tamā̀ṃsi ṚV. 9,66,24. ghanìghnadduri̱tā ṚV. 9,90,6. — jaṅghanīti und jaṅghanti, jaṅghatas, jaṅghnati und jaṅghanati VOP. 20,17. jeghnīyate VOP. 20,9. (hiṃsāyām) P. 7,4,30, Vārtt. jaṅghanyate P. 7,3,55, Schol. VOP. 20,8. jaṅghanyamāna mit pass. Bed. geplagt, gequält MUṆḌ. UP. 1,2,8. — ati, partic. ˚hata 1〉 angesteckt, befestigt: tasya hṛdaye pādāvatihatau ŚAT. BR. 10,5,2,13. — 2〉 zu Grunde gerichtet: vyāyāmātihata CARAKA 10,9. — desid. entkommen wollen AIT. UP. 3,3. vielleicht ist atyajigāṃsat st. atyajighāṃsat zu lesen. — vyati act. P. 1,3,15, Schol. VOP. 23,55. fg. zurückschlagen, einen Gegenschlag führen gegen Jmd (acc.): vyatighnatī ghnantam BHAṬṬ. 8,5. sich gegenseitig schlagen, feindlich einander gegenüberstehen: anyo'nyasya vyatighnatāṃ matānām NAIṢ. 17,79. sich wehren: vyatyaghnannatrirakṣitāḥ MBH. 13,7301 (vyaghnannatrisurakṣitāḥ ed. Bomb.). — anu pass. hinterdrein zu Nichte werden: hatamevānuhanyate so v. a. was zu Nichte wird war schon zu Nichte geworden MBH. 12,8107. — antar, antarhatya (= madhye hatvā SIDDH. K.) P. 1,4,65, Schol. antarhaṇyate P. 8,4,24, Schol. — Vgl. antarghaṇa fgg. und antarhaṇana fg. — apa 1〉 wegschlagen, wegstossen; abtreiben, abwehren, verscheuchen, vertreiben: apajahi parigham CHĀND. UP. 2,24,6. CHĀND. UP. 2,24,10. CHĀND. UP. 2,24,15. hanū̀ ṚV. 4,18,9. apà sma̱ taṃ pa̱tho jàhi ṚV. 1,42,2. ṚV. 1,94,9. ṚV. 1,132,6. vṛ̱tram ṚV. 3,33,6. ṚV. 6,60,6. śatrū̀n ṚV. 9,96,23. ṚV. 10,40,13. mṛ̱tyum AV. 11,5,19. tamàḥ AV. 10,7,40. VS. 11,47. AIT. BR. 2,11. AIT. BR. 2,36. apa pāpmānaṃ hate AIT. BR. 4,4. AIT. BR. 4,25. padbhiḥ AIT. BR. 5,1. jī̱rṇāsta̱nūḥ TS. 1,5,4,1. TS. 2,2,5,1. TBR. 1,2,1,1. TBR. 1,5,9,5. ŚAT. BR. 1,1,2,3. ŚAT. BR. 1,1,2,15. ŚAT. BR. 1,1,3,5. ŚAT. BR. 1,6,4,9. ŚAT. BR. 14,4,1,11. fg. apahate pāpakṛtyām CHĀND. UP. 4,11,2. KENOP. 34. śatrūn VARĀH. BṚH. S. 85,6. HARIV. 6754. astram R. 7,21,36. enaḥ M. 6,96. M. 11,256. kṛtaṃ pāpaṃ kalyāṇenāpahanyate MBH. 12,192. kṣudhām MBH. 13,3013. duritam ŚĀK. 83. tamastīvram Spr. (II) 412. Spr. (II) 544, v. l. śakti karotyapahanti vā Spr. (II) 6066. paritāpaṃ gātrebhyaḥ MĀRK. P. 15,49. MĀRK. P. 51,32. MĀRK. P. 51,108. ŚAṂK._zu_BṚH. ĀR. UP. S. 95. — apaghnantaḥ UTTARAR. 90,19 schlechte Lesart für abhighnantaḥ. partic. ápahata AIT. BR. 3,50. AIT. BR. 4,25. ŚAT. BR. 1,1,2,15. ŚAT. BR. 1,1,4,21. ŚAT. BR. 2,1,3,4. ŚAT. BR. 6,2,2,19. ŚAT. BR. 7,4,1,1. ŚAT. BR. 14,7,1,22. NIR. 12,12. CHĀND. UP. 7,11,2. CHĀND. UP. 8,7,1. MAITRYUP. 2,3. PRAB. 89,17. PRAB. 104,11. MĀRK. P. 15,55. SARVADARŚANAS. 54,22. BHĀG. P. 4,31,20. BHĀG. P. 5,13,22. prayāsa so v. a. vereitelt BHĀG. P. 7,5,42. kṛṣṇapadāpahataśīrṣakaḥ abgehauen BHĀG. P. 10,44,27. kāṣṭhakūṭāpahatacakṣus ausgestochen PAÑCAT. 81,25. ˚cetana KATHĀS. 84,8 wohl nur fehlerhaft für apahṛta˚. — 2〉 ausschlagen, aushülsen (Reis) KAUŚ. 2. anapahata KAUŚ. 19. KAUŚ. 25. — 3〉 ausschiessen (als werthlos): apahatā von einer Kuh (krank Comm.) KĀTY. ŚR. 15,3,34. — Vgl. apaghana fgg. und apaha fgg. — desid. s. apajighāṃsu. — vyapa wehren, verhindern: na samāsoktibuddhiṃ vyapahantumīśaḥ SĀH. D. 308,5. — api abtreiben, vertreiben: sūtùm TS. 2,1,5,3. — abhi 1〉 treffen mit Schlag oder Wurf: vṛ̱tram ṚV. 3,30,8. tamasmai prāharattamabhyahanatso 'bhihato vyanadat AIT. BR. 4,2. parvàtena ṚV. 7,104,19. VS. 16,46. vaidyutaḥ śaraṇamabhihanti schlägt ein in NIR. 7,23. marmāṇyabhighnanti KĀM. NĪTIS. 5,20. loṣṭaṃ loṣṭena SUŚR. 1,118,18. muṣṭinābhihanyāt SUŚR. 101,21. sadhānyamudūkhalaṃ musalena SUŚR. 377,5. kuṭhārikāṃ madhyamāṅgulyā einstossen SUŚR. 27,6. vṛkṣaṃ kuṭhārakeṇa VARĀH. BṚH. S. 59,12. abhyahan śaraiḥ MBH. 7,1373. abhyahanacchareṇa MBH. 5,7223. śirodharām MBH. 3,11517. śiraḥ MBH. 13,4794. gadayā BHĀG. P. 3,18,14. BHĀG. P. 7,8,25. abhyahanam MBH. 3,11972. tānahaṃ bāṇairabhyaghnam MBH. 3,12108. abhyaghnan MBH. 1,3727. MBH. 3,12114. bhājanaiḥ MBH. 16,88. rodhāṃsyabhighnan RAGH. 16,78. loṣṭaiḥ UTTARAR. ed. Cow. 117,3. talenābhijaghāna tam R. 4,48,21. prahārairabhijaghnatuḥ MBH. 1,7110. MBH. 2,916. MBH. 1,7736. MĀRK. P. 124,3. BHĀG. P. 3,18,18. abhijaghne gadayā (mahormīn) BHĀG. P. 17,26. abhihatya M. 11,206. mahādrayaḥ parasparaṃ drutamabhihatya MBH. 1,1183. kenāpi puṃsā soṃ 'senāṃse 'bhyahanyata KATHĀS. 71,24. Verz. d. Oxf. H. 51,b,33. DAŚAK. 83,17. mudgaraiḥ Spr. (II) 6696. talānāmabhihanyatām (= abhihanyamānānām) MBH. 6,2514. abhyahanmṛgān erlegte MBH. 3,14056. — 2〉 anschlagen eine Trommel u. s. w.: śaṅkhāśca bheryaśca u. s. w. abhyahanyanta BHAG. 1,13. MBH. 6,1535. R. GORR. 2,82,2. — 3〉 treffen so v. a. befallen, heimsuchen: ajīrṇairabhihanyante te devāḥ MBH. 13,4375. duṣṭairbhūtaiḥ MĀRK. P. 43,32. WILSON, SĀṂKHYAK. S. 89. — 4〉 partic. a〉 abhíhata α〉 getroffen, geschlagen, gestossen AV. 11,10,22. AIT. BR. 4,2. SUŚR. 1,182,7. MBH. 1,663. MBH. 4,754. lalāṭe MBH. 5,7275. MBH. 13,4794. vākyapratodābhihata MBH. 1,524. pakṣaprahārābhihata HARIV. 10507. R. 2,63,37. R. 2,63,49. R. 2,64,14. R. 2,63,18. R. GORR. 2,9,36. R. GORR. 4,48,22. RAGH. 6,13. dhārābhiḥ sarojam MĀLAV. 78. Spr. (II) 2018. VARĀH. BṚH. 25,1. VARĀH. BṚH. 25,5. KATHĀS. 10,116. KATHĀS. 20,92. KATHĀS. 47,62. MĀRK. P. 21,7. PAÑCAT. ed. orn. 4,12. bahūrmivegābhihatā nauḥ R. 2,52,75 (R. 2,52,15 GORR.). Spr. (II) 4442. vātābhihatāḥ pādapāḥ R. 3,58,37. pavanaḥ pavanābhihataḥ VARĀH. BṚH. S. 39,1. getroffen in der Astr. so v. a. berührt VARĀH. BṚH. S. 13,9. VARĀH. BṚH. S. 17,18. sich stossend an (loc.) ŚIKṢĀ 11. angegriffen R. 1,34,30. siṃhābhihata iva dvipaḥ R. 5,4,8. — β〉 angeschlagen: Trommel u. s. w. R. 2,81,2. VARĀH. BṚH. S. 46,61. — γ〉 getroffen so v. a. heimgesucht, behaftet mit: ˚rogaśokādyaiḥ śarīram MAITRYUP. 1,3. śāpena MBH. 3,2968. duḥkhena R. GORR. 2,9,35. kṣuttṛḍbhyām BHĀG. P. 5,26,32. tāpatrayeṇa BHĀG. P. 3,5,39. BHĀG. P. 11,19,9. BHĀG. P. 1,14,40. kāmābhihatacetas MBH. 1,6562. duḥkhābhihatacetana R. 3,68,17. Spr. (II) 4606, v. l. śokābhihata R. 5,65,1. śokavegābhihata Spr. (II) 6885. = abhibhūta COLEBR. und LOIS._zu_AK. 3,1,40. — b〉 abhighāta beschädigt: manuṣyeṣvabhighāteṣu, goṣvabhighātāsu SĀMAVIDH. BR. 1,8,13. — Vgl. abhighāta fgg. und sarvāṅgābhihata. — caus. partic. ˚ghātita getroffen: śarābhi˚ MBH. 8,4319. — desid. treffen —, niederschlagen wollen ṚV. 7,59,8. — ava 1〉 herab —, niederschlagen, stürzen: parvàtā̱dadhì ṚV. 4,30,14. dā̱na̱vam ṚV. 5,32,1. ṚV. 5,40,6. hanmànā ṚV. 10,48,6. den Wagen der Uṣas ṚV. 10,73,6. AV. 13,1,30. AV. 6,134,2 (partic. ávahata). sānu̱ṃ vajrèṇa von oben herab treffen ṚV. 1,80,5. schlagen auf, gegen: parasparaṃ jānubhiścāvajaghnatuḥ MBH. 2,915. śuṣkadrumāsthiśmaśānāni mūtryāvahatya (śvā) VARĀH. BṚH. S. 89,1. yathā śailasya mahataḥ śailenaivāvajaghnataḥ (= avahanyamānasya NĪLAK., man könnte avahanyataḥ vermuthen; vgl. MBH. 6,2514) MBH. 4,1424. — 2〉 zurückschlagen, — stossen; verscheuchen, abwehren: śardhàḥ ṚV. 1,133,3. bra̱hma̱dviṣàḥ ṚV. 8,53,1. ṚV. 9,85,2. AV. 5,14,1. AV. 5,21,1. AV. 10,4,3. AV. 11,1,9. AV. 12,1,58. ŚAT. BR. 3,5,3,15. ŚAT. BR. 5,2,4,7. kṣudham KAUŚ. 70. ĀŚV. GṚHY. 2,4,14. duritam ŚĀK. 83, v. l. — 3〉 ausschlagen, dreschen ṚV. 1,191,2. Körner TS. 1,6,9,3. ŚAT. BR. 2,4,2,9. ŚAT. BR. 2,6,1,8. KĀTY. ŚR. 1,10,13 (partic. avahata). KĀTY. ŚR. 2,4,14. KĀTY. ŚR. 4,1,5. GOBH. 1,7,4. GOBH. 3,7,5. KAUŚ. 2. KAUŚ. 61. KAUŚ. 87. ĀŚV. ŚR. 2,6,7. ĀŚV. ŚR. 2,6,8. BHĀG. P. 11,9,6. BHĀG. P. 11,9,8. MADHUS._in_Ind. St. 1,15,1. — Vgl. avaghāta, avahanana, avahantár der niederschlägt, abwehrt ṚV. 4,25,6. — caus. dreschen lassen: (tām) vrīhīnavaghātayet ŚAT. BR. 14,9,4,12. — intens. zurückschlagen: avà jaṅghanīhi AV. 5,20,8. — adhyava auf Etwas dreschen: kṛ̱ṣṇā̱ji̱ne ha̱viḥ TBR. 3,2,5,6. — Vgl. adhyavahanana. — anvava treffen ŚAT. BR. 3,3,4,16. — pratyava zurückschlagen: pratì śva̱santa̱mavà (besser wohl pratiśvasantamava) dāna̱vaṃ hàn ṚV. 5,29,4. — ā 1〉 schlagen —, stossen auf (loc. acc.): āsya̱ vajra̱madhi̱ sānaù jaghāna ṚV. 1,32,7. AV. 11,9,14. pā̱ṇinoràsi AV. 12,5,48. AV. 19,32,2. uràḥ pa̱dbhiḥ TS. 3,1,4,3. ūrūn ĀŚV. GṚHY. 4,6,3. dṛṣadupale KĀTY. ŚR. 2,4,15. KĀTY. ŚR. 21,3,30. KĀTY. ŚR. 25,7,34. Spr. (II) 5217. (varāhaḥ) āhatya syandanaṃ rājñaḥ KATHĀS. 11,45. KATHĀS. 32,81. kareṇa KATHĀS. 18,164. KATHĀS. 19,96. ŚĀK. 173, v. l. pādena KATHĀS. 18,249. KATHĀS. 26,86. cañcvā KATHĀS. 22,223. BHĀG. P. 5,26,32. mūrdhnā Z. d. d. m. G. 27,70. gadayā HARIV. 5067. BHĀG. P. 8,10,56. nārācaiḥ, bāṇena, śaraiḥ MBH. 3,15750. MĀRK. P. 21,6. MĀRK. P. 89,27. khaḍgena KATHĀS. 44,145 (kann auch han simpl. sein). kṣurikayā KATHĀS. 42,47. sarṣapaiḥ KATHĀS. 68,53. treffen KATHĀS. 39,62. fg. angreifen, überfallen: śatrum VOP. 23,19. R. 7,8,17. siṃho nipatyāhanti dehinaḥ RĀJA-TAR. 4,444. durjayānkariṇaḥ siṃhavasāsiktairmahāgajaiḥ . āhanyāt KĀM. NĪTIS. 19,60. med. schlagen auf: ājaghne viṣamavilocanasya vakṣaḥ BHĀRAVI_in_SIDDH. K. 164,a,13. āhadhvaṃ mā raghūttamam BHAṬṬ. ebend. gadayārātiṃ dakṣiṇasyāṃ bhruvi — ājaghne BHĀG. P. 3,18,17. intrans. oder wenn das Object ein Theil des eigenen Leibes ist P. 1,3,28 nebst Vārtt. VOP. 23,17. āhate śiraḥ er schlägt sich auf den Kopf Schol. āghnīya PAT._zu_P. 1,1,62. āhata und aghāniṣṭa, āhasatām, āhasata Schol. zu P. 1,2,14. P. 2,4,44. VOP. 23,18. VOP. 24,12. āghnāna um sich schlagend (ein Vogel) BHAṬṬ. 