vac वच् – sprechen; sagen; nennen; berichten; lehren
Verbalwurzel · Verb
Wörterbuchquellen
AYI Wörterbuch Verbalwurzel
sprechen; sagen; nennen; berichten; lehren
Cappeller 1891 Verb
Originaltext · Englisch · Verb
vac vívakti vakti ·v pp. uktá (q.v.) say, speak, tell (2 acc. or dat. gen. of pers. & acc. of th.); name, call (2 acc., M. refl. 2 nom.); reproach, censure, blame (acc.); w. punar repeat or reply. P. ucyáte be called, pass for (nom.). C. vācayati, °te cause to say, speak etc. (2 acc.); read, recite; agree, promise. D. vivakṣati, (°te), pp. vivakṣita wish to say, speak, etc.; P. be meant or in question. -- accha call near, salute, invite. adhi speak in favour of, intercede for (dat.). anu recite (prayers etc.) for (gen. or dat.), teach, communicate; M. say after (the teacher) i.e. learn, study. C. cause to recite; read. abhyanu say with regard to something; describe in words. abhi = prec., also i.g. say, tell (2 acc.). ā address, invoke. upa exhort, impel. nis speak out, explain, derive (g.); speak off i.e. drive away with words. pra tell forth, proclaim, praise, mention, teach, communicate to (dat. or gen.); declare to be, name (2 acc.); betray, denounce, deliver, surrender. paripra scold, reproach. pratipra indicate, denounce. saṃpra declare (together), announce, indicate. prati announce, commend (M.); answer, return (2 acc.); refute. vi announce, proclaim, explain, decide; M. contend for, quarrel about (loc.). sam proclaim, communicate; say (together) to (acc. ±prati); M. converse, talk together. -- Cf. ánukta, anūcāná, nirukta, prátyukta (sic!), prokta.
Monier-Williams 1872 Verb
Originaltext · Englisch · Verb
vac vac, cl. 2. P. (in the non-conjuga- tional tenses also A.), vakti (1st sing. vacmi, &c., see Gram. 650; Ved. also cl. 3. P. vivakti, 1st sing. vivakmi, as if fr. a form vak; said to be also cl. 1. P. vacati), uvāca (Ved. [pra]- vavāca, Ṛg-veda I. 67, 4), uce (2nd sing. ūciṣe, Ved. [pra]vavakṣe), vakṣyati, -te, avocat, avocata (other anomalous forms fr. the base voc are vocasi, vocanti, vocāma, voces, vocema, &c., voca, vocatu, voce, vocanta, voceya, voce- mahi), vaktum (Ved. vaktave, vaktos), to say, speak, (punar vac, to speak again, answer, reply); to tell, declare, utter, (sometimes with a double acc., e. g. tam idaṃ vākyam uvāca, he spoke this speech to him); to mention, describe; to call, name; to recite, repeat; to announce, proclaim, publish; to speak ill of, revile (with acc.): Pass. ucyate, Aor. avāci, to be said or spoken; to be spoken about; to be told; to be admonished; to be called or named, &c.; to be regarded as, pass for: Caus. vācayati, -yitum, Aor. avīvacat, to cause to say or speak, order to speak; to cause to be recited, cause (anything written) to be uttered or pronounced, to read; to say, tell, declare; to promise: Desid. vivakṣati, &c., to desire to say or speak, &c.: Pass. of Desid. vivakṣyate; [cf. Gr. ἐπ (for ϝεπ for ϝεκ) in εἶπ-ο-ν, ἔπ-ος, ὄψ, ὄσσα, ἐν-οπ-ή, θεό-προπος, πέπρωται: Lat. vŏc-are, vox, vôc-is, in-vī-tare, con-viciu-m; Old Germ. wah-an, ga- wah-anian, gi-wah-t: Mod. Germ. er-wähnen: Old Pruss. en-wack-e-mai, ‘we invoke;’ en-wacke: Hib. faighim, ‘I speak, talk;’ faigh, ‘a prophet;’ faighle, faighleadh, ‘words, talk.’]
Petersburger 1855 Verb
Originaltext · Deutsch · Verb
vac , vivakti ved. (Schol. zu P. 2,4,76. P. 7,4,78), vivakmi ṚV. 1,167,7. ṚV. 3,57,4. ṚV. 7,67,1. vivaktana; später vakti (paribhāṣaṇe) DHĀTUP. 24,55. VOP. 8,91. zu belegen nur der sg. des praes.: vakti, vakṣi, vacmi; SIDDH. K. 131,a,11. fg. werden noch vaktas, vagdhi, vacyāt und ucyāt aufgeführt. perf. uvāca (pra vavāca ṚV. 1,67,8), uvaktha, ūcima, ūcus P. 6,1,15. P. 6,1,17. VOP. 8,124. VOP. 9,25. ūce VOP. 9,56. ūciṣe (pra vavakṣé ṚV. 7,100,6), ūcivaṃs*⁾; aor. avocat P. 3,1,52. P. 7,4,20. VOP. 8,91. VOP. 8,125. VOP. 9,56. vocasi BHĀG. P. 9,14,12. vocanti BHĀG. P. 3,14,21. pravocant partic. BHĀG. P. 4,6,37. vocāma, voces, vocema u. s. w., voca, vocatu, vocata, avocata, avocathās, voce, vocanta, voceya, vocemahi; vakṣyati Kār. BHĀG. P. 2 aus SIDDH. K._zu_P. 7,2,10. vakṣyate, avakṣyat NIR. 5,7. vaktā (s. vaktar); infin. vaktum, váktave ṚV. 7,31,5. váktos ŚAT. BR. 1,5,2,10. pravā́ce; uktvā́, ucya MBH. 8,4574. pass. ucyáte, ucyāntai P. 3,4,96, Sch. avāci, uktá. *⁾ dat. ūcúṣe glauben wir zu uc ziehen zu müssen nicht bloss in der dort bereits angeführten, sondern auch in folgender Stelle: tadū̱cuṣe̱ mānùṣe̱mā yu̱gānì kī̱rtenyàṃ ma̱ghavā̱ nāma̱ bibhràt welchen der dazu Gewöhnte d. h. Geübte preisen soll durch die Generationen hin ṚV. 1,103,4.; 1〉 sagen, sprechen; nennen; hersagen, ansagen, verkünden: āsyà jā̱nanto̱ nāmà cidvivaktana ṚV. 1,156,3. ṚV. 1,166,1. sa̱tyamū̀cu̱rnarà e̱vā hi ca̱kruḥ ṚV. 4,33,6. yā̱dṛge̱va dadṛ̀śe tā̱dṛgùcyate ṚV. 5,44,6. pi̱taràṃ ru̱draṃ vòcanta ṚV. 52,16. ṚV. 6,55,4. va̱kṣyantī̱vedā gànīganti̱ karṇàm ṚV. 75,3. ṚV. 7,82,2. ṚV. 87,4. mā tvā̀ vocannarā̱dhasa̱ṃ janā̀saḥ AV. 5,11,7. AV. 7,83,2. grāvā̱ yatrà madhu̱ṣudu̱cyatè bṛ̱hat wo lauter Ruf erschallt ṚV. 10,64,15. ṚV. 10,11,6. mantràm ṚV. 1,40,6. de̱vajùṣṭocyate bhā̱mine̱ gīḥ ṚV. 1,77,1. namàḥ ṚV. 1,51,14. ṛ̱tam ṚV. 4,5,11. sto̱tram ṚV. 6,34,5. ṚV. 7,68,4. ṚV. 9,97,7. yadu̱vakthānṛ̀taṃ ji̱hvayā̀ AV. 1,10,3. taṃ haitam (udgītham) — udaraśāṇḍilyāyoktvā CHĀND. UP. 1,9,3. mit doppeltem acc.: a̱gniṃ ma̱hāmàvocāma suvṛ̱ktim ṚV. 10,80,7. iti mā bhagavānavocat hat mir gesagt CHĀND. UP. 1,11,4. brūyāditi voceriti vā ŚAT. BR. 4,5,8,10. ŚAT. BR. 11,8,4,2. du̱rge vai hantā̀vocathāḥ du hast dich genannt oder von dir gesagt TS. 6,2,4,2. TS. 6,2,4,3. atha nu kimanuśiṣṭo 'vocathāḥ wie konntest du dich für unterrichtet ausgeben? CHĀND. UP. 5,3,4. — vairāgyādiva vakṣi Spr. 3890. vacmi Spr. 3739. vakti sāmarṣam Spr. 1873. KATHĀS. 