HP 2.7-2.10: Nāḍīśodhana
HP 2.7-2.10: Nāḍīśodhana

Haṭha Pradīpikā 2.7-2.10: Nāḍīśodhana durch Wechselatmung

Die Praxis reinigt die Nāḍīs durch abwechselndes Füllen, Halten und Ausatmen über Candra und Sūrya.

Dr. Ronald Steiner Dr. Ronald Steiner
Haṭha Pradīpikā 2.7
बद्धपद्मासनो योगी प्राणं चन्द्रेण पूरयेत् |
baddha-padmāsano yogī; prāṇaṃ candreṇa pūrayet | Analyse ▾ Analyse ▴
baddha
Karmadhāraya-Kompositum Partizip Perfekt Passiv
Verbalwurzel
gebunden, gefesselt
padma
Tatpuruṣa-Kompositum Genitiv
Substantiv Neutrum
des Lotus
āsanaḥ
Nominativ Singular Maskulin
Substantiv Neutrum
im Lotossitz befindlich
yogī
Nominativ Singular
Substantiv Maskulin
der Yogin
prāṇam
Akkusativ Singular
Substantiv Maskulin
den Atem
candreṇa
Instrumentalis Singular
Substantiv Maskulin
durch den Mond (Mondkanal, links)
pūrayet
3. Person Singular Aktiv Optativ
Verbalwurzel
er soll füllen, einatmen (einströmen lassen)
धारयित्वा यथाशक्त्या पुनः सूर्येण रेचयेत् ||7||
dhārayitvā yathā-śaktyā; punaḥ sūryeṇa recayet ||7|| Analyse ▾ Analyse ▴
dhārayitvā
Absolutus
Verbalwurzel
nachdem er gehalten hat
yathā
Avyayībhāva-Kompositum
Adverb
gemäß, entsprechend
śaktyā
Instrumentalis Singular
Substantiv Feminin
der Kraft, Fähigkeit
punaḥ
Adverb
dann, wiederum
sūryeṇa
Instrumentalis Singular
Substantiv Maskulin
durch die Sonne (Sonnenkanal, rechts)
recayet
3. Person Singular Aktiv Optativ
Verbalwurzel
er soll ausatmen, entleeren lassen
Metrum: Anuṣṭubh
Im gebundenen Lotussitz (baddha-padmāsanaḥ | nom sg) soll der Yogin (yogī | nom sg) den Atem (prāṇam | acc sg) durch den Mondkanal (candreṇa | ins sg) füllen (pūrayet | 3p sg act opt); nachdem er gehalten hat (dhārayitvā | abs) nach Kräften (yathāśaktyā | ins sg), soll er dann (punaḥ) durch den Sonnenkanal (sūryeṇa | ins sg) ausatmen (recayet | 3p sg act opt).
Dr. Ronald Steiner - 2026 - historisch wörtlich
Sitze im Lotussitz: atme links ein, halte den Atem so lange, wie es gut möglich ist, und atme dann rechts wieder aus.
Dr. Ronald Steiner - 2026 - moderner Transfer

Brahmānanda definiert die drei Atemhandlungen funktional: Pūraka ist das bewusste Aufnehmen äußerer Luft, Kumbhaka das Anhalten des Prāṇa unter Verwendung der Bandhas, und Recaka das gezielte Ausströmen des angehaltenen Atems. Die Bandhas gehören in dieser Lesart also zur vollständigen Definition des Kumbhaka.