5,102. āghnāna iva saṃdīptairalātaiḥ BHAṬṬ. 8,15. tato 'hamevāghnīya (das folgende iti ist zu streichen) dann würde ich mir ein Leid anthun DAŚAK. 91,15. — āghnate dasyuhatyāya ved. P. 3,1,108, Vārtt., Schol. — 2〉 befestigen: ste̱naṃ drùpa̱de AV. 19,47,9. rāṣṭraṃ viśi ŚAT. BR. 13,2,9,6. — 3〉 schlagen die Trommel u. s. w. TS. 7,5,9,3. ŚAT. BR. 5,1,5,7. ŚAT. BR. 5,1,5,17. KAUŚ. 16. KATHĀS. 47,44. BHAṬṬ. 1,27. BHAṬṬ. 17,7. ghaṇṭām KULL._zu_M. 10,33. — dārūṇyāhatya KATHĀS. 119,176 fehlerhaft für dārūṇyāhṛtya; etānyāhanti Verz. d. Oxf. H. 25,a, N. 2 für etānyo hanti. — 4〉 partic. ā́hata a〉 geschlagen, gestossen, getroffen TRIK. 3,3,149. H. an. 3,245. fg. MED. t. 90. astraṃ brahmadaṇḍāstrāhatam R. GORR. 1,57,5. gajadantāhatā vṛkṣāḥ R. GORR. 2,105,10. śarāhata R. GORR. 3,50,20. R. GORR. 3,66,26. R. GORR. 3,69,24. pādapaiḥ R. GORR. 4,18,2. vajrāhata R. GORR. 48,22. R. GORR. 5,28,4. jānubhiḥ R. GORR. 63,19. R. GORR. 6,82,98. RAGH. 4,23. RAGH. 12,77. KUMĀRAS. 4,25. Spr. (II) 1625. Spr. (II) 4041. Spr. (II) 5206. Spr. (II) 5855. Spr. (II) 6018. VARĀH. BṚH. S. 54,54. BṚH. 25 (23), 6. KATHĀS. 24,180. KATHĀS. 54,204. RĀJA-TAR. 4,639. BHĀG. P. 3,13,27. fg. BHĀG. P. 3,19,16. BHĀG. P. 3,13,26. fg. BHĀG. P. 6,2,15. BHĀG. P. 6,11,11. fg. BHĀG. P. 8,11,10. fg. BHĀG. P. 9,15,27. PAÑCAT. 48,13. anyo'nyairāhatā ūrmayaḥ R. 5,74,36. dhārā paraśoḥ angeschlagen, angeprallt Spr. (II) 5540. phālāhataṃ kṣetram vom Pfluge angerissen so v. a. gepflügt YĀJÑ. 2,158. anilāhata vom Winde getroffen, — bewegt R. 5,21,1. KUMĀRAS. 4,30. Spr. (II) 4228. KATHĀS. 18,121. KATHĀS. 22,221. MĀRK. P. 32,26. MĀRK. P. 99,8. BHĀG. P. 1,5,14. BHĀG. P. 8,10,48. PRAB. 23,2. jyotiṣkaṇāhataśmaśru von Funken getroffen so v. a. angebrannt (āhata = dagdha H. an.) RAGH. 15,52. getroffen so v. a. zum Schaden berührt (in der Astr.); überhaupt so v. a. heimgesucht, geschädigt: śṛṅge (des Mondes) kujenāhate VARĀH. BṚH. S. 4,21. kṣititanayatrividhādbhutāhate bhe VARĀH. BṚH. S. 23,10. hṛdi śokena MBH. 5,7446. yakṣmāhata MBH. 13,1584. dṛṣṭiviṣāhata KATHĀS. 33,65. vṛkṣa angerissen ŚAT. BR. 14,6. ŚAT. BR. 9,31. grāhāhata ibhaḥ verwundet BHĀG. P. 3,18,6. — b〉 befestigt: akṣa ṚV. 10,85,12. AV. 1,11,4. śa̱ṅkavàḥ AV. 10,8,4. — c〉 angeschlagen, in Bewegung gesetzt. anāhatā kampati me dhanurjyā MBH. 5,1909. eine Trommel u. s. w.: anāhatā dundubhayo vineduḥ MBH. 5,7241. MBH. 14,2395. HARIV. 3322. HARIV. 8056. HARIV. 10296. R. 5,74,37. MEGH. 67. RAGH. 17,11. Spr. (II) 1316. PAÑCAT. ed. orn. 57,14. anāhato nadati devadattaḥ (eine Muschel) SIDDH. K._zu_P. 6,2,48. m. = ānaka Trommel MED. — d〉 gehämmert: ghanāhataṃ suvarṇam Spr. (II) 4074. MBH. 2,2091 (ahata NĪLAK.). geprägt oder gestempelt AK. 2,9,92. TRIK. 3,3,319. H. 1046. P. 5,2,120. RĀJA-TAR. 3,103. — e〉 zu Nichte gemacht, vereitelt: jyotsnābhirandhakāraḥ BHĀG. P. 3,28,21. rājyābhiṣecanaṃ daivāt (= daivena) R. 2,23,20. śāntibhiḥ VARĀH. BṚH. S. 46,5. daivāhatārtharacana BHĀG. P. 3,9,10. agnidhūmāhatavarcas BHĀG. P. 8,7,14. — f〉 multiplicirt AK. 3,2,38. TRIK. 3,3,149. H. 1483. H. an. MED. VARĀH. BṚH. S. 8,22. VARĀH. BṚH. S. 81,9. ĀRYABH. 4,28. ĀRYABH. 4,30. — g〉 ungereimt (vgl. vyāhata) AK. 1,1,5,21. TRIK. H. an. MED. — h〉 getroffen heisst ein Visarga, wenn er mit einem vorangehenden a zu o geworden ist, SĀH. D. 219,4. SĀH. D. 219,17. — chalāhata KATHĀS. 49,102 fehlerhaft für chalādṛta. — Vgl. anāhata (in der Bed. 2. auch PAÑCAR. 1,3,70), āghāta fg., āhata fgg., svāhata. — intens. schlagen auf: ā jàṅghanti̱ sānvèṣām ṚV. 6,75,13. NIR. 9,20. — apā zurückschlagen: asurān ṢAḌV. BR. 4,5. — abhyā treffen: śatrū̀n ṚV. 9,85,2. suśarmāṇaṃ śarairabhyāhanat MBH. 4,1102. abhyājaghne MBH. 3,11956. vṛkṣasya yo mūle 'bhyāhanyāt einen Schlag mit der Axt thun CHĀND. UP. 6,11,1. ghanā anyo'nyamabhyāhanituṃ pravṛttā vaneṣu nāgā iva auf einander stossen HARIV. 8785. — partic. abhyāhata 1〉 getroffen: śaraiḥ MBH. 1,8223. MBH. 3,745. MBH. 5,7315. śastraiḥ KATHĀS. 69,126. mālayā geschlagen KATHĀS. 66,24. salilena salilam R. 1,44,26. beschädigt: Auge SUŚR. 2,357,17. getroffen so v. a. unangenehm berührt, heimgesucht: mṛtyunā MBH. 12,6530. Spr. (II) 4953. hṛdayaṃ kīrtiviparyayeṇa RAGH. 14,33. timirābhyāhatā niśā so v. a. stockfinster R. 2,114,2 (R. 2,125,2 GORR.). — 2〉 gehemmt, gehindert: ˚karmavṛtti BHAṬṬ. 1,17. sadānabhyāhataiśvaryaḥ (so zu lesen st. sadā ābhyā˚) MĀRK. P. 122,5. anabhyāhatamāśrāvayanniva ungehindert ĀŚV. ŚR. 4,15,11. — Vgl. abhyāghāta fg. — udā anschlagen, spielen (auf der Leier): vīṇāgāthī dakṣiṇata uttaramandrāmudāghnan ŚAT. BR. 13,4,2,8. ŚAT. BR. 13,4,3,5. — upā schlagen auf: ūrūn ŚAT. BR. 2,6,2,12. ŚAT. BR. 2,6,2,15. — pratyā abwehren, sich erwehren einer Sache (acc.) AV. 8,10,30. fgg. med.: pratyājaghne tadastraṃ guhyakāstreṇa MBH. 5,7173. pratyāhatāstra RAGH. 2,41. śāsana von sich gewiesen, zurückgewiesen HARIV. 3899. — vyā 1〉 schlagen: maurvyā vyāhatya BHĀG. P. 10,76,26. — 2〉 treffen so v. a. heimsuchen: naivaṃ virahaduḥkhena vayaṃ vyāghānitā smahe BHAṬṬ. 22,20. — 3〉 hemmen, hindern: abhiprāyaṃ vyāhantum R. 2,10,32. ratnasya ratnatvam SĀH. D. 3,19. vyāhanyamāna SUŚR. 2,513,4. RAGH. 9,55. — 4〉 partic. vyāhata a〉 getroffen, gestossen: padā Spr. (II) 3251. — b〉 zurückgeschlagen: mahāstra KATHĀS. 115,39. abgewiesen, zurückgewiesen NIDĀNAS. 6,12_in_Ind. St. 10,145. yāṣṭīkavyāhato hariḥ BHAṬṬ. 5,24. gehemmt, gehindert: abhiṣeka R. 2,22,25 (R. 2,19,20 GORR.). a˚ MBH. 12,6863. R. 7,36,23. RAGH. 2,5. RAGH. 19,57. ed. Calc. 1,19. PRAB. 30,3. PRAB. 33,6. MĀRK. P. 116,5. BHĀG. P. 4,9,22. fg. BHĀG. P. 4,15,16. BHĀG. P. 5,1,29. fg. BHĀG. P. 6,17,2. BHĀG. P. 9,15,18. fg. BHĀG. P. 9,18,46. BHĀG. P. 9,23,25. fg. BHĀG. P. 10,8,36. fg. BHĀG. P. 11,2,23. PAÑCAT. 16,1 (PAÑCAT. ed. orn. 13,7). SARVADARŚANAS. 79,17. — c〉 im Widerspruch stehend: dharmasya vividhā gatiḥ MBH. 14,1348. karman R. 2,106,17 (R. 2,113,12 GORR.). SARVADARŚANAS. 78,14. Comm. zu NYĀYAS. 1,1,32. SĀH. D. 576. a˚ NĪLAK. 21. vyāhatatva SĀH. D. 227,3. — MBH. 1,3687 fehlerhaft für vyāhṛta (so ed. Bomb.) Vgl. vyāghāta, vyāhati, vyāhantavya. — caus. hemmen, hindern, vereiteln: kratuśraddhāṃ vyāghātayitum MBH. 1,8109. — prativyā scheinbar MBH. 12,3724, da mit der ed. Bomb. pratigāhanti st. prativyāhanti zu lesen ist. — samā 1〉 anschlagen, zusammenschlagen: dṛ̱ṣadaù TS. 1,6,9,3. dṛṣadupale Comm. TS. 1,111,3. ŚAT. BR. 1,1,4,13. ŚAT. BR. 1,1,4,18. u̱ccaiḥ sa̱māhànta̱vai TBR. 3,2,5,9. treffen, schlagen an, auf: śaṅkhaṃ jatrudeśe samāhanat MBH. 6,1705. nāgānsamāhatya bāṇāḥ MBH. 9,1329. hastam MBH. 3,15655. padā MBH. 3,15644. ratham HARIV. 15331. jānubhyāṃ samājaghne MBH. 1,6291. jvalitāśca maholkā vai samāhatya (˚hṛtya ed. Calc.) divākaram . nipetuḥ MBH. 6,4527. kāṃścideṇānsamājaghne śaktyā erlegen MBH. 1,2835. einhauen in: sainyaṃ samāhanyāt Spr. (II) 675. KĀM. NĪTIS. 17,40. KĀM. NĪTIS. 19,55. samāhatya raṇe 'nyo'nyam MBH. 6,4169. zusammenstossen mit: rathā rathaiḥ samājaghnuḥ (besser samājagmuḥ ed. Bomb.) MBH. 4,1044. — 2〉 anschlagen (eine Trommel) TBR. 1,3,6,2. MBH. 7,8346. HARIV. 2668 (mit der neueren Ausg. samājaghnus st. samāhanyus zu lesen). samājaghne MBH. 1,7941. — 3〉 partic. samāhata a〉 zusammengeschlagen: talaiḥ samāhataiḥ ARJ. 3,40 (samāgataiḥ MBH. 3,11974). zusammengefügt, verbunden NIR. 1,1. — b〉 getroffen, geschlagen: śuṣkāśani˚ HARIV. 4263. HARIV. 9867. astreṇa R. 1,32,17 (R. 1,33,17 GORR.). R. 2,9,51. R. GORR. 2,20,39. R. GORR. 7,21,30. PAÑCAT. 120,10. dṛḍhadaṇḍa˚ Spr. (II) 4041. gajakarṇa˚ Spr. (II) 4749. khuranemi˚ R. 2,103,39. rakṣobala˚ MBH. 4,463. agnerāhavanīyasya prabhayā HARIV. 10448. vātavega˚ R. 7,37,5,23. MĀRK. P. 122,17. nītimantrapavanaiḥ HIT. III, 147. pravarṣaghanadhārānipāta˚ PAÑCAT. 93,2. vyādhibhiḥ MBH. 1,3726. tīvraśoka˚ MBH. 3,10493. MBH. 3,12261. MBH. 14,1814. R. 2,44,16. R. 2,57,6. — c〉 angeschlagen: eine Trommel Spr. (II) 1316. KATHĀS. 20,226 (fälschlich ˚hṛta). — Vgl. samāghāta. — ud 1〉 hinauf —, hinaustreiben, — drängen, — heben: udvà ū̱rmiḥ śamyā̀ ha̱ntvāpàḥ ṚV. 3,33,13. pradhìm ṚV. 10,102,7. pa̱vibhi̱rujjìghnanta āpa̱thyo̱3̱̀ na parvàtān schleudern bei Seite wie an der Strasse liegende (Steine u. s. w.) ṚV. 1,64,11. utpa̱ṇīṃrhàtam ṚV. 1,184,2. pratiṣṭhāyāḥ verdrängen ŚAT. BR. 1,8,3,14. grahān ŚAT. BR. 4,2,4,19. so v. a. ausrotten: uddhantyasāvavanikaṇṭakaṃ saptakṛtva urudhāraparaśvadhena BHĀG. P. 2,7,22. — 2〉 ausschlagen (einen Graben u. s. w.), aufwerfen, aufschütten: der Eber ŚAT. BR. 14,1,2,11. vedìm TS. 2,2,10,5. TS. 5,2,3,2. TS. 6,6,4,1. TBR. 1,2,1,1. TBR. 3,2,9,9. adhidevanam Comm. TBR. 1,66,19. ĀPAST. 2,25,12 (uddhatya st. uddhṛtya zu lesen). — 3〉 med. sich erhängen: uddhaniṣye R. 3,51,40 (ābandhiṣye ed. Bomb. 45,36). ātmānamuddhatya (so ist vielleicht zu lesen) PAÑCAT. 