4,77. Z. d. d. m. G. 14,570,13. vāguvācāśarīriṇī R. 1,1,81. VET. in LA. (III) 9,15. parasparamathocatuḥ MBH. 1,7725. ityūce PRAB. 56,7. BHĀG. P. 9,14,11. ityūcire RĀJA-TAR. 1,166. LA. (III) 90,20. ityūcivān KATHĀS. 18,55. KATHĀS. 27,30. avocam R. 4,9,13. PRAB. 105,19. maivaṃ vocaḥ nach iti cet so sollst du nicht reden so v. a. eine solche Behauptung wäre unrichtig SARVADARŚANAS. 7,15. SARVADARŚANAS. 105,9. SARVADARŚANAS. 127,7. SARVADARŚANAS. 164,3. ityavocata KATHĀS. 32,26. vakṣyāmi R. 1,1,9. ŚĀK. 22,21. vakṣye MBH. 13,1119. R. 1,64,18. kimatha cocyate pass. impers. KATHĀS. 18,308. aṃvoci desgl. DAŚAK. 10,2. vaktum AK. 3,1,38. vaktukāma SUŚR. 1,115,20. vaktumanas PAÑCAT. 77,2. uktavant MBH. 3,2726. KATHĀS. 18,272. KATHĀS. 18,349. KATHĀS. 40,6. punaruvāca antwortete HIT. 8,6. — anukūlaṃ tathā vacmi MBH. 3,14025. satyaṃ janā vacmi Spr. 3127. KATHĀS. 18,373. vakti na sve cchayā kiṃcit Spr. 410. māsmatsakāśe paruṣāṇyavocaḥ MBH. 3,15689. priyāṇi vakti VARĀH. BṚH. S. 78,5. uktvānṛtāni M. 4,145. deśadharmān u. s. w. śāstre 'sminnuktavānmanuḥ M. 1,118. fg. M. 9,1. MBH. 2,1769. R. 2,30,4. R. 2,90,16. ŚĀK. 59. RĀJA-TAR. 5,62. bahūnāṃ mataṃ vakṣye VARĀH. BṚH. S. 9,7. VARĀH. BṚH. S. 11,28. VARĀH. BṚH. S. 21,5. MBH. 14,1559. R. 1,58,19. RAGH. 1,9. BHĀG. P. 1,7,12. BHĀG. P. 3,28,1. PAÑCAT. 37,25. PAÑCAT. 77,14. uvāca vacaḥ RAGH. 3,25. ka evaṃ vakṣyate vākyam R. 5,64,19. anītirṛṣyaśṛṅgasya vistareṇa tvayocyatām R. 1,8,29. HIT. 43,14. yo vā aṅgirasāṃ sattre dvitīyamaharūcivān berichten über BHĀG. P. 9,3,1. kathāṃ vaktuṃ pracakrame KATHĀS. 21,53. śvaḥ puṣyayogaṃ niyataṃ vakṣyante verkünden R. GORR. 2,3,21. aindryāṃ diśi śāntāyāṃ viruvannṛṣasaṃśritāgamaṃ vakti (ein Vogel) VARĀH. BṚH. S. 87,1. na tu vaktuṃ samartho 'haṃ svayamevātmano guṇān R. 4,7,5. tāsāṃ rūpaṃ bhārata nota śakyam — vaktum beschreiben, in Worte fassen MBH. 5,7207. vacmyatra tūlikam erzählen von KATHĀS. 61,28. vakti na ca praśnamekamapi pṛṣṭaḥ beantworten VARĀH. BṚH. S. 2,1. saṃyogādirdvirucyate wird zwei Mal ausgesprochen d. i. verdoppelt VS. PRĀT. 4,97. punarucyate wird wiederholt KULL._zu_M. 4,32. pass. genannt werden, heissen, gelten für: etaddvādaśasāhasraṃ devānāṃ yugamucyate M. 1,71. M. 1,77. M. 1,79. M. 1,86. BHAG. 2,25. P. 4,2,10, Sch. vāntāśītyucyate budhaiḥ M. 3,109. MBH. 3,16670. ŚĀK. 67,23. P. 6,2,66, Sch. statt des nom. auch der loc.: kṣetre vāraṭamucyate TRIK. 2,9,2. gelten: eṣāmanyatamābhāve divyānyatamamucyate YĀJÑ. 2,22. — erzählen von, mit abl. st. acc.: duhituḥ śailarājasya jyeṣṭhāyā vaktumarhasi R. 1,37,2. — hūṃkāraṃ brāhmaṇasyoktvā tvaṃkāraṃ ca garīyasaḥ sagen zu M. 11,204. dharmasya paramaṃ guhyaṃ mamedaṃ sarvamuktavān hat mir verkündet M. 12,117. M. 1,2. yāni yāni ca karmāṇi tasya vakṣyāmahe vayam angeben MBH. 4,18. RĀJA-TAR. 4,344. saṃkṣepeṇaiva te vakṣye yanmāṃ pṛcchasi HARIV. 876. sā snuṣāyai tadavocata KATHĀS. 19,34. — sa tānuvāca der sprach zu ihnen M. 5,3. MBH. 2,505. MBH. 3,2491. MBH. 5,5956. HARIV. 8833. R. 1,4,14. R. 2,40,11. R. 2,40,45. RAGH. 2,59. RAGH. 3,43. ŚĀK. 13,22. ŚĀK. 30,13. vaktuṃ dhīrastanitavacanairmāninīṃ prakramethāḥ MEGH. 96. Spr. 632. VARĀH. BṚH. S. 43,1. KATHĀS. 18,206. KATHĀS. 23,29. KATHĀS. 26,181. KATHĀS. 43,98. KATHĀS. 46,203. Verz. d. Oxf. H. 255,a,24. PAÑCAT. 5,1. madvacanāducyatāṃ sārathiḥ . sabāṇāsanaṃ rathamupasthāpayeti ŚĀK. 28,18. ŚĀK. 59,15. VIKR. 81,5. acc. mit prati statt des einfachen acc.: kayāpi saṃnihitapra cchannakāmukaṃ pratyucyate SĀH. D. 20,15. taṃ pratyuktavatī PAÑCAT. 186,1. — idamūcurmahātmānam sprachen dieses zu — M. 5,1. BHAG. 2,1. MBH. 1,3901. MBH. 1,5964. MBH. 3,2142. MBH. 3,2243. MBH. 3,2827. MBH. 5,6082. MBH. 5,7394. MBH. 7,6398. R. 1,1,80. R. 1,60,23. R. GORR. 2,57,19. RAGH. 11,91. PAÑCAT. ed. orn. 2,5. tenocyamānaḥ — hetumadvacaḥ R. 3,53,20. — ukta a〉 gesagt, gesprochen, besprochen, erwähnt AK. 3,2,57. yathoktaṃ purastāt ĀŚV. GṚHY. 1,23,1. taduktam KĀTY. ŚR. 4,3,14. uktaṃ ca yataḥ PAÑCAT. 32,12. PAÑCAT. 68,1. VET. in LA. (III) 2,11. KATHĀS. 4,65. anupraharetyukte KĀTY. ŚR. 5,9,29. śaṃyorukte ŚĀṄKH. ŚR. 5,20,7. evamukte naiṣadhena MBH. 3,2137. BHĀG. P. 6,1,37. anuktenāpi auch wenn es nicht gesagt worden wäre R. 3,14,21. ardhoktena VIKR. 29,19. āmreḍitaṃ dvistriruktam AK. 1,1,5,12. anṛtaṃ noktapūrvaṃ me R. 1,58,19. R. 4,6,22. etaduktaṃ dvijānāṃ bhakṣyābhakṣyamaśeṣataḥ M. 5,26. vedoktamāyuḥ M. 1,84. KĀTY. ŚR. 18,6,7. bhasmanādbhirmṛdā caiva śuddhiruktā manīṣibhiḥ angegeben, gelehrt M. 5,111. uktavipreṣu erwähnt, genannt M. 3,111. AK. 1,2,3,43. VARĀH. BṚH. S. 48,58. P. 1,1,32, Sch. tasmānmedhyatamaṃ tvasya mukhamuktaṃ svayaṃbhuvā erklärt für M. 1,92. M. 2,230. ukto bhavati yaḥ pūrvaṃ guṇavāniti saṃsadi Spr. 1854, v. l. śvā sārameya uktaḥ genannt VARĀH. BṚH. S. 88,9. ukto 'laṃkaraṇī besprochen KATHĀS. 