Brahmānandas Jyotsnā - 19. Jh.
punaḥ MBHDL2026 ] bhūyaḥ NS1882
Kritischer Apparat
Sitting in the Padmâsana posture the Yogî should fill in the air through the left nostril (closing the right one); and, keeping it confined according to one's ability, it should be expelled slowly through the sûrya (right nostril). Then, drawing in the air through the sûrya (right nostril) slowly, the belly should be filled, and after performing Kumbhaka as before, it should be expelled slowly through the chandra (left nostril).
Pancham Sinh - 1915
The Yogi assuming the Padmasana posture should draw in the Prana through the Ida, or the left nostril, and having retained it as long as he could, exhale it through Pingala, or the right nostril.
Śrīnivāsa Iyangar - 1893
Nachdem er die Stellung des Padmasana eingenommen hat, ziehe er den Athem durch Candra (Ida), halte ihn so lange er kann und lasse ihn durch Sûrya (Pingala) wieder heraus.
Hermann Walter - 1893
Haṭha Pradīpikā 2.8
प्राणं सूर्येण चाकृष्य पूरयेदुदरं शनैः |
prāṇaṃ sūryeṇa cākṛṣya; pūrayed udaraṃ śanaiḥ | Analyse ▾ Analyse ▴
prāṇam
Akkusativ Singular
Substantiv Maskulin
den Atem
sūryeṇa
Instrumentalis Singular
Substantiv Maskulin
durch die Sonne, durch den rechten Kanal
ca
Partikel
und
ākṛṣya
Absolutus
Präfix
Verbalwurzel
nachdem er -ihn- angezogen hat
pūrayet
3. Person Singular Aktiv Optativ
Verbalwurzel
soll er füllen
udaram
Akkusativ Singular
Substantiv Neutrum
den Bauch, Unterleib
śanaiḥ
Adverb
langsam, allmählich
विधिवत्कुम्भकं कृत्वा पुनश्चन्द्रेण रेचयेत् ||8||
vidhivat kumbhakaṃ kṛtvā; punaś candreṇa recayet ||8|| Analyse ▾ Analyse ▴
vidhivat
Adverb
vorschriftsgemäß, wie vorgeschrieben
kumbhakam
Akkusativ Singular
Substantiv Maskulin
die Atempause, den Atemhalt
kṛtvā
Absolutus
Verbalwurzel
nachdem er -ihn- ausgeführt hat
punar
Adverb
dann wieder, danach
candreṇa
Instrumentalis Singular
Substantiv Maskulin
durch den Mondkanal, linkes Nasenloch
recayet
3. Person Singular Aktiv Optativ
Verbalwurzel
soll er ausatmen
Metrum: Anuṣṭubh
Dann soll er den Atem (prāṇam | acc sg) durch die Sonne (sūryeṇa | ins sg) anziehen (ākṛṣya | abs) und den Bauch (udaram | acc sg) langsam (śanaiḥ) füllen (pūrayet | 3p sg act opt); nachdem er den Atemhalt (kumbhakam | acc sg) vorschriftsgemäß (vidhivat) ausgeführt hat (kṛtvā | abs), soll er dann (punar) durch den Mondkanal (candreṇa | ins sg) ausatmen (recayet | 3p sg act opt).
Dr. Ronald Steiner - 2026 - historisch wörtlich
Danach: rechts einatmen, den Atem langsam in den Bauchraum „sinken lassen“, wie vorgesehen halten – und dann links wieder ausatmen.
Dr. Ronald Steiner - 2026 - moderner Transfer
Again inhaling the Prana through the Pingala, he should perform Kumbhaka as laid down in the books, and should again slowly exhale it through the Ida.
Śrīnivāsa Iyangar - 1893
Durch Sûrya ziehe man den Athem ein, fülle langsam den Bauch, verrichte vorschriftsgemäss den Kumbhaka und stosse den Athem wieder durch Candra aus.
Hermann Walter - 1893
Haṭha Pradīpikā 2.9
येन त्यजेत्तेन पूर्य धारयेदविरोधतः |
yena tyajet, tena pūrya; dhārayed avirodhataḥ | Analyse ▾ Analyse ▴
yena
Instrumentalis Singular Maskulin
Pronomen rel
durch welchen, durch denselben Kanal
tyajet
3. Person Singular Aktiv Optativ
Verbalwurzel
er soll ausatmen, verlassen
tena
Instrumentalis Singular Maskulin
Pronomen dem
durch diesen
pūrya
Absolutus
Verbalwurzel
nachdem er gefüllt, eingeatmet hat
dhārayet
3. Person Singular Aktiv Optativ Causativ
Verbalwurzel
er soll halten
avirodhataḥ
Adverb
ohne Behinderung, ohne Beschwerden
रेचयेच्च ततो ऽन्येन शनैरेव न वेगतः ||9||
recayec ca tato 'nyena; śanair eva na vegataḥ ||9|| Analyse ▾ Analyse ▴
recayet
3. Person Singular Aktiv Optativ Causativ
Verbalwurzel
er soll ausatmen
ca
Partikel
und
tataḥ
Adverb
dann, daraufhin
anyena
Instrumentalis Singular Maskulin
Adjektiv
durch den anderen
śanaiḥ
Adverb
langsam, allmählich
eva
Partikel
eben, genau
na
Partikel
nicht
vegataḥ
Ablativ Singular
Substantiv Maskulin
mit Hast, aus Heftigkeit
Metrum: Anuṣṭubh
Durch welchen Kanal (yena | ins sg m) er ausatmen soll (tyajet | 3p sg act opt), durch denselben (tena | ins sg m) soll er wieder einatmen (pūrya | abs) und den Atem ohne Beschwerden (avirodhataḥ) halten (dhārayet | 3p sg act opt caus). Dann (tataḥ) soll er durch den anderen (anyena | ins sg m) ausatmen (recayet | 3p sg act opt caus), und zwar (ca eva) langsam (śanaiḥ), nicht aus Heftigkeit (na vegataḥ | abl sg).
Dr. Ronald Steiner - 2026 - historisch wörtlich
Atme durch dasselbe Nasenloch wieder ein, durch das Du zuvor ausgeatmet hast. Halte den Atem ohne Druck und atme anschließend langsam durch die andere Seite aus.
Dr. Ronald Steiner - 2026 - moderner Transfer