135,3. — uddhatya HARIV. 4408 fehlerhaft für uddhṛtya. — 4〉 partic. uddhata a〉 aufgewirbelt (vgl. uddhuta, uddhūta): Staub R. 5,73,63. ṚT. 1,10. ŚĀK. 8. KATHĀS. 14,13. — b〉 erhöht, hervorragend über (abl.) ŚAT. BR. 6,4,4,18. ŚAT. BR. 10,2,3,1. KĀTY. ŚR. 5,4,19. KĀTY. ŚR. 7,9,5. TBR. 2,7,6,2 (ánuddhata). sirā SUŚR. 1,279,3. ausgegraben KĀTY. ŚR. 7,1,19. angeschwollen: sindhu Spr. (II) 2721, v. l. für unnata. hoch in der Luft schwebend: Wolken Spr. (II) 5563. auf —, in die Höhe gehoben (richtiger uddhṛta): ˚grīva HARIV. 4290 (unnata˚ die neuere Ausg.). ˚tṛṇā (haṃsī) KATHĀS. 69,136. dhvajapaṭairmarutā namitoddhataiḥ KATHĀS. 114,18. śastra Spr. (II) 1240, v. l. für uddhṛta. anuddhatapāda PAÑCAT. 260,13. PAÑCAT. 260,18. lāṅgūla BHAṬṬ. 9,7. herausgezogen, — geholt: jalānmatsyau R. 2,53,32 (richtig uddhṛta ed. Bomb.). garuḍeneva hradinyuddhatapannagā R. 2,47,17 (uddhṛta˚ ed. Bomb.). — c〉 angeschlagen: vīṇā KĀTY. ŚR. 21,3,7. — d〉 gesteigert, heftig, intensiv HALĀY. 4,59. manyu R. 4,36,21. dhvani ṚT. 2,1. hasita Spr. (II) 800. nṛtya DAŚAR. 1,10. yuddha KATHĀS. 74,82. BHĀG. P. 4,25,42. KUSUM. 27,12. PAÑCAT. 93,2 (Lesart unsicher). — e〉 hochfahrend, stolz, übermüthig H. 431. R. GORR. 1,14,43. NĀṬYAŚ. 18,73. Spr. (II) 1239. KATHĀS. 44,58. KATHĀS. 48,73. MĀRK. P. 17,8. dṛṅmanovāgbhiḥ 14. dorbhyāṃ brahmavareṇa ca pochend auf BHĀG. P. 3,17,19. vīryaśauryaśriyā BHĀG. P. 11,6,29. akṣavadhoddhata RAGH. 12,63. dhīroddhata (d. i. dhīra und zugleich uddhata) BHAR. NĀṬYAŚ. 34,4. BHAR. NĀṬYAŚ. 34,5. DAŚAR. 2,2. DAŚAR. 2,5. SĀH. D. 65. uddhataṃ vākyam Spr. (II) 5248. Spr. (II) 5903. veṣa Spr. (II) 5617. dhīroddhatā gatiḥ UTTARAR. 111,18 (151,2). anuddhata nicht stolz, bescheiden, anspruchlos KĀM. NĪTIS. 18,33. samṛddhibhiḥ Spr. (II) 4556. VARĀH. BṚH. S. 75,7. ˚manas R. 2,6,22. veṣa SUŚR. 1,30,2. uddhatatva n. hochfahrendes Wesen (Verwegenheit Comm.) MAITRYUP. 3,5. — f〉 strotzend —, voll von (instr. oder im comp. vorangehend): krodhaviṣoddhata MBH. 4,753. madoddhata R. 4,9,10 (maho˚ gedr.). KUMĀRAS. 3,31. Spr. (II) 4671. PAÑCAT. 224,8. PAÑCAT. 254,8. dhanamadoddhata KATHĀS. 18,129. yauvanamadoddhata KATHĀS. 277. baloddhata Spr. (II) 815. — g〉 in Bewegung versetzt, erregt (die v. l. oft richtiger uddhuta): das Meer MBH. 1,5469. MBH. 6,1644. mahāmeghaḥ śvasanena R. 6,108,1. ˚saṭa RAGH. 9,60. ṚT. 2,8. vātoddhatāmbudhara VARĀH. BṚH. S. 19,20. veṇavo 'niloddhatāḥ AK. 2,4,5,27. PAÑCAT. 21,2. kṛṣṇabāṇāgniruddhato (uddhūto die neuere Ausg.) vivṛddhiṃ paramāṃ gataḥ HARIV. 10575. vātoddhato vahniḥ VARĀH. BṚH. S. 19,7. so v. a. zum Vorschein gekommen: riṣṭāni SUŚR. 1,102,18. — h〉 gehemmt, gehindert (= atyantaṃ hataḥ Comm.) R. 2,45,30. — i〉 m. N. pr. eines Esels PAÑCAT. 247,25. — Vgl. udgha, udghana, udghāta fg., uddhati, madoddhata, rathoddhatā, siṃhoddhatā. — upod s. upodghāta. — caus. upodghātayati durch ein Beispiel erläutern SĀY._zu_ŚAT. BR. UP. 11,7,2,8. — desid. upojjighāṃsati durch ein Beispiel erläutern wollen ŚAṂK._zu_BṚH. ĀR. UP. S. 195. — samud, partic. samuddhata = samudgīrṇa H. an. 4,128. 1〉 aufgewirbelt: Staub HARIV. 13668 (samutthita die neuere Ausg.). R. 6,19,12. — 2〉 aufgehoben: ˚patāka HARIV. 16253 (samucchrita˚ die neuere Ausg.). ˚lāṅgūla HIT. ed. JOHNS. 1614 (samunnata˚ HIT. SCHL. 76,6). hoch gehend: ˚taraṃgiṇī gaṅgā MBH. 5,5757. unnatasānusamuddhatā jāhnavī hoch auf — fliessend KIR. 5,15. — 3〉 gesteigert, heftig, intensiv: tejas R. 1,38,16. rathaghoṣa MBH. 13,1978. lavaṇajalasamuddhatasvana wie das Meer heftig tosend MBH. 8,1212. — 4〉 hochfahrend, stolz, übermüthig AK. 3,1,23. H. an. 4,128. — 5〉 strotzend, voll von: lomaharṣa˚ R. 5,17,35. sahajacāpaladoṣa˚ ŚIŚ. 2,117 (= dṛpta MALLIN.). — 6〉 herausgenommen: puṣkaraṃ hradādagastyena (richtiger samuddhṛtam ed. Bomb.) MBH. 13,4544. ˚nidhāna R. 2,33,18 (richtiger samuddhṛta˚ ed. Bomb. und GORR.). — 7〉 in Bewegung versetzt, erregt (richtiger samuddhuta): ūrubhujavegena samudraḥ R. 5,3,37. pakṣavātasamuddhatā puṣpavṛṣṭayaḥ R. 5,10,12. ˚marut UTTARAR. 95,11 (124,10). — Vgl. vimatisamudghātin. — upa 1〉 schlagen —, stossen auf; berühren: ja̱ghanā̀n ṚV. 6,75,13. ŚAT. BR. 6,1,3,3. yaṣṭyā ŚAT. BR. 14,9,4,7. ŚAT. BR. 14,9,4,12. yūpam ĀŚV. GṚHY. 3,6,8. akṣam LĀṬY. 1,9,22. LĀṬY. 1,12,2. daṇḍenopaghātaṃ oder daṇḍopaghātaṃ gāḥ kalayati P. 3,4,48, Schol. vom Stossen d. h. Auftreffen eines Vogels: kapotaścedāgāramupahanyāt ĀŚV. GṚHY. 3,7,7. mārjāravatpoṣakaṃ copahaṃsi so v. a. kratzen MBH. 2,2123. — 2〉 anstecken, an die Spitze eines Stabes u. s. w. fassen, antupfen TBR. 1,1,3,6. kumbhyai darvyā ŚAT. BR. 2,5,3,17. ŚAT. BR. 3,2,2,20. sruveṇājyam ŚAT. BR. 3,4,1,25. dadhidrapsam ŚAT. BR. 9,2,3,40. iṣīkayā ŚAT. BR. 10,1,5,4. aṅguṣṭhena ŚĀṄKH. ŚR. 4,21,8. ājyameva saṃskṛtyopaghātaṃ juhuyāt stückweise herausstechend GOBH. 1,9,24. ŚAT. BR. 5,2,2,4. ŚAT. BR. 5,2,4,4. ŚAT. BR. 14,9,4,18. ŚAT. BR. 14,9,4,23. — 3〉 einstecken, befestigen: ma̱yūkhā̀n TS. 2,3,1,5. — 4〉 störend treffen, hemmen; beeinträchtigen, beschädigen: prajananam AIT. BR. 3,11. a̱kṣāṇā̀ṃ va̱gnumùpa̱jighnàmānaḥ TBR. 3,7,12,3; vgl. AV. 6,118,1. upahanyāmimāḥ prajāḥ BHAG. 3,24. anupaghnanpitṛdravyam M. 9,208 (= MBH. 13,5123). MBH. 5,699. ajāvikam VARĀH. BṚH. S. 39,2. sasyarddhim MĀRK. P. 51,23. BHAṬṬ. 5,12. laṅkā copahaniṣyate (pass.) BHAṬṬ. 16,12. dharmārthāvupahanti Spr. (II) 4851. sarvaṃ tasyopahanyate MBH. 13,407. śrutiḥ SUŚR. 1,38,16. svabhāvaḥ BHĀG. P. 2,10,41. mama pratijñāmupahantum zu Schanden machen HARIV. 7209. — 5〉 anstossen, stecken bleiben im Recitiren u. s. w., fehlen: adhīyannupahanyāt AIT. BR. 3,35. ŚĀṄKH. BR. 26,3. ŚĀṄKH. BR. 27,1. med. TS. 7,3,1,1. TS. 7,3,1,2. — 6〉 partic. úpahata a〉 belegt, bestreut: āsanāni dvidarbhopahatāni DEVALA_bei_KULL._zu_M. 3,208. — b〉 erschlagen UTTARAR. 133,11 (176,8). anupahatakruṣṭa der nicht weiss, was Schlagen und Schmähen heisst (upahata und kruṣṭa wohl als nomm. act. zu fassen) Lot. de la b. l. 603. — c〉 behaftet (mit einem Uebel), heimgesucht, hart mitgenommen, beschädigt, verdorben, besudelt: rakṣāṃsi devaiḥ ŚAT. BR. 7,3,2,6. grāmaścauraiḥ Spr. (II) 5466. vastra MĀRK. P. 34,55. MĀRK. P. 35,26. MĀRK. P. 97,27. fg. VARĀH. BṚH. S. 15,32. svara SUŚR. 1,239,11. cakṣus MĀLATĪM. 160,18. ˚pādendriya SARVADARŚANAS. 78,11. anupahatakarṇendriyatā Lot. de la b. l. 603. guruśāpena kriyā MBH. 1,4665. HARIV. 5594. daivopahatakarman R. 1,58,23 (R. 1,60,26 GORR.). chāyā mama R. 2,69,20. indurgraheṇopahatadyutiḥ R. GORR. 2,39,37. R. GORR. 2,40,11. R. GORR. 2,81,8. malopahataprasāde darpaṇatale ŚĀK. 191. KIR. 5,48. Spr. (II) 2103, v. l. puṃstva VARĀH. BṚH. S. 16,32. BHĀG. P. 5,6,11. BHĀG. P. 8,24,46. tattvonmeṣopahatatamas PRAB. 118,4. bhūtopahatacittā R. 2,58,30. R. GORR. 2,9,9. guruśāpāt R. GORR. 1,62,18. śvabhraśarkarāśma˚sikatābhiranupahatā bhūmiḥ SUŚR. 1,134,19. ghuṇopahata SUŚR. 29,5. ucchiṣṭopahata MAITRYUP. 6,9. apāṅktyopahatā paṅktiḥ M. 3,183. niḥśvāsopahata 19. darpaṇaḥ sabāṣpaniḥśvāsamārutopahataḥ VARĀH. BṚH. S. 5,50. VARĀH. BṚH. S. 19,9. VARĀH. BṚH. S. 59,3. VARĀH. BṚH. S. 60,6. mūṣikopahatavastra Verz. d. Oxf. H. 86,b,15. KULL._zu_M. 5,115. stanau śucā durch Thränen BHĀG. P. 4,26,25. BHĀG. P. 10,60,27. ruditopahata MBH. 9,2425. aśrūpahata VIKR. 127. kaśmalopahata R. 1,65,9. timirādyupahatacakṣus SARVADARŚANAS. 17,3. bāṣpopahatā vāk R. 2,59,19. R. 2,60,4. R. 4,8,18. asthairyeṇa vibhūtayaḥ Spr. (II) 855. kāmena tapaḥ SARVADARŚANAS. 172,3. śokena R. 5,21,7. avidyayā BHĀG. P. 3,9,20. abodhopahata Spr. (II) 4488. āśopahatātmavṛtti KUMĀRAS. 5,76. kāmopahata M. 9,67. MBH. 1,5953. NĪLAK. 22. tṛṣṇopahata ṚT. 1,15. darpopahata MBH. 3,8496. dāridryopahata PAÑCAT. 95,13. PAÑCAT. 119,5. duḥkhopahata R. 2,47,19. R. 3,79,50. Spr. (II) 4606. durbhikṣopahata RĀJA-TAR. 4,230. RĀJA-TAR. 5,89. madanopahata MBH. 1,951. madāvalepopahata MĀRK. P. 21,3. rogarāgopahata MBH. 3,15639. lobhopahata BHAG. 1,38. vairūpyopahata Spr. (II) 4341. śāṭhyopahata Spr. (II) 367. śokopahata MBH. 3,2267. R. 2,33,5. R. 2,47,1. R. 2,52,22. R. 2,63,1. R. GORR. 2,101,22. PRAB. 108,11. PRAB. 109,7. PAÑCAR. 4,3,186. pramodopahata überwältigt —, hingerissen von BHĀG. P. 10,71,40. viṭajalpitaiḥ kṣauṇībhujaḥ verdorben, verführt Spr. (II) 1889. apāyopahatāntarātman so v. a. entmuthigt Spr. (II) 3485. daivena vom Schicksal geschlagen, — verfolgt R. 2,47,14. R. 5,80,9. ohne daivena dass. MBH. 5,1277. VARĀH. BṚH. S. 16,37. upahatātman niedergeschlagen, traurig KATHĀS. 114,100. anupahatātmaka wohlgemuth KATHĀS. 27,130. — d〉 unbestritten: vidhi Spr. (II) 4310. — Vgl. upaghāta fgg., upaghna, upahatnu fgg., daivopahataka, dhūmopahata, nirupahata. — samupa, partic. ˚hata beschädigt, getrübt: ˚mati Spr. (II) 4753. — ni 1〉 einschlagen, stossen in, auf (loc.), schleudern auf: adhi̱ sānau̱ vajrèṇa ṚV. 1,80,6. ṚV. 3,30,16. ṚV. 7,18,18. vajra̱ṃ dasyàvi ṚV. 8,6,13. vṛ̱trasya̱ hanvòstanya̱tum ṚV. 1,52,6. brā̱hma̱ṇāya̱ nāpà gureta̱ na ni hànyāt losschlagen auf TS. 2,6,10,2. me̱thīm TS. 6,2,9,4. AIT. BR. 1,29. mayūkham AIT. BR. 5,15. śaṅkum ŚAT. BR. 3,5,1,1. daṇḍam KAUŚ. 10. KAUŚ. 16. pa̱do nìghna̱tīḥ niederstossend d. i. stampfend TS. 7,5,10,1. nighnanprothena pṛthivīm MBH. 3,11953. śiraścoraśca pāṇibhyāṃ nighnantī schlagend auf R. 4,18,20. nihatya tat KATHĀS. 