61,28. raktotpalena rājā mantrī nīlotpalenoktaḥ gemeint VARĀH. BṚH. S. 29,9. n. Wort, Rede AV. 1,30,2. ṚV. 10,27,10. ṚV. 10,125,4. pratikūloktaiḥ Spr. 1525. — b〉 angeredet, zu dem gesagt worden ist: sa hendreṇa ukta āsa ihm war von Indra gesagt worden ŚAT. BR. 14,1,1,19. AV. 12,1,55. M. 1,60. M. 2,193. dehītyuktasya saṃsadi M. 8,52. MBH. 1,6179. MBH. 3,2102. R. 1,8,5. ŚĀK. 35. mit acc.: ityuktā sindhurājena vākyaṃ hṛdayakampanam MBH. 3,15636. vijayamuktastaiḥ R. 2,71,30. Spr. 1724, v. l. KATHĀS. 18,247. arthyukta aufgefordert von M. 8,62. anukta unaufgefordert KATHĀS. 18,117. — 2〉 Jmd Vorwürfe machen, seinen Unwillen gegen Jmd aussprechen; mit acc. der Person HARIV. 5268. R. 3,67,20. R. 3,67,22. R. 4,19,21. — Vgl. anukta, ukta fgg., durukta, punarukta, punarukti. — caus. vācayati 1〉 zu sagen —, zu sprechen veranlassen, sagen —, hersagen —, aussprechen lassen PĀR. GṚHY. 2,2. vācyamāno 'pi na brūte BHĀG. P. 3,30,18. yatavācaṃ vācayanti tāḍayanti na vakti cet BHĀG. P. 11,23,36. ena̱mapāṃ śāntiṃ vācayati AIT. BR. 8,6. ŚAT. BR. 3,1,3,24. ŚAT. BR. 3,3,1,11. ŚAT. BR. 5,1,5,17. KAUŚ. 10. KAUŚ. 11. KAUŚ. 17. KAUŚ. 43. brāhmaṇānbhojayitvā vedasamāptiṃ vācayīta für sich erklären lassen ĀŚV. GṚHY. 1,22,18. ĀŚV. GṚHY. 2,9,9. svastyayanam ĀŚV. GṚHY. 3,13. ĀŚV. GṚHY. 4,6,19. vācayāmāsa rāmasya vane svastyayanakriyām R. 2,25,28. brāhmaṇānsvasti vācayet AV. PARIŚ._in_Ind. St. 9,19, N. 1. brāhmaṇānsvastivācya MBH. 1,6976. MBH. 1,7936. MBH. 15,51. R. 2,25,28. svastivāciteṣu brāhmaṇeṣu MBH. 3,13313. vācayitvā puṇyāham MBH. 2,1240. dvijātīnvācya puṇyāhaṃ svasti caiva MBH. 5,7100. maṅgalam BHĀG. P. 1,12,13. BHĀG. P. 10,53,10. āśiṣaḥ BHĀG. P. 6,14,33. āśiṣaṃ vācyamāno gururāśiṣaṃ prayuṅkte P. 8,2,83, Sch. vācayitvā tataḥ svasti prayuktāśīrdvijātibhiḥ R. 6,19,47. mit Ergänzung von svasti oder eines ähnlichen acc. YĀJÑ. 1,243 (vācyatām impers.). vācayitvā dvijaśreṣṭhān MBH. 3,788. MBH. 3,16644. MBH. 8,391. MBH. 14,2037. R. 2,6,7 (R. 2,5,7 GORR.). MĀRK. P. 37,21. Verz. d. Oxf. H. 31,a,11. Verz. d. Oxf. H. 31,a,15. BHAṬṬ. 17,1. — 2〉 (etwas Geschriebenes reden lassen) lesen HARIV. 1. HARIV. 16161. MṚCCH. 42,5. ŚĀK. 17,4, v. l. ŚĀK. 37,15. VIKR. 26,7. MĀLAV. 70,21. KATHĀS. 5,69. KATHĀS. 8,19. KATHĀS. 42,93. KATHĀS. 44,158. KATHĀS. 44,161. KATHĀS. 56,90. KATHĀS. 65,178. KATHĀS. 102,134. KATHĀS. 124,98. fg. RĀJA-TAR. 2,89. RĀJA-TAR. 3,208. RĀJA-TAR. 3,235. RĀJA-TAR. 3,372. RĀJA-TAR. 3,523. RĀJA-TAR. 4,576. RĀJA-TAR. 6,30. RĀJA-TAR. 6,38. MĀRK. P. 37,22. PRAB. 33,11. PRAB. 49,8. Verz. d. Oxf. H. 12,a,2 v. u. padaṃ mithyā vācayati P. 1,3,71, Sch. — 3〉 sagen, berichten DHĀTUP. 34,35 (paribhāṣaṇe, v. l. saṃdeśe). kathanīyamavovacat BHAṬṬ. 6,46. — 4〉 zusagen, versprechen: snātakānāṃ sahasrasya svarṇaniṣkānavācayat (atho dadau ed. Bomb.) MBH. 7,4352. — desid. 1〉 zu sprechen —, herzusagen —, zu verkündigen beabsichtigen: taṃ vivakṣantamālakṣya MBH. 3,12609. MBH. 4,924. R. 4,27,10. BHĀG. P. 4,9,4. punarvivakṣanpadam ṚV. PRĀT. 11,22. ṚV. PRĀT. 14,29. vivakṣatā doṣam KUMĀRAS. 5,81. PAÑCAR. 3,7,3. BHĀG. P. 1,5,14. vivakṣamāṇo bhagavadvibhūtīḥ BHĀG. P. 3,8,8. vivakṣitaṃ hyanuktamanutāpaṃ janayati ŚĀK. 38,7. MĀLAV. 21,21. BHAṬṬ. 8,17. brūhi yatte vivakṣitam MBH. 5,2585. MBH. 5,7481. R. 1,55,14 (R. 1,56,14 GORR.). vivakṣitārthaṃ me brūhi R. 7,59,2,2. vaco vivakṣitam RĀJA-TAR. 5,481. — 2〉 pass. gemeint sein: śabdānuśāsanaśabdena ca pāṇinipraṇītaṃ vyākaraṇaśāstraṃ vivakṣyate SARVADARŚANAS. 135,10. fg. SARVADARŚANAS. 87,11. ŚAṂK._zu_BṚH. ĀR. UP. S. 81. vivakṣita was man im Sinne hat, gemeint, beabsichtigt: śīghramuktvā yathākāmaṃ yatte kāryaṃ vivakṣitam MBH. 4,522. R. 5,15,2. mantraṃ cakrurvivakṣitam MBH. 6,1405. na me māyā vivakṣitā MBH. 12,3314. viditaṃ mama rājendra yatte hṛdi vivakṣi̱tam MBH. 15,781. ŚAṂK._zu_BṚH. ĀR. UP. S. 268. KULL._zu_M. 7,33. M. 8,317. SARVADARŚANAS. 116,20. SARVADARŚANAS. 127,4. SARVADARŚANAS. 127,10. SARVADARŚANAS. 136,7. Schol. zu P. 1,4,54. P. 2,4,49. P. 5,1,12. Schol. zu KAP. 1,93. avivakṣita nicht ausdrücklich gemeint: apādānādiviśeṣakathābhiravivakṣitaṃ kārakaṃ karmasaṃjñaṃ syāt Schol. zu P. 1,4,51. was nicht zu urgiren ist, unwesentlich, worauf es nicht weiter ankommt ŚAṂK._zu_CHĀND. UP. S. 30. Schol. zu P. 1,3,20. P. 2,3,65. P. 3,2,109. SĀH. D. 9,17. Comm. zu NYĀYAS. 1,53. vivakṣitatva n. das Gemeintsein ŚAṂK._zu_BṚH. ĀR. UP. S. 268. SARVADARŚANAS. 105,10. akārasya vivakṣitatvāt so v. a. weil das a wesentlich ist, in bestimmter Absicht gebraucht worden ist Schol. zu P. 3,2,61. — 3〉 vivakṣita in naher Beziehung zu Jmd stehend, zu Jmd haltend: tatastānbhedayitvā tu parasparavivakṣitān (= voḍhumiṣṭān NĪLAK.) MBH. 12,3312. tamājñāya pratyanīkavivakṣitam (pratyanīkā devāste vivakṣitā jayaṃ prāpaṇīyā ityabhipretaṃ yasya tathābhūtaṃ jñātvā pratyanīkānāṃ vivakṣitamiti vā Comm.) BHĀG. P. 9,18,26. vivakṣitāṃśca dviradendramukhyāṃsturaṃgamānapi so v. a. Lieblingselephanten und Lieblingspferde KĀM. NĪTIS. 