Nach dem Ausatmen durch ein Nasenloch wird durch dasselbe wieder eingeatmet; ausgeatmet wird anschließend durch die Gegenseite. „Bis zur äußersten Grenze“ verbindet Brahmānanda mit Zeichen wie Schweiß oder Zittern. Besonders das Ausatmen muss langsam bleiben, weil ein hastiger Recaka nach seiner Überlieferung die Körperkraft mindert.

Brahmānandas Jyotsnā - 19. Jh.
pūrya MBHDL2026 ] pītvā NS1882

avirodhataḥ MBHDL2026 ] atirodhataḥ NS1882
Kritischer Apparat
Inhaling thus through the one, through which it was expelled, and having restrained it there, till possible, it should be exhaled through the other, slowly and not forcibly.
Pancham Sinh - 1915
He should perform Puraka (inhalation) through the same nostril by which he performed Rechaka, and having restrained the breath to the utmost (till he is covered with perspiration or till his body shakes), should exhale it slowly, and never fast (as it will diminish the energy of the body).
Śrīnivāsa Iyangar - 1893
Durch diejenige Nâdî, durch welche man den Athem ausgestossen hat, ziehe man ihn ein, halte ihn gewaltsam (atirodhatas) an, und durch die andere Nâdî lasse man ihn langsam und nicht heftig wieder heraus.
Hermann Walter - 1893
Haṭha Pradīpikā 2.10
प्राणं चेदिडया पिबेन्नियमितं भूयो ऽन्यया रेचयेत्पीत्वा पिङ्गलया समीरणमलं बद्ध्वा त्यजेद्वामया |
prāṇaṃ ced iḍayā piben niyamitaṃ, bhūyo 'nyayā recayet; pītvā piṅgalayā samīraṇam alaṃ, baddhvā tyajed vāmayā | Analyse ▾ Analyse ▴
prāṇam
Akkusativ Singular
Substantiv Maskulin
den Atem
cet
Partikel
wenn, falls
iḍayā
Instrumentalis Singular
Substantiv Feminin
durch Iḍā, den linken Kanal
pibet
3. Person Singular Aktiv Optativ
Verbalwurzel
er soll trinken, einatmen
niyamitam
Akkusativ Singular Maskulin Partizip Perfekt Passiv
Präfix
Verbalwurzel
gezügelt, zurückgehalten
bhūyaḥ
Adverb
sodann, noch einmal
anyayā
Instrumentalis Singular Feminin
Adjektiv
durch die andere Seite
recayet
3. Person Singular Aktiv Optativ Causativ
Verbalwurzel
er soll ausatmen
pītvā
Absolutus
Verbalwurzel
nachdem er eingeatmet hat
piṅgalayā
Instrumentalis Singular
Substantiv Feminin
durch Piṅgalā, den rechten Kanal
samīraṇam
Akkusativ Singular
Substantiv Maskulin
den Wind, Atemstrom
alam
Adverb
ausreichend, genügend
baddhvā
Absolutus
Verbalwurzel
nachdem er gehalten hat
tyajet
3. Person Singular Aktiv Optativ
Verbalwurzel
er soll auslassen, ausatmen
vāmayā
Instrumentalis Singular Feminin
Adjektiv
durch die linke Seite
सूर्याचन्द्रमसोरनेन विधिना बिम्बद्वयं ध्यायतां शुद्धा नाडिगणा भवन्ति यमिनां मासत्रयादूर्ध्वतः ||10||
sūryā-candramasor anena vidhinā, bimba-dvayaṃ dhyāyatāṃ; śuddhā nāḍi-gaṇā bhavanti yamināṃ, māsa-trayād ūrdhvataḥ ||10|| Analyse ▾ Analyse ▴
sūrya
Dvandva-Kompositum
Substantiv Maskulin
Sonne
candramasoḥ
Genitiv Dual
Substantiv Maskulin
von Sonne und Mond
anena
Instrumentalis Singular Neutrum
Pronomen dem
mit dieser
vidhinā
Instrumentalis Singular
Substantiv Maskulin
nach der Vorschrift, Methode
bimba
Tatpuruṣa-Kompositum Genitiv
Substantiv Neutrum
Scheibe, Rund
dvayam
Akkusativ Singular
Substantiv Neutrum
Paar, Zweiheit
dhyāyatām
Genitiv Plural Maskulin Partizip Präsens Aktiv
Verbalwurzel
der Meditierenden
śuddhāḥ
Nominativ Plural Maskulin
Adjektiv
rein
nāḍi
Tatpuruṣa-Kompositum Genitiv
Substantiv Feminin
Nāḍī
gaṇāḥ
Nominativ Plural
Substantiv Maskulin
Gruppen
bhavanti
3. Person Plural Aktiv Präsens
Verbalwurzel
werden
yaminām
Genitiv Plural
Substantiv Maskulin
der Selbstgezügelten
māsa
Tatpuruṣa-Kompositum Genitiv
Substantiv Maskulin
Monate
trayāt
Ablativ Singular Neutrum
Zahlwort
nach drei
ūrdhvataḥ
Adverb
danach, von da an
Metrum: Śārdūlavikrīḍita
Wenn (cet) er den Atem (prāṇam | acc sg) durch Iḍā (iḍayā | ins sg) einatmet (pibet | 3p sg act opt), soll er den zurückgehaltenen Atem (niyamitam | acc sg m ppp) sodann (bhūyaḥ) durch die andere Seite (anyayā | ins sg f) ausatmen (recayet | 3p sg act opt caus). Nachdem er den Atemstrom (samīraṇam | acc sg) durch Piṅgalā (piṅgalayā | ins sg) eingeatmet (pītvā | abs) und ausreichend (alam) gehalten hat (baddhvā | abs), soll er ihn durch die linke Seite (vāmayā | ins sg f) auslassen (tyajet | 3p sg act opt). Bei den Selbstgezügelten (yaminām | gen pl), die nach dieser Methode (anena vidhinā | ins sg) das Paar der Scheiben (bimba-dvayam | acc sg) von Sonne und Mond (sūryā-candramasoḥ | gen du) meditieren (dhyāyatām | gen pl m pca), werden (bhavanti | 3p pl act pres) die Gruppen der Nāḍīs (nāḍi-gaṇāḥ | nom pl) nach drei Monaten (māsa-trayāt | abl sg n) rein (śuddhāḥ | nom pl m).
Dr. Ronald Steiner - 2026 - historisch wörtlich
Atme durch Iḍā ein und durch Piṅgalā aus, dann durch Piṅgalā ein und nach ausreichend langem Halten durch Iḍā aus. Wer dabei Sonne und Mond meditiert, reinigt mit dieser Wechselatmung innerhalb von drei Monaten die Nāḍīs.
Dr. Ronald Steiner - 2026 - moderner Transfer
alaṃ MBHDL2026 ] atho NS1882