25,103. KATHĀS. 33,136. stanaiḥ stanānnihatya so v. a. berührend BHĀG. P. 10,82,15. anyo'nyaṃ nijaghnatuḥ losschlagen auf MBH. 1,7729. RAGH. 7,41. hatamapi nihantyeva madanaḥ Spr. (II) 1895. virāṭaputraṃ ca kare nijaghne traf MBH. 4,1680. śirāṃsi viśikhairnyahanam MBH. 3,12220. nighnandviṣatāṃ manāṃsi MBH. 3,15653. — 3〉 anschlagen die Trommel: koṇairbheryo nijaghnire (pass.) BHAṬṬ. 14,2. — 4〉 fällen, niederschlagen, erschlagen, tödten ṚV. 2,13,8. vajrèṇa̱ śuṣṇàm ṚV. 5,32,4. ṚV. 6,17,9. ṚV. 6,29,6. ṚV. 6,51,14. ṚV. 8,12,1. das Opferthier AIT. BR. 2,11. KĀTY. ŚR. 6,5,16. idaṃ śarīram ŚAT. BR. 14,7,2,4. nihanti janaṃ kuvaidyaḥ SUŚR. 1,12,19. Spr. (II) 2573. Spr. (II) 2874. Spr. (II) 6437. Spr. (II) 6631. Spr. (II) 7322. nihanmi MBH. 1,5997. MBH. 5,7443. R. 3,43,10. R. 3,49,13. KATHĀS. 18,332. KATHĀS. 32,33. ātmānamātmanā KATHĀS. 5,70. PRAB. 73,15. nihanmas BHAṬṬ. 2,34. nihanma MBH. 3,1273. nighnanti R. 1,40,26. R. 4,17,16. Spr. (II) 3304. RĀJA-TAR. 1,68 (zu lesen nighnanti sma patiṃvarām). BHĀG. P. 1,15,24. BHĀG. P. 5,26,24. nighnant R. 2,36,6. prāṇān Spr. (II) 3121. VARĀH. BṚH. S. 7,5 (ein Planet den andern im Planetenkampf). muṣṭibhiḥ BHĀG. P. 1,15,22. nighnamāna MBH. 7,1529. nihata 2. pl. imper. MBH. 6,3805. nyahan MBH. 7,6236. nyahanat HARIV. 6646. BHĀG. P. 4,26,5. BHĀG. P. 7,1,44. nijaghāna R. 1,1,46. R. 1,1,67 KĀM. NĪTIS. 7,52. nijaghnatus MBH. 1,7672. nijaghnus KATHĀS. 15,102 (˚jahnuḥ gedr.). RĀJA-TAR. 5,433. BHĀG. P. 8,10,6. nijaghnire R. 1,45,49. vṛttanijaghnuṣam MBH. 8,4085. nihantāsi BHAṬṬ. 6,101. nihaniṣyāmi u. s. w. MBH. 4,34. ŚĀK. 155, v. l. KATHĀS. 60,81. nihaniṣye MBH. 3,560. nihaṃsyāvas MBH. 7,3779. nihantum R. 3,32,8. R. 4,35,18. Spr. (II) 5624. KATHĀS. 9,15. KATHĀS. 18,172. RĀJA-TAR. 6,61. nihatya MAITRYUP. 6,28. YĀJÑ. 3,262 (nihanya der Text, nihatya v. l.). MBH. 3,2401. MBH. 3,15682. MBH. 5,7372. RAGH. 11,71. Spr. (II) 7610 (so v. a. züchtigen). MĀRK. P. 21,87. daṇḍenaiva nihanyate M. 7,27. Spr. (II) 3792. H. 829. mit gen. P. 2,3,56. caurasya nihanti Schol. nighnāna niederzuschlagen im Stande P. 3,2,129, Schol. śatrum VOP. 26,140. BHAṬṬ. 5,81. stambo yena nihanyate niedergehauen —, gemäht wird AK. 3,3,35. daivaṃ nihatya so v. a. überwindend Spr. (II) 1255. — 5〉 zerstören, zu Grunde richten, inʼs Verderben bringen, vernichten, vertreiben: śaravarṣam MBH. 7,9345. astramastreṇa RAGH. 12,92. marma SUŚR. 1,352,1. VARĀH. BṚH. S. 4,37. annam VARĀH. BṚH. S. 5,38. VARĀH. BṚH. S. 5,70. VARĀH. BṚH. S. 5,79. VARĀH. BṚH. S. 9,41. VARĀH. BṚH. S. 10,15. VARĀH. BṚH. S. 30,17. bhānurdhvāntam RĀJA-TAR. 6,63. rogān SUŚR. 1,35,7. SUŚR. 1,88,8. SUŚR. 1,185,19. SUŚR. 1,2,326. SUŚR. 1,35,10. VARĀH. BṚH. S. 77,35. aghāni VOP. 5,143, Śl. 1. gatiṃ divyāṃ tapasārjitām R. GORR. 1,77,41. parahitam Spr. 1460, v. l. (für vi˚). svāmino 'rtham KATHĀS. 63,174. bhittiśaṅkām KIR. 5,36. manoratham DAŚAK. 91,15. balam BHAṬṬ. 8,20. vayaṃ bhṛśaṃ tatra mahānilāmbubhirhanyamānāḥ heimgesucht werdend BHĀG. P. 10,80,38. — 6〉 herfallen über: prajāsu nihatyeva sahasānnamatsyataḥ KĀTY. ŚR. 4,15,16. mit gen.: śu̱ddhahàstau brāhma̱ṇasyānìhatyai̱taṃ sva̱rgaṃ sùkṛtā̱pī̀tam mit reinen Händen als solche, die am Brahmanen sich nicht vergriffen haben, AV. 12,3,44. — 7〉 heften an (loc.): yathā̀ pu̱ṃsaḥ stri̱yāṃ nìha̱nyate̱ manàḥ haftet an AV. 6,70,1. — 8〉 senken: pa̱kṣau bhūmyā̀m AV. 6,8,2. (hastam) tiryaṅnihatya VS. PRĀT. 1,123. ṛjum VS. PRĀT. 1,124. — 9〉 mit gesenktem Tone d. i. mit dem Anudātta sprechen ṚV. PRĀT. 11,27. Ind. St. 4,174. Ind. St. 4,330. ĀŚV. ŚR. 7,11,5. P. 8,1,35, Schol. — 10〉 multipliciren Comm. zu ĀRYABH. 4,25 u. s. w. — 11〉 partic. níhata a〉 geschleudert: vajra ṚV. 6,27,4. niedergeschlagen: yugāntāgni˚ (meru) Spr. (II) 5197. gadā R. 3,35,51. anilo 'nilena VARĀH. BṚH. S. 32,2. ein Planet von einem andern im Planetenkampfe VARĀH. BṚH. S. 17,25. BṚH. 15,2. getroffen: lakṣya MBH. 1,7173. uneig.: avaloka˚ BHĀG. P. 1,11,37. śoka˚ Spr. (II) 2781, v. l. erschlagen, niedergemacht, geschlachtet MBH. 1,1172. MBH. 1,5992. MBH. 1,6038. MBH. 3,1748. MBH. 3,2544. MBH. 3,16904. MBH. 5,7084. MBH. 5,7225. R. 1,1,52. R. 2,63,31. R. 2,63,37. R. 2,64,39. R. 2,63,44. R. 2,63,51. R. 2,97,30. Spr. (II) 499. Spr. (II) 3792. Spr. (II) 4004. Spr. (II) 4657, v. l. KATHĀS. 25,197. RĀJA-TAR. 2,94. RĀJA-TAR. 4,329. RĀJA-TAR. 5,335. RĀJA-TAR. 5,414. RĀJA-TAR. 5,434. BHĀG. P. 1,15,7. BHĀG. P. 5,14,22. BHĀG. P. 7,10,25. — b〉 zerstört, zu Grunde gerichtet, vernichtet: tripura MBH. 3,1703. deśa VARĀH. BṚH. S. 11,62. jagat PRAB. 70,12. ānanda R. 2,47,18. āśā R. 5,56,93. māyā pratimāyayā KATHĀS. 50,66. yogyatā Spr. (II) 6516. pradoṣe panthāḥ dahin so v. a. nicht mehr zu sehen Spr. (II) 4254. — c〉 mit dem Anudātta gesprochen Ind. St. 4,366. Kār. 1 aus SIDDH. K._zu_P. 7,2,10. Comm. zu TS. PRĀT. 19,3. ˚tva n. TS. PRĀT. 19,4. — d〉 fehlerhaft für nihita R. 2,82,16 (nihita ed. Bomb.). VARĀH. BṚH. S. 4,2 (nihita die Hdschrr.). dagegen nihita KIR. 14,14 fehlerhaft für nihata. Vgl. nighāta fgg., nihan fgg. und nihatārtha in den Nachträgen. — caus. erschlagen, tödten: spaśairnighātayetsarvān (so zu lesen) MBH. 1,5792. nighātayiṣyanyudhi yātudhānān BHAṬṬ. 2,21. — intens. nighánighnat schleudernd ṚV. 1,55,5. — abhini 1〉 anstecken, anspiessen ṚV. 1,162,11. — 2〉 schlagen auf: anyo'nyamabhinighnatāṃ śarāṇām R. 6,81,25. dundubhīn die Trommeln R. ed. Bomb. 3,30,27. einhauen auf MBH. 1,2489. gadayā MBH. 5,1828. HARIV. 13173. ˚ghnant mit passiver Bed.: pratodena geschlagen werdend MBH. 3,332. yathā śailasya mahataḥ śailenaivābhinighnataḥ MBH. 4,1424 nach einer von NĪLAK. erwähnten Lesart. — 3〉 partic. ˚hata Bez. eines Svarita, der sonst ˚hita heisst, AV. PRĀT. 20,4. AV. PRĀT. 20,10. Comm. zu AV. PRĀT. 20,8. — upani stecken an, bei: methīm ŚAT. BR. 3,5,3,21. KĀTY. ŚR. 8,4,7. — pariṇi P. 8,4,17. 1〉 umstecken: śaṅkubhiḥ ŚAT. BR. 13,8,4,1. — 2〉 schlagen: urāṃsi parinighnantyaḥ (so beide Ausgg.) MBH. 3,12261. — praṇi P. 8,4,17. VOP. 8,22. VOP. 9,7. 1〉 zu Grunde richten, zu Nichte machen: kāmān MBH. 5,770. mit gen. P. 2,3,56, Schol. brahmadviṣaste praṇihanmi BHAṬṬ. 2,35. BHAṬṬ. 8,121. unbestimmt ob gen. oder acc. Spr. (II) 4680. — 2〉 stärker senken: die Hand VS. PRĀT. 1,124. tiefer als Anudātta sprechen VS. PRĀT. 4,137. — 3〉 partic. ˚hata = dviṣṭa, pratiskhalita und baddha MED. t. 207. — pratini einen Streich führen gegen: vṛ̱trasya̱ yadva̱dhena̱ ni tvaṃ pratyā̱naṃ ja̱ghanthà ṚV. 1,52,15. andhake pratinihate MBH. 7,6726. — vini 1〉 schlagen MBH. 1,4982. ahiṃsakāni bhūtāni daṇḍena MBH. 13,5568. parasparaṃ vinighnantyaḥ R. 1,9,16 (R. 1,9,17 GORR.). kareṇa kandukam BHĀG. P. 8,12,21. śīrṣāṇi BHĀG. P. 10,44,43. niederschlagen: mahāstrāṇi MBH. 6,2674. uneig.: manāṃsi naḥ MBH. 12,395. — 2〉 erschlagen, erlegen, tödten MBH. 1,525. MBH. 1,2246. MBH. 1,2837. MBH. 2,867. MBH. 4,364. HARIV. 13629. R. GORR. 2,28,8. R. GORR. 5,78,6. R. GORR. 6,30,38. KĀM. NĪTIS. 7,2. KĀM. NĪTIS. 15,37. Spr. (II) 1421. Spr. (II) 7092. BHĀG. P. 4,26,10. — 3〉 zerstören, zu Grunde richten, zu Nichte machen VARĀH. BṚH. S. 4,13. VARĀH. BṚH. S. 6,10. VARĀH. BṚH. S. 33,22. VARĀH. BṚH. S. 39,5. VARĀH. BṚH. S. 104,59. tūstāni VOP. 21,17, v. l. māyām, tamaḥ MBH. 3,12155. tṛṣṇām Spr. (II) 379. śleṣmāṇam Spr. (II) 1992, v. l. — 4〉 partic. ˚hata a〉 niedergeschlagen: śakti MBH. 6,3678 (˚hitā ed. Calc.). getroffen, berührt: ulkayā śikhinā vāgastyaḥ VARĀH. BṚH. S. 12,21. — b〉 erschlagen, getödtet, geschlachtet MBH. 1,1474. MBH. 3,2546. MBH. 4,362. MBH. 5,7095. MBH. 15,368. HARIV. 4049. R. GORR. 2,91,19. R. GORR. 3,27,12. R. GORR. 3,72,28. R. GORR. 4,7,23. R. GORR. 4,12,6. R. GORR. 4,7,37. R. GORR. 5,56,122. MṚCCH. 173,17. Spr. (II) 3694. Spr. (II) 7419. MĀRK. P. 127,25. BHĀG. P. 6,9,54. BHĀG. P. 7,2,1. — c〉 zu Grunde gerichtet, zu Nichte gemacht: ˚ripuroga VARĀH. BṚH. S. 104,43. tamas MBH. 1,85. ājñā so v. a. nicht befolgt R. 5,21,11. — saṃni losschlagen auf Jmd HARIV. 12538. erschlagen MBH. 6,5549. MBH. 7,5816. MBH. 8,4556. — partic. ˚hata MBH. 1,8300 fehlerhaft für ˚hita, wie die ed. Bomb. liest. Vgl. saṃnihatī fg. — nis 1〉 weg-, hinausschlagen; verjagen, wegschaffen; vernichten: vṛ̱trama̱dbhyaḥ ṚV. 1,80,2. vṛ̱trasya̱ tavìṣīm ṚV. 1,80,10. ṚV. 1,101,1. ṚV. 1,116,21. tejò rā̱ṣṭrasyà AV. 5,19,4. ma̱jjānàm AV. 12,5,70. die Augen ausschlagen AV. 19,50,1. NIR. 12,14. Zähne ŚAT. BR. 1,7,4,7. ŚAT. BR. 1,1,4,17. garbham ŚAT. BR. 9,5,1,62. ŚAT. BR. 14,9,4,22. PAÑCAV. BR. 19,4,10. fg. erschlagen: kaṃsaṃ yo nirjaghāna CHANDOM. 