15,48. — Vgl. vivakṣā fg. — accha herbeirufen, begrüssen, einladen: acchā̀ voceya va̱sutā̀tima̱gneḥ ṚV. 1,122,5. acchā̀ de̱vām̐ ū̀ciṣe ṚV. 3,22,3. acchā̀ vivakmi̱ rodàsī ṚV. 57,4. ṚV. 4,1,19. ṚV. 6,2,11. ṚV. 51,3. acchā̀ sū̱nu̱rna pi̱tarā̀ vivakmi ṚV. 7,67,1. ṚV. 7,72,3. ṚV. 8,64,2. — Vgl. acchāvāka, acchokti. — ati 1〉 Jmd tadeln, Jmd Vorwürfe machen: yathā māṃ nātivocanti (nātiro˚ ed. BURN.) BHĀG. P. ed. Bomb. 3,14,21. — 2〉 Jmd über die Gebühr tadeln oder loben: yo nātyuktaḥ prāha rūkṣaṃ priyaṃ vā Spr. 4906. — Vgl. ativaktar (auch in den Nachträgen), atyukta, atyukti. — adhi sprechen —, hilfreich eintreten für (dat.): adhì vocā̱ nu sùnva̱te ṚV. 1,132,1. ṚV. 2,27,6. ṚV. 7,83,2. ṚV. 8,20,26. te nàstrādhva̱ṃ tè 'vata̱ ta ù no̱ adhì vocata ṚV. 30,3. ṚV. 48,14. ṚV. 56,6. ṚV. 10,63,11. VS. 6,33. adhyàvocadadhiva̱ktā pràtha̱mo daivyò bhi̱ṣak. VS. 16,5. — Vgl. adhivaktar, adhivāka. — anu 1〉 aufsagen (Opfergebete u. s. w.) für Jmd (dat. gen.), die Opfereinladung an Jmd richten: da̱dha̱nve vā̱ yadī̱manu̱ voca̱dbrahmā̀ṇi ṚV. 2,5,3. AIT. BR. 1,12. fg. prajāpatau vai svayaṃ hotari prātaranuvākamanuvakṣyatyubhaye devāsurā yajñamupāvasannasmabhyamanuvakṣyatyasmabhyamiti sa vai devebhya evānvabravīt AIT. BR. 2,15. AIT. BR. 5,34. AIT. BR. 3,45. AIT. BR. 6,35. TS. 1,6,10,4. TBR. 3,3,8,6. ŚAT. BR. 1,5,1,16. ṛcam ŚAT. BR. 6,2,27. ŚAT. BR. 3,9,3,7. anvevaitaducyate nettu hūyate ŚAT. BR. 3,1,4,8. ĀŚV. ŚR. 1,2,1. yeṣāṃ dvijānāṃ sāvitrī nānūcyeta yathāvidhi M. 11,191. — 2〉 Jmd (acc.) mit einem Spruche ansprechen: anūkta KAUŚ. 47. fg. — 3〉 Jmd Etwas aufsagen so v. a. lehren, mittheilen ŚAT. BR. 2,3,1,31. BHĀG. P. 1,5,30. anūcyatāṃ tāta svadhītaṃ kiṃciduttamam BHĀG. P. 7,5,22. — 4〉 med. nachsagen (dem Lehrer u. s. w.) so v. a. lernen, studiren: yo brā̀hma̱ṇo vi̱dyāma̱nūcya̱ na vi̱rocèta TS. 2,1,2,8. ananūcya CHĀND. UP. 6,1,1. e̱tadvā e̱taistri̱bhirāyùrbhi̱ranvàvocathāḥ . athà ta̱ itàra̱danànūktam TBR. 3,10,11,4. parovaraṃ yajño 'nūcyate ŚAT. BR. 1,6,2,4. ŚAT. BR. 2,4,4,4. ŚAT. BR. 6,1,1,8. araṇye 'nūcyamānatvādāraṇyakam ŚAṂK._zu_BṚH. ĀR. UP. S. 3. auch act. in dieser Bed.: brahmānūcuḥ BHĀG. P. 3,33,7. anūcāná (s. auch bes.) der da studirt, Studirter, Gelehrter VOP. 26,132. VOP. 26,135. AIT. BR. 2,2. ŚAT. BR. 10,6,1,3. ŚAT. BR. 11,4,1,8. anūcānartvij KĀTY. ŚR. 7,1,18. KUMĀRAS. 6,15. anūkta (s. auch bes.) studirt, gelernt ĀŚV. GṚHY. 1,22,15. mayā yathānūktamavādi te hareḥ kṛtāvatārasya sumitra ceṃṣṭitam so v. a. wie es von mir gehört wurde BHĀG. P. 3,19,32. — 5〉 beistimmen, Recht geben: prajāpatirmanasa evānūvāca ŚAT. BR. 1,4,5,11. — 6〉 nennen: manunā harirityanūktaḥ BHĀG. P. 2,7,2. — Vgl. anuvaktavya, anuvacana, anuvāka, anuvākyā fg., anūkta fg., anūcāna, 1. anūcya. — caus. 1〉 Jmd die Formel oder Einladung für — aussprechen lassen KĀTY. ŚR. 4,4,15. agnaye KĀTY. ŚR. 5,2,1. yūpāya KĀTY. ŚR. 6,3,1. vāyave KĀTY. ŚR. 9,9,14. mit gen. der Sache wozu KĀTY. ŚR. 6. — 2〉 einladen lassen auf, — zu Etwas (dat.): stokebhyaḥ KĀTY. ŚR. 6,6,18. somāya KĀTY. ŚR. 7,9,15. KĀTY. ŚR. 8,4,1. KĀTY. ŚR. 26,6,21. — 3〉 lesen ŚĀK. 17,4. ŚĀK. 90,18. VIKR. 26,3. MĀLAV. 8,13. KATHĀS. 74,273. KATHĀS. 76,22. — Vgl. anuvācana. — desid. med. zu lernen sich anschicken ŚAT. BR. 4,6,7,2. — abhyanu in Hinblick auf —, in Beziehung auf —, über Etwas sagen, Etwas mit Worten bezeichnen: tadetadṛṣiḥ paśyannabhyanūvāca AIT. BR. 2,33. AIT. BR. 3,12. AIT. BR. 3,20. AIT. BR. 8,6. yāṃ devatāmṛgabhyanūktā ŚAT. BR. 6,5,1,2. paśūnevaitadabhyanūktam ŚAT. BR. 1,4,1,9. ŚAT. BR. 1,4,1,24. ŚAT. BR. 1,3,3,10. ŚAT. BR. 1,7,4,4. ŚAT. BR. 2,3,3,6. ŚAT. BR. 2,5,1,4. ŚAT. BR. 2,3,3,5. ŚAT. BR. 3,4,2,7. ŚAT. BR. 4,1,3,17. ŚAT. BR. 4,5,3,3. ŚAT. BR. 4,6,1,10. iti saṃprati diśo 'bhyanūcyante ŚAT. BR. 8,1,4,2. ŚAT. BR. 13,5,4,5. CHĀND. UP. 3,12,5. — apa s. apavaktar, apavācana. — abhi 1〉 = abhyanuvac; nur das partic. abhyukta zu belegen. tadeṣa śloko 'bhyuktaḥ ŚAT. BR. 7,5,1,21. ŚAT. BR. 7,5,2,52. ŚAT. BR. 8,6,2,19. yajuṣābhyuktam ŚAT. BR. 10,2,6,19. ṛṣiṇā ŚAT. BR. 10,1,1,10. ṛcā ŚAT. BR. 14,7,2,28. MUṆḌ. UP. 3,2,10. WEBER, RĀMAT. UP. 357. ślokena KAUṢ. UP. 1,6. hiraṇyayīti vā abhyuktā ŚAT. BR. 6,3,1,42. — 2〉 Etwas zu Jmd sagen, mit dopp. acc.: idaṃ tu tvāṃ kururājo 'bhyuvāca MBH. 2,1998. MBH. 3,560. MBH. 3,8709. MBH. 7,4230. R. GORR. 2,51,8. iti rāmo 'bhyuvāca tān R. GORR. 1,31,15. MBH. 4,1662. MBH. 8,3530. BHĀG. P. 4,17,9. Jmd für Etwas erklären: bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca mārkaṇḍeyo 'bhyuvāca ha . yajñaṃ tvāṃ caiva yajñānāṃ tapaśca tapasāmapi .. (so die ed. Bomb.) MBH. 6,3039. — ā Jmd anreden, Jmd zurufen: ā vā̀ṃ voce vi̱dathèṣu̱ pra̱yàsvān ṚV. 7,73,2. indrā̀ya brahmā̱ṇyoktā̀ ṚV. 1,63,9. ŚĀṄKH. BR. 7,4. — ud s. udvācana. — upa zusprechen, ermuntern, antreiben: yannàma̱syantà upa̱vocànta̱ bhṛgàvaḥ ṚV. 1,127,7. upa̱ yadvocè adhva̱rasya̱ hotā̀ ṚV. 5,49,4. ta̱nū̱pānàṃ pari̱pānàṃ kṛṇvā̱nā yadùpoci̱re AV. 5,8,6. — Vgl. upavaktar, upavāka fgg. — ni 1〉 reden, sprechen: nyavocat BHĀG. P. 3,17,29. — 2〉 schmähen: duryodhanaṃ naikṛtikaṃ nyavocat MBH. 9,3320. — Vgl. nivacana, nivāku. — caus. schmähen VYUTP. 