bimbadvayaṃ dhyāyatāṃ MBHDL2026 ] abhyāsaṃ sadā tanvatāṃ NS1882
Kritischer Apparat
If the air be inhaled through the left nostril, it should be expelled again through the other, and filling it through the right nostril, confining it there, it should be expelled through the left nostril. By practising in this way, through the right and the left nostrils alternately, the whole of the collection of the nâdîs of the yamîs (practisers) becomes clean, i.e., free from impurities, after 3 months and over.
Pancham Sinh - 1915
Draw in the Prana by the Ida and exhale it by the Pingala; again draw in through the Pingala, and having retained it as long as you can, exhale it through the Ida. The Yogi who has perfected himself in Yama, by practising Pranayama through the right and left, gets his Nadis purified in not less than three months.
Śrīnivāsa Iyangar - 1893
Wenn man den Athem durch die Idâ eingezogen hat, so halte man ihn an und lasse ihn durch die Pingala wieder heraus; und wenn man den Athem durch Pingala eingezogen hat, so lasse man ihn nach dem Anhalten durch die linke (d. h. die Ida) wieder heraus. Nach drei Monaten ist das Nâdîsystem derjenigen Yogin gereinigt, welche nach dieser Regel die Uebung von Surya und Candra beständig ausführen.
Hermann Walter - 1893

Mit AYI Free weitermachen

Illustrationen: KI-generiert.

Editor:innen

Dr. Ronald Steiner

Aus Ulm

Dr. Ronald Steiner, der „Yoga Doc“, begründete die AYI Methode: traditioneller Ashtanga, moderne Yogatherapie und lebendige Philosophie – als persönliche Praxis von sportlich-akrobatisch bis meditativ-therapeutisch. Er... mehr ›

Nachrichten und Bewertungen
0 Nachrichten

Bitte melde Dich an, um eine Nachricht zu schreiben. Hier gehts zum Login

Noch keine Nachrichten.