160. statt nirjaghnuḥ MBH. 8,849. BHĀG. P. 4,14,34. BHĀG. P. 6,9,18 lesen die Bomb. Ausgg. richtiger nijaghnus. nirhatya RĀJA-TAR. 5,432 wohl fehlerhaft für nirhṛtya. — 2〉 loswerfen auf (mit gen. wie auch sonst bei Verbis des Zielens): ma̱ha̱to nirmṛ̱gasya̱ vadhàrjaghāna ṚV. 5,32,3. — Vgl. ulkānirhata unter ulkā, nirghāta fgg. und ānirhata. — caus. 1〉 nirghātayati herausschaffen: śalyam SUŚR. 1,100,12. SUŚR. 1,102,9. — 2〉 umbringen: spaśairnirghātayetsarvān (so ed. Bomb.) MBH. 1,5792. — atinis übermässig auseinanderziehen: den Svarita ṚV. PRĀT. 3,18. — adhinis vertilgen von: nirìndra̱ bhūmyā̱ adhì vṛ̱traṃ jàghantha ṚV. 1,80,4. — parinis austreiben: yadèṣāṃ hṛ̱di tadèṣā̱ṃ pari̱ nirjàhi AV. 3,2,4. — vinis, partic. vinírhata vernichtet AV. 7,52,2. — parā 1〉 wegschleudern, umstürzen: sthi̱ram ṚV. 1,39,3. ṚV. 5,56,3. vṛ̱tram ṚV. 4,16,7. abschlagen: den Kopf ṚV. 6,26,3. parāhanaddrauṇivarāṅgabhūṣaṇam MBH. 8,812. — 2〉 betasten: yadvo 'śùddhāḥ parāja̱ghnuḥ VS. 1,13. ŚAT. BR. 1,1,3,12. somam ŚAT. BR. 3,3,2,2. ŚAT. BR. 3,9,4,1. — 3〉 partic. ˚hata = āviddha MED. dh. 28. a〉 ab-, weggeschlagen, vertrieben: payodā vāyuvegaparāhatāḥ MBH. 3,12889. daivaṃ matpauruṣaparāhatam R. GORR. 2,20,28. abgewandt: kaṭākṣaparāhataṃ vadanapaṅkajam MĀLATĪM. 140,15. — b〉 im Widerspruch stehend: paraspara˚ AK. 1,1,5,20. H. 265. — Vgl. parāhati. — pari, wann das na der Wurzel in ṇa übergeht P. 8,4,22. fg. 1〉 umwinden: bhogaiḥ KĀṬH. 13,4. ŚĀṄKH. ŚR. 16,18,14. — 2〉 ersticken: das Feuer ŚAT. BR. 10,5,2,6. — 3〉 pass. einen Wandel erfahren: prakṛtiḥ sā mama parā na kvacitparihanyate (prati˚ ed. Bomb.) MBH. 13,6329. sich legen, vergehen: utsāhaḥ parihanyate Spr. (II) 3769, v. l. für parihīyate. — Statt pari̱ bādhò ja̱hī mṛdhàḥ ṚV. 8,45,40 ist paribādho zu vermuthen. — 4〉 partic. ˚hata ŚĀK. 69,12 (v. l. pratihata) und GĪT. 5,13 fehlerhaft für ˚hṛta (so GĪT._bei_HAEB.). — Vgl. parighātin und duṣparihantu. — abhipari rings umfassen, bewältigen: prajāpatiṃ mṛtyuḥ ŚAT. BR. 10,4,4,1. — pra, wann das na der Wurzel in ṇa übergeht P. 8,4,22. fg. Vārtt. 1 zu P. 8,4,2. VOP. 8,22. VOP. 9,7. VOP. 9,10. schlagen: den Soma ṚV. 9,69,2. tuṣān ŚAT. BR. 1,1,4,21. uraḥ (eines Andern) kaṭhoramuṣṭinā BHĀG. P. 3,19,15. mit gen. P. 2,3,56. losschlagen auf: śunàḥ TBR. 3,8,4,1. ŚAT. BR. 3,8,1,15. ŚAT. BR. 4,6,8,7. prajaghnire ohne obj. MBH. 8,1206. prāghāniṣata rakṣāṃsi yena getödtet wurden BHAṬṬ. 9,102. apraghnatyaḥ (āpaḥ) etwa nicht weiter treibend ŚAT. BR. 13,8,1,4. — partic. prahata = āviddha TRIK. 3,3,214. = vyutpanna = kṣuṇṇa H. 345. MED. t. 121. HALĀY. 2,197. = vitata MED. geschlagen, getroffen: ˚rathanarāśvakuñjara MBH. 8,1210. iṣubhiḥ MBH. 7,3236. prahatasya mayā tasya lāṅgūlena mahāgireḥ R. 5,56,42. anekaprahataṃ cakram HARIV. 15040 (anekamahataṃ die neuere Ausg.). angeschlagen: Trommel u. s. w. MEGH. 65. RAGH. 19,14. KATHĀS. 10,171. KATHĀS. 107,49. KATHĀS. 109,152. KATHĀS. 118,39. zerhauen, zerschlagen: gadā BHĀG. P. 10,72,38. kṣurapraprahatatanutra Spr. (II) 6519. angehauen oder abgehauen: candanataruḥ paraśuprahataḥ Spr. (II) 401. kṣetrādyaprahatam so v. a. ungepflügt H. 940. erschlagen KĀM. NĪTIS. 13,68 (vgl. KĀM. NĪTIS. 13,78). PAÑCAR. 4,3,117. n. Schlag: jaṅghā˚ gaṇa akṣadyūtādi zu P. 4,4,19. — Vgl. prahaṇana, prahan, prahantar fg. — desid.: etenāsmāllokātprajighāṃsanyajeta ŚĀṄKH. ŚR. 16,22,10 wohl fehlerhaft für prajigāṃsan. — abhipra überwältigen ṚV. 6,46,10. svapnena śarīram ŚAT. BR. 14,7,1,12. partic. ˚hata verwundet: Baum SUŚR. 1,327,4 (abhihata v. l.). — nipra mit gen.: caurasya niprahanti P. 2,3,56, Schol. — vipra, partic. ˚hata geschlagen, getroffen, mitgenommen: ein Heer MBH. 7,1581. MBH. 8,2386. ambuvarṣeṇa gāvaḥ HARIV. 3913. vāriviprahatānīva paṅkajāni HARIV. 5697. MBH. 7,3236. a˚ unbetreten: Wald R. 1,26,12. Weg R. 3,74,4. — prati 1〉 schlagen gegen (gen.) PAÑCAV. BR. 13,11,10. losfahren auf Jmd (acc.): bhallaiḥ u. s. w. pratyaghnanmām MBH. 3,12217. indramasurānpratijaghnuṣam MBH. 7,1120. — 2〉 wiederschlagen: pratihanyāddhataḥ MBH. 3,1091. Spr. (II) 151. Spr. (II) 5611. pratihantuṃ (so zu lesen mit der ed. Bomb.) na cecchati hantāram MBH. 12,8437. — 3〉 zerschlagen, brechen: pa̱rṣān ṚV. 10,48,7. NIR. 3,10. a̱bhimā̀tim ṚV. 8,25,15. — 4〉 anspiessen: sṛ̱ke yattvā̀ pra̱tyahànde̱va ekàḥ ṚV. 1,32,12. — 5〉 Jmd oder Etwas zurückschlagen, abwehren, sich wehren gegen RAGH. 9,60. KATHĀS. 18,150. KATHĀS. 114,108. KATHĀS. 121,207. BHĀG. P. 10,77,2. śarairvarṣaṃ pratijaghne MBH. 1,8278. asnāṇi pratyaghnan MBH. 3,12233. MBH. 1,1472. MBH. 4,1684. MBH. 7,8677 (˚hanya beide Ausgg.). KATHĀS. 48,75. KATHĀS. 50,13. KATHĀS. 50,65. KATHĀS. 115,21. KATHĀS. 115,63. KATHĀS. 115,66. pratighnatīva prabhayā prabhāmarkasya MBH. 2,81. Ind. St. 10,281. fern halten, verscheuchen: duḥsvapnam MBH. 13,4171. KATHĀS. 36,67. dharmaḥ pāpena pratihanyate svidutāho dharmaḥ pratihanti pāpam MBH. 5,1597. MBH. 5,1599. śraddhā pratihanyate KĀŚ._zu_P. 1,4,66. hemmen, aufhalten: vegaṃ samare hayasādinām MBH. 6,4783. agnivegavahaḥ prāṇo gudānte pratihanyate MBH. 12,6878. SUŚR. 1,117,11. chardim SUŚR. 267,11. fg. vighnaiḥ pratihanyamānāḥ Spr. (II) 4342. prakṛtiḥ sā mama parā na kvacitpratihanyate (so ed. Bomb.) MBH. 13,6329. śāstre buddhirna pratihanyate P. 1,3,38, Schol. yadeṣāṃ sarvakṛtyeṣu (˚kāmeṣu GORR.) mano na pratihanyate R. 2,52,24 (R. 2,49,18 GORR.). yauvarājyābhiṣecanam vereiteln R. GORR. 2,20,25. pratihaṃsi mamājñām R. GORR. 7,59,14. — 6〉 pass. mit abl. fern gehalten werden von, verlustig gehen: niḥśreyasāt WINDISCHMANN, Sancara 94. — 7〉 absol. ˚hatya in entgegengesetzter Richtung: kṛṣati KAUŚ. 20. — 8〉 partic. ˚hata a〉 wogegen Etwas schlägt: tīvrāghātapratihatataruskandha ŚĀK. 32. kṣobhapratihataśilāḥ — adrikulyāḥ RĀJA-TAR. 1,372. anschlagend an: śaile (v. l. śailaiḥ) srotaḥ ŚĀK. 50. arkaraśmi˚ (vaḍabhī) R. 3,61,9. = pratiskhalita H. an. 4,113. — b〉 zurückgeschlagen, abgewehrt: astra MBH. 3,11965. vajra BHĀG. P. 8,11,33. BHĀG. P. 8,11,36. BHĀG. P. 10,59,20. brahmaśāpa BHĀG. P. 9,4,13. māyā MBH. 3,12142. zurückgewiesen, abgewiesen: ete pratihatā dvāri tiṣṭhanti tāpasāḥ R. 7,60,3. ŚĀK. 191. MĀLATĪM. 156,9. vipadaśca nivṛttā me dvārātpratihatā iva KATHĀS. 21,121. sāntva MBH. 4,671. ˚vighnāḥ kriyāḥ ŚĀK. 13. idamanumānaṃ pratijñāpramāṇapratihatam SARVADARŚANAS. 128,19. itthamapratihataṃ cāpalaṃ dahati nicht fern gehalten, — vermieden ŚĀK. 69,12, v. l. gehemmt, aufgehalten: vāyu SUŚR. 1,261,12. maha HARIV. 3893. makha BHĀG. P. 2,7,32. ātapaṃ BHĀG. P. 1,11,14. kṛtya HARIV. 3370. kriyā KUMĀRAS. 2,48. abhiṣeka R. GORR. 2,62,3. saṃgata KĀM. NĪTIS. 13,78. raya MEGH. 20. udyama BHĀG. P. 6,3,3. pauruṣa BHĀG. P. 3,19,12. kopa MĀLATĪM. 174,6. gati MBH. 3,16769. tamovṛtti VIKR. 20. MEGH. ed. ST. VI. buddhīndriyaprasara SARVADARŚANAS. 101,2. ājñā R. 5,18,8. R. 5,21,11. śāsana R. 7,67,12. buddhi R. 5,18,13. svana so v. a. unterblieben R. 2,113,24. tadrociṣā pratihate nimīlya munirakṣiṇī so v. a. geblendet BHĀG. P. 4,1,25. mahasā pratihatekṣaṇāḥ BHĀG. P. 8,6,2. = ruddha H. an. apratihata nicht abgewehrt, nicht gehemmt, nicht aufgehalten KATHĀS. 32,92. īśvarādapyapratihatakāmāḥ BHĀG. P. 5,24,8. ununterbrochen: bhakti BHĀG. P. 1,2,6. ungeschwächt: buddhi Spr. (II) 2533. indriyaśakti Spr. (II) 5479. unverwehrt, freigestellt PAÑCAT. 27,11. KULL._zu_M. 4,5. bhikṣāhāra Spr. (II) 4586. unangefochten: mantritva KATHĀS. 60,254. BHĀG. P. 6,16,28. unbeschränkt: cakṣus Spr. (II) 1776. unfehlbar: pratijñā MĀLATĪM. 86,3. unaufhaltsam, unwiderstehlich: śakti (Speer) HARIV. 12733. cakra HARIV. 609. HARIV. 10754. MBH. 1,2983. MĀRK. P. 72,31. BHĀG. P. 4,15,10. BHĀG. P. 4,16,14. ūrmayaḥ Z. d. d. m. G. 27,85. tejas R. 4,26,19. pratāpa VARĀH. BṚH. S. 68,103. tapas MĀRK. P. 75,65. gati HARIV. 12737. KATHĀS. 17,4. MĀRK. P. 61,12. TATTVAS. 8. śakti KATHĀS. 123,226. Personen MBH. 13,6840. KATHĀS. 42,86. KATHĀS. 49,247. Verz. d. Oxf. H. 247,b, No. 624. — c〉 abgelaufen: tṛtīye (sc. saṃvatsare) vāpratihate PĀR. GṚHY. 2,1. — d〉 beschränkt, dumm: ˚dhī adj. Spr. (II) 2047. — e〉 verhasst TRIK. 3,3,170. H. an., wo syāddviṣṭe st. khādhiṣṭhe zu lesen ist. — f〉 in seinen Erwartungen getäuscht AK. 3,1,41. H. 439. — g〉 = hṛṣṭa TRIK. 3,3,105. = hṛṣita von Zähnen d. i. stumpf (von Säuren) P. 7,2,29, Vārtt. 2, Schol. — h〉 schlechte Lesart für prahita H. 1492. — caus. Jmd abwehren: kaḥ pārthaṃ pratighātayet MBH. 7,6993. — Vgl. pratigha fgg., pratighna und pratihati fgg. — saṃprati pass. sich stossen: vāyuḥ saṃpratihanyate CARAKA 10,7. — vi 1〉 zerschlagen, zerbrechen, zerstören; auseinander treiben NIR. 3,9. NIR. 4,5. Bäume ṚV. 5,83,2. ṚV. 1,36,16. sa̱ṃdihàḥ ṚV. 1,51,9. de̱hyàḥ ṚV. 6,47,2. pu̱raḥ ṚV. 1,41,3. ṚV. 7,21,4. du̱ri̱tā ṚV. 9,62,2. Feinde ṚV. 5,4,5. ṚV. 5,30,7. ṚV. 6,53,4. rakṣā̀ṃsi ṚV. 9,17,3. ṚV. 10,111,6. AV. 8,5,8. mi̱tho vike̱śyo̱3̱̀ vi ghnàtām AV. 1,28,4. AV. 6,32,3. PAÑCAV. BR. 19,18,2. sa̱ṃsta̱mbham TBR. 2,7,18,1. abreissen: ku̱śyaù TBR. 1,5,10,7. ŚAT. BR. 14,7,1,10. tūstāni die Flechten lösen P. 3,1,21, Schol. VOP. 21,17. — 2〉 auseinander schlagen so v. a. ausstrecken: ein Fell ṚV. 5,85,1. śaṅkubhiḥ ŚAT. BR. 2,1,1,10. — 3〉 abschlagen, abwehren, sich wehren gegen: talaprahārairanyāṃśca vyahanat MBH. 3,11117. MBH. 13,73001 (nach der Lesart der ed. Bomb.). yadi pratīpaṃ daivaṃ te na vihanyām R. GORR. 2,20,32. — 4〉 stören, hemmen, unterdrücken, aufheben: rakṣāṃsi kratūn BHAṬṬ. 