73. — nis 1〉 aussprechen, mit Worten bezeichnen, ausdrücklich nennen, erklären: yatprathame pade devatā nirucyate AIT. BR. 4,29. aniruktāṃ devatāṃ niravocat ŚAT. BR. 10,3,5,15. NIR. 10,5. tasmātsatyaṃ nirucyatām MBH. 3,16892. nāmadheyāni lokeṣu bahūnyasya yathārthavat . nirucyante mahattvācca vibhutvācca karmaṇastathā .. MBH. 7,9611. MBH. 13,7523. MBH. 12,236. śṛṇu putra yathā hyeṣa puruṣaḥ śāśvato 'vyayaḥ . akṣayaścāprameyaśca sarvagaśca nirucyate .. MBH. 3,13740. yādavā yadunā cāgre nirucyante ca haihayāḥ HARIV. 1898. vedā nirvaktumakṣamāḥ PAÑCAR. 1,12,38. (yaḥ) nirucyamāna praśnaṃ necchet (der) eine an ihn gerichtete Frage nicht beantworten will M. 8,55. vidirjñāne nirucyate die Wurzel vid wird durch jñāna erklärt KĀM. NĪTIS. 2,17. Verz. d. Oxf. H. 4,a, No. 30. māṃsāttu medaso janma medaso 'sthi nirucyate die Knochen werden vom Fette abgeleitet HARIV. 2179. nirukta ausgesprochen, in Worte gefasst, erklärt; deutlich gesprochen (Gegens. upāṃśu): niruktamenaḥ kanīyo bhavati ŚAT. BR. 2,5,2,20. aniruktaḥ prajāpatiḥ ŚAT. BR. 14,2,2,21. TAITT. UP. 2,6. TAITT. UP. 2,7. ayameva svārtho bhagavatyā viṣṇubhaktyā svāmino niruktaḥ PRAB. 104,18. BHĀG. P. 5,12,9. BHĀG. P. 5,19,20. BHĀG. P. 6,4,28. fg. nānyattvadastyapi manovacasā niruktam BHĀG. P. 7,9,48. BHĀG. P. 8,5,26. akṣauhiṇī tu paryāyairniruktā ca varūthinī MBH. 5,5267. BHĀG. P. 7,14,34. yanniruktaṃ nidhanamupeyuḥ PAÑCAV. BR. 17,1,8. PAÑCAV. BR. 18,6,9. nirukta aindra upāṃśu prajāpatyaḥ ŚĀṄKH. ŚR. 17,7,9. ŚAT. BR. 1,4,4,2. ŚAT. BR. 4,1,3,16. ŚAT. BR. 14,1,2,18. yā pañcamī tāṃ niruktāniruktāmiva gāyet ṢAḌV. BR. 2,2. PAÑCAV. BR. 7,1,8. CHĀND. UP. 1,13,3. CHĀND. UP. 2,22,1. von Versen, welche die Götternamen ausdrücklich enthalten: niruktaṃ vaiśvānaraṃ yajati ŚĀṄKH. BR. 19,4. LĀṬY. 1,4,5. āgneyyāvanirukte Verse an Agni, in welchen aber sein Name nicht vorkommt, ĀŚV. ŚR. 2,14,32. ausdrücklich genannt, — vorgeschrieben GṚHY. 1,22,27. tadidaṃ vacanaṃ teṣāṃ niruktaṃ vai ist erklärt so v. a. hat sich bewährt, ist in Erfüllung gegangen MBH. 9,1316. — 2〉 wegsprechen, durch Worte vertreiben: śa̱lyānniràvocama̱haṃ vi̱ṣam AV. 4,6,4. yakṣma̱maṅgèbhyaḥ AV. 5,30,8. AV. 5,30,16. AV. 9,8,10. — Vgl. nirukta (in der Bed. 2.: niruktamasya yo veda Verz. d. Oxf. H. 50,a,18. saniruktāṃ svasaṃhitām BHĀG. P. 12,6,58), nirukti, nirvaktavya fg., nirvacanīya, nirvāka, nirvācya. — parā widersprechen, zurückweisen (Gegens. anu) ŚAT. BR. 1,4,5,12. — Vgl. parāvāka, parocya. — pari besprechen (mit einem Spruche): brā̱hma̱ṇena̱ paryùktāsi AV. 4,19,2. — pra 1〉 verkünden, melden, mittheilen, aufführen, erwähnen; preisen; Jmd (dat. gen.) Etwas ankünden, lehren, praecipere: sa̱nimàgne de̱veṣu̱ pra vòcaḥ ṚV. 1,27,4. ṚV. 6,15,10. AV. 7,78,2. indràsya̱ nu vī̱ryā̀ṇi̱ pra vòcam ṚV. 1,32,1. ṚV. 1,167,7. a̱gnirmahya̱ṃ predù vocanmanī̱ṣām ṚV. 4,5,3. pra sā vā̀ci suṣṭu̱tiḥ ṚV. 7,58,6. pra nò vo̱co 'nā̀gaso arya̱mṇe ṚV. 62,2. ṚV. 70,1. ṚV. 86,4. pra nu vòcaṃ ciki̱tuṣe̱ janā̀ya̱ mā gāmanā̀gā̱madìtiṃ vadhiṣṭa ṚV. 8,90,15. ṚV. 10,113,9. ṚV. 10,139,6. guhyā̀ni̱ nāmā̱viṣkṛ̀ṇoti ba̱rhiṣì pra̱vācè ṚV. 9,95,2. AV. 2,1,2. AIT. BR. 6,34. tasmā etaṃ rājasūyaṃ yajñakratuṃ provāca AIT. BR. 7,15. sūktam NIR. 10,32. vedān ŚAT. BR. 3,2,4,5. ŚAT. BR. 6,3,3,12. ŚAT. BR. 10,4,2,1. KĀTY. ŚR. 4,2,19. tasmai hāprocyaiva pravāsāṃ cakre CHĀND. UP. 4,10,2. CHĀND. UP. 8,8,4. M. 2,89. M. 3,22. M. 3,124. M. 3,266. M. 5,57. M. 7,36. M. 8,266. M. 9,56. BHAG. 4,1. BHAG. 8,11. MBH. 1,6148. HARIV. 9622. R. GORR. 1,4,75. R. GORR. 5,84,4. R. GORR. 5,88,8. VARĀH. BṚH. S. 1,11. VARĀH. BṚH. S. 11,53. VARĀH. BṚH. S. 25,1. VARĀH. BṚH. S. 41,1. VARĀH. BṚH. S. 43,11. VARĀH. BṚH. S. 45,1. VARĀH. BṚH. S. 46,1. VARĀH. BṚH. S. 54,62. KATHĀS. 1,60. BHĀG. P. 1,2,1. BHĀG. P. 4,1,12. brahma sanātanam . nāradāya vocantam (acc. partic.) BHĀG. P. 6,37. MĀRK. P. 54,8. BRAHMA-P. in LA. (III) 49,6. PAÑCAR. 1,1,23. ātmacaritavṛttāntaṃ parasparaṃ procatuḥ PAÑCAT. 116,1. omiti brāhmaṇaḥ pravakṣyannāha praecepturus TAITT. UP. 1,8. naiva tasya vapuḥ śakyaṃ pravaktuṃ veṣa eva ca lässt sich nicht mittheilen, — beschreiben MBH. 10,222. adya bārhaspataḥ śrīmānyuktaḥ puṣyeṇa (so ist zu lesen) procyate brāhmaṇaiḥ R. 2,26,9 (R. 2,26,11 GORR.). H. 19. prokta verkündet, mitgetheilt, gelehrt, aufgeführt, erwähnt M. 2,68. M. 5,110. M. 7,98. M. 12,126. P. 4,2,64. P. 4,3,101. Einl. 1. VARĀH. BṚH. S. 45,1. BHĀG. P. 2,9,43. BHĀG. P. 8,13,37. (ayaṃ paśudharmaḥ) manuṣyāṇāmapi prokto veṇe rājyaṃ praśāsati wird auch bei den Menschen erwähnt, soll auch bei den Menschen stattgefunden haben M. 9,66. yāḥ kardamasutāḥ proktā nava brahmarṣipatnayaḥ BHĀG. P. 4,1,12. saṃjñaptaḥ paśuriti prokte wenn angezeigt ist KĀTY. ŚR. 6,5,23. Jmd verrathen: yo mā̱ prāvòcaḥ TS. 2,6,6,1. TS. 3,5,2,1. — 2〉 überweisen, überantworten: mā nò agne durbhṛ̱taye̱ pra vòcaḥ ṚV. 7,1,22. pra ṇa̱ḥ pū̱rvàsmai suvi̱tāyà vocata ṚV. 8,27,10. viśaṃ rājñe PAÑCAV. BR. 21,1,1. tebhyo ha pṛthagāvasathānprovāca ŚAT. BR. 10,6,1,2. — 3〉 sagen, sprechen MBH. 2,503. MBH. 5,7487. KATHĀS. 3,48. PAÑCAT. 4,14. PAÑCAT. 