1,19. pāpam HARIV. 8459. saṃtatimaṃhasām KIR. 5,17. kuladharmam R. 2,110,37. rājyābhiṣecanam R. 2,23,22. karmāṇi Spr. (II) 4. kṛtyam Spr. (II) 5362. Spr. (II) 6465, v. l. mama praṇayam RAGH. 2,58. Spr. (II) 1158. parahitam Spr. (II) 1460. kṛtam BHĀG. P. 5,1,12. vratam BHĀG. P. 6,19,18. vikramam BHĀG. P. 10,2,21. na saṃyogaṃ svaravibhaktirvihanti ṚV. PRĀT. 6,10. pass.: na vihanyeta me gatiḥ R. 4,45,15. RAGH. 5,27. raghoḥ kule na vyahanyata kadācidarthitā RAGH. 11,2. śāsanam R. 7,108,15. kutaścinna vihanyeta tasya cājñā BHĀG. P. 11,15,27. aiśvaryam GAUḌAP._zu_SĀṂKHYAK. 45. WILSON, ebend. S. 157. ṇatvaṃ vihanyeta Schol. zu VS. PRĀT. 4,185. SARVADARŚANAS. 130,20. SARVADARŚANAS. 161,17. rājyaṃ kurūṇāmanayādvihaṃsi so v. a. vorenthalten MBH. 5,5033. padmānyaśokapuṣpāṇi dṛṣṭvā dṛṣṭirvihanyate das (fernere) Sehen wird aufgehoben so v. a. wird unnütz, dann braucht man Nichts mehr zu sehen R. 3,79,28. — 5〉 pass. sich quälen, sich Sorge machen: alābhe na vihanyeta lābhaścainaṃ na harṣayet MBH. 12,9976. kimidaṃ tvaṃ vihanyase (vimuhyase die neuere Ausg.) HARIV. 9962. tvaṃ tu mithyā vihanyase R. 2,108,12 (R. 2,116,21 GORR.). sukhāni cānubhūyante manaśca na vihanyate MBH. 2,151. naiva śakyastvayā jetuṃ vajranābha vihanyase (= mriyase NĪLAK.) so v. a. du zerbrichst dir unnütz darüber den Kopf HARIV. 8825. mā vihanyata gacchata MBH. 3,15138. — 6〉 partic. víhata a〉 aufgerissen, aufgewühlt: varāhávihata vom Eber TBR. 1,1,3,7. TBR. 1,2,1,3. ŚAT. BR. 14,1,2,11. KAUŚ. 15. KĀTY. ŚR. 26,1,2. vajra˚ ŚAT. BR. 8,2,3,14. herausgeschlagen: gadā karāt BHĀG. P. 3,19,3. — b〉 getroffen, heimgesucht: rambheva vāyuvihatā BHĀG. P. 10,60,24. daivena BHĀG. P. 3,32,19. māyayā BHĀG. P. 11,29,3. daiva˚ (Gegens. rakṣita) Spr. (II) 3902. cittamakāmavihatam BHĀG. P. 10,80,29. — c〉 abgeschlagen, abgewehrt: astra R. 5,44,14. aśmavarṣa MBH. 3,12135. HARIV. 12771. zurückgewiesen, abgewiesen: Person BHAG. P. 6,3,1. a˚ P. 3,15,29. gestört, gehemmt: vighna˚ Spr. (II) 4342. BHĀG. P. 5,1,5. udyama HARIV. 12133. śrī R. 2,36,30. BHĀG. P. 9,16,17. kārya R. 5,51,6. svapna SUŚR. 1,110,21. pāraṇā RAGH. 2,55. pariṣvaṅga MĀLATĪM. 163,3. gati MĀRK. P. 20,50. saṃkalpa BHĀG. P. 4,27,23. BHĀG. P. 5,8,25. BHĀG. P. 5,26,17. BHĀG. P. 7,6,14. yaśo mayena BHĀG. P. 10,50. BHĀG. P. 10,25,1. a˚ ungehemmt, unaufhaltsam: cakra BHĀG. P. 2,7,20. gati BHĀG. P. 9,7,23. MEGH. 10. — d〉 a˚ an dem Nichts auszusetzen ist: Weib KAURAP. 33. = strīguṇairakhaṇḍitā Schol. — 7〉 vi — han fehlerhaft für ni — han (wie die v. l. fast überall hat) MBH. 1,570. ARJ. 10,23. ARJ. 10,56 (MBH. 3,12220. MBH. 3,12252 richtig). R. 4,19,23. Spr. (II) 2781. Spr. (II) 5624, v. l. Spr. (II) 5861. PAÑCAT. 68,7 (ghnanti ed. Bomb.). PAÑCAT. 86,23 (mṛta ed. Bomb.). — caus. 1〉 schlagen: parasainyaṃ vighātayet (vināśayet v. l.) Spr. (II) 2822. — 2〉 quälen, plagen; med. MBH. 13,6720 nach der Lesart der ed. Bomb. — 3〉 hemmen, unterbrechen: śrautāgnihotrahomān KULL._zu_M. 5,84. — desid. stören —, hemmen wollen: karma vijighāṃsatā BHĀG. P. 4,19,31. — intens. (?) Jmd ein Leid zufügen: mā sattvāni vijījahi MBH. 7,2383. — Vgl. vighāta fgg., vighna, vijighāṃsu, vihati fgg., vaihatya. — anuvi stören, hemmen: kāryāṇi MBH. 12,2036. — āvi (!) hauen auf: yo vai darpāt — parvatamāvihanti . tasyaiva pāṇiḥ sanakho vidīryate MBH. 3,10654. — pravi, partic. ˚hata zurück —, in die Flucht geschlagen: sainya MBH. 8,4110. — prativi s. prativighāta. — sam 1〉 zuklappen, zusammenlegen, schliessen: die Augen ṚV. 7,55,6. ūdhò roma̱śam ṚV. 8,31,9. saṃ tè hanmi da̱tā da̱taḥ AV. 6,56,3. Flügel ŚAT. BR. 14,7,1,19. ŚAT. BR. 3,4,2,16. saṃhatya hastau M. 2,71. bhruvormadhyam MBH. 5,4704. bhrūkuṭīm R. 3,35,76. padāni saṃhanyante werden verbunden, verbinden sich ŚAṂK._zu_BṚH. ĀR. UP. S. 73. — 2〉 zusammenballen: saṃhantyapo divyā mārutaḥ ballt zusammen zu Hagel SUŚR. 1,264,18. pass. sich ballen, fest —, consistent werden: śaraḥ samahanyata ŚAT. BR. 10,6,5,2. kṛṣṇāyasasyeva ca te saṃhatya hṛdayaṃ kṛtam so v. a. dein Herz ist gleichsam aus Eisen zusammengehämmert MBH. 5,4580. — 3〉 zusammensetzen, — fügen: āsandīm ŚĀṄKH. ŚR. 17,2,6. — 4〉 aufeinander stossen: saṃ yaddhanànta ma̱nyubhi̱rjanā̀saḥ ṚV. 7,56,22. — 5〉 zerschlagen, brechen: pu̱rā pura̱ṃ sami̱daṃ ha̱ṃsyojàsā ṚV. 1,53,7. — 6〉 absol. saṃhatya sich zusammenthuend, in Gemeinschaft, vereint, zusammen: jīvāmaḥ MBH. 5,922. sa saṃhatya nihantvyaḥ MBH. 13,3097. kurvate yātrāḥ MBH. 14,1061. R. GORR. 2,67,19. R. GORR. 3,16,18. VARĀH. BṚH. S. 89,18. BHĀG. P. 3,20,14. dvaṃdvena saṃhatya ca yudhyamānāḥ BHĀG. P. 8,10,34. kāriṇaḥ BHĀG. P. 11,24,9. ˚kāritvāt Schol. zu KAP. 1,104. SĀH. D. 9,9. a˚ BHĀG. P. 3,26,50. pāpaiḥ sahāyaiḥ saṃhatya im Verein mit MBH. 5,4398. saṃhatyānyo'nyam BHĀG. P. 1,7,30. BHĀG. P. 2,5,33. — 7〉 partic. saṃhata a〉 an —, auf einander gelegt, zusammengefügt, geschlossen, zusammenstossend, anschliessend, eng verbunden AK. 3,4,12,47. H. an. 3,307. MED. t. 165. saṃhatau pāṇī dhārayan ĀŚV. ŚR. 1,1,23. M. 4,82. AK. 2,6,2,36. juhoti saṃhatena (sc. añjalinā) PĀR. GṚHY. 1,6. saṃhatāñjali adj. HARIV. 12251. R. 3,19,10. R. 3,21,6. R. 4,13,23. R. 4,13,25. R. 6,111,49. BHĀG. P. 4,1,26. BHĀG. P. 4,12,21. BHĀG. P. 10,86,25. Finger KAUŚ. 4. saṃhatoru MBH. 4,253. ūrū susaṃhatau R. 5,2,18. saṃhatavṛttoru R. 6,9,12. caraṇau R. 3,52,33. ˚bhrū MBH. 5,2036. bhrukuṭīsaṃhatabhrū MBH. 3,15703. ˚bhrukuṭīmukha MBH. 3,11187. VARĀH. BṚH. S. 61,10. fg. arā rathanābhau MUṆḌ. UP. 2,2,6. lekhā GOBH. 1,1,9. ayugma˚ GOBH. 7,10. trīnpiṇḍānsaṃhatānnidadhāti verbunden, einen Haufen bildend KAUŚ. 88. upalāḥ MBH. 3,1719. drumavalkaiḥ saṃhataiḥ R. 5,44,12. M. 5,115. YĀJÑ. 1,184. MĀRK. P. 35,8. saṃhatānyodhayedalpān M. 7,91. meghāḥ zusammenhängend VARĀH. BṚH. S. 22,8. saṃhatamūrtayaḥ payodāḥ VARĀH. BṚH. S. 19,8. dīpaḥ saṃhatamūrtiḥ VARĀH. BṚH. S. 69,15. dūta eva hi saṃdhatte bhinattyeva ca saṃhatān M. 7,66. ṛṣayaḥ ṚV. ANUKR. 9,66. Ind. St. 10,410. KAP. 1,67. KAP. 1,141. KĀM. NĪTIS. 4,65. ekaikaśaḥ saṃhatā vā KĀM. NĪTIS. 6,9. KĀM. NĪTIS. 8,18. fg. KĀM. NĪTIS. 9,77. KĀM. NĪTIS. 17,40. KĀM. NĪTIS. 19,59. MṚCCH. 76,9. ṚT. 1,20. Spr. (II) 1171. Spr. (II) 1231. Spr. (II) 3939, v. l. Spr. (II) 4762, v. l. Spr. (II) 6179. VARĀH. BṚH. S. 46,67. VARĀH. BṚH. S. 95,8. AK. 2,10,5. AK. 3,4,19,131. saṃhatā nāsya sevakāḥ zusammenhaltend RĀJA-TAR. 3,140. RĀJA-TAR. 4,325. RĀJA-TAR. 4,351. RĀJA-TAR. 4,560. RĀJA-TAR. 5,254. BHĀG. P. 3,20,11. Verz. d. Oxf. H. 190,a,29. SĀH. D. 330,14. fg. ni pra ityetau saṃhatau (d. i. nipra) viparyastau (d. i. praṇi) vyastau (d. i. ni, pra) ca gṛhyete Schol. zu P. 2,3,56. SARVADARŚANAS. 143,20. ˚cārin HARIV. 10675. saṃhatavākkalau adj. so v. a. ein Duett singend MĀRK. P. 23,60. su˚ MBH. 4,981. HIT. IV, 51. a˚ KĀM. NĪTIS. 19,41 (als m. Bez. einer best. Truppenaufstellung). Spr. (II) 1424. BHĀG. P. 2,5,32. saṃhatasya mitreṇa verbunden mit M. 7,165. harayo golāṅgūlarkṣasaṃhatāḥ R. 4,23,4. KĀM. NĪTIS. 13,88. KATHĀS. 34,195. MĀRK. P. 102,2. BHĀG. P. 11,18,27. — b〉 fest —, consistent geworden: vāyunāpastu saṃhatāḥ MĀRK. P. 47,12. tejas HARIV. 590. fest, hart, compact; = dṛḍha H. an. MED. etābhiriṣṭakābhiḥ saṃdhiḥ kriyatāṃ susaṃhataḥ MṚCCH. 55,22. samasusaṃhatopacitagātrasaṃdhi VARĀH. BṚH. S. 2, S. 3, Z. 10 v. u. Brüste R. 3,52,25. R. 3,52,35. R. 5,18,25. R. 5,21,10. KATHĀS. 47,107. uras MBH. 1,5970. Wangen R. 3,52,29. Schultern R. 5,14,17. āyasaṃ hṛdayaṃ nūnaṃ rāmamātuḥ susaṃhatam R. 2,39,29. von festem, compactem Gliederbau; = dṛḍhasaṃdhi AK. 3,2,25. H. 1472. yūnaḥ paramasaṃhatān MBH. 3,14653. — c〉 stark, intensiv: kṣuta VARĀH. BṚH. S. 68,63. — d〉 Bez. eines best. Geruchs MBH. 12,6848. MBH. 14,1409. eines best. Tons MBH. 14,1420. wohl so v. a. zusammengesetzt. — Vgl. saṃhat fgg., saṃhantar, saṃgha, saṃghāta, sāṃhatya, adrisaṃhata, vajra˚, su˚. — abhisam, absol. abhisaṃhatya sich zusammenthuend, in Gemeinschaft, vereint MBH. 2,800. MBH. 8,3029. partic. abhisaṃhata angegriffen, befeindet BHĀG. P. 8,11,1. — pratisam, partic. anyo'nyapratisaṃhatau mit einander verbunden MBH. 9,249 (anyo'nyamabhisaṃśritau ed. Bomb.). statt pratisaṃhata MBH. 12,8275 liest ed. Bomb. ˚hṛta. — visam, partic. visaṃhata aus der festen Verbindung gebracht, gelockert SUŚR. 1,305,12 (˚hita v. l.).
-
Read original page 7:1494
-
Read original page 7:1495–1496
-
Read original page 7:1497–1498
-
Read original page 7:1499–1500
-
Read original page 7:1501–1502
-
Read original page 7:1503–1504
-
Read original page 7:1505–1506
-
Read original page 7:1507–1508
-
Read original page 7:1509–1510
-
Read original page 7:1511–1512
Böhtlingk 1879 adjective · verbal root
Original text · German · adjective
2. ˚han Adj. (f. ˚ghnī) schlagend, tödtend, Mörder, zu Grunde richtend, vernichtend, verscheuchend u. s. w.