77,1. PAÑCAT. 96,25. ataḥ procyate impers. PAÑCAT. 49,5. samudra ityevaṃ procyate PRAŚNOP. 6,5. kumārilasvāminā proktam PRAB. 110,9. tattatprocya MBH. 5,888. R. 1,62,16. Spr. 155. vākyam HARIV. 7286. R. 1,4,9. RĀJA-TAR. 5,367. na prāvocamahaṃ kiṃcitpriyaṃ yāvadajīviṣam BHAṬṬ. 15,11. procyamānaśrutibhiḥ so v. a. erschallend BHĀG. P. 5,2,4. mantriproktaniṣevin das was der Minister sagt VARĀH. BṚH. S. 74,3. — tebhya evaṃ pravakṣyāmi so will ich zu ihnen sprechen MBH. 4,65. gewöhnlich mit acc. der Person: rājā provāca bhīmam MBH. 3,15673. MBH. 3,15788. MBH. 5,7332. R. 1,9,46. BHĀG. P. 3,23,22. BHAṬṬ. 7,47. svāgataṃ tu iti proktā taiḥ MBH. 3,2468. Spr. 1927. ŚUK. in LA. (III) 33,15. mit dopp. acc.: taṃ pravakṣyāmi bhāratīm R. 2,64,37. — 4〉 erklären für, nennen: te maṇimadhyaṃ procuridam ŚRUT. 17. prokta genannt, erklärt für, geltend: āpo nārā iti proktāḥ M. 1,10. M. 9,138. SĀṂKHYAK. ed. LASS. 23. ŚRUT. 9. VARĀH. BṚH. S. 88,5. VARĀH. BṚH. S. 88,7. VET. in LA. (III) 8,11. TRIK. 2,4,25. tapomūlamidaṃ sarvaṃ daivamānuṣakaṃ sukham . tapomadhyaṃ budhaiḥ proktaṃ tapo'ntyaṃ vedadarśabhiḥ .. M. 11,234. BHAG. 17,18. Spr. 5398. H. 1242. kākayavāḥ proktāḥ die sogenannte Krähengerste Spr. 2300. raṇaproktena karmaṇā genannt Schlacht HARIV. 5702. uditaṃ proktamudgate (so ist zu lesen) d. i. udita bedeutet so v. a. udgata TRIK. 3,3,150. — proktvā PAÑCAT. 97,14 ist eine falsche Form für procya. — Vgl. pravaktar fg., pravacana fg., pravāka, pravācya (in der Bed. 1〉b〉 auch HARIV. 7178), purāṇaprokta. — caus. verkünden lassen GOBH. 1,3,19. — Vgl. pravācana. — desid. scheinbar MBH. 12,3767, wo aber mit der ed. Bomb. pravivikṣataḥ zu lesen ist. — anupra s. anupravacana. — paripra Jmd (acc.) schelten, Jmd Vorwürfe machen: mā tvāgnayaḥ paripravocan CHĀND. UP. 4,10,2. — pratipra 1〉 anzeigen, melden: a̱gnayè prati̱procyà vra̱tamālàbhate TS. 1,6,7,2. TS. 3,1,5,1. TBR. 3,2,2,4. TBR. 3,8,3,1. tāṃ haibhya āgatāṃ pratiprovāca ŚAT. BR. 3,2,1,22. — 2〉 erwiedern, antworten AIT. BR. 6,34. guruṇaivaṃ pratiproktaḥ BHĀG. P. 7,5,29. — saṃpra 1〉 zusammen erklären ŚĀṄKH. BR. 7,4. — 2〉 Etwas verkünden, mittheilen M. 8,229. MBH. 1,2601. MBH. 2,488. MBH. 3,144. MBH. 3,1838. MBH. 7,2025. HARIV. 4564. ŚRUT. 1. VARĀH. LAGHUJ. 1,2_in_Ind. St. 2,277. BHĀG. P. 3,26,1. MĀRK. P. 40,1. Verz. d. Oxf. H. 7,b, No. 43, Z. 5. saṃprokta Verz. d. Oxf. H. 14,a, N. MBH. 12,7842. PAÑCAR. 3,9,8. nennen, angeben: yādṛśā dhanibhiḥ kāryā vyavahāreṣu sākṣiṇaḥ . tādṛśānsaṃpravakṣyāmi M. 8,61. R. 6,3,1. — 3〉 zu Jmd (acc.) sagen: putreṇa mama saṃproktaḥ (die ed. Bomb. hat eine andere Lesart) MBH. 6,2235. — prati 1〉 verkünden, melden ṚV. 1,41,8 (med.). — 2〉 antworten, erwiedern VS. 23,51. manàścinme hṛ̱da ā pratyàvocat ṚV. 8,89,5. sa ekayā pṛṣṭo daśabhiḥ pratyuvāca AIT. BR. 7,13. M. 1,4. MBH. 3,2164. MBH. 3,2245. MBH. 5,7480. R. 3,53,61. R. 3,55,23. KUMĀRAS. 5,40. KATHĀS. 1,34. BHĀG. P. 2,4,11. BHĀG. P. 3,2,1. BRAHMA-P. in LA. (III) 52,11. uttaram RAGH. 3,47. tadeṣa ślokaḥ pratyuktaḥ ŚAT. BR. 12,3,2,8. prātarvaḥ (acc.) prativaktāsmi AIT. BR. 3,22. ŚAT. BR. 11,5,1,7. CHĀND. UP. 2,22,3. CHĀND. UP. 5,11,7. MBH. 3,2156. MBH. 3,2521. MBH. 3,2812. MBH. 3,3056. MBH. 5,5433. MBH. 5,7377. R. 1,9,10. R. 1,42,9. R. 1,52,19. R. 1,63,20. apratyuktvā tānṛṣīn R. 1,74,23 (R. 1,76,27 GORR.; die ed. Bomb. hat eine andere Lesart). R. 2,12,63. R. 2,31,18. R. 2,34,9. R. 3,53,43. KATHĀS. 17,127. KATHĀS. 18,339. KATHĀS. 20,58. KATHĀS. 22,87. KATHĀS. 22,235. KATHĀS. 24,15. KATHĀS. 24,30. KATHĀS. 28,234. KATHĀS. 32,157. KATHĀS. 33,56. KATHĀS. 34,148. KATHĀS. 49,156. BHĀG. P. 1,13,34. MĀRK. P. 21,55. BHAṬṬ. 5,23. BHAṬṬ. 5,46. BHAṬṬ. 6,99. BHAṬṬ. 7,87. pratyukta Antwort empfangen habend AIT. BR. 6,34. evaṃ tayāhaṃ vakroktyā pratyuktaḥ KATHĀS. 124,135. taṃ kṛṣṇaḥ pratyuvācedam MBH. 2,1226. MBH. 7,1990. R. 2,57,19. vākyaṃ pratyuvāca mahīpatim R. 1,23,1. R. 2,68,1. aṅgade tu śubhaṃ vākyaṃ pratyukte plavagarṣabhaiḥ R. 5,1,89. beantworten: prativaktāsmi te vacaḥ MBH. 14,1700. NIR. 1,14. — Vgl. uktapratyukta, prativaktavya fg., pratyukta fg. — vi 1〉 kundmachen, anzeigen; deutlich machen, erklären, lösen (eine Frage) ṚV. 1,105,4. ṚV. 1,132,3. ṚV. 4,1,14. kaddha̱ ratna̱ṃ vi nò vocaḥ ṚV. 4,5,12. astì svi̱nna svìdasti̱ tadṛ̀tu̱thā vi vòcaḥ ṚV. 6,8,13. ṚV. 6,22,4. ṚV. 10,11,2. ṚV. 10,28,5. CHĀND. UP. 4,4,5. teṣāṃ (praśnānāṃ) naikaṃ ca nāśakaṃ vivaktum CHĀND. UP. 5,3,5. ŚAT. BR. 14,6,8,1. ŚAT. BR. 14,6,8,5. ŚAT. BR. 14,6,9,28. — 2〉 bestreiten, anfechten: nāhaṃ vedānvinindāmi na vivakṣyāmi karhicit MBH. 12,9607. med. verschieden oder gegen einander reden, sich streiten um: vi to̱ke a̱psu̱ tanàye ca̱ sūre 'vòcanta carṣa̱ṇayo̱ vivā̀caḥ ṚV. 6,31,1. — Vgl. vivaktar, vivāc, vyucya, avivākya. — sam verkünden, mittheilen PAÑCAR. 1,15,8. Journ. of the Am. Or. S. 6,561 (to explain comprehensively HALL). sprechen, sagen KATHĀS. 3,49. hitārthaṃ samuvācemāṃ bhāratīṃ bharatānprati MBH. 4,913. svaṃ janakaṃ samuvāca sagte zu PAÑCAT. 97,12. Jmd (acc.). zusprechen, Vorstellungen machen: samukta BHĀG. P. 10,50,33. med. sich unterreden: saṃ nu vòcāvahai̱ puna̱ryatò me ma̱dhvābhṛ̀tam ṚV. 1,25,17.
Böhtlingk 1879 Verbalwurzel
Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel
1. √vac , vívakti (vedisch), vakti (vaktu Chr. 129,9. Chr. 131,19); metrisch auch Med. in der Bedeutung des Act. — 1〉 sagen, sprechen, aussprechen, hersagen, ansagen, beschreiben, in Worte fassen, verkünden, angeben, — Jmdm (Dat. oder Gen.), zu Jmd (Acc., ausnahmsweise Acc. mit prati) sagen, — sprechen, — Etwas (mit doppeltem Acc. oder Acc. der Sache und Dat. oder Gen. der Person), berichten über (Acc.), erzählen von (Acc.), — von Jmd (Abl.). maivaṃ vocaḥ nach iti cet so sollst du nicht reden, so v. a. eine solche Behauptung wäre unrichtig; praśnam eine Frage beantworten; mit punar antworten und wiederholen. — 2〉 bezeichen als, nennen; mit doppeltem Acc. Med. sich ausgeben für (Nomin.); Pass. genannt werden, heissen, gelten [Page6-004-c] für (Nomin., bei den Lexicographen auch Loc.); Geltung haben. — 3〉 Pass. ertönen, erschallen. — 4〉 Jmd Vorwürfe machen, seinen Unwillen gegen Jmd aussprechen; mit Acc. der Person. — 5〉 uktá — a〉 gesagt, gesprochen, besprochen, erwähnt, angegeben (Chr. 116,10), gelehrt. n. als impers. mit Instr. der Person; insbes. in der Verbindung ityukte (Chr. 106,15) und evamukte (Chr. 114,29). — b〉 erklärt für, gemeint, — mit (Instr.). — c〉 angeredet, zu dem gesagt worden ist, — Etwas (Acc.), aufgefordert von (im Comp. vorangehend). — Caus. vācayati — 1〉 zu sagen —, zu sprechen veranlassen, sagen —, hersagen —, aussprechen lassen; mit doppeltem Acc. vācayīta ĀŚV. GṚHY. 1,21,6. 22,18. 2,3,13. 9,9. 4,6,19 neben vācayati ĀŚV. GṚHY. 1,22,21. Oefter ist ein Object wie svasti oder dgl. zu ergänzen. — 2〉 (etwas Geschriebenes reden lassen) lesen. — 3〉 sagen, berichten BHAṬṬ. — 4〉 zusagen, versprechen. — Desid. vivakṣati, ˚te (metrisch) — 1〉 zu sprechen —, herzusagen —, zu verkündigen beabsichtigen. vivakṣita herzusagen u. s. w. beabsichtigt. — 2〉 Pass. gemeint sein Chr. 226,16. Chr. 232,22. vivakṣita was man im Sinne hat, gemeint, beabsichtigt. — 3〉 vivakṣita in naher Beziehung zu Jmd stehend, zu Jmd haltend; beliebt, Lieblings- = śobhana HALĀY. 5,16. — Intens. (ávāvacīt) schreien ṚV. 10,102,6. — Mit accha herbeirufen, begrüssen, einladen. — Mit ati — 1〉 Jmd tadeln, Jmd Vorwürfe machen. — 2〉 Jmd über die Gebühr tadeln oder loben. — Mit adhi sprechen —, hülfreich eintreten für (Dat.). — Mit anu — 1〉 aufsagen (Opfergebete u. s. w.) für Jmd (Dat. oder Gen.), die Opfereinladung an Jmd richten. — 2〉 Jmd (Acc.) mit einem Spruche ansprechen. Nur anūkta. — 3〉 Jmd (Dat.) Etwas aufsagen, so v. a. lehren, mittheilen. — 4〉 Med. (auch Act. BHĀG. P.) nachsagen (dem Lehrer u. s. w.), so v. a. lernen, studiren. anūkta studirt, gelernt; gehört, vernommen. — 5〉 beistimmen, Recht geben. — 6〉 nennen. Nur anūkta genannt. — Caus. — 1〉 Jmd die Formel oder Einladung für (Dat.) oder zu (Gen.) aussprechen lassen. — 2〉 einladen lassen auf oder zu (Dat.). — 3〉 lesen. — Desid. Med. zu lernen sich anschicken. — Mit abhyanu in Hinblick —, in Beziehung auf; mit doppeltem Acc. abhyanūkta in Beziehung auf (Acc.) gesagt. — Mit apa abwehren. apavaktā́ras als Fut. AV. 5,15,1 — Caus. in anapavācaná. — Mit abhi — 1〉 = abhyanu. Nur abhyùkta = abhyanūkta. — 2〉 Etwas zu Jmd sagen, mit doppeltem Acc. — 3〉 Jmd für Etwas [Page6-005-a] erklären; mit doppeltem Acc. MBH. 6,68,3. — Mit ā Jmd anreden, Jmd zurufen. — Mit ud in udvā́cana. — Mit upa zusprechen, ermuntern, antreiben. — Mit ni — 1〉 reden, sprechen. — 2〉 schmähen. — *Caus. schmähen. — Mit nis — 1〉 aussprechen, mit Worten bezeichnen, ausdrücklich nennen, erklären. vidirñjāne nirucyate die Wurzel vid wird durch jāna erklärt. nirukta ausgesprochen, in Worte gefasst, erklärt, — für (Nomin.); deutlich gesprochen; ausdrücklich genannt, — vorgeschrieben; wobei der Göttername ausdrücklich genannt ist. — 2〉 herleiten —, ableiten von (Abl.). — 3〉 wegsprechen, durch Worte vertreiben. — 4〉 nirukta sich bewährt habend, in Erfüllung gegangen. — Mit parā für besiegt erklären. párokta für b. erklärt. — Mit pari, páryukta besprochen mit einem Spruche (Instr.). — Mit pra — 1〉 verkünden, melden, mittheilen, beschreiben, aufführen, erwähnen, Jmd (Dat. oder Gen.) Etwas verkünden, lehren, praecipere. prokta verkündet, mitgetheilt, gelehrt, aufgeführt, erwähnt. prokte wenn angezeigt worden ist. — 2〉 preisen. — 3〉 Jmd verrathen. — 4〉 überreichen, überantworten; mit Acc. und Dat. (wen oder wozu). — 5〉 sagen, sprechen, — zu Jmd (Acc., ausnahmsweise Dat.) Etwas (Acc.). prokta gesagt, gesprochen; zu dem gesagt worden ist (mit Acc. der Sache Chr. 155,4). — 6〉 erklären für, nennen; mit doppeltem Acc. prokta genannt, erklärt für, geltend, heissend, sogenannt; bei den Lexicographen die Bedeutung von (Loc.) habend. raṇa˚ genannt Schlacht. — Caus. verkünden lassen GOBH. 1,3,16. — Desid. scheinbar MBH. 12,3767, da hier pravivikṣataḥ zu lesen ist. — Mit anupra in *anupravacana, anupravacanīya. — Mit paripra Jmd schelten, Jmd Vorwürfe machen; mit Acc. — Mit pratipra — 1〉 Jmd (Dat.) anzeigen, melden. — 2〉 erwiedern, antworten. pratiprokta dem erwiedert worden ist. — Mit saṃpra — 1〉 zusammen erklären. — 2〉 Etwas verkünden, mittheilen, nennen, angeben. saṃprokta verkündet, mitgetheilt. — 3〉 zu Jmd sagen. Nur saṃprokta zu dem gesagt worden ist. — Mit prati — 1〉 Med. melden, empfehlen. — 2〉 antworten, erwiedern, — Etwas (Acc.) Jmd (Acc.), beantworten. protyukta erwiedert; Antwort empfangen habend (mit Acc. der Sache). — 3〉 widerlegen ŚAṂK. zu BĀDAR. 3,1,17. 3,35. 4,11. — Caus. vorlesen BĀLAR. 256,9. — Mit vi — 1〉 kund machen, anzeigen; deutlich machen, erklären, lösen (ein Frage ĀPAST. 1,32,24); entscheiden in der Erklärung von vivāka Chr. 211,21. — 2〉 bestreiten, anfechten; [Page6-005-b] Med. verschieden oder gegen einander reden, sich streiten um (Loc.). — Mit sam — 1〉 verkünden, mittheilen. — 2〉 sprechen, sagen, — zu Jmd (Acc. oder Acc. mit prati); Med. sich unterreden. — 3〉 Jmd zusprechen, Vorstellungen machen; mit Acc.
Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel
2. √vac vacyate s. u. vañc.
Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel
1. √vac mit paripra bedeutet Jmd (Acc.) mit einer Mittheilung zuvorkommen; s. J. A. O. S. Procc. Oct. 1885, XXVI. fg. [Nachtrag, Band 6]
Originaltext · Deutsch · Verbalwurzel
1. √vac mit paripra VI. 6. — Mit vi *Caus. murren, klagen, ungehalten sein MAHĀVY. 132,16. Statt dessen vipācayati MAHĀVY. 281,158. [Nachtrag, Band 7]
Whitney Roots 1885 Verbalwurzel
Originaltext · Englisch · Verbalwurzel
vac — speak
Apte 1890 Verbalwurzel
Originaltext · Englisch · Verbalwurzel
vac 2 P. (A. also in non-conjugational tenses; in conjugational tenses it is said to be defective in the third person plural by some authorities, or in the whole plural by others; vakti, uvāca, avocat, vakṣyati, vaktuṃ, ukta) 1 To say, speak; vairāgyādiva vakṣi K. P. 10; (oft. with two. acc.); tāmūcatuste priyamapyamithyā R. 14. 6; sometimes with accusative of words meaning ‘speech’; uvāca dhātryā prathamoditaṃ vacaḥ R. 3. 25, R. 2. 59; ka evaṃ vakṣyate vākyaṃ Rām. 2 To relate, describe; raghūṇāmanvayaṃ vakṣye R. 1. 9. 3 To tell, communicate, announce, declare; ucyatāṃ madvacanātsārathiḥ Ś. 2; Me. 98. 4 To name, call; tadekasaptatiguṇaṃ manbaṃtaramihocyate Ms. 1. 79. 5 To signify, denote (as sense). 6 To recite, repeat. 7 To censure; reproach. — Caus. (vācayati-te) 1 To cause to speak. 2 To go over, read, peruse. 3 To say, tell, declare. 4 To promise. — Desid. (vivakṣati) To wish to speak, intend to say (something); vivakṣatā doṣamapi cyutātmanā tvayaikamīśaṃ prati sādhu bhāṣitaṃ Ku. 5. 81.
Cappeller 1887 Verb
Originaltext · Deutsch · Verb
vac, vívakti, vakti (auch Med.) sprechen, sagen, verkünden; zu jemd. (Acc.) reden, jemd. anreden; jemd. etw. sagen o. mit- teilen (2 Acc. 0. Acc. der Pers., Dat. 0. Gen. der S.); nennen, bezeichenen als (2 Acc.), Med. sich ausgeben für (Nom.); jemd. schelten, tadeln (Acc.); mit punar antworten. Pass. genannt werden. heißen (Nom.), ertönen, erschllen. p. p. uktá gesagt, erwähnt, angegeben (n. impers.); angeredet, aufgefordert von (—˚). Caus. vācayati sagen lassen (2 Acc.), lesen; zusagen, versprechen. Desid. vivakṣati (˚te) zu sprechen o. herzusagen beabsichtigen. Pass. gemeint sein; p. p. vivakṣita (herzusagen) beab- bsichtigt, gemeint. accha herberufen, ein- laden. adhi Fürsprecher sein, hilfreich eintreten für, beistehen (Dat.). anu auf- sagen (r.), lehren, mittleich. Med.) lernen, studieren (eig. nachsprechen); p. p. anūkta studiert, gelernt. Caus. außagen lassen (r.), lesen. nis aussprechen, erklären, herleiten (g.); p. p. nirukta s. auch bes. pra verkünden, erwähnen, lehren, rühmen, preisen; sprechen, sagen, nennen (wie Simpl.). p. p. prokta verkündet u. s. w., [Page380-2] gesagt, gesprochen, angredet, genannt, heißend, sogenannt. pratipra anzeigen, melden, antworten. prati Med. melden, anpreisen, vi kund thun, erklären, ent- scheiden. sam verkünden, melden, sprechen, sagen. Med. sich unterreden.
Burnouf 1866 Verbalwurzel
Originaltext · Französisch · Verbalwurzel
*vac vac. vacmi 2 [Vd. vavacmi 3]; p. uvāca [Vd. vavāca]; p. moy. ūce; f2. vakṣyāmi; a1. avocam; o. vd. voceyam; inf. vaktum; pf. ps. vaktavya; pp. ukta; gér. uktvā; pr. ps. ucye. Parler; dire qqc. à qqn. 2 ac. Réciter, mantram une invocation. Appeler, invoquer, Vd. Lat.vocare.
Abgeleitete Wörter
Quelltextfundstellen (157)
DYS 39 Fundstellen
DYS 15–19: Laya nach Śiva 3 Fundstellen
Direkt belegt
DYS 27–31: Haṭha-Übersicht 3 Fundstellen
Direkt belegt
Weitere 16 Quelltextseiten
DYS 34–38: Padmāsana 3 Fundstellen
Direkt belegt
DYS 69–72: Meiden und fördern 3 Fundstellen
Direkt belegt
DYS 150–153*3: Vajrolī: Geheimlehre 2 Fundstellen
Direkt belegt
-
DYS 153 Segment 4
Über Ableitungen belegt
-
DYS 152 Segment 6
DYS 154–167: Vajrolī für den männlichen Yogi 2 Fundstellen
Direkt belegt
DYS 168–179*1: Vajrolī für die Yoginī 2 Fundstellen
Direkt belegt
GoS 19 Fundstellen
GoS 12–15: Maßvolles Essen und stabiler Sitz 3 Fundstellen
Direkt belegt
Weitere 7 Quelltextseiten
GoS 50–63: Drei Verschlüsse 3 Fundstellen
Direkt belegt
HP 30 Fundstellen
Weitere 17 Quelltextseiten
HP 3.87-3.93*7: Sahajolī und Amarolī 2 Fundstellen
Direkt belegt
-
HP 3.89 Segment 10
Über Ableitungen belegt
-
HP 3.93*2 Segment 14
HP 4.11*29-4.11*31: Nāda-Übergang 2 Fundstellen
Direkt belegt
-
HP 4.11*31 Segment 8
-
HP 4.11*31 Segment 13
HTK 8 Fundstellen
HTK 10.26–29*1: Cakra, Śaṅkha, Vāmāvartta, Vartmagati und Gadā 1 Fundstelle
Direkt belegt
-
HTK 10.29 Segment 13
HTK 10.33*2–34*1: Bhūtaśuddhi: Reinigung der Elemente 1 Fundstelle
Direkt belegt
-
HTK 10.34 Segment 13
HTK 10.34*2–38*1: Asvaṅgaśṛṅkhalā und Kumbhāntaraśṛṅkhalā 1 Fundstelle
Direkt belegt
-
HTK 10.37 Segment 24
PJH 1 Fundstelle
PYS 2 Fundstellen
SiSa 44 Fundstellen
Weitere 27 Quelltextseiten
SiSa 3.34-3.38: Förderliche Mittel 2 Fundstellen
Direkt belegt
SiSa 4.95-4.100: Sahajolī und Amarolī 3 Fundstellen
Direkt belegt
SiSa 5.1-5.2: Hindernisse der Befreiung 2 Fundstellen
Direkt belegt
SiSa 5.132-5.143: Innere Vārāṇasī 4 Fundstellen
Direkt belegt
-
SiSa 5.132 Segment 9
-
SiSa 5.133 Segment 10
-
SiSa 5.137 Segment 15
-
SiSa 5.139 Segment 14
SiSa 5.144-5.155: Ājñā und Khecarī 3 Fundstellen
Direkt belegt
-
SiSa 5.144 Segment 4
-
SiSa 5.144 Segment 14
-
SiSa 5.150 Segment 4
SVU 2 Fundstellen
VBT 12 Fundstellen
Mit AYI Free weitermachen
Bildquelle: AYI Archiv.