Original text · German · verbal root
1. √han , hánti (jahí Imperat., jahīhi [mit 2. hā verwechselt] R. ed. Bomb. 4,24,33), hananti st. ghnanti SAṂSK. K. 95,a,2. hana st. jahi SAṂSK. K. 129,a,7. vyapahanat R. ed. Bomb. 3,51,18. hate (3. Sg. Med.), jíghnate, jíghnat Partic. SV. — 1〉 schlagen (mit Acc.), — auf (Loc.), hämmern, die Trommel —, einen Spielball —, eine Flüssigkeit schlagen (klopfen). — 2〉 abschlagen, herunterschlagen. — 3〉 zurückschlagen, abwehren. — 4〉 treffen. — 5〉 ein Geschoss werfen auf (Gen. oder Dat.). — 6〉 niederschlagen, tödlich treffen, tödten, erschlagen, erlegen. — 7〉 tödten so v. a. mit dem Tode bestrafen, hinrichten lassen. — 8〉 verletzen vom einem Hunde gesagt, so v. a. beissen. — 9〉 in der Astronomie so v. a. berühren. — 10〉 unangenehm berührend, verletzen, wehethun. — 11〉 zu Falle —, inʼs Verderben bringen, schädigen, zu Grunde richten, vernichten überh. zerstören. — 12〉 hindern, verhindern. — 13〉 an sich unterdrücken, aufgeben, fahren lassen Chr. 60,13. — 14〉 hatá — a〉 geschlagen (auch von einer Trommel). — b〉 abgeschlagen (Kopf), ausgeschlagen (Auge). — c〉 aufgewirbelt, erregt (Staub). — d〉 getroffen, — von (Instr. oder im Comp. vorangehend). — e〉 getroffen von, so v. a. heimgesucht —, gequält —, mitgenommen von, zu kämpfen habend mit (Instr. oder im Comp. vorangehend). — f〉 getödtet, erschlagen. — g〉 in der Astronomie so v. a. berührt. — h〉 f. so v. a. fututa. — i〉 verletzt [Page7-251-a] (auch in übertragener Bed.) Chr. 127,28. Chr. 59,22. — k〉 vernichtet, zu Grunde gerichtet, dahin (insbes. am Anfange eines adj. Comp.); verloren von Personen, so v. a. an Allem verzweifelnd. — l〉 so v. a. werthlos, von keinen Nutzen. — m〉 mangelhaft SĀH. D. 200,15. — n〉 nichtsnutzig, verwünscht HARṢAC. 157,18. *brāhmaṇihatā (so!) eine nichtsnutzige Brahmanin. — o〉 betroffen, hintergangen Chr. 177,20. — p〉 gekommen um (Adv. auf tas). dṛṣṭi˚ dem Anblick entzogen. — q〉 multiplicirt. — Caus. s. u. ghātay. — Desid. jíghāṃsati (metrisch auch Med.). treffen —, niederschlagen —, tödten —, vernichten wollen DAŚAK. 14,18. — Intens. (jaṅkhanti, jaṅghanat, jáṅghananta, jáṅghanāni, *jaṅghanīti, jaṅghanyate [mit passiver Bed.], *jeghnīyate; Partic. jáṅghanat, jáṅghnat und ghánighnat) — 1〉 treten auf (Loc. oder Acc.). — 2〉 treffen, erschlagen. — 3〉 plagen, quälen. — 4〉 vernichten. — Mit ati — 1〉 scheinbar ĀPAST. ŚR. 6,14,12, da hier ati zum vorangehenden tad gehört; vgl. MAITR. S. 1,8,6 (123,4. fgg.). — 2〉 átihata — a〉 angesteckt —, befestigt an (Loc.). — b〉 zu Grunde gerichtet. — Desid. entkommen wollen. Vielleicht ist atyajigāṃsat statt atyajighāṃsat zu lesen. — Mit vyati — 1〉 zurückschlagen, einen Gegenschlag führen gegen Jmd (Acc.). — 2〉 sich wehren. — 3〉 *gemeinsam tödten. — 4〉 sich gegenseitig schlagen, feindlich einander gegenüberstehn. — Mit anu nachher —, darauf tödten —, vernichten. hatamevānuhanyate so v. a. was zu Nichte wird war schon zu Nichte geworden. — Mit *antar etwa ausscheiden aus (Abl.). — Mit apa — 1〉 wegschlagen, wegstossen; abtreiben, abwehren, verscheuchend, vertreiben. Häufig Med. (von sich abstossen u. s. w.) Chr. 21,10. Chr. 21,12. Chr. 21,21. — 2〉 ausschlagen, aushülsen (Korn). — 3〉 fehlerhaft für abhi UTTARAR. 90,19. — 4〉 ápahata — a〉 abgehauen (Kopf), ausgeschlagen (Auge). — b〉 weggeschlagen, abgetrieben, verscheucht, vertrieben Chr. 21,20. — c〉 ausgeschossen (als werthlos). — d〉 vereitelt. — e〉 KATHĀS. 84,8 fehlerhaft für apahṛta. — Desid. in apajighāṃsu. — Intens. wegschlagen, verscheuchen SV. II. 6,3,1,5. — Mit vyapa — 1〉 anschlagen R. ed. Bomb. 3,51,18. — 2〉 wehren, verhindern. — Mit api hindern, vertreiben. — Mit abhi — 1〉 treffen mit Schlag oder Wurf, schlagen auf (Acc. Spr. 7839. ŚIŚ. 14,73), einschlagen in (Acc.), hinstossen. — 2〉 erlegen. — 3〉 eine Trommel schlagen (Chr. 291,24), eine Muschel ertönen lassen. — 4〉 Pass. befallen —, heimgesucht werden von (Instr.). — 5〉 abhíhata — a〉 getroffen, geschlagen, gestossen. kopamarudabhihata ŚIŚ. 15,84 (50). — b〉 angeschlagen (von einer Trommel und andern musikalischen Instrumenten). [Page7-251-b] — c〉 zerschlagen, zerbrochen ŚIŚ. 20,25. — d〉 angegriffen. — e〉 in der Astronomie so v. a. berührt. — f〉 sich stossend an (Loc.). — g〉 getroffen von, so v. a. heimgesucht von, behaftet mit (Instr. oder im Comp. vorangehend). Caus. s. u. ghātay. — Desid. treffen —, niederschlagen wollen. — Mit samabhi schlagen auf (Acc.), treffen R. ed. Bomb. 4,19,20. hṛdi samabhihanyamānaḥ JĀTAKAM. 26. — Mit ava — 1〉 herab —, niederschlagen, stürzen. — 2〉 von oben herab treffen. — 3〉 schlagen auf oder gegen (Acc.). Statt āvajaghnatas (= avahanyamānasya NĪLAK.) MBH. 4,45,30. liest ed. Vardh. 4,43,30 avajaghnuṣas. Vgl. u. abhini 2〉. — 4〉 zurückschlagen, — stossen; verscheuchen, abwehren. — 5〉 ausschlagen, dreschen. — 6〉 ávahata — a〉 niedergeschlagen. — b〉 gedroschen. — Caus. s. u. ghātay. — Intens. zurückschlagen. — Mit adhyava dreschen auf (Loc.). — Mit anvava treffen. — Mit abhyava schlagen, stossen auf (Dat.) MAITR. S. 1,10,16 (156,3). — Mit pratyava zurückschlagen. — Mit ā — 1〉 schlagen —, stossen auf (Loc. oder Acc.), treffen. Med. sich (sibi) schlagen auf (Acc.) und um sich schlagen. — 2〉 die Trommel schlagen, ein musikalisches Instrument ertönen lassen; auch aussprechen. — 3〉 angreifen, überfallen. — 4〉 Med. sich ein Leid anthun. — 5〉 befestigen. — 6〉 āhatya KATHĀS. 119,17 fehlerhaft für āhṛtya etānyāhanti Verz. d. Oxf. H. 25,a, N. 2 für etānyo hanti. — 7〉 ā́hata — a〉 geschlagen, gehämmert, gestossen, getroffen. anilāhata vom Winde getroffen, — bewegt; jyotiṣkaṇāhata von Funken getroffen, so v. a. angebrannt. — b〉 angeschlagen (eine Trommel ŚIŚ. 11,2), in Bewegung gesetzt, zum Tönen gebracht (ein musikalisches Instrument). — c〉 geschlagen, so v. a. geprägt oder gestempelt. — d〉 verwundet, angerissen (Baum). phālāhata vom Pfluge angerissen, so v. a. gepflügt. — e〉 aufgewirbelt (Staub) ŚIŚ. 17,53. — f〉 befestigt. — g〉 getroffen, so v. a. zum Schaden berührt (in der Astronomie); überh. so v. a. heimgesucht, geschädigt. — h〉 überzogen, — bestreut mit (im Comp. vorangehend) VĀSAV. 165,4. — i〉 zu Nichte gemacht, vereitelt. — k〉 multiplicirt. — l〉 getroffen heisst ein Visarga, wenn er mit einem vorangehenden a zu o geworden ist. Vgl. upahata. — m〉 ungereimt. — n〉 chalāhata KATHĀS. 49,10 fehlerhaft für chalādṛta. — Intens. schlagen auf. — Mit apā zurückschlagen. — Mit abhyā — 1〉 treffen. vṛkṣasya mūle so v. a. einen Schlag mit der Axt auf die Wurzel eines Baumes thun. Mit anyo'nyam [Page7-251-c] auf einander stossen. — 2〉 abhyāhata — a〉 geschlagen, getroffen. — b〉 beschädigt (Auge). — c〉 getroffen, so v. a. unangenehm berührt, heimgesucht. timirābhyāhatā niśā so v. a. eine stockfinstere Nacht. — d〉 gehemmt, gehindert. — Mit udā anschlagen, spielen (auf der Laute); mit Acc. der Weise. — Mit upā schlagen auf. — Mit nirā, ˚ghnan TĀṆḌYA-BR. 9,1,1 fehlerhaft für niraghnan. — Mit pratyā — 1〉 abwehren, sich einer ache (Acc.) erwehren. — 2〉 pratyāhata — a〉 abgewehrt, zurückgeschlagen. — b〉 von sich gewiesen, zurückgewiesen JĀTAKAM. 28. — Mit vyā — 1〉 schlagen, losschlagen VĀSAV. 143,2. — 2〉 treffen, so v. a. heimsuchen. — 3〉 hemmen, hindern. — 4〉 vyāhata — a〉 gestossen, getroffen. — b〉 zurückgeschlagen. — c〉 zurückgewiesen. — d〉 gehemmt, gehindert ŚIŚ. 16,83. — e〉 im Widerspruch stehend. — f〉 MBH. 1,368 fehlerhaft für vyāhṛta. — Caus. s. u. ghātay. — Mit prativyā nur scheinbar MBH. 12,3724, da hier pratigāhanti die richtige Lesart ist. — Mit samā — 1〉 anschlagen, zusammenschlagen. — 2〉 treffen, schlagen auf oder an. — 3〉 erlegen. — 4〉 zusammenstossen mit (Instr.). v. l. besser samājagmus st. samājaghnus. — 5〉 anschlagen (eine Trommel). — 6〉 samāhata — a〉 zusammengeschlagen. — b〉 zusammengefügt, verbunden. — c〉 geschlagen, getroffen, — d〉 angeschlagen (eine Trommel). — Mit ud — 1〉 hinauf —, hinaustreiben, — drängen, — heben, verdrängen. — 2〉 ausrotten. — 3〉 ausschlagen (einen Graben u. s. w.), aufwerfen, aufschütten Comm. zu NYĀYAM. 10,1,1. — 4〉 Med. sich erhängen. — 5〉 uddhatya HARIV. 4408 fehlerhaft für uddhṛtya. — 6〉 úddhata — a〉 aufgewirbelt (Staub) ŚIŚ. 15,113 (79). — b〉 erhöht, hervorragend über (Abl.), angeschwollen, hoch gehend (Wasser, Fluss Chr. 168,15. ŚIŚ. 12,53), hoch in der Luft schwebend, auf —, in die Höhe gehoben. — c〉 ausgegraben. — d〉 angeschlagen (eine Laute). — e〉 zum Vorschein gekommen. — f〉 gehemmt, gehindert. — g〉 gesteigert, heftig, in tensiv. — h〉 hochfahrend, stolz, übermüthig. — i〉 strotzend —, voll von (Instr. oder im Comp. vorgehend) ŚIŚ. 17,58. — k〉 in Bewegung versetzt, erregt. Richtiger uddhuta oder uddhūta. — l〉 heraus gezogen, herausgeholt aus (Abl.). richtig v. l. uddhṛta. — Mit upod in upodghāta. — Caus. s. u. ghātay. — Desid. zur Sprache bringen —, erläutern wollen. — Mit samud, samuddhata — 1〉 aufgewirbelt (Staub). — 2〉 hoch gehend, angeschwollen (Wasser), hoch auf- (im Comp. vorangehend) fliessend, aufgerichtet, aufgehoben. — 3〉 gesteigert, heftig, intensiv JĀTAKAM. 8,63. — 4〉 hochfahrend, stolz, übermüthig. — 5〉 strotzend, [Page7-252-a] voll von (im Comp. vorangehend). — 6〉 in Bewegung versetzt, erregt. Richtiger wohl samuddhuta. — 7〉 herausgenommen, — aus (Abl.). Richtig samuddhṛta. — 8〉 herbeigeschossen, herbeigeflogen NĪLAK. zu MBH. 12,342,114. Der Text samuddhūta v. l. samudbhūta. — Mit upa — 1〉 schlagen —, stossen auf, berühren. — 2〉 von einem Vogel sich setzen auf (Acc.). — 3〉 von einer Katze so v. a. kratzen. — 4〉 anstecken, an die Spitze eines Stabes u. s. w. fassen, antupfen. — 5〉 einstecken, befestigen. — 6〉 störend treffen, hemmen; beeinträchtigen, beschädigen, zu Schanden machen. — 7〉 anstossen, stecken bleiben im Recitiren u. s. w. fehlen. — 8〉 úpahata — a〉 berührt ĀPAST. 1,15,16. 21,27. — b〉 belegt, bestreut. — c〉 erschlagen. — d〉 behaftet (mit einem Uebel), heimgesucht, hart mitgenommen, beschädigt, verdorben, besudelt, überwältigt —, hingerissen von. daivena vom Schicksal geplagt, — verfolgt; ohne daivena dass. — e〉 niedergeschlagen, entmuthigt. — f〉 verdorben, verführt. — g〉 bestritten in anupahata Nachtr. 6. — h〉 berührt heisst ein Visarga, wenn er mit einem vorangehenden a zu ā geworden ist, KĀVYAPR. 154,10 Vgl. āhata. — Mit samupa, ˚hata beschädigt, getrübt (Einsicht). — Mit ni — 1〉 einschlagen. — 2〉 stossen in oder auf (Loc.), schleudern, — auf (Loc.). — 3〉 treffen (mit einem Geschosse); auch in übertragener Bed. manāṃsi. — 4〉 aufschlagen. padás die Füsse, so v. a. stampfen. — 5〉 schlagen —, losschlagen auf (Acc.); herfallen über, sich vergreifen an (mit Loc. oder Gen.). — 6〉 anschlagen (die Trommel). — 7〉 anschlagen mit (Instr.) an (Acc.), so v. a. berühren. — 8〉 fällen, nieder schlagen, erschlagen, tödten; Auch von Planeten im Planetenkampf. — 9〉 niederhauen, so v. a. mähen. — 10〉 überwältigen. — 11〉 züchtigen. — 12〉 heimsuchen. — 13〉 zerstören, zu Grunde richten, inʼs Verderben bringen, vernichten (TS. 3,1,1,3), vertreiben. — 14〉 heften an (Loc.). — 15〉 senken (die Flügel, Hände). — 16〉 mit gesenkten Tone —, d. i. mit dem Anudātta sprechen. — 17〉 multipliciren. — 18〉 níhata — a〉 geschleudert. — b〉 getroffen; auch in übertragener Bed. — c〉 niedergeschlagen. Auch von Planeten im Planetenkampf. — d〉 erschlagen, niedergemacht, geschlachtet, getödtet. — e〉 zerstört, zu Grunde gerichtet, vernichtet Spr. 7767. — f〉 niedergeschmettert, verloren (von Personen) Chr. 94,10. Chr. 94,22. — g〉 dahin seiend, so v. a. nicht mehr zu sehen (weg). — h〉 mit dem Anudātta gesprochen. — i〉 fehlerhaft für nihita wie auch diesen fehlerhaft für nihata [Page7-252-b] steht. — Caus. s. u. ghātay. — Intens. schleudern. — Mit abhini — 1〉 anstecken, anspiessen. — 2〉 schlagen —, einhauen auf (Acc.) abhinighnant Partic. mit passiver Bed. MBH. 4,45,30, v. l. Vgl. u. ava 3〉. — 3〉 die Trommel schlagen. — 4〉 sich schlagen —, sich ziehen nach (Acc.) ĀPAST. ŚR. 9,20,10. — 5〉 abhinihata Bez. eines Svarita, der sonst abhinihita heisst, — Mit upani anstecken, bestecken KĀTY. ŚR. 8,4,10. — Mit pariṇi (auch parini) — 1〉 umstecken. |[sic] — 2〉 schlagen. — Mit praṇi — 1〉 zu Grunde richten, zu Nichte machen; mit Acc. oder Gen. — 2〉 stärker senken (die Hand). — 3〉 tiefer als Anudātta sprechen. — 4〉 praṇihata = dviṣṭa pratiskhalita und baddha — Mit pratini einen Streich führen gegen (Acc.). pratinihata mit pass. Bed. — Mit vini — 1〉 schlagen. — 2〉 niederschlagen, auch in übertragener Bed. manāṃsi — 3〉 erschlagen, erlegen, tödten ŚIŚ. 16,14,85. — 4〉 zerstören, zu Grunde richten, zu Nichte machen. — 5〉 vinihata — a〉 niedergeschlagen. — b〉 getroffen, berührt. — c〉 erschlagen, getödtet, geschlachtet. — d〉 zu Grunde gerichtet, zu Nichte gemacht. — e〉 von einem Befehl so v. a. nicht befolgt. — Mit saṃni — 1〉 losschlagen auf Jmd. — 2〉 erschlagen. — 3〉 sāṃnihata MBH. 1,830 fehlerhaft für saṃnihita. — Mit nis — 1〉 weg-, hinausschlagen, ausschlagen (Augen, Zähne). — 2〉 verjagen, wegschaffen, zu Nichte machen ĀPAST. 1,24,25. 28,18. 29,1. — 3〉 erschlagen. MBH. 8,849. BHĀG. P. 4,14,34. BHĀG. P. 6,9,18 hat die v. l. besser ni statt nis — 4〉 loswerfen auf (Gen.). — 5〉 vernichten. — 6〉 nirhatya RĀJAT. 5,432 wohl fehlerhaft für nirhṛtya. — Caus. s. u. ghātay. — Mit atinis übermässig auseinanderziehen (den Svarita). — Mit adhinis vertilgen von (Abl.). — Mit parinis austreiben. — Mit vinis, vinírhata vernichtet. — Mit parā — 1〉 wegschleudern, umstürzen. — 2〉 abschlagen (den Kopf). — 3〉 betasten. — 4〉 parāhata — a〉 ab-, weggeschlagen, vertrieben. — b〉 abgewandt. — c〉 im Widerspruch stehend. — d〉 abgeschlagen, so v. a. widerlegt NYĀYAM. 1,1,26. — Mit pari — 1〉 umwinden. — 2〉 ersticken (das Feuer). — 3〉 Pass. — a〉 einen Wandel erfahren. — b〉 sich legen, vergehen. — 4〉 statt pári bā́dho jahī mṛ́dhaḥ ṚV. 8,45,10 ist paribā́dho zu vermuthen. — 5〉 parihata fehlerhaft für parihṛta. — Mit abhipari rings umfassen, bewältigen. — Mit pra — 1〉 schlagen, losschlagen auf (Acc., angeblich auch Gen.). — 2〉 niederschlagen, tödten. — 3〉 prahata — a〉 geschlagen, getroffen. — b〉 angeschlagen (Trommel u. s. w.). — c〉 zerhauen, zerschlagen. — d〉 angehauen oder abgehauen (Baum). [Page7-252-c] — e〉 erschlagen. — f〉 = śāstravid GAL. Vgl. aprahata. — Mit abhipra — 1〉 überwältigen. — 2〉 abhiprahata verwundet (Baum). — Mit nipra mit Gen. Vgl. niṣpra. — Mit niṣpra niederschlagen, tödten; mit Gen. ŚIŚ. 14,82. — Mit vipra, viprahata geschlagen (ein Heer), getroffen, mitgenommen. Vgl. aviprahata Nachtr. 2. — Mit prati — 1〉 schlagen gegen (Gen.), losfahren auf Jmd (Acc.). — 2〉 niederschlagen MBH. 12,230,9. — 3〉 zerschlagen, brechen. — 4〉 anspiessen. — 5〉 zurückschlagen, abwehren, sich wehren gegen, fernhalten, verscheuchen, hemmen, aufhalten, vereiteln. ājñām so v. a. sich um Jmds Befehle nicht kümmern ŚIŚ. 16,80. — 6〉 Pass. mit Abl. fern gehalten werden von, verlustig gehen. — 7〉 Absol. pratihatya in entgegengesetzter Richtung. — 8〉 pratihata — a〉 wogegen Etwas schlägt. — b〉 anschlagend an (Loc. oder im Comp. vorangehend). — c〉 zurückgeschlagen, abgewehrt (〔105,8〕), zurückgewiesen, abgewiesen, gehemmt, aufgehalten, unterblieben. — d〉 in seiner Function gehemmt, von den Augen so v. a. geblendet, von den Zähnen so v. a. stumpf (von Säuren). — e〉 feindselig in pratihatadhī. — f〉 in seinen Erwartungen getäuscht. — g〉 schlechte Lesart für prahita. Vgl. apratihata. — Caus. s. u. ghātay. — Mit saṃprati Pass. sich stossen. — Mit vi — 1〉 zerschlagen, zerbrechen, zerstören. — 2〉 aus einandertreiben. — 3〉 auseinanderschlagen, so v. a. ausstrecken (ein Fell). — 4〉 abreissen. — 5〉 lösen (Flechten). — 6〉 abschlagen, abwehren, sich wehren gegen. — 7〉 stören, hemmen, unterdrücken. — 8〉 vorenthalten. — 9〉 zu Nichte machen ŚIŚ. 12,67. 14,8. 19,49. — 10〉 Pass. — a〉 von keinem Nutzen sein. — b〉 sich quälen, sich Sorge machen, sich unnütz abmühen. — 11〉 häufig fehlerhaft für nihan. — 12〉 víhata — a〉 aufgerissen, aufgewühlt. — b〉 herausgeschlagen aus (Abl.). — c〉 getroffen, heimgesucht. — d〉 zurückgewiesen, angewiesen (Person). — e〉 abgeschlagen, abgewehrt. — f〉 gestört, gehemmt. — Caus. s. u. ghātay. — Desid. stören —, hemmen wollen. — Intens. (vijījahi ?) Jmd (Acc.) ein Leid zufügen. — Mit anuvi, ˚hanti MBH. 12,56,51 nach KERN fehlerhaft für anuvahanti. — Mit āvi (!) hauen auf (Acc.). — Mit pravi, pravihata zurück-, in die Flucht geschlagen. — Mit prativi in prativighāta. — Mit sam — 1〉 zuklappen, zusammenlegen, schliessen. — 2〉 zusammenballen; Pass. sich ballen, fest —, consistent werden. pṛthivyādibhāvena zu Erde u. s. w. ŚAṂK. zu BĀDAR. 2,2,18. kṛṣṇāyasasyeva ca te saṃhatyā hṛdayaṃ kṛtam so v. a. dein Herz ist gleichsam aus Eisen zusammengehämmert. — 3〉 [Page7-253-a] zusammensetzen, -fügen. Pass. verbunden werden, sich verbinden. — 4〉 Med. aufeinanderstossen, zusammenstossen mit (Instr.) ṚV. 9,14,4. — 5〉 zerschlagen, zerbrechen. — 6〉 Absol. saṃhatya (auch mit anyo'nyam) sich zusammen thuend, in Gemeinschaft, vereint, zusammen, im Verein mit (Instr.). — 7〉 saṃhata — a〉 an —, auf einander gelegt, zusammengefügt, geschlossen, zusammenstossend, an schliessend, eng verbunden, — mit (Instr.), zusammenhängend, zusammenhaltend, einen Haufen bildend. — b〉 fest —, compact geworden, fest, hart, compact (〔73,12〕); von festem, compacten Gliederbau. — c〉 stark, intensiv. — d〉 als Bez. eines best. Geruchs und Tons intensiv oder zusammengesetzt. — Caus. in saṃghātana. — Mit abhisam — 1〉 Absol. abhisaṃhatya sich zusammenthuend, in Gemeinschaft, vereint. — 2〉 abhisaṃhata angegriffen, befeindet. — Mit pratisam, anyo'nyapratisaṃhatau mit einander verbunden. pratisaṃhata auch schlechte v. l. für pratisaṃhṛta. — Mit visam, visaṃhata aus der festen Verbindung gebracht, gelockert.
Original text · German · verbal root
1. √han mit *samava aus dem Wege räumen, wegschaffen MAHĀVY. 126. [Nachtrag, Band 7]
Whitney Roots 1885 verbal root
Original text · English · verbal root
han — smite
Apte 1890 adjective · verbal root
Original text · English · adjective
han a. Killing, slaying, destroying (at the end of comp.); as in vṛtrahan, pitṛhan, mātṛhan, brahmahan &c.
Original text · English · verbal root
han 2 P. (haṃti, jaghāna, avadhīt, avadhiṣṭa-ahata; haniṣyati, haṃtuṃ, hata; pass. hanyate; caus. ghātayati-te; desid. jighāṃsati) 1 To kill, slay, destroy, strike down; trayaśca dūṣaṇakharatrimūrdhāno raṇe hatāḥ U. 2, U. 15; hatamapi ca haṃtyeva madanaḥ Bh. 3. 18. 2 To strike, beat; caṃḍī caṃḍa haṃtumabhyudyatā māṃ vidyuddāmnā megharājīva viṃdhyaṃ M. 3. 20, Śi. 7. 56. 3 To hurt, injure, afflict, torment; as in kāmahata. 4 To put down, abandon; tṛṣṇāṃ chiṃddhi bhaja kṣamāṃ jahi madaṃ Bh. 2. 77. 5 To remove, take away, destroy; aṃbhojinīvananivāsavilāsameva haṃsasya haṃti nitarāṃ kupito vidhātā Bh. 2. 18. 6 To conquer, overthrow, defeat, overcome; vighnaiḥ sahasraguṇitairapi hanyamānāḥ prārabdhamuttamajanā na parityajaṃti Subhāṣ. 7 To hinder, obstruct. 8 To mar, spoil; Ki. 2. 37. 9 To raise; turagakhurahatastathā hi reṇuḥ Ś. 1. 32. 10 To multiply (in math.). 11 To go (rarely used in classical literature in this sense; and when used it is regarded as a fault of composition); e. g. kuṃjaṃ haṃti kṛśodarī S. D. 7; or tīrthāṃtareṣu snānena samupārjitasatkṛtiḥ . surasrotasvinīmeṣa haṃti saṃprati sādaraṃ K. P. 7 (given as an instance of the doṣa called asamarthatpa). — Caus. 1 To cause to be killed, kill, slay. 2 To destroy, ruin, mar, spoil; Pt. 1. 363. -WITH ati to injure excessively. — aṃtar to strike in the middle.
Cappeller 1887 Word type unspecified · verb
Original text · German · Word type unspecified
2. han, f. ghnī (—˚) tötend, vernichtend.
Original text · German · verb
1. han, hánti, hate, jíghnate, ˚ti (hanati) schlagen, treffen, verletzen, töten, vernichten, zerströren, vertligen, beseitigen. p. p. hatá s. bes. Caus. ghātayati s. bes. Desid. jighāṃsati töten o. vernichten wollen. Intens. jáṅghanti (jaṅghanyate) schlagen, treffen, zerschmettern, vertilgen. apa abschlagen, weghauen, vertreiben, verscheuchen, abwehre, tilgen. abhi schlagen, stoßen, treffen, befallen, heimsuchen, berühren. ava nieder- schlagen, erschlagen, verscheuchen, abwehren. ā (auch Med.) schlagen, stoßen an o. auf (Acc. o. Loc.) treffen, angreifen, heimsuchen. abhyā u. vyā schlagen, treffen, schäfigen, heimsuchen, hemmen, hindern. samā anschlagen, zusammenschlagen, treffen, erlegen. ud hinauf- o. hinaustreiben, aufwerfen, [Page526-2] außchütten; p. p. úddhata s. bes. samud, p.p. samuddhata erregt, gesteigert, heftig. upa schlagen, stoßen, treffen, berühren; schädigen, quälen. ni einschlagen, los- schlagen auf (Acc. o. *Gen.), werfen, schleudern, stoßen, treffen, niedermachen, fällen, töten, vernichten. praṇi (mit Acc. o. *Gen.) zi Grunde richten, vertilgen. vini schlagen, töten, vernichten. nis wegschlagen, heraustreiben, erlegen. parā wegschleudern, abhauen; betasten. entweihen. pra schlagen, anschlagen. losschlagen auf (Acc. o. Gen.). *nipra dass. (Gen.). prati zurückschlagen, abwehren, hemmen, aufhalten, abweisen, unterlassen. p. p. pratihata zurückgeschlagen u. s. w., *eingenommen gegen (Loc.). vi auseinander schlagen, ausbreiten, zerschlagen, zerbrechen, zerstören; treffen, heimsuchen; hemmen, aufhalten, unterdrücken. sam zusammenlegen o. -ballen, schließen, zusammenfügen; zerschlagen, brechen. Ger. saṃhatya zusammen, in Gemeinschaft. p. p. saṃhata zusammengelegt u. s. w.; zusammenhängend o. -haltend, geschlossen, fest, hart.
Burnouf 1866 verbal root
Original text · French · verbal root
*han han. hanmi 2 [3p. pl. ghnanti]; imp. 2p. jahi; o. hanyām; impf. ahan [3p. pl. aghnan]; p. jaghāna [3p. pl. jaghnus]; f1. hantāsmi; f2. haniṣyāmi; [pas d'aoriste]; ppr. ghnat; ppf. jaghnivas et jaghnvas; gér. hatvā. Ps. hanye; p. jaghne; f2. haniṣye et ghāniṣye; pp. hata. Pousser, heurter, renverser, adrim un arbre. Battre, donnerdes coups. Tuer: na hanyate hanyamāne śarīre elle [l'âme] n'est pas tuée quand on tue le corps. Détruire, tamas l'obscurité, dharmam la justice. Gr. ἔθανον, θάνατος; goth. danthus [la mort]; germ. tod.
Original text · French · verbal root
*han han. hanāmi 1 et hanmi 2. Aller.
Derived words
Further derivatives (4)
Occurrences in source texts (48)
AsFu 1 occurrence
AsS1 1 occurrence
Utthita Hasta Paadaangushthasana A 1 occurrence
Occurrences through derived words
-
AsS1 UtthitaHastaPadangushthasana Segment 2
Utthita Hasta Padangushthasana B 1 occurrence
Occurrences through derived words
-
AsS1 UtthitaHastaPadangushthasana Segment 2
DYS 5 occurrences
GoS 5 occurrences
HP 14 occurrences
HP 1.15-1.16*2: Factors of Practice 1 occurrence
Occurrences through derived words
-
HP 1.16*1 Segment 1
HP 1.50–54: Siṃhāsana and Bhadrāsana 1 occurrence
Occurrences through derived words
-
HP 1.50–52 Segment 18
6 more source pages
HTK 2 occurrences
IVU 1 occurrence
PYS 7 occurrences
PYS 2.30–34: Vows and Counterreflection 2 occurrences
Occurrences through derived words
PYS 2.46–48: Āsana as a Seated Posture 1 occurrence
Occurrences through derived words
-
PYS 2.48 Segment 4
PYS 3.23–25: Powers and Distant Knowledge 1 occurrence
Occurrences through derived words
-
PYS 3.24 Segment 2
PYS 3.44–46: Mastery over the Elements 1 occurrence
Occurrences through derived words
-
PYS 3.45 Segment 8
SiSa 6 occurrences
SiSa 2.13-2.20: Suṣumṇā und Citrā 1 occurrence
Occurrences through derived words
-
SiSa 2.14 Segment 6
SiSa 3.32-3.33: Praxis-Hindernisse 1 occurrence
Occurrences through derived words
-
SiSa 3.33 Segment 17
SiSa 4.9-4.20: Yonimudrā-Geheimnis 2 occurrences
Direct occurrences
SiSa 5.94-5.101: Mūlādhāra-Siddhis 1 occurrence
Occurrences through derived words
-
SiSa 5.98 Segment 9
SS 1 occurrence
SVU 2 occurrences
Continue with AYI Free
